༸རྒྱལ་བའི་དགོངས་གསལ།

གླེགས་བམ་དང་པོ།

སྤྱི་བཤད།

༸རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་གི་གསུང་ལས་བཏུས་པ།

༢༠༡༦

༄༅། །ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ལྟ་གྲུབ་དང་། ཚན་རིག ཆོས་ཚུལ་བཅས་གསུམ་དང་འབྲེལ་བའི་ལེགས་བཤད་༸རྒྱལ་བའི་དགོངས་གསལ་བདེན་དོན་ཀུན་བཏུས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་རྒུའི་རེ་སྐོང་ལས། འགྲོ་བའི་འདོད་དོན་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་ལམ་བཟང་སྤྱོད་དང་། ནང་ཆོས་ངོ་སྤྲོད་སོགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་སྤྱི་བཤད།

སྡུད་སྒྲིག་པ། བྲག་གཡབ་བློ་ལྡན་ཤེས་རབ།

དེབ་གཟུགས་ཇུས་འགོད་པ། སྟོང་སྐོར་བློ་བཟང་དབང་ལྡན།

རྒྱལ་སྤྱིའི་དཔེ་ཨང་། 978-93-83091-52-2

པར་སྐྲུན་བདག་དབང་། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་ཡིག་ཚང་དང་། རྗར་མེ་ནིའི་བོད་ཁང་།

པར་བསྐྲུན་རྒྱུ་སྦྱོར་བ། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་ཡིག་ཚང་དང་། རྗར་མེ་ནིའི་བོད་ཁང་།

དྲྭ་གནས་ཨང་། http://www.gyalwarinpoche.com

http://www.tibethaus.com

གློག་རྡུལ་ཡིག་སྒམ་ཨང་། ohhdl@dalailama.com

info@tibethaus.com

པར་ཐེངས་དང་པོ། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༦

པར་གྲངས། ༥༠༠༠

པར་ཁང་། ནོར་བུ་གྷར་ཕིག

རིན་འབབ། ཧིན་སྒོར་ ༥༥ (སྣེ་སེལ།)

Title: rgyal-wa’I dgongs-gsal

Volume: ‘jam-dpal zhal-lung zhal-skong

Copyright©2016 by The Dalai Lama Trust & Tibethaus Deutschland e.V.

All Rights Reserved.

Edited by: Dagyab Kyabgön Rinpoche

Layout: Lobsang Wangden Shastri

ISBN: 978-93-83091-52-2

Published by:

The Dalai Lama Trust

Thekchen Choeling

McLeod Ganj – 176219

Dharamsala (H.P.) INDIA

Tibethaus Deutschland e.V.

Kaufunger Str. 4

60486 Frankfurt

Germany

Website: http://www.dalailama.com

http://www.tibethaus.com

E-mail: ohhdl@dalailama.com

info@tibethaus.com

First Edition: 2016

Copies: 5000

Printed at: Norbu Graphics

Price: ₹55 (Subsidized)

དཔེ་སྐྲུན་གསལ་བཤད།

༄༅། །བོད་རྒྱལ་ལོ་ ༢༡༤༠ དང་། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༣ ལོར་འདི་ག་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་༸རྒྱལ་བའི་གསུང་འབུམ་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཚོགས་ཆུང་བཙུགས་པ་ནས་བཟུང་། ཕྱོགས་མཐའ་གང་དུ་༸གོང་ས་མཆོག་གི་གསུང་ཕབ་བཤུ་གནང་བའི་ཚོགས་སྡེ་དང་མི་སྒེར་ཀུན་ལ། གསུང་འབུམ་ཕྱོགས་སྒྲིག་གི་བྱ་བར་ཟློས་སྐྱོན་མི་འོང་བ་དང་། ༸གོང་ས་མཆོག་གི་གསུང་བདག་མེད་དུ་མ་ལུས་པ་སོགས་ཀྱི་ཆེད་༸གོང་ས་མཆོག་གི་གསུང་ཕབ་བཤུ་གང་གནང་ཡང་ཐོག་མར་འདི་ག་གསུང་འབུམ་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཁང་དུ་ཆོག་འཐུས་ཞུ་རྒྱུ་དང་། རྒྱ་ཆེ་བའི་ལས་གཞི་འདིར་ཀུན་གྱིས་ཐུགས་ཁུར་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོང་བའི་རེ་བསྐུལ་ཐེངས་འགའ་སྔོན་སོང་ལྟར་ལས་འདིར་དེ་དག་རེ་རེ་ནས་ཟློས་བཤད་དུ་མི་དགོས་ཀྱང་གོ་སྐབས་འདི་བརྒྱུད་གོང་གསལ་ཚོགས་སྒེར་ཀུན་ལ་འབོད་བསྐུལ་དེ་དག་ནམ་རྒྱུན་དུ་ཐུགས་བཅངས་ཡོང་བ་ཞེས་བསྐྱར་ནན་དུ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། གསུང་འབུམ་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཁང་འདིས་༸རྒྱལ་བའི་གསུང་ཡོངས་རྫོགས་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཞུ་རྒྱུ་ཁོ་ན་དམིགས་འབེན་དུ་བཟུང་ཡོད་པས་ཆོས་དཔེ་གཞན་པར་དུ་སྐྲུན་པའི་བྱ་བ་རྩོམ་གྱི་མེད་ཀྱང་། ད་ལན་སྐྱབས་མཆོག་བྲག་གཡབ་སྐྱབས་མགོན་ཆེ་ཚང་རིན་པོ་ཆེས་ཕྱོགས་སྒྲིག་གནང་བའི་༸རྒྱལ་བའི་དགོངས་གསལ་ཞེས་མཚན་དུ་གསོལ་བ་འདི་ནི། ཕྱོགས་སྒྲིག་པའི་སྔོན་གླེང་དུ་གསལ་བ་བཞིན། ཐོག་མར་ལོ་མང་སྔོན་༸གོང་ས་མཆོག་ནས་བྲག་གཡབ་རིན་པོ་ཆེར་འཇམ་དཔལ་ཞལ་ལུང་གི་ཞལ་སྐོང་ཞིག་ཕྱོགས་སྒྲིག་བྱ་དགོས་པ་དང་། ༸གོང་ས་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པའི་ལམ་རིམ་ཟེར་བ་ཞིག་འོང་རྒྱུ་དང་། དེ་བོད་སྐད་དང་། རྒྱ་དབྱིན་རྗར་མན་བཅས་སྐད་ཡིག་བཞིའི་པར་སྐྲུན་བདག་དབང་རྗར་མན་བོད་ཁང་ལ་བཀའ་འཁྲོལ་སྩལ་ཟིན་ནའང་། མཐའ་མའི་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཟིན་མཚམས་གོང་གསལ་སྐད་ཡིག་བཞི་ཀའི་པར་སྐྲུན་བདག་དབང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་དང་རྗར་མན་བོད་ཁང་མཉམ་དུ་གནང་སྐྱོང་ཡོང་བ་ཞེས་༸གོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོར་སྙན་སྒྲོན་ཞུས་པར་བཀའ་འཁྲོལ་སྤྱི་སྨིན་བྱུང་བ་བཞིན་འདི་ནས་པར་སྐྲུན་ཞུས་པ་ཡིན།

སྐྱབས་མཆོག་བྲག་གཡབ་སྐྱབས་མགོན་ཆེ་ཚང་རིན་པོ་ཆེས་ཕྱོགས་སྒྲིག་གནང་བའི་ཕྱག་དེབ་འདིའི་བརྗོད་བྱ་ལ་མཚོན་ནའང་། གླེགས་བམ་དང་པོར་༸རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་ལམ་རིམ་འཇམ་དཔལ་ཞལ་ལུང་ཞེས་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་ལེགས་བཤད་དེའི་སྔོན་འགྲོའི་ཁ་སྐོང་གི་ཚུལ་དུ་སྤྱི་བཤད་ནང་ཆོས་ངོ་སྤྲོད་ལེ་ཚན་བརྒྱད་ཀྱི་བདག་ཉིད་དུ་གནང་བ་དེ། ༸གོང་ས་མཆོག་གིས་དུས་ནས་དུས་སུ་དེང་དུས་ཀྱི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལ་དགོངས་ཏེ་ཟབ་རྒྱས་ཀྱི་རྒྱལ་བའི་ཆོས་ཚུལ་རྣམས་ཕལ་པའི་སྐད་དུ་གོ་བདེར་བཀའ་དྲིན་ཆེ་བར་མཛད་པ་རྣམས་ཕྱོགས་བཏུས་གནང་སྟེ་བསྒྲིགས་ཡོད་པ་དང་།

གླེགས་བམ་གཉིས་པར། ནང་ཆོས་ངོ་འཕྲོད་ནས་དངོས་གཞི་ལམ་ཇི་ལྟར་ཉམས་སུ་བླང་བའི་ཚུལ། སྣང་སྲིད་ཟིལ་གནོན་༸རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་ལམ་རིམ་འཇམ་དཔལ་ཞལ་ལུང་གི་ཚིག་དོན་གོ་དཀའ་བ་མཆན་བུས་འགྲེལ་བ་དང་། བརྗོད་བྱའི་གཙོ་བོ་རྣམས་འགྲེལ་པའི་སྐབས་སུའང་༸གོང་ས་མཆོག་གིས་སྔ་རྗེས་ཆོས་ཚུལ་འདི་ཉིད་ཀྱི་ཁྲིད་ལན་མང་དུ་སྩལ་བ་དང་། ལམ་གྱི་རིམ་པ་གཞན་གྱི་བཀའ་ཁྲིད་ཐེངས་མང་བསྐྱངས་པ། སྤྱིར་ན་ཟབ་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཚུལ་ཡུལ་དུས་གང་དུ་གནང་བ་དེ་དག་གི་སྐབས་སུ། མདོ་སྔགས་ཀྱི་གཞུང་གི་སྙིང་པོ་ཕྱུང་སྟེ་སྟོན་པའི་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་གདམས་ངག་དེ་དག་གིས་བརྒྱན་ཏེ་ལྗགས་སྒྲིག་གནང་འདུག་པས་དོན་དུ་༸གོང་ས་མཆོག་གི་གསུང་རང་དང་གཉིས་སུ་མེད་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཡོད་པས་ཀྱང་འདི་ག་༸རྒྱལ་བའི་གསུང་འབུམ་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཁང་གིས་པར་སྐྲུན་ཞུ་བ་ཤིན་ཏུ་འོས་པར་མཐོང་།

དེ་ལྟ་ན་འཇམ་དཔལ་ཞལ་ལུང་དུ་གྲགས་པའི་ལེགས་བཤད་ཆེན་མོ་འདིའི་སྔོན་འགྲོའི་རིམ་པ་ནང་ཆོས་ངོ་སྤྲོད་སྤྱི་བཤད་ཀྱི་གླེགས་བམ་དང་པོ་དང་། ནང་ཆོས་ཀྱི་དོན་ངོ་འཕྲོད་ནས་ཉམས་སུ་བླང་བའི་རིམ་པ་སྟོན་པའི་འཇམ་དཔལ་ཞལ་ལུང་ཉིད་ལ་ཚིག་དང་དོན་གྱི་འགྲེལ་པ་༸གོང་ས་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་གདམས་པས་བརྒྱན་ནས་བཀྲལ་བའི་གླེགས་བམ་གཉིས་པ་འདི་གཉིས་ཀྱི་བརྗོད་བྱའི་སྙིང་པོ་༸རྒྱལ་མཆོག་རང་ཉིད་ནས་གླེགས་བམ་འདི་གཉིས་ཀྱི་ཀླད་དུ་གནང་བའི་བཀའ་མཆིད་དེ་ཉིད་ལས་གསལ་བས་འདིར་མ་བྲིས་སོ། །

དེ་ལྟར་བསྟན་བཅོས་འདི་ཉིད་འདི་ག་གསུང་འབུམ་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཁང་ནས་པར་སྐྲུན་ཞུ་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གོང་གསལ་དེ་ལྟར་ལགས་ཤིང་།

མཇུག་མཐར་སྨོན་པ་ནི། གླེགས་བམ་སྟོད་སྨད་གཉིས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་བསྟན་བཅོས་འདིའི་འཕྲིན་ལས་ཇི་སྲིད་འཁོར་བ་མ་སྟོངས་ཀྱི་བར་འཇུག་པ་དང་། རང་གཞན་སྐྱེ་འཕགས་ཀུན་གྱི་དུས་གསུམ་དུ་བསགས་པའི་རྣམ་དཀར་གྱི་ཕུང་པོ་གཅིག་ཏུ་སྤུངས་པའི་མཐུས་༸རྒྱལ་མཆོག་ཕྱག་ན་པདྨོ་༸གོང་ས་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ། དོན་གྱི་སླད་དུ་མཚན་ནས་སྨོས་ན་༸རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ངག་དབང་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་སྲིད་གསུམ་དབང་སྒྱུར་མཚུངས་པ་མེད་པའི་སྡེ་དཔལ་བཟང་པོའི་སྐུ་ཚེ་མི་ཤིགས་རྡོ་རྗེའི་ཆོས་བདུན་གྱི་ངོ་བོར་རྟག་ཏུ་བརྟན་ཅིང་། རླབས་ཆེན་ཐུགས་ཀྱི་བཞེད་པ་མཐའ་དག་གེགས་མེད་ལྷུན་གྱིས་འགྲུབ་པའི་སྨོན་ལམ་ཤུགས་དྲག་དང་བཅས། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གསུང་འབུམ་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཁང་ནས། བོད་རབ་བྱུང་བཅུ་བདུན་པའི་མེ་སྤྲེལ་ལོའི་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༦ དང་། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༦ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༥ ལ།།

གླེང་བརྗོད།

༄༅། །ད་ལམ་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་རྨང་གཞིའི་གནད་དོན་གལ་ཆེ་བ་རྣམས་ངོ་སྤྲོད་དང་། གཞིའི་དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་གྱི་རྣམ་གཞག་ལ་ནང་ཆོས་དང་དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་གཉིས་ནས་བཤད་པ་བགྱི་ཚུལ། ནང་ཆོས་ཀྱི་སྙིང་པོ་རྣམས་ཉིན་རེའི་མི་ཚེའི་འཚོ་བའི་ནང་དུ་ཇི་ལྟར་ཉམས་སུ་ལེན་ཚུལ་སོགས་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ཚུལ་དང་འབྲེལ་བའི་སྤྱིའི་གནད་དོན་འགའ་ཞིག་ལ་བཤད་པ་ཞིབ་ཙམ་《 ༸རྒྱལ་བའི་དགོངས་གསལ་》གླེགས་བམ་དང་པོར་བཀོད་དེ། གླེགས་བམ་གཉིས་པར་ལམ་རིམ་ཁྲིད་ཆེན་བརྒྱད་དུ་གྲགས་པའི་ནང་ཚན་ལེགས་བཤད་ཕུལ་དུ་གྱུར་པ་༸རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་ལམ་རིམ་འཇམ་དཔལ་ཞལ་ལུང་ལ་དེང་གི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ཁག་ལ་རྣམ་པར་དཔྱད་པའི་སྒོ་ནས་ཞལ་སྐོང་མཆན་བུ་བཏབ་པ་ཞིག་ཡིན།

ཚུལ་འདིའི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་གླེང་ཅུང་ཟད་སློང་ན། དུས་རབས་ཉེར་གཅིག་པའི་སྐབས་འདིར་འཛམ་གླིང་གོ་ལ་འདིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཁྱོན་གྱི་གནས་བབས་ཐོག་ཏུ་དཔལ་འབྱོར་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་བཞིན་པའི་དབང་གིས་གནས་སྐབས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་ཅི་རིགས་སེལ་ཞིང་། མིའི་རྣམ་དཔྱོད་ལ་བརྟེན་ནས་སྤྱི་མཐུན་མཉམ་འབྲེལ་དང་། ཤེས་ཡོན་ལེགས་སྤེལ། ཚན་རིག་ཞིབ་འཇུག་གིས་ཕྱིའི་གནས་སྟངས་ཚད་གཞལ་ནུས་པ་རྣམས་ལ་དཔྱད་པ་ཤུགས་ཆེས་གྲུབ་འབྲས་ཚད་མཐོར་སོན་ནའང་། སེམས་དང་མྱོང་ཚོར་གྱི་ནང་གི་གནས་སྟངས་ཁག་ལ་ད་བར་དེ་ཙམ་ཚད་གཞལ་མི་ཐུབ་མོད། དོ་སྣང་ཇེ་འཕེལ་ཐོག་ནས་ཐབས་ལམ་འཚོལ་བཞིན་པ་རྣམས་ནི་ལེགས་ཆ་ཡིན་ལ། དེ་དང་ཆབས་ཅིག་འཛམ་གླིང་ཐོག་ཏུ་སྔ་ན་མ་གྲགས་པའི་གནམ་གཤིས་འཕོ་འགྱུར་དང་། ནད་ཡམས། ཁོར་ཡུག འཕྲོད་བསྟེན་སོགས་ཀྱི་དཀའ་ངལ། འཇིགས་བསྐུལ་གྱིས་མཚོན་པའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་སྟངས་ཐོག་ཏུ་དཀའ་རྙོག་གསར་པ་མང་པོ་ཞིག་ཀྱང་ཐོན་བཞིན་ཡོད་པ་འདི་རྣམས་དོན་དུ་མི་རང་ཉིད་ཀྱིས་བཟོས་པ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། གཞུང་སྒེར་ཚོགས་ཁག་དུ་མས་འཕྲལ་སེལ་ཆགས་སྡང་རྣམ་རྟོག་གི་ངར་ཤུགས་དང་། ཕྱོགས་འཛིན་དམ་པོས་གནས་སྐབས་སོ་སོའི་ཁེ་ཕན་བསྒྲུབ་རྒྱུ་རྩལ་བཏོན་མིག་རྒྱང་ཐུང་ངུས་སྤྱི་ལ་ཕན་གནོད་ཇི་ཡོང་མ་བརྟགས་པའམ། ཕུགས་སྐྱོན་ཡོད་རིགས་ལའང་ཇི་མི་སྙམ་པར་སྤྱོད་པ་ལས་བྱུང་བ་འདི་ལ་ལེགས་སྤེལ་ཉེས་འགོག་བྱ་རྒྱུའི་ཐབས་ལམ་ནི། འགྲོ་བ་མིའི་བསམ་པ་དང་ཀུན་སྤྱོད་སྒྱུར་བ་འབའ་ཞིག་ལས་མེད་ཅིང་། དེ་ལ་ཆོས་ལུགས་ཁག་གི་ལྟ་སྤྱོད་ཀྱི་བསླབ་བྱ་རྣམས་སྤྲོད་ལེན་ཐུབ་ལ། ལྷག་པར་བླང་དོར་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་ལྟ་བ་སྟེ། བྱམས་བརྩེ་དང་། དྲན་ཤེས། བག་ཡོད། ཆོག་ཤེས། བཟོད་བསྲན་ལ་སོགས་པ་“ཆོས་དང་མ་འབྲེལ་བའི་བཟང་སྤྱོད་རྣམས་ཀྱིས་གཞན་ལ་ཕན་ཐབས་བྱ་དགོས། དེ་རྣམས་གྲུབ་མཐའ་ཡོད་པའི་ཆོས་ལུགས་རྣམས་ཀྱི་གལ་ཚེའི་བསླབ་བྱ་དང་གཅིག་གྱུར་དུའང་ཡོད་ཀྱང་། གཞི་རྩའི་བསླབ་བྱ་དེ་རྣམས་ཆོས་ལུགས་ཤིག་ལ་བརྟེན་པ་མིན་ལ། དེའི་ཁོངས་ནས་བྱུང་དགོས་པའང་མིན་པར། སྤྱིར་བཏང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཕན་བདེར་མཐུན་འགྱུར་གཏིང་ཟབ་འོང་བའི་རྨང་གཞིར་གྱུར་པ་ལས་བྱུང་བར་ངེས། དཔེར་ན། ནང་ཆོས་སུ་འབྱུང་བའི་མི་དགེ་བཅུ་སྤོང་དགོས་པ་ལྟ་བུ་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ཞི་བདེ་བག་ཕེབས་མི་འབྱུང་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས། ནང་ཆོས་ཀྱི་བསླབ་བྱའི་ཁོངས་སུ་བླངས་པ་མ་གཏོགས། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བཀས་བཅད་པའི་གསར་གཏོད་ཅིག་མིན་པས། དེ་རྣམས་ཀྱང་ཆོས་དང་མ་འབྲེལ་བའི་བཟང་སྤྱོད་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་མང་བས། འདི་རིགས་གཞན་ཡང་མང་བས་དབྱེ་བ་ཕྱེས་ན་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པ་ཡིན།

ཆོས་དད་ཡོད་མེད་ཇི་ལྟར་ཡིན་རུང་ཚང་མས་རང་རང་གི་འཕྲལ་ཕུགས་གཉིས་ཀའི་བདེ་དོན་གྱི་གནད་དང་། སྤྱི་སྒེར་ཡོངས་ཀྱི་ལས་འགན་ཡིན་པའི་འདུ་ཤེས་ངེས་པར་དུ་འཁྱེར་དགོས་པར་མཐོང་། སྐྱེ་བོ་ཆོས་ལ་མི་མོས་པ་རྣམས་ནས་ཀྱང་བསླབ་བྱ་གང་ཞིག་ཆོས་ལུགས་ནས་བྱུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཙམ་ལ་བརྟེན་ཏེ་འགོས་ནད་ལྟ་བུར་འཛེམས་ཟོན་དང་ཕྱིར་འཐེན་མི་བྱ་བར། རང་བདེ་དོན་གཉེར་ལ་བསམས་ཏེ་རྨང་གཞིའི་བླང་དོར་གྱི་བསླབ་བྱ་དེ་རྣམས་ཞི་བདེ་འབྱུང་བའི་ཐབས་ལམ་དུ་ངོས་འཛིན་ཐུབ་ཐབས་བྱས་ཏེ་རྒྱུད་ལ་བསྟེན་དགོས་པ་དང་། གལ་ཏེ་བསླབ་བྱ་དེ་རྣམས་སྣང་མེད་དུ་དོར་ན་མཐར་ཐུག་རང་ཉིད་ལ་གྱོང་གུན་འབྱུང་བར་ཤེས་པར་བྱས་ཏེ་ཚོད་བལྟའི་མྱོང་བ་ཞིག་ནི་ཅིས་ཀྱང་གསོག་འོས་པ་ཡིན། དེས་ན་ཆོས་ལ་དད་མོས་ཡོད་མེད་ཅི་རིགས་པའི་ཕྱི་བོད་མི་རིགས་འདྲ་མིན་རིས་སུ་མ་ཆད་པ་དང་། བོད་རིགས་ཡིན་ནའང་རྒན་གཞོན་དང་། ཀླད་པ་གསར་རྙིང་། གསར་བརྗེ་ལ་མོས་མིན་སུ་འདྲ་ཡིན་རུང་དབྱེ་བ་མེད་པར། ཡ་རབས་སྤྱོད་བཟང་ལྡན་པའི་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་འཚོ་བ་ཞིག་སྐྱེལ་འདོད་ཡོད་པ་གཅིག་གྱུར་སོང་བས། རང་གཞན་ཀུན་ལ་ཕན་ཐབས་བྱ་བ་གནད་ཀྱི་དོན་པོ་ཡིན་པ་ཞེ་ལ་བཅངས་ནས་དོ་སྣང་བྱེད་པོ་ཡོངས་ལ་གང་ཕན་གྱི་སྲི་ཞུ་སྒྲུབ་དགོས་པ་རང་རེ་རྣམས་ཀྱི་ལས་འགན་དུ་བརྩི་དགོས། དེས་ན་སྐབས་འདིར་དངོས་ཡོད་མྱོང་གྲུབ་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་ལ་གཞི་རྩར་བཅོལ་བའི་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་སྤྱི་བཤད་ངོ་སྤྲོད་བྱེད་པའི་གཞུང་ཚན་ལེའུ་བརྒྱད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་གླེགས་བམ་སྟོད་སྨད་གཉིས་སུ་འདུ་བགྱིས་པ་ལས།

གླེགས་བམ་དང་པོར། ནང་ཆོས་ངོ་སྤྲོད་སྤྱི་བཤད་ཁོངས་སུ་ས་བཅད་ཟུར་བཀོད་ནང་གསལ་ཁག་ནང་། ངོས་ནས་འདས་པའི་ལོ་མང་རིང་ལ་སྤྱིར་སྨན་གྱི་འགན་འཁུར་ཆེན་པོ་གསུམ་བླངས་ཏེ་འཛམ་གླིང་གང་སར་རེ་བསྐུལ་ནན་ཏན་གྱིས་འབད་བརྩོན་བྱེད་བཞིན་པའི་འགན་འཁུར་དང་པོ་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མི་ལ་རང་ཆས་སུ་ཡོད་པའི་བཟང་པོའི་ཡོན་ཏན་གོང་མཐོར་སྤེལ་ཐབས་བྱ་རྒྱུ་དང་། འགན་འཁུར་གཉིས་པ། འཛམ་གླིང་ཆོས་ལུགས་ཁག་དབར་མཛའ་མཐུན་གོང་དུ་སྤེལ་ཐབས། འགན་འཁུར་གསུམ་པ། བོད་ཀྱི་བདེ་དོན་བཅས་ཡིན་པ་དེ་རྣམས་རྩལ་འདོན་བྱས་ཤིང་། དེ་དང་འབྲེལ་ཡོད་ནང་ཆོས་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་ཁྱད་གནད་ལོ་རྒྱུས་དང་བཅས་པའང་བཀོད་ཡོད། སྤྱི་བཤད་འདིའི་ནང་གཞི་དངོས་པོའི་གནས་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་ནང་ཆོས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་ཐོག ནང་ཆོས་དང་དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་དང་། ནང་ཆོས་ཀྱི་བསླབ་བྱ་ཁག་རྣམས་ཉིན་རེའི་མི་ཚེའི་དགོས་མཁོ་དང་བསྟུན་ཏེ་ལག་ལེན་དུ་འགེལ་ཚུལ་བཅས་ཡོད།

གོང་གསལ་ལེ་ཚན་བརྒྱད་དུ་དབྱེ་བ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དོན་གཞི་གང་ལ་བརྟེན་ནས་བཤད་པའི་སྙིང་པོ་མདོར་བསྡུས་སུ་བཤད་ན། མིས་བཟོས་པའི་དཀའ་རྙོག་རིགས་རྣམས་འབྱུང་རྐྱེན་ནི། འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ལ་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་བཟང་པོའི་ཡོན་ཏན་དང་། བྱམས་བརྩེའི་རང་བཞིན་གྱི་རིན་ཐང་དེ་ལ་རྩ་ཆེའི་འདུ་ཤེས་དང་། ཀུན་ཕན་གྱི་གཞི་རྩར་ངོས་འཛིན་མ་བྱུང་ཞིང་། དེའི་ཁྱད་ཆོས་གཅེས་སྐྱོང་ཐོག་ནས་བཟང་པོའི་ནུས་པ་གོང་ནས་གོང་སྤེལ་གྱི་ཐབས་ལམ་ལ་མ་བརྩོན་པས་ལན་ལ། ཡོན་ཏན་དེ་ལྟ་བུ་ནི། མེ་ཏོག་གི་ས་བོན་དང་འདྲ་བར་ས་ལུད་དྲོད་གཤེར་སོགས་ཀྱི་ཕྱིའི་མཐུན་རྐྱེན་བསྒྲུབས་ཏེ་བདག་གཅེས་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱས་ན། མེ་ཏོག་དེའི་མཚར་སྡུག་དྲི་ངད་ལྡང་བའི་དཔལ་ཡོན་བཞད་ནུས་པ་ལས། དེ་མིན་ས་བོན་དེ་ལ་ནུས་པ་ཡོད་ཙམ་མ་གཏོགས། འབྲས་བུ་འབྱིན་མི་ཐུབ་པ་དང་མཚུངས་པར། རང་རེར་ཡོད་པའི་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་བྱམས་བརྩེའི་ནུས་པ་དེ་བཞིན་མངོན་དུ་འགྱུར་བར་ནང་གི་མཐུན་རྐྱེན་བསམ་བློའི་འཁྱེར་སོ་གཞན་ཕན་དང་། སྙིང་རྗེ། ཆོག་ཤེས། ཞི་དུལ། བག་ཡོད་སོགས་ཀྱི་ཐོག རང་ཉིད་ལ་བདེ་སྐྱིད་འབྱུང་བར་གཞན་ལ་བདེ་སྐྱིད་ཡོད་མེད་ཁོ་ནར་རག་ལུས་པས། རང་གིས་གཞན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་བསལ་ན། རང་བདེ་ཞོར་ལ་ཤུགས་མ་ཐུབ་ཀྱིས་འབྱུང་ཚུལ་རྣམས་ལ་གོ་རྟོགས་ངེས་རྙེད་ཐུབ་ཚེ། བྱམས་བརྩེའི་བསམ་པ་བཀག་ཀྱང་འགོག་ཏུ་མི་བཏུབ་པར་གོང་ནས་གོང་དུ་འཕེལ་བས། འགྲོ་བ་མིའི་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་ནུས་པ་གང་ཡོད་གསལ་འདོན་ཐུབ།

དེ་བཞིན་འདས་པའི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་གི་རིང་དེར་འཛམ་གླིང་ནང་དཀའ་རྙོག་མང་པོ་བྱུང་བའི་ནང་། ཆོས་ལུགས་འདྲ་མིན་གྱི་རྗེས་འབྲངས་ཁག་ཅིག་ཀྱང་མཉམ་ཞུགས་བྱས་ཏེ། ཆོས་ཀྱིས་རང་གི་སེམས་རྒྱུད་འདུལ་ཐབས་བྱ་རྒྱུར་དོ་སྣང་གང་ཡང་མེད་པར། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་རང་ཉིད་ཆོས་ལུགས་དེ་དང་དེའི་རྗེས་འབྲངས་ཡིན་ཚུལ་རང་ལྟ་མཆོག་འཛིན་ཐོག་ནས་ཆོས་ཀྱང་ཆགས་སྡང་འཕེལ་བའི་རྒྱུ་ལ་བེད་སྤྱོད་ལོག་པར་བཏང་བ་ཆེས་ཕངས་པའི་ངང་ཚུལ་བྱུང་དང་། འབྱུང་བཞིན་ཡོད་སྟབས། དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཐོག་ཏུ་ཆོས་ཀྱིས་ནུས་པ་ཐོན་མི་ཐུབ་པའི་ཚོར་སྣང་ཞིག་ནི་སྐྱེ་བོ་དུ་མས་ཉམས་སུ་མྱོང་མུས་ལྟར། ཆོས་ལུགས་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པའི་ནང་ནས་གྲུབ་མཐའ་ཡོད་པའི་ཆོས་ལུགས་ཆེ་ཁག་རྣམས་ནས་སེམས་རྒྱུད་མ་རུངས་པ་འདུལ་བར་བྱེད་པའི་བསླབ་བྱ་དུ་མ་གཅིག་གྱུར་དུ་སྟོན་པ་རྣམས་ལ་སེམས་ཀྱི་འཁྱེར་སོ་བཅོས་ཐབས་ཀྱི་ནུས་པ་ཡོད་པ་དེའི་ཐོག་ནས་སྤྱི་ཚོགས་དང་། གང་ཟག་བྱེ་བྲག་པར་གནས་སྐབས་དང་། མཐར་ཐུག་ལ་སྨན་པའི་བདེ་དོན་སྒྲུབ་དགོས་པའི་འགན་ཡོད་ཅིང་། ཆོས་ལུགས་གཅིག་གིས་འགྲོ་བའི་མོས་ཁམས་དེ་སྙེད་ཅིག་ཡོད་པའི་རེ་བ་མ་ལུས་པ་སྐོང་ཐབས་བྲལ་བས། ཆོས་ལུགས་སྣ་ཚོགས་དགོས་ངེས་བསམ་ཤེས་དང་འབྲེལ། ཕན་ཚུན་ཆགས་སྡང་གིས་འགྲན་སེམས་དང་། སྡང་ཟུག རེ་དྭོགས་སྤངས་པའི་སྤྱོད་ཚུལ་དྭང་དུ་བླངས་ཏེ་ཆོས་ལུགས་གཞན་ལ་གུས་བརྩི་དང་། གདེང་འཇོག་ཚད་ལྡན་ཞིག་གིས་མཛའ་མཐུན་གོང་དུ་སྤེལ་ཐབས་དགོས་པར་མཐོང་།

གཞན་ཡང་རང་རེ་བོད་ཀྱི་དད་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ངོ་བོ་དང་། ནང་གསེས་ཆོས་བརྒྱུད་ཁག་གི་བཞེད་སྲོལ་མཐའ་དག་མཐར་ཐུག་དགོངས་པ་གཅིག་ཏུ་འབབ་ཚུལ་ཤེས་གལ་ཆེ་བ་དང་། ཆོས་བརྒྱུད་དེ་རྣམས་གང་དུ་ཇི་ལྟར་དར་བའི་ལོ་རྒྱུས་ལའང་རྒྱུས་མངའ་མཆིས་ཚེ་ཕན་ཚུན་དག་སྣང་མོས་གུས་ཀྱི་གསོས་སུ་སྨན་ངེས་པས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་སྐོར་ཡང་ཅུང་ཟད་ཐུགས་སྣང་བྱ་བར་འོས། ནང་ཆོས་ཀྱི་ལྟ་བ་རྟེན་འབྱུང་དང་། སྤྱོད་པ་འཚེ་བ་མེད་པ་ཡིན་པས། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་མི་ཚེ་སྐྱེལ་སྟངས་སྐོར་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་བཟང་པོ་ཐེབས་ཐུབ་པ་དང་། བྱ་བྱེད་ཐམས་ཅད་རྒྱུ་འབྲས་རྟེན་འབྲེལ་འབའ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་ཞིང་། དེ་ཡང་སྤང་བྱ་ལས་ཉོན་གཉིས་ལ་གཉེན་པོ་བསྟེན་ཕྱོགས་དང་། བླང་བྱ་འཕྲལ་ཡུན་གཉིས་ཀར་བདེ་བའི་ལམ་དང་འབྲས་བུའི་ཆོས་ལ་དོན་གཉེར་བྱ་ཚུལ་སྟེ་བདེན་པ་བཞིའི་རྣམ་གཞག་གི་སྒོ་ནས་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྙིང་པོ་ངོ་འཕྲོད་དགོས་པ་ཡིན། 《 《 ༸རྒྱལ་བའི་དགོངས་གསལ་》དུ་བཏགས་པའི་གླེགས་བམ་སྟོད་སྨད་གཉིས་ནང་ཚིག་སྦྱོར་གོང་འོག་འགའ་རེ་བསྐྱར་ཟློས་ལྟ་བུར་མཐོང་བར་སྲིད་མོད། འཆད་ཚུལ་རྩལ་འདོན་བྱེད་ཕྱོགས་ཀྱི་དབང་ལས་ཡིན་པས་ཟློས་པའི་སྐྱོན་དུ་མ་མཐོང་།

དེ་ལྟར་སངས་རྒྱས་པའི་ལྟ་གྲུབ་དང་། བསླབ་བྱའི་རིམ་པ་རྨང་གཞི་རྣམས་ནི་ལག་ཏུ་ལེན་པར་རང་ཉིད་ནང་པའི་ཆོས་སྒོར་ཞུགས་མ་དགོས་པར་ཤེས་བྱའི་ཡོན་ཏན་དེ་རྣམས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱས་ཏེ་རང་གཞན་གཉིས་ཀར་འཕྲལ་དང་ཡུན་གྱི་བདེ་སྐྱིད་ལྡན་པའི་འཚོ་བ་བཟང་པོ་ཞིག་ལ་རོལ་པའི་ཆེད་དུ་ལོངས་སུ་སྤྱོད་ཐུབ་པ་ནི་ཅིས་ཀྱང་ཡིན་ལ། དེ་ནི་ནང་ཆོས་ལ་དད་མོས་དང་། ངེས་པར་དུ་ཉམས་ལེན་བྱ་བར་བསྐུལ་བའི་གནད་དོན་གཏན་ནས་མིན་པ་མ་ཟད། གང་ཟག་གང་ཞིག་གིས་ཆོས་ལ་ཡིད་ཆེས་བྱེད་དང་མི་བྱེད་ཀྱང་རང་དབང་ཡིན་པར་བརྩི་བཀུར་དགོས་ལ། ཆོས་བྱེད་ནའང་འགྲིག་པ་དང་། མ་བྱེད་ནའང་འགྲིག་པ་སྨོས་མེད་ཡིན་རུང་། གང་དག་བདེ་བ་འདོད་ལ་སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་པ་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན་ཆད་ཆོས་ལུགས་གང་ཞིག་ནས་བསྟན་པའི་བསླབ་བྱས་རང་སེམས་ཞི་དུལ་འོང་བ་དང་། གཞན་ལ་འཚེ་བ་སྤོང་ཐབས་དེ་རྣམས་ཉིན་རེ་ཉིན་རེའི་འཚོ་བའི་ནང་ལ་ལག་ལེན་ཁེལ་ཐབས་ངོ་ལྐོག་མེད་པར་བྱས་ན་རང་གཞན་གཉིས་ཀར་བདེ་སྐྱིད་འབྱུང་བར་ཕན་ཐོགས་ངེས་པར་ཡོད་ཚུལ་ངོ་འཕྲོད་ཐུབ་ཐབས་བྱ་རྒྱུ་གལ་ཆེ་བར་བརྩི་བཞིན་ཡོད།

དངོས་གཞི་ནང་ཆོས་ཉམས་སུ་བླང་རྒྱུ་ངོ་མ་ནི། སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྨང་གཞིར་འདི་བྱས་ན། འདི་འབྱུང་གི་ལས་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ཅིག་དངོས་པོའི་གནས་ཚོད་ལ་ཡོད་པ་ཁོ་ནར་གཞིར་བཅོལ་བས། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཕན་ཚུན་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བའི་ངང་ཚུལ་དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་ལུགས་དེའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས། དངོས་ཐོག་བདེན་འཚོལ་ཉག་གཅིག་གི་འགྱུར་འགྲོས་དང་བསྟུན་ཏེ་ཉམས་ལེན་བྱ་དགོས་སྟབས། ལུང་ཁོ་ནའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཆོས་ཤིག་མིན་པར། རིགས་པ་གཙོ་ཆེ་བས། རྒྱུ་མཚན་ཡང་དག་པའི་དཔང་རྟགས་ལྡན་པའི་རྣམ་གཞག་དང་། མངོན་སུམ་ཚད་གྲུབ་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དང་འགལ་བའི་རིགས་ནི་ཁས་ལེན་མི་རུང་བར་དོར་བྱར་གྱུར་པས། དེ་སྔ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་གཞུང་དུ་བཀྲལ་བའི་སྲོལ་རྒྱུན་དང་མི་མཐུན་པའི། དེང་རབས་ཞིབ་འཇུག་གིས་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་རྩལ་ལས་ཐོན་པའི་འཆད་ཚུལ་གསར་པའི་རིགས་ཀྱང་དྭང་ལེན་ཐུབ་དགོས་པ་མ་ཟད། སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ཉིད་ཀྱི་གསུང་ཡང་། བསྲེག་བཅད་བརྡར་བའི་གསེར་བཞིན་བརྟགས་ནས་ཉམས་སུ་བླང་བྱ་ཉིད་ལས། སྟོན་པའི་བཀའ་ཡིན་ཚུལ་ཁོ་ནས་བཀའ་བཀོད་རྗེས་འབྲངས་ཀྱིས་གུས་བརྩིའི་ཡུལ་དུ་བྱ་མི་འོས་པ་ནི། ྋརྒྱལ་བ་རང་ཉིད་ཀྱིས་གདམས་པར་མཛད་པས། ཐུབ་པ་ཆེན་པོས་བཀའ་ཡིས་བཅད་པའི་རང་དབང་བདག་གིར་བླང་རྒྱུ་དེ་ནི། ཆོས་འདིའི་རྩ་བའི་གཞུང་ཤིང་དང་། ཁྱད་ཆོས་བླ་ན་མེད་པ་ཡིན་པས། འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོའམ། གང་ཟག་གིས་དབང་བསྒྱུར་བའི་བཀའ་བཀོད་ཀྱིས། ཆོག་མི་ཆོག་གི་རྣམ་གཞག་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་རིགས་རྣམས་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་འདིའི་རྨང་གཞི་རང་དང་མི་མཐུན་པའི་ཆ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པས། གནས་སྐབས་གཞན་ཕན་གྱི་བསླབ་བྱའི་རིམ་པ་མ་གཏོགས། དངོས་སུ་ཆོས་ཉམས་ལེན་ལ་སྦྱོར་སྐབས་ཆོས་ལུགས་སོ་སོའི་ལམ་གྱི་ཁོག་མི་འདྲ་བ་དེ་ལྟ་བུའི་གནད་ཀྱིས་རྐང་པ་ཉིས་འཛུགས་ཀྱིས་ཉམས་ལེན་ཆབས་ཅིག་བྱ་ཐབས་བྲལ་ཞིང་། དོན་ཕན་མེད་པ་ཡིན།

དེང་སང་ཤེས་བྱའི་གནས་ལ་རྣམ་པར་དཔྱོད་པའི་བློ་གྲོས་ཀྱི་བང་རྩལ་ངོམས་པར། ཕན་ཚུན་འགྲན་པ་ཇི་བཞིན་གོང་ནས་གོང་དུ་འཕེལ་བས། འཛམ་བུ་གླིང་འདིའི་གཟུར་གནས་སྐྱེ་བོ་སྤྱི་དང་། ལྷག་པར་དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་སྨྲ་བ་དུ་མས། ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ལྟ་གྲུབ་དང་། དེ་འབྲེལ་གྱི་བསླབ་བྱའི་རིམ་པ་རྣམས་དཔྱད་བཟོད་ཡིན་པ་དང་། ནང་པའི་ཆོས་པ་མིན་ཡང་། དེའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་བསམ་བློའི་འཁྱེར་སོས་བདེ་སྡུག་གི་བླང་དོར་ཚུལ་བཞིན་འབྱེད་པས། སྤྱི་ཚོགས་ལ་ཕན་བདེ་སྒྲུབ་བྱེད་ནུས་པ་ཐོན་པའི་ངེས་ཤེས་རྙེད་ཚུལ་མགྲིན་དབྱངས་གཅིག་གྱུར་མངོན་གསལ་ཇེ་དོད་དུ་འགྲོ་བཞིན་པར་བརྟེན། འཛམ་གླིང་འདིའི་སྟེང་ལ་ཤེས་བྱ་གསར་པ་ཤེས་པ་དང་། མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་བདེ་ཐབས་ཐོག་ཏུ་སེམས་ཁུར་ཐེག་པ་རྣམས་ཀྱིས་དོ་སྣང་གསར་པ་བྱ་གཞི་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པ་དེ་ནི། ཆོས་འདིའི་གཟི་བརྗིད་གོང་ན་མེད་པ་ཞིག་གསལ་སྟོན་བྱས་པས། ཆོས་ནི་དུག་མིན་པ་མ་ཟད། སྨན་ཡིན་པའི་ར་འཕྲོད་ཚད་ཐུབ་མྱོང་བས་གྲུབ་བཞིན་པའི་བསྔགས་པ་ལན་མང་ཕྱོགས་དུས་ཀུན་ནས་རིམ་པར་ཐོབ་མུས་ཀྱིས། དགའ་སྤྲོའི་སེམས་ཀྱི་སྤོབས་པ་བླ་ནས་བླ་མཐོར་སྤེལ་བའི་རྐྱེན་དུ་གྱུར།

གླེགས་བམ་གཉིས་པར། ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་འདི། གྲོལ་བ་དོན་དུ་གཉེར་བའི་གང་ཟག་གིས། སྟན་ཐོག་གཅིག་ལ་ཇི་ལྟར་ཉམས་སུ་ལེན་ཚུལ་སྙིང་པོར་དྲིལ་བ། བྱང་ཆུབ་ལམ་གྱི་རིམ་པའི་ཆོས་སྐོར་གཙོ་བོར་བྱས་ཡོད། ལམ་གྱི་རིམ་པའི་གཞུང་ལ་སྔོན་གྱི་དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་མཛད་པའི་གསུང་རབ་རྒྱས་བསྡུས་ཇི་སྙེད་ཅིག་མཆིས་པའི་ནང་ནས། ད་ལམ་གངས་ལྗོངས་ལུགས་གཉིས་སྐྱེ་འགྲོའི་བདེ་ཐབས་དང་བཅས་པར་ཕལ་གྱིས་བསྒྲུན་དུ་མེད་པའི་བཀའ་དྲིན་གྱི་བདག་ཉིད། ༸རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ཆེན་པོ་ཞེས། ངེས་པ་དོན་ལྡན་གྱི་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་མཁས་གྲུབ་གཉིས་ལྡན་གང་དེས་མཛད་པའི། 《 བྱང་ཆུབ་ལམ་གྱི་རིམ་པའི་ཁྲིད་ཡིག་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་ཞལ་ལུང་ཞེས་བྱ་བ།》 ༸རྗེ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོ་བློ་བཟང་གྲགས་པའི་དཔལ་གྱིས་མཛད་པའི་《 ལམ་རིམ་ཆེན་མོ་》ཞེས་གྲགས་པའི་གསུང་རབ་ཟླ་མེད་པ་དེའི་སྙིང་པོ་བསྡུས་ཏེ། ཉམས་ལེན་གྱི་གནད་འདྲིལ་བའི་ལེགས་བཤད། སྔོན་བྱོན་གོང་མ་དུ་མས་ཐུགས་ཀྱིས་གཙིགས་སུ་བཟུང་བ་དེ་ཉིད་གཞི་ལ་བཞག་ནས། ཅུང་ཟད་སྤྲོས་ཏེ་འཆད་པའི་ཞལ་སྐོང་སྲི་ཞུའི་ཚུལ་དུ་སྤེལ་བ་ཡིན།

སྐབས་འདིར་བགྲོ་གླེང་བྱ་ཚུལ་སྔར་སྲོལ་གྱི་འགྲོས་ཙམ་མིན་པར། སྤྱིར་བཏང་ཆོས་ལུགས་དང་། ལྷག་པར་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ལ་དགའ་མོས་བྱེད་པོའམ། དད་གུས་ཐོག་ནས་བསྟན་འདིར་ཞུགས་པའི་ཕྱི་བོད་མི་རིགས་གྲྭ་བཙུན་ཁྱིམ་པ་ཕོ་མོ་དང་། དེ་མིན་ཆོས་ལ་སྡང་ཟུག་དང་། བཏང་སྙོམས་སུ་གནས་པ། ཆབ་སྲིད་སོགས་ཀྱི་ལྟ་བ་མི་འདྲ་བ་འཛིན་མཁན་དུ་མའི་འཚོ་བའི་གནས་བབས་དམིགས་འོག་ཏུ་གང་ཚུད་བྱས་ཏེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་མོས་ཁམས་རྒྱ་མཚོའི་རླབས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཞུགས་པའི་དུས་རབས་ཀྱི་འགྱུར་འགྲོས་དང་ཡང་བསྟུན་ནས། ལྟ་གྲུབ་ཐ་དད་པ་རིན་ཐང་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་དང་། རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་རླབས་ཆེན་གཉིས་ཀའི་སྙིང་པོ་ཕྱོགས་བསྡུས་བྱས་པའི་ལེགས་བཤད་འདི་ཡིས། རྣམ་དཔྱོད་ཅན་གྱི་འཛམ་གླིང་རྒྱ་ཆེའི་མི་སྣར་ལེགས་སྐྱེས་ཀྱི་ཆ་ཕྲ་མོ་ཙམ་ཞིག་བསྟར་ཏེ། གཟུར་གནས་ཡོངས་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་བློ་མིག་གསར་པས། འཕྲལ་ཡུན་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་ལམ་བཟང་ཅུང་ཟད་མཚོན་རེའི་ཀུན་སློང་རྣམ་པར་དག་པས་མཚམས་སྦྱར་ཏེ། འཕགས་ཡུལ་རྡ་རམ་ས་ལ་ཐེག་ཆེན་ཆོས་གླིང་ནས། ཤཱཀྱའི་དགེ་སློང་ཆོས་སྨྲ་བ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐྱེ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོས། རབ་བྱུང་བཅུ་བདུན་པའི་མེ་སྤྲེལ་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༦ ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༦ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༥ ལ།།

སྡུད་སྒྲིག་པའི་གཏམ།

༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་༸རྒྱལ་བའི་དབང་པོ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་ཅིང་གཟིགས་པ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་གི་གསུང་ལས་བཏུས་པའི་《 ༸རྒྱལ་བའི་དགོངས་གསལ་》 གླེགས་བམ་དང་པོ་དང་། གཉིས་པ་འདི་གཉིས་གུས་པར་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཞུ་རྒྱུའི་བགོ་སྐལ་བཟང་པོ་ཐོབ་པ་འདིའི་ཐོག་མའི་དགོངས་གཞི་དང་། དེའི་སྔོན་གྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་སྐོར་རྣམས་སྐབས་འདིར་གླེང་འོས་བབས་འབྲེལ་ཆེ་བ་ལྟར་བཀོད་ན། དེ་ཡང་སྔ་སོར་ཕྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་དགུ་བཅུ་གོ་གཅིག ཟླ་བ་བཅུ་པའི་ཚེས་བདུན་ཉིན། ༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་༸རྒྱལ་མཆོག་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་མཆོག རྗར་མེ་ནིའི་གྲོང་ཁྱེར་ཧམ་སྦུག་ཏུ་ཞབས་བཀོད་གསུང་ཆོས་བསྩལ་སྐབས། རབ་བརྟན་བྱང་ཆུབ་ཆོས་གླིང་ཞེས་པའི་ཆོས་ཚོགས་དེའི་གཟིམ་ཆུང་ནང་ཉིན་གུང་གསོལ་ཚིགས་འབུལ་བཞེས་གནང་སོང་བ་དེའི་རིང་གུས་པ་སྐུ་གམ་དུ་བཅར་སྡོད་ཞུ་འོས་ཕེབས་པའི་སྐལ་བཟང་ཉམས་སུ་མྱོང་བཞིན། འདི་ཕྱི་དོན་ལྡན་གྱི་བཀའི་ཕེབས་སྒོ་ཅིར་ཡང་འཇོ་བ་དང་བསྟུན། ལམ་རིམ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ནང་ཆོས་སྐོར་གྱི་འགྲེལ་ཚུལ་འཇིག་རྟེན་འདིའི་དུས་རབས་ཀྱི་འཕེལ་ཕྱོགས་མོས་ཁམས་དང་འཚམས་པར་འཆད་ཐབས་འགའ་རེར་དྭོགས་སློང་བཀའ་སློབ་ཞུས་པར། ༸གོང་ས་མཆོག་གི་དགོངས་པ་ལའང་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་འཆད་ཚུལ་འགའ་རེ་འཇུག་པ་བདེ་མིན་དེ་ཀ་རང་ཡོད་ལུགས་གཟིགས་པས། དེང་རབས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་འཕེལ་རྒྱས་དང་། རིགས་པ་དང་མི་འགལ་ཞིང་། དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་དང་མཐུན་པ་རྩ་འཛིན་དགོས་གནད་ཆེ་ཚུལ་ཕེབས་སོང་། དེས་ན་ནང་ཆོས་ཀྱི་རང་ཚུགས་མི་ཉམས་པའི་ཐོག་ནས། རྒྱ་ཆེའི་གདུལ་བྱའི་སེམས་ཁམས་ལ་འཇུག་པའི་ལམ་རིམ་ཞིག་ཅིས་ཀྱང་བཀའ་རྩོམ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་བ་ཞེས་གསོལ་འདེབས་ཞུས་པ་ཡིན། འཕགས་མཆོག་སྙིང་རྗེའི་གཏེར་ཆེན་ཉིད་ནས་དེ་འདྲ་ཞིག་རང་དགོས་ངེས་གཟིགས་ཚུལ་མ་ཟད། ལམ་གྱི་རིམ་པ་སྒྲིག་ཕྱོགས་དེའང་བདེན་བཞི་གཞི་ལ་བཞག་པ་ཞིག་བྱུང་ན་ལེགས་པའི་རང་བཞིན་དུ་དགོངས་མོད། མཛད་བྲེལ་སྣེ་མང་རིམ་སྣོན་སོགས་ཀྱིས་ཕྱག་བསྟར་མའི་བཀའ་རྩོམ་དེ་འདྲ་ལྷུར་བཞེས་གནང་རྒྱུ་ཞིག་འོང་བར་དཀའ་བས། “ངས་བཤད་པ་བཞིན་རིན་པོ་ཆེ་ཁྱེད་རང་གིས་བྲིས་ན་ཡག་པོ་འོང་བར་འདུག” ཅེས་པའི་རིན་ཐང་བྲལ་བའི་གསུང་གི་དགའ་སྟོན་བླ་ན་མེད་པ་ཞིག་བསྩལ་སྟབས་བསམ་བརྗོད་ལས་འདས་པའི་དད་གུས་སྤྲོ་གསུམ་གྱི་ཚོར་བ་བཟང་པོ་ཞིག་ཐོབ། འོན་ཀྱང་༸གོང་ས་མཆོག་གི་འཇིག་རྟེན་སྤྱིའི་བདེ་ཐབས་དང་། ཆོས་ལུགས་མཛའ་མཐུན། གངས་ལྗོངས་ཕན་བདེའི་མཛད་བརྒྱ་ཇེ་འཕེལ་དབང་གིས་བསྐྱར་དུ་ཞབས་བསྐུལ་ཞུ་བའི་སྤོབས་པ་བྲལ་ཏེ་རིང་ཞིག་རང་སར་ལུས།

དེ་ལྟ་ནའང་ཕྱི་ལོ་ཉིས་སྟོང་དྲུག་གི་ཟླ་བ་དྲུག་པའི་ཚེས་ལྔ་ཉིན་སྦེལ་རྗམ་རྒྱལ་ས་སྦི་རཱ་སལ་ཞེས་པར་༸གོང་ས་མཆོག་ནས་གསུང་ཆོས་ཉིན་བཞི་བསྩལ་བའི་མཐའ་མའི་ཆོས་ཐུན་གྲུབ་སྟེ་ཕེབས་ཐོན་གནང་ལ་ཁད་དེར། གློ་བུར་བཀའ་འབྲེལ་གུས་པ་གཟིམ་ཆུང་དུ་འཕྲལ་བཅར་ཞུས་སྐབས། མགོན་པོ་གང་ནས་༸གོང་ས་༸ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་ལམ་རིམ་འཇམ་དཔལ་ཞལ་ལུང་འདི་ལ་ཞལ་སྐོང་ཞིག་གནང་འོས་གཟིགས་པར་བརྟེན། གུས་པས་༸གོང་ས་མཆོག་གི་གསུང་ཆོས་ལན་མང་ཐོས་མྱོང་བ་དང་། རྩ་བའི་དགོངས་པ་བཞེས་ཕྱོགས་གང་ཅིར་རྒྱུས་མངའ་ཡོད་ཚུལ་གཟིགས་པས། དེ་ལྟའི་ཟིན་བྲིས་ཤིག་འགོད་འབུལ་ཞུ་རྒྱུར་བབས་འབྲེལ་ཆེ་བའི་ཐོག དེའི་སྔོན་འགྲོའི་ཚུལ་དུ་ནང་ཆོས་ངོ་སྤྲོད་སོགས་ཀྱི་སྤྱི་བཤད་རྒྱས་ཙམ་ཞིག་དང་བཅས། “༸རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པའི་ལམ་རིམ་”ཟེར་བ་ཞིག་འོང་བའི་གྲབས་གཤོམ་གྱིས་ཤིག་ཅེས། བོང་བ་གསེར་གཟིགས་ཀྱི་ཐུགས་རེས་རྗེས་འཛིན་བླ་ན་མེད་པའི་བཀའ་དྲིན་གཞལ་མཐའ་མི་མངོན་པ་བསྐྱངས་ནའང་། ཞབས་འདེགས་འགྲུབ་མིན་གཉིས་ཀར་བསམ་ཞིབ་དང་། ཇི་ལྟར་སྲི་ཞུར་བརྩོན་ཕྱོགས་དགོངས་བསྐོར་ཞུ་རྒྱུའི་ལོང་སྐབས་བྲལ་བས། བཀའ་མངགས་སྤྱི་བོར་ཕེབས་མ་ཐག་ཏུ་ལགས་སོའི་ཚིག་གཅིག་ཁོ་ན་ལས་ཞུ་བྱ་གཞན་གྱིས་ཕོངས་པར་གྱུར།

རིམ་བཞིན་ཧོན་འཐོར་བའི་ངང་ཚུལ་དེ་ཉིད་ཅུང་ཟད་སངས་རྗེས་ལེགས་པར་སེམས་སྐབས། སྔ་སོར་༸གོང་ས་མཆོག་ནས་ཧམ་སྦུག་གསོལ་ཚིགས་སྐབས་ཀྱི་བཀའི་ཕེབས་སྒོ་གོང་དུ་ཇི་ལྟར་བཀོད་པ་དེ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་ལས་ཆེ་ཞིང་། སྲི་ཞུ་འདི་ལྟར་བསྒྲུབ་རྒྱུར་རང་ཉིད་ལ་ཤེས་ནུས་གདེང་སྤོབས་བྲལ་ཡང་། བླ་མའི་ཐུགས་རྗེ་བྱིན་རླབས་ཀྱི་མཐུ་ཞིག་འཇུག་སྟེ། ཤུགས་འབྱུང་གིས་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ཡིན་པའང་སྲིད་སྙམ་བློ་རྩེ་གཟེངས་སུ་བསྟོད་པའི་ཕྱོགས་སུ་དྲངས་པར་བྱས།

དེ་འཕྲལ་སྐུ་སྒེར་ཡིག་ཚང་དུ་༸གོང་ས་མཆོག་ནས་བསྩལ་བའི་ནང་ཆོས་ངོ་སྤྲོད་རིགས་དང་། འཇམ་དཔལ་ཞལ་ལུང་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ལམ་རིམ་བཀའ་ཁྲིད་ཁག་གི་འོད་སྡེར་སོགས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་ཞུས་བསྩལ་བྱུང་བ་གཞི་ལ་བཞག་ནས། རིམ་བཞིན་༸གོང་ས་མཆོག་གི་གསུང་ཆོས་སྐོར་གྱི་ཕྱག་དེབ་ཁག་མང་ཐོན་པ་རྣམས་དང་། གུས་པ་རང་ཉིད་ནས་བཏབ་པའི་ཟིན་བྲིས་ཁག མདོར་ན་བོད་ཡིག་གསར་ཤོག་དང་། དུས་དེབ། དྲྭ་རྒྱ་ཚུན་ཆད་ནང་ཐོན་པའི་གསུང་བཤད་ཕྲན་ཚེགས་རྣམས་ནས་ཀྱང་གང་དགོས་བཏུས་ཤིང་། རྒྱུན་གྱི་གསུང་བགྲོས་ཁག་བཅས་གུང་སྒྲིག་པའི་སྟ་གོན་ལ་བརྩོན་པར་བྱས།

ཕྱི་ལོ་ཉིས་སྟོང་དྲུག་གི་ཟླ་བཅུ་གཉིས་པའི་ཚེས་བཅོ་བརྒྱད་ཉིན་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་༸གོང་ས་མཆོག་གི་གསུང་ཆོས་སྐབས་བསྟུན་ལམ་རིམ་བཀའ་རྩོམ་འདིའི་ཟིན་བྲིས་འགོད་ཕྱོགས་དང་། དེང་རབས་དང་འཚམས་པའི་བརྗོད་དོན་སྤེལ་ཕྱོགས་སྐོར་ལ་བཀའ་སློབ་དགོངས་བསྡུར་ཞུ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་དང་པོ་དེ་ཐོབ།

ཕྱི་ལོ་ཉིས་སྟོང་བརྒྱད་ཀྱི་ཟླ་བ་བརྒྱད་པའི་ཚེས་བཅུ་དྲུག་ནས་ཉི་ཤུའི་བར། ཧྥིརང་སིའི་གྲོང་ཁྱེར་“ནཱན་ཏེས་”ཞེས་པར་༸གོང་ས་མཆོག་ནས་གསུང་ཆོས་བསྩལ་སྐབས། བར་ལམ་ཟིན་བྲིས་འདིའི་རྨང་གཞི་རོབ་ཙམ་བསྒྲིགས་པར་སྤྱན་ཞུས་ཐོག་ནས་ལམ་སྟོན་ཟབ་མོ་ཕེབས།

དེ་རྗེས་བཀའ་འབྲེལ་ལྟར་༸གོང་ས་མཆོག་གི་གསུང་སྒྱུར་ཞབས་ཞུ་བ་གཙུག་ལག་སློབ་དཔོན་དགེ་བཤེས་ཐུབ་བསྟན་སྦྱིན་པ་ལགས་ཉིད་སུའི་སིར་ཕེབས་སྐབས་ཆེད་བསྐྱོད་ལྷོད་མཇལ་ཐོག་ནས་གང་ཅིའི་བགྲོ་གླེང་ལེགས་ཆ་སྤེལ་ཕྱོགས་མཛུབ་སྟོན་དགོངས་འཆར་ལྷུག་པོར་སོན་པ་གཞི་ལ་བཞག་པའི་ཟིན་བྲིས་བསྐྱར་བཅོས་འགོད་སྒྲིག་ཞུས།

ལམ་རིམ་གྱི་གསུང་བཤད་རྣམས་ནི་སྤྱིར་བཏང་ས་བཅད་སོ་སོར་འཇུག་བདེ་ཡོད་མོད། སྐབས་འདིར་ལམ་རིམ་ཆེན་མོའི་ས་བཅད་སྦྱོར་སྒྲིག་ཞུ་འོས་ཕེབས་དོན་དཔར་བཀབ་ཇི་བཞིན་འོང་མིན་འདུག་ཀྱང་། འགའ་རེ་ཕྱོགས་བསྡུས་ཞུས་པ་སོགས་ཀྱིས་རྐང་གྲངས་ཧྲོབ་ཙམ་འགྲིགས་རེ་ལགས།

ནང་ཆོས་སོགས་ཀྱི་སྤྱི་བཤད་སྐོར་ལ་ས་བཅད་མེད་པས། སྒྲོམ་གཞི་གསར་བསྒྲིགས་ཐོག་ནས་ལེའུ་ཚན་བཀྲལ་ཕྱོགས་དགེ་བཤེས་ཐུབ་བསྟན་སྦྱིན་པ་ལགས་སོགས་ཀྱི་དགོངས་འཆར་གཞིར་བཟུང་དཔྱད་ཞིབ་བྱ་རྒྱུ་དང་། ལྷག་པར་གསུང་བཤད་ཟློས་སྐྱོན་དེ་ཙམ་མི་ཤོར་ཞིང་། སྐབས་དོན་དང་འཚམས་པར་གོང་འོག་འགྲིགས་ཐབས་ཞུ་ཕྱོགས་གང་ཐད་ནས་གུས་རྨོངས་བདག་གི་ཤེས་ནུས་གཉིས་ཀར་གླགས་བལྟ་བ་ཞིག་བྱུང་ཡང་། རང་བློས་གང་དཔོག་ཞུས་ཁུལ་ཡིན་རུང་༸རྒྱལ་བའི་དགོངས་བཞེད་དང་མཐུན་པ་ཞིག་བྱུང་མིན་ཐེ་ཚོམ་པའི་གནས་སུ་མཆིས་བཞིན། ནོངས་པར་བཟོད་གསོལ་ཞུ་བ་ལས་མ་འདས།

༸གོང་ས་མཆོག་གི་གསུང་ཚུལ་རྣམས་ནི་གོ་སླ་དོན་གསལ་གྱི་ཚིག་སྦྱོར་ནུས་པ་ཟབ་ཅིང་། འདོམས་ཆེ་བ་དང་། ཡུལ་དུས་གནས་སྐབས་ཀྱི་འཕེལ་ཕྱོགས་དང་མཐུན་ལ། རིགས་རུས་སྣ་ཚོགས་པའི་ཉན་པ་པོའི་མོས་པ་དང་། ཁམས་དང་། བསམ་པ་དང་། དབང་པོ་དང་། བག་ལ་ཉལ་སོགས་སྒོ་ཀུན་ལ་ཡོངས་སུ་འཚམས་ཤིང་། དུས་ལས་མི་ཡོལ་བའི་རང་བཞིན་ཅན་དུ་སོང་བས། ཀུན་ནས་དྭང་བ་ཆེན་པོས་བསྟོད་བཀུར་བསྔགས་གསུམ་ཞུ་ཡུལ་གོང་ན་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ཀུན་ནས་མཁྱེན་གསལ་དེ་འདྲ་ཞིག་ཡིག་འབེབས་སྐབས་སུ་༸རྒྱལ་བའི་གསུང་གསང་གི་གཟི་བྱིན་རྗེན་ཆེར་མངོན་ནུས་པ་ཞིག་ལ་ཡིག་སྐད་ཀྱི་གྲྭ་མ་ཉམས་པ་དང་། ལྷག་པར་སྤྱི་བཤད་ཁོངས་སུ་སྐབས་བབས་འབྲེལ་ཡོད་ཆ་ལག་ཚང་བའི་ཐོག་ནས་༸རྒྱལ་བའི་དགོངས་པ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཐོན་པ་ཞིག་དགོས་གལ་ཆེ་བ་གནད་ཀྱི་དོན་པོར་བཟུང་གང་ཐུབ་ཞུ་ཁུལ་ཞུས།

༸གོང་ས་མཆོག་གི་ལེགས་བཤད་འདི་བཞིན་གལ་གནད་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བས་ཟིན་བྲིས་འགོད་སྐབས་ཡིག་ཚོགས་ལ་མ་འཛེམས་པར་བཀོད་ཅིང་། འོན་ཀྱང་མགོན་པོ་གང་ནས་གཟིགས་རྟོགས་གནང་སྐབས་དུས་ཡུན་འགོར་གཞིའི་སྐུ་ངལ་མི་འབྱུང་བའི་ཆེད་དུ་སྤྱན་ཞིབ་གནང་དགོས་ངེས་ཅན་རིགས་རྣམས་རེ་ཞིག་སྣག་ཚ་སྔོན་པོས་འབྲི་འགོད་ཞུས་པར། སྤྱན་ཞིབ་ནན་ཏན་ཐོག་ནས་བཀའ་སློབ་ཕེབས་རིགས་སྒྲ་འཇུག་དང་ཐོ་འགོད་གཞིར་བཟུང་བསྐྱར་བཅོས་ཞུས།

ཕྱི་ལོ་ཉིས་སྟོང་བཅུའི་ཕྱི་ཟླ་བདུན་པའི་ཚེས་སོ་གཅིག་ནས། ཕྱི་ཟླ་བརྒྱད་པའི་ཚེས་དགུའི་ནང་ཁོངས་ཉིན་གསུམ་རིང་། རྡ་རམ་ས་ལར་བཞུགས་སྒར་ཕོ་བྲང་དུ། གཙུག་ལག་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་༸སྐྱབས་མཆོག་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེ་དང་། གསུང་སྒྱུར་གཙུག་ལག་སློབ་དཔོན་དགེ་བཤེས་ཐུབ་བསྟན་སྦྱིན་པ་ལགས། གསུང་སྒྱུར་དགེ་བཤེས་རྡོ་རྗེ་དགྲ་འདུལ་ལགས་གཉིས་ཆེད་གཉེར་གནང་འདུག་པ་ཚང་འཛོམས་ཐོག་ནས། གུས་ཚོས་༸གོང་ས་མཆོག་དང་ལྷན་དུ་ཟིན་བྲིས་འདིའི་ཐོག་བཀའ་བསྡུར་ཞུ་གནང་མཛད་པ་ལྟར། གུས་པས་སྐབས་དེའི་བཀའ་སློབ་དགོངས་འཆར་གཞིར་བཟུང་བསྐྱར་བཅོས་ཞུས་ཏེ། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༢༢ ནས་རྡ་རམ་ས་ལར་༸སྐྱབས་མཆོག་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་སྒེར་བཞུགས་འཚེར་“ཨ་ཤི་རམ་”དུ་བཅར་སྡོད་ཞུས་ཏེ། ལམ་རིམ་དང་། སྔོན་འགྲོའི་སྤྱི་བཤད་ཀྱི་གླེགས་བམ་གཉིས་ཀའི་བར་ཟིན་ཆ་ཚང་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་ལམ་ཙམ་ཞུས་པ་རྣམས་ལ་ཉིན་བཅུ་བདུན་ཧྲིལ་པོར་ཐུགས་ཁུར་ཆེན་པོས་མཛད་སྒོ་གཞན་གྱིས་བར་མ་ཆོད་པར་གསན་ཞིབ་ཆ་ཚང་ནན་ཏན་དང་འབྲེལ་བའི་དགོངས་འཆར་བཀའ་སློབ་བླ་མེད་ཐོབ་རྗེས། ལེགས་བཅོས་དགོས་རིགས་ཞུས་ཏེ་༸སྐྱབས་མཆོག་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེར་བསྐྱར་ཞིབ་གནང་ཆེད་ཟིན་བྲིས་ཆ་ཚང་རིམ་བཞིན་འབུལ་བསྲིངས་ཞུས།

ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༥ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡༩། ༢༠། ༢༡ བཅས་ཉིན་གསུམ་རིང་བཞུགས་སྒར་ཕོ་བྲང་དུ་༸སྐྱབས་མཆོག་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེ་དང་། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་ཡིག་ཚང་གི་དྲུང་གཞོན་སེར་སྨད་དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་པ་ཡང་སྟེང་རིན་པོ་ཆེ། གུས་པ་བཅས་ལྷན་འཛོམས་གནང་སྐབས། ༸གོང་ས་མཆོག་ནས་ལམ་རིམ་ཆ་ཚང་སྤྱན་ཞིབ་དགྱེས་པའི་དབུགས་དབྱུང་བསྩལ་ཐོག ད་དུང་ལེགས་བཅོས་ཞལ་སྐོང་ཞུ་ཕྱོགས་བཀའ་སློབ་ཕེབས་རིགས་༸སྐྱབས་མཆོག་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེ་དང་དགོངས་བསྡུར་བཅོས་སྒྲིག་ཞུས་པ་བཅས། 《 ༸རྒྱལ་བའི་དགོངས་གསལ་》 གླེགས་བམ་གཉིས་པ་ལམ་རིམ་སྐོར་གྱི་མཐའ་མའི་ཟིན་བྲིས་གཏན་ལ་ཕབ།

༢༠༡༥ ཟླ་བ་བཅུ་གཉིས་པའི་མཇུག་ཏུ་《 ༸རྒྱལ་བའི་དགོངས་གསལ་》 གླེགས་བམ་དང་པོ་སྤྱི་བཤད་ཀྱི་སྐོར་རྣམས་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་༸གོང་ས་མཆོག་གི་གསུང་ཆོས་སྐབས་དེར་གཙུག་ལག་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་༸སྐྱབས་མཆོག་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེར་དགོངས་བསྡུར་བཀའ་སློབ་གཞིར་བཟུང་བཅོས་བསྒྲིགས་ཞུས་ཏེ། ༢༠༡༦ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢ ལ་༸སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་ཆེན་པོར་སྤྱན་ཞུར་བསྟར་འབུལ་ཆེད་དུ་བཞུགས་སྒར་དུ་ཆེད་བཅར་ཐོག་ནས། རིམ་བཞིན་ཡང་སྟེང་རིན་པོ་ཆེ་དང་། ༸སྐྱབས་མཆོག་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེ་རྣམ་གཉིས་ནས་མཐའ་མའི་ཟིན་བྲིས་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་རིན་ཐང་བྲལ་བའི་གསུང་རབ་《 ༸རྒྱལ་བའི་དགོངས་གསལ་》 གླེགས་བམ་འདི་གཉིས་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་༸རྒྱལ་མཆོག་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་གི་ཐུགས་བཅུད་ཕྱུང་བའི་གདམས་ངག ཞལ་ནས་གསུངས་པའི་བཀའ་དང་། རྗེས་སུ་གནང་བའི་བཀའ། བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་བཀའ་ལས་གྲུབ་པའི་ལེགས་བཤད། འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིའི་སྐྱེ་འགྲོ་མཆོག་དམན་རིས་སུ་མ་ཆད་པར་སྨན་པའི་ལམ་སྟོན་ཚད་མར་གྱུར་པའི་གཞུང་ལུགས་སྔོན་མེད་ཟླ་བ་གསར་པའི་གྲུབ་ཆ་ལགས་པ། ད་གཟོད་འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིའི་སྐྱེ་བོ་དུ་མར་ཕན་བདེའི་ངལ་གསོ་སྦྱིན་པའི་སྐྱེས་སུ་བསྟར་བའི་གོ་སྐབས་ཐོབ།

དེ་ལྟར་《 ༸རྒྱལ་བའི་དགོངས་གསལ་》 གླེགས་བམ་གཉིས་ཀྱི་ཆེད་དུ་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་གུས་པར་ཡིག་གཞིའི་ཟིན་བྲིས་འགོད་འབུལ་ཞུ་རྒྱུར་སྲི་ཞུའི་བསོད་ནམས་བཟང་པོ་གསོག་ཆེད་རིན་ཐང་བྲལ་བའི་གོ་སྐབས་བསྩལ་བར་སྙིང་ནས་ཡི་རང་ཞིང་། དགའ་དད་སྤྲོ་གསུམ་གྱི་ངང་ནས་གུས་ཕྱག་དང་བཅས་ཏེ་བཀའ་དྲིན་རྗེས་དྲན་ཞུ་བའི་ཕྱི་མཐའ་ནི་ཅི་ལྟར་མངོན།

གཙུག་ལག་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་༸སྐྱབས་མཆོག་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེ་ནས་སྔ་བར་ཕྱི་གསུམ་དུ་ཟིན་བྲིས་ཁག་ལ་སྤྱན་ཞིབ་ལམ་སྟོན་བཀའ་སློབ་མཐུན་འགྱུར་བླ་མེད་ལྷུག་པོ་བར་མ་ཆད་དུ་གནང་བའི་ཐུགས་རྗེའི་འཇུག་པའི་ཚད་ནི་གཞལ་དུ་ག་ལ་མཆིས།

གཙུག་ལག་སློབ་དཔོན་གསུང་སྒྱུར་དགེ་བཤེས་ཐུབ་བསྟན་སྦྱིན་པ་ལགས་དང་། ལྡི་ལིའི་བོད་ཁང་དབུ་འཛིན་གསུང་སྒྱུར་དགེ་བཤེས་རྡོ་རྗེ་དགྲ་འདུལ་ལགས། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྐུ་སྒེར་དྲུང་གཞོན་སེར་སྨད་དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་པ་ཡང་སྟེང་རིན་པོ་ཆེ་བཅས་ནས་བྱུས་འགོད་ལམ་སྟོན་བགྲོ་གླེང་སྔ་ཕྱིའི་ལེགས་སྐྱེས་དུ་མའི་གྲོགས་དན་བླ་ན་མེད་པ་མཛད་པར་སྙིང་ནས་ཡི་རང་།

དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ཡིག་ཚང་ནས་ཀྱང་ལས་གཞི་འདིར་མཁོའི་མཐུན་འགྱུར་རིམ་བསྩལ་ཐོག ༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གི་མཚན་འཛིན་དབུ་ཁྲིད་ཀྱི་ཐུགས་རྗེས་འཚོ་བའི་བོད་ཀྱི་ཆོས་རིག་བསྟི་གནས་“རྗར་མེ་ནིའི་བོད་ཀྱི་ཁང་པས་”རེ་འདུན་ཞུས་ངོར་༸གོང་ས་མཆོག་གི་ཕྱག་དེབ་《 ༸རྒྱལ་བའི་དགོངས་གསལ་》 གླེགས་བམ་གཉིས་པོ་བོད་ཡིག་དང་། དབྱིན་ཡིག རྗར་མན་ཡི་གེ རྒྱ་ཡིག་བཅས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་བཞིའི་ཐོག་དཔར་འདེབས་ཞུ་རྒྱུའི་དཔར་དབང་གུས་ཚོར་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་དང་ཟུང་འབྲེལ་བསྩལ་སོན་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་བཅོས་མིན་ལེགས་སོའི་བསྔགས་བརྗོད་ཞུ་རྒྱུ་བཅས། གུས་ལྡན་གསུང་རབ་སྡུད་སྒྲིག་ཞུ་བ་པོ་བྲག་གཡབ་བློ་ལྡན་ཤེས་རབ་ཀྱིས། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༦ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༥ དགེ་བར་མཚམས་སྦྱོར་ཞུས་པ་དགེ་ལེགས་འཕེལ༎ ༎

༸རྒྱལ་མཆོག་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་མཛད་བཟང་རྗེས་དྲན།

མཐའ་ཡས་འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིའི་འགྲོ་བ་ཡོངས་ཀྱི་སྟོན་པ་ཆེན་པོར་གྱུར་པའི་༸རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་མཆོག་འདིའི་མཛད་འཕྲིན་གྱི་ཆ་ཤས་ཙམ་ཞིག་སྐབས་འདིར་རྗེས་དྲན་ཞུ་བ་ཤིན་ཏུ་འོས་སུ་ཆེ་ཞིང་། འབྲེལ་ཆགས་ཆེ་ཡང་། ཇི་ལྟར་ཞུ་བའི་ཚུལ་ནི། ༸རྒྱལ་མཆོག་གོང་མ་ན་རིམ་གཞན་གྱིས་འགྲན་དུ་མི་བཟོད་པའི་ངང་ཚུལ་ཐོག་མར་སྐུ་བལྟམས་པ་ནས་བཟུང་། ༸རྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་དུ་ངོས་འཛིན་ཁྲི་གསོལ་ཞུས་ཕྱོགས་དང་། གསན་བསམ་སྒོམ་པའི་རིམ་པར་ཐུགས་བརྩོན་མཐར་ཕྱིན་གནང་ཚུལ། ལུགས་གཉིས་ཕྱག་མཚན་དུ་བཞེས་ཏེ་གངས་ལྗོངས་སྡེ་གཟར་ཉེན་སྐྱོབ་ཀྱི་མཛད་བྱུས་ལམ་སྟོན། སྐྱེ་འགྲོའི་བསོད་ནམས་བཟང་པོས་སྐུ་ལ་ཉེ་ཞོ་མེད་པར་གསང་སྟབས་སུ་འཕགས་ཡུལ་དུ་བཙན་བྱོལ་ཕེབས་བཞུགས་ཐུབ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིའི་ཆོས་རིག་ཆབ་དཔལ་སྤྱི་ཚོགས་བདེ་དོན་རྒྱ་ཆེར་སྨན་པའི་རླབས་ཆེན་ལེགས་མཛད་མུ་མེད་དུ་སྤེལ་བཞིན་པའི་ཁྱད་པར་འཕགས་ཆོས་དུ་མ་ཡོད་པ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རྒྱས་བསྡུས་དེབ་ཐེར་ཁག་མང་ཐོན་དང་ཐོན་མུས་རྣམས་སུ་ལོ་ཟླ་དུས་ཚེས་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་ཞིབ་ཆའི་གནས་ཚུལ་རྒྱས་པ་འཁོད་པས་དེ་རྣམས་ལས་ཤེས་པར་འོས་པ་ཡིན།

སྐབས་འདིར་བདག་དང་བདག་འདྲའི་སྐྱེ་བོ་ཕལ་པ་རྣམས་ལ་མགོན་པོ་གང་དེའི་གསང་གསུམ་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་ངང་ཚུལ་ཇི་ལྟར་མཐུན་སྣང་དུ་གྲུབ་པ་དེ་ལྟར་སྒྲོ་སྐུར་སྤངས་ཏེ༑ བྱིས་པའི་བློ་ཡིས་དཔོག་པར་ནུས་པའི་ཆ་ཤས་ཆེ་ལོང་ཙམ་ཞིག་མ་བཅོས་རང་བཞིན་བརྗོད་པ་ཁོ་ནས་གླེང་བ་སྐབས་སུ་བབས་ཀྱང་། བསྟོད་པར་མ་བསམས་ཀྱང་བསྟོད་པར་འགྱུར་བ་ལ་ནི་འགོག་ཐབས་བྲལ་ཞིང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་དཔྱོད་ལྡན་གཟུ་བོར་གནས་པ་སུའི་ཡིད་དབང་མི་འཕྲོགས་པའི་གོ་སྐབས་འཇོམས་པའི་ངང་ཚུལ་ངོ་མཚར་བའི་ཁྱད་པར་འཕགས་ཆོས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མཐའ་ཡས་པ་མངའ་བས། སྲོལ་རྒྱུན་རྒྱས་འགེབས་ཀྱིས་སྐུའི་འཁྲུངས་རབས་ཁོངས་སུ་བཞུགས་པའི་མཚན་སྙན་ལྡན་པའི་སྐྱེས་ཆེན་ཁག་ལ་རྒྱབ་རྟེན་བཅོལ་ཏེ་སྐུ་ཆེ་བའི་རྒྱན་དུ་བསྟེན་པ་དང་། ལུང་རིགས་དང་། དག་སྣང་གི་འཆར་སྒོ་བསྒྲགས་ཤིང་། གསང་བ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་ཡོན་ཏན་ཐུན་མོང་བ་དང་། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་སྤེལ་ཏེ་དམ་པའི་ངང་ཚུལ་སྒྲོག་པ་དང་། ཆོས་སྲིད་ཀྱི་མཚན་གནས་ཇི་ལྟར་གཟེངས་སུ་མཐོ་ཚུལ་ངོམས་ཏེ་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་ཆེ་རྒུ་མཐའ་དག་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཐབས་བྱེད་པ་སོགས་ལ་སྙན་ངག་གི་རབ་བཏགས་ལྟ་བུའི་རྒྱན་གྱིས་སྤུད་པའི་ཚིག་སྦྱོར་སྤྲོས་བཅས་ཀྱི་ར་མདའ་སྦྲན་ཏེ་བསྟོད་ཚུལ་རྣམས་ལ་རེ་བ་འཆའ་མ་དགོས་པར། མ་བཅོས་ལྷུག་པོར་སྙིང་བསྡུས་ཙམ་ཞིག་གླེང་བར་བྱ་བ་ལ།

ཐོག་མར་སྐུའི་ཆེ་བ་ནི།

༸རྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་གཟིགས་ཆེན་པོ་མཆོག་ཉིད། རིང་ནས་ལས་དང་སྨོན་ལམ་གྱི་མཐུ་བཙན་པོས་དམ་དུ་འབྲེལ་བའི་གང་གི་གདུལ་བྱའི་ཚོགས་རྣམས་མགོན་སྐྱབས་དཔུང་གཉེན་དང་མི་འབྲལ་བའི་ཆེད་དུ། དུས་གཟིར་གཉན་འཕྲང་སྐབས་དང་ཡོངས་སུ་འཚམས་པར་སྐུའི་སྐྱེ་བ་བཞེས་ནས། རིན་པོ་ཆེའི་པྲོག་ཞུ་སྤངས་པའི་མང་པོས་བཀུར་བའི་མངའ་བདག་དང་། རྒྱལ་བསྟན་འཛིན་པའི་གཙུག་རྒྱན་གོང་ན་མེད་པར་མངའ་གསོལ་ནའང་། ཐོས་བསམ་སྒོམ་པའི་ས་གཞིར་འཆད་རྩོད་རྩོམ་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་པད་ཚལ་རྒྱས་པ་འདི་འདྲ་མེད་ན། བླ་མའི་སྐད་དོད་ཡོན་ཏན་གྱིས་ལྕི་བ་ཞེས་པའི་སྒྲ་དོན་སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་བྱེད་ཆོས་ཀྱི་ཆ་ལག་མ་ཚང་བས། ཟ་འོག་གིས་བཏུམས་པའི་རྡོ་བར་འགྲན་པར་འཆའ་མོད། ཁྱོད་ཀྱིས་རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེ་དང་། སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེ། ༸སྐྱབས་རྗེ་གླིང་རྡོ་རྗེ་འཆང་། ༸སྐྱབས་རྗེ་ཁྲི་བྱང་རྡོ་རྗེ་འཆང་བཅས་འགྲན་གྱིས་དོ་མེད་མཚན་ལྡན་ཡོངས་འཛིན་དམ་པར་གཙུག་ཏུ་བཀུར་ནས། མདོ་སྔགས་རིག་གནས་དང་བཅས་པར་ཐོས་པའི་ནོར་གྱིས་ཕྱུག་པར་མཛད་པས། བླ་མ་བཟང་པོའི་སློབ་མ་ཟླ་མེད་པར་གྱུར་པར་མ་ཟད། བུ་ལས་ཚ་བོ་རྫིག ཚ་བོ་ལས་ཡང་ཚ་རྫིག ཡང་ཚ་ལས་སུམ་ཚ་རྫིག་པའི་ངང་ཚུལ་བདག་གིར་བཞེས་ཏེ། ངེས་པ་དོན་གྱི་རིས་མེད་འགྲོ་བའི་འདྲེན་པ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་ཅིང་། ལུགས་གཉིས་ཀྱི་གསན་བཞེས་དང་མྱོང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡུལ་དུས་གནས་ཚུལ་འཕོ་འགྱུར་བཟློག་མེད་བྱུང་སྐབས། གངས་ལྗོངས་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་འགན་བཞེས་ཐུབ་པའི་དུས་ཚོད་ལེགས་འགྲིགས་སྐུ་ཕྲེང་གོང་མའི་མཛད་རྗེས་སྐྱོང་ཆེད་༸རྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་ཕེབས་པའི་དགོས་དོན་ཚང་བར་བསྒྲུབས་ཏེ། ངེད་ཅག་གངས་ཅན་པ་རྣམས་ཀྱི་རེ་བའི་མིག་འབུར་གཏོད་ཡུལ་གཉིས་པ་མེད་པ། འགྲན་པའི་ཟླ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་འདི་ལྟར་འཚོ་ཞིང་གཞེས་པ་ནི་བདག་སོགས་སྐྱེ་རྒུའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་དཔལ་དུ་ཆེ།

མགོན་པོ་ཁྱོད་ཀྱི་གོང་ན་བརྗིད་པའི་བླ་ཆེན་མེད་ཀྱང་། གང་གི་འོག་ན་གནས་པའི་སྐྱེ་བོའང་མེད་པ་ལྟ་བུའི་དམན་ས་འཛིན་པའི་རྒྱལ་པོར་གྱུར་ཏེ། དབྱིངས་ས་མཐོན་པོར་ཇི་ལྟར་འཕགས་ཚུལ་མི་མཁྱེན་པར། རས་གོས་དམར་སེར་གྱིས་གཡོགས་པའི་དགེ་སྦྱོང་དཀྱུས་མའི་བརྟུལ་ཞུགས་སྤྲོས་མེད་ངན་ངོན་རྣམ་བཞིའི་ཉམས་ལེན་ཞི་དུལ་བག་དང་ལྡན་པ་བདག་གིར་བཟུང་ནའང་། གང་དག་འབད་པ་ཆེན་པོས་རིན་པོ་ཆེའི་ཁྲི་འཕང་མཐོན་པོར་དར་ཟབ་ས་ལེ་སྦྲམ་གྱི་གསེབ་ན་འགྱིང་བའི་དབང་ཐང་རྣམས་ཀྱང་མོག་མོག་པོར་བྱས་ཤིང་། ཁེངས་དྲེགས་དང་། སྤམ་ཚུགས་ཤོར་དྭོགས་ཀྱི་དྲི་མ་ཙམ་ཡང་མེད་པས། འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིའི་སྐྱེ་བོ་གཅིག་གམ་དུ་མའི་ཁྲོད་ཀྱང་དབྱེ་བ་མེད་པར་བག་ཡངས་འཛུམ་དང་ལྡན་པས་ཕེབས་པར་སྨྲ་ཞིང་། ཀུན་ལ་རིང་ནས་འདྲིས་པ་ལྟ་བུའི་ནང་མའི་རྣམ་འགྱུར་ལྷོད་པོས་འཇུག་པར་མཛད་སྟབས། དྲེགས་ལྡན་ཆེ་རྒུ་རྣམས་ཀྱང་སྒམ་ཚུགས་ཤོར་ནས། སྤོབས་པའི་རི་བོ་བསྙིལ་བར་འགྱུར་ལ། ཆོས་དད་ཡོད་མེད་གཉིས་དང་། ཆོས་ལ་ལོག་པར་བལྟ་བ། ལྟ་གྲུབ་འདྲ་མིན་འཛིན་པ། དེང་རབས་ཚན་རིག་པ་དང་། ཆབ་སྲིད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་བོ་མཁས་བླུན་མཆོག་དམན་ཤ་མདོག་མི་གཅིག་པ་སུ་འདྲ་ཡིན་རུང་། ཁྱོད་ཉིད་མཇལ་བ་ཙམ་གྱིས་སེམས་ཁོང་ལྷོད་དེ། འབྲེལ་ཐག་ཉེ་བའི་ཚོར་སྣང་གཏིང་ཟབ་དེ་མ་ཐག་ཏུ་བསྐྱེད་ཐོག ཉིན་ཞག་དུ་མར་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་དགའ་བས་ཚིམ་པ་རང་ཤུགས་ཀྱིས་འབྱུང་བ་ཀུན་ལ་གྲགས་ཤིང་གྲུབ་པས། གུས་པར་མ་བསམས་ནའང་གུས་པར་འགྱུར་ལ། བཀུར་བར་མ་བསམས་ནའང་བཀུར་བར་ཐལ་བའི་གཟི་བརྗིད་ཆེན་པོའི་དཔལ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་གྱིས་དབྱངས་དང་རྗོད་པ་གཅིག་གིས་མཐུན་པར་གླེང་ན། གང་དག་ཁ་བ་རི་པར་བརྩེ་ཞེན་དང་། ཐུབ་པའི་ཆོས་ལ་དད་མོས་སོགས་ཀྱིས་ཤན་ཞུགས་པ་རྣམས་ནས་ཁྱོད་ཉིད་མཇལ་བ་ཙམ་གྱིས་རབ་དགའི་དཔལ་ཡོན་ཐོབ་ཅིང་། དད་གུས་ཀྱིས་སྤུ་ལོང་གཡོས་ཏེ། མཐོང་ཐོས་དྲན་རེག་དོན་ལྡན་དུ་འགྱུར་བར་མཛད་པ་ས་སྟེང་འདི་ན་གྲངས་ཀྱིས་ག་ལ་ལངས།

ཁྱོད་ནི་མཛད་རྒྱ་ཆེ་ཡང་། བྱ་བ་གཅིག་གིས་ཅིག་ཤོས་གོ་མི་འགེགས་པར། བག་ཕེབས་ལྷོད་པོའི་ཐོག་ནས་ཅི་ཡང་ལྕོགས་ལ། དེ་ཡང་སྐྱེ་བོ་ཕལ་པ་གཞན་ལྟར་བྲེལ་ཟིང་ཚབ་ཚུབ་མིན་པར། དལ་གྱིས་འཇུག་ནུས་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཅན་ཏེ། ཉིན་ཞག་ཕྲུགས་གཅིག་གི་མཛད་པའི་བྱེ་བྲག་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་བརྟག་ན། མདོ་སྔགས་ཀྱི་དཔེ་གཟིགས་རྒྱ་ཆེ་དང་། ནང་དུ་ཡང་དག་འཇོག་པ་ཁོ་ནས་དུས་འདའ་བ་ལྟ་བུར་མངོན་ཞིང་། ཕྱོགས་གཞན་དུ་བརྟག་ན་ཆོས་བརྒྱུད་རིས་མེད་ཀྱི་བླ་སྤྲུལ་མཁན་སློབ་དགེ་བཤེས་གྲྭ་བཙུན་རྣལ་འབྱོར་ཕོ་མོ་ཁྱིམ་པ་ཅི་རིགས་རྣམས་ལ་སྒེར་མཇལ་ཡང་ཡང་བསྩལ་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་ཉམས་མྱོང་འབེལ་གཏམ་ལྷུག་པོར་བགྲོ་བའི་ལོང་སྐབས་ཀྱང་རྙེད་ལ། དེ་བཞིན་གྲོལ་བ་དོན་དུ་གཉེར་བ་གཞན་དང་། ནང་པའི་ཆོས་ལ་དྭངས་བས་ཡིད་འཕྲོག་པ། བོད་དང་བོད་མིར་བརྩེ་ཞེན་དགའ་མོས་ཅན་དང་། རིག་གཞུང་། ཆབ་སྲིད་སོགས་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་པའི་ས་ཡི་གོ་ལའི་གླིང་ཆེན་ཁག་ལྔའི་མི་སྣ་མཆོག་དམན་གཉུག་མར་གནས་པ་དང་། གློ་བུར་ལྷགས་པའི་དད་འདུས་སྐྱེ་བོ་གྲངས་ལས་འདས་པ་ཆེད་བཅར་ཞུ་མི་བསྟར་ཆགས་ཇེ་མང་རྣམས་ལའང་རང་རང་གི་རེ་བ་ཡོངས་སུ་བསྐང་བར་མི་ངལ་ལྷུར་བཞེས་ཐུབ་ཅིང་། ཉམ་ཐག་རིགས་ལ་མ་བུ་གཅིག་པའི་ངང་ཚུལ་བཞིན་དུ་དམན་ལ་ལྷག་པར་བརྩེ་བའི་རྗེས་འཛིན་ཟབ་མོས་ཆོས་དང་། ཟང་ཟིང་གི་སྦྱིན་པས་མཚོན་པའི་སྦྱིན་སོགས་ཕར་ཕྱིན་དྲུག་དང་། བསྡུ་བ་རྣམ་བཞིའི་ཉམས་ལེན་ལྷུར་བཞེས་གནང་བ་འདི་ནི་གཟི་བརྗིད་ཆེ།

དེ་བཞིན་བོད་རྒྱ་དབྱིན་གསུམ་གྱི་རླུང་འཕྲིན་དང་། བརྙན་འཕྲིན། ཉིན་རེའི་གསར་ཤོག དུས་དེབ་ཁག་རྣམས་གསན་གཟིགས་ཐོག་ནས་འཇིག་རྟེན་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་འགྱུར་འགྲོས་རྣམས་ལ་དུས་ཐོག་དཔྱད་ཞིབ་བསྟར་ཆགས་གནང་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་ཀྱང་མི་དབེན་པར་སྣང་བས་མཚོན། རྒྱུན་དང་འཕར་མའི་གནང་སྒོ་མཐའ་དག་དུས་བཀག་བཞིན་དུ་འཚམས་པར་ཕྱག་ལེན་བསྟར།

སྐུའི་འཕྲོད་བསྟེན་དུ། ཟས་ཀྱི་ཚོད་རིག་པ་དང་། ཞབས་ཀྱིས་འཆགས་པ། ལུས་རྩལ། མེ་ཏོག་འདེབས་ལས་སོགས་ཀྱང་ཡལ་བར་མི་འདོར་བར་འགྲུས་པར་མཛད་ཅིང་། གོས་ཚགས་དང་། རྒྱུན་མཁོའི་ཉེར་སྤྱད་སོགས་ཀྱང་བཀོད་ལེགས་དངོས་གཙང་གི་སྤྱོད་ཚུལ་བདག་གཅེས་ལྷུར་བཞེས་དྭང་བ་འདྲེན་པར་མཛད་པས། ཚོགས་ཀྱི་ཞིང་ས་ཟླ་མེད་པའི་དཔལ་དུ་གྱུར།

གསུང་གི་ཆེ་བ་ནི།

གསུང་གི་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བསྟན་པ་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་བའི་རྨང་གཞིར་ཐོས་པར་ངོམས་པ་མི་རུང་བའི་རྣམ་ཐར་བཟང་པོར་སློབ་ཕྱིར་ཆོས་བརྒྱུད་རིས་སུ་མ་ཆད་པའི་བཤེས་གཉེན་དམ་པ་གཞན་དང་གཞན་གྱི་དྲུང་ནས་ཀྱང་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེས་བཟང་མཐའ་ཡས་པ་བཞེས་པར་མ་ཟད། འཕགས་བོད་གཉིས་ཀྱི་ཐུབ་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་མཆིས་སོ་ཅོག་གི་གཞུང་ལུགས་རྣམས་ནས་ཇི་ལྟར་བཀྲལ་བར་གོམས་འདྲིས་བརྟན་ཕྱིར་ཉིན་མཚན་ཁོར་ཡུག་ཀུན་ཏུ་ཀློག་པ་ཐོས་བསམ་གྱི་འཁོར་ལོར་རྒྱ་ཆེར་བརྩོན་པས། ཟབ་དང་རྒྱ་ཆེའི་ཆོས་ཚུལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་མཁྱེན་པའི་མང་དུ་ཐོས་པའི་ལུང་གི་ཡོན་ཏན་ལ་མངའ་དབང་བསྒྱུར་བས། ཁྱོད་ཀྱིས་བསྟན་པ་ཐམས་ཅད་འགལ་མེད་གྲུ་བཞི་ལམ་ཁྱེར་ཅི་ལ་མི་ཤེས།

དེ་ལྟར་ཐོས་པའི་དོན་ལ་བསམ་སྒོམ་སྤེལ་འཇུག་གུས་རྟག་གི་སྦྱོར་བས་སྤོང་བ་བསམ་གཏན་གྱི་འཁོར་ལོར་ཡང་དག་པར་གཞོལ་བའི་ལག་རྗེས་སུ། རྒྱལ་དང་དེ་སྲས་མཁས་གྲུབ་རིམ་པར་བྱོན་པ་རྣམས་ཀྱིས་རང་རང་གི་ཉམས་མྱོང་དང་། གདུལ་བྱའི་མོས་ཁམས་རྒྱ་མཚོར་འཚམས་པར་བསྟན་པའི་གསུང་ཚུལ་ལྟར་སྣང་འགལ་འདུའི་ཁུར་ཆེན་རྣམས་ཀྱང་ཟབ་རྒྱས་གདམས་པའི་ཡང་སྙིང་སྤེལ་བར་རྒྱན་དུ་འགྲོ་བའི་མན་ངག་ཏུ་གཟིགས་པ་འདི་ནི། གསུང་རབ་མ་ལུས་གདམས་ངག་ཏུ་ཤར་བ་མིན་ན་ཅི་ཡིན།

དེ་ཡང་གསུང་རབ་ག་གེ་མོར་གསལ་བ་ཙམ་ལ་མི་རྟོན་པར། མདོ་རྒྱུད་བཀའ་བསྟན་ཡོངས་ལ་བརྟགས་ཤིང་། རིགས་པས་དཔྱད་བཟོད་ཡིན་མིན་ཕུ་ཐག་ཆོད་པོས་ཐུབ་པའི་དགོངས་དོན་སྙིང་པོ་རྨ་མེད་པ་རྗེན་ཆེར་དུ་སྟོན་པ་འདི་ནི། རྒྱལ་བའི་དགོངས་པ་བདེ་བླག་ཏུ་རྙེད་པའི་དན་རྟགས་མིན་ན་གང་ཡིན།

ཐེག་གསུམ་གཞུང་ལུགས་རྣམས་ནས་ཇི་ལྟར་བཤད་པའི་བླང་དོར་གནས་ལ་ཕྱག་ལེན་མྱོང་བའི་གོམས་འདྲིས་དེ་ལྟར་བསྟེན་གནང་མཛད་པས། དགུང་ལོ་བཅོ་ལྔ་ཙམ་ནས་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བཀའ་དྲིན་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་མོས་གུས་ཀྱི་ཐུགས་སྣང་འཆར་བར་བཞེད་ཅིང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང་། ཡང་དག་ལྟ་བའི་གོ་བ་རིམ་གྱིས་འཕེལ་ཏེ། ཉེས་སྤྱོད་ཆེན་པོ་རང་འགགས་སུ་སོང་བའི་བརྡ་མཚོན་གསལ་བར་གཟིགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། རྡོ་རྗེ་ཐེག་པའི་ལམ་གྱི་རྟོགས་པ་ཇེ་འཕེལ་དུ་སོང་བར་ཇི་ལྟར་ཞལ་གྱིས་བཞེས་པ་བཞིན་དུ། གསང་བ་གསུམ་གྱི་ཉམས་ལ་དཔགས་ཀྱང་གོ་བས་ཆོད་པ་འདི་ནི༑ ཚུལ་བཞིན་སྒྲུབ་པའི་རྟོགས་པའི་ཡོན་ཏན་བརྙེས་པ་མིན་ན་ཅི་ཡིན།

མཁྱེན་པའི་ཡོན་ཏན་དེ་ལྟ་བུ་ཐུགས་ལ་མངའ་ཡང་ད་དུང་ཐོས་པར་ངོམས་པ་མི་རུང་བའི་ཚུལ་ལ་དགོངས་ཏེ། ཀླུ་སྒྲུབ་ཡབ་སྲས་ནས་མཉམ་མེད་ཇོ་བོ་རྗེའི་བར་གྱི་པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་གཞུང་ཆེན་མོ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་བཀའ་བསྟན་གསུང་རབ་དུ་མར་ཞིབ་ཏུ་གཟིགས་པས་སྤྱན་རྒྱ་ཤིན་ཏུ་ཡངས་ལ། ཐུགས་འདྲིས་ཧ་ཅང་ཟབ་པས། ཀུན་གྱི་དགོངས་དོན་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་སྒོ་ནས་ཉམས་སུ་བསྟར་བར་མ་ཟད། དམ་པ་རྣམས་ཀྱི་མཛད་པའི་གཙོ་བོ་གསུང་གི་མཛད་པ་ཉག་གཅིག་ཡིན་པ་རྒྱལ་དང་དེ་སྲས་ཀུན་ནས་མགྲིན་དབྱངས་གཅིག་ཏུ་བཟློ་བའི་ཚུལ་ལ་དགོངས་ཏེ། བསྟན་ལ་དག་ཐེར་ཡང་དག་པའི་སྒོ་ནས་གཞན་ལ་ལམ་བཟང་འཁྲུལ་བྲལ་སྟོན་པའི་སྟོན་པ་གཉིས་པའི་སྐུར་བཞེངས་ནས། འཕགས་བོད་གཉིས་ཀྱི་གསུང་རབ་དུ་མར་ཇི་ལྟར་བཀྲལ་བའི་དགོངས་དོན་དེ་རྣམས་ཉམས་སུ་ལེན་ཚུལ་ལག་ལེན་དམར་བཅངས་སུ་གཏོད་ཕྱིར་དགོས་སོགས་ཆོས་བཞིའི་ལམ་ནས་དགག་གཞག་སྤོང་གསུམ་དཔྱིས་ཕྱིན་པས་མདོ་སྔགས་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་སྤྱི་དང་། ལྷག་པར་བློ་སྦྱོང་དང་འབྲེལ་བའི་བྱམས་སྙིང་རྗེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང་། སྟོང་པ་རྟེན་འབྱུང་དང་འབྲེལ་བའི་གཏམ་གྱིས་ཉོན་མོངས་ས་བོན་དང་བཅས་པ་ཇི་ལྟར་དྲུང་ནས་ཕྱུང་སྟེ། བདག་ཉིད་བདག་གི་མགོན་དུ་འགྱུར་ཚུལ་ཡང་ཡང་དམིགས་ཕུག་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱས་པར་འཆད་ཅིང་། དེ་བཞིན་གསང་སྔགས་ཀྱི་གཞུང་དོན་རྣམས་ཀྱང་ནང་བྱན་ཆུད་པའི་དན་རྟགས་གསལ་བའི་ཚིག་སྦྱོར་ཉུང་ངུ་རེས་ཀྱང་ཟབ་མོའི་དོན་རྣམས་འདུ་ཆེ་བ་དང་། ཇི་ཙམ་དཀའ་བའི་གནད་ལ་ཐུག་ན། དེ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་སླ་བའི་ཚུགས་ཀྱིས་སྙིང་པོའི་རོ་བཅུད་ཁོང་ནས་ཕྱུང་སྟེ། གཞུང་ལུགས་སྤྱིའི་རྡོག་འདྲིལ་ཞིང་། ཁོག་འབུབ་པའི་གོ་བ་གསལ་སྟོན་མཛད་པས། སེམས་གཏིང་ནས་དེ་རང་མིན་ན་ཅི་ཡིན་སྙམ་དུ་ཡིད་འཁུལ་ནུས་པའི་ངེས་པ་བདེ་བླག་ཏུ་སྟེར་བར་མཛད་པ་སོགས། མདོ་དང་སྔགས་ཀྱི་དགོངས་དོན་ཆེས་ཆེར་ཟབ་མོ་རྣམས་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་ཕ་ཡུལ་དུ་གྱུར་པས། མཁས་གྲུབ་སེངྒེའི་ཁྱུ་ཡི་བྱིན་པ་འདར་བའི་གནས་རྣམས་ལའང་ཟབ་ཅིང་ཕྲ་བའི་རྣམ་དཔྱོད་ཡངས་པོས་གོམ་སྟབས་ཤ་རེར་བསྒྱུར་བའི་སེང་ཆེན་དཔའ་བོའི་ངང་ཚུལ་བཟུང་ནས་ཚེགས་མེད་དུ་སྟོན་ཅིང་། དེ་ཡང་མཁས་པའི་ཁེངས་དྲེགས་ཀྱི་བཤད་ཡམ་ཧང་རྒྱག་མིན་པར། གཞུང་དོན་དཔྱིས་ཕྱིན་པར་བཀྲལ་བར་ཐོགས་པ་མེད་པས་ཇོ་བོ་བཀའ་གདམས་པས་ཐེག་པ་གོང་འོག་ཀུན་གྱི་གསུང་རབ་ཐམས་ཅད་ལ་དུས་གཅིག་ཏུ་བྱ་བ་མཛད་ཚུལ་དང་། ངས་ཆོས་ཀྱི་གཡག་པོ་ཆེ་བཤའ་བ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་གཞུང་ལུགས་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མ་ཐུབ་པའི་དགོངས་པ་གཅིག་ཏུ་འབབ་པར་ཇི་ལྟར་བཀྲལ་བ་འདི་འདྲ་ཁྱོད་ལས་གཞན་པ་སུས་ཀྱང་མི་ནུས་པའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་ངོ་མཚར་ཆེན་པོ་ཟླ་མེད་པར་མངའ་བ་ཀུན་གྱི་མཐོང་ཆོས་སུ་གྲུབ་པ་འདིས། གདན་ས་ཆེན་པོར་མི་ལོ་སུམ་ཅུ་ལྷག་རིང་ཐོས་བསམ་ལ་འབད་པ་གཤའ་མ་བསྟེན་པས་གཞུང་བརྒྱ་སྨྲ་བའི་མཁས་པ་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ཆེན་པོར་གྱུར་ཏེ། སློབ་ཚོགས་རྒྱ་ཆེ་སྐྱོང་ཞིང་། སྤྱི་མོས་གུས་བཀུར་ཞུ་ཡུལ་སུ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནའང་། མགོན་པོ་གང་ཉིད་ཀྱིས་རྒྱལ་བའི་དགོངས་པ་རྒྱ་ཆེ་གཏིང་ཟབ་གོ་བདེར་འཆད་པའི་ངང་ཚུལ་འདི་ལ་འགྲན་པའི་ཟླ་མཐའ་དག་དང་བྲལ་བས། ཆོས་ཚུལ་འཆད་ལ་དཔའ་བའི་སྐྱེས་ཆེན་རྣམས་ཀྱིས་ལྗགས་ཀྱི་དབང་པོ་བསྐྱོད་ལ་སྐྱེངས་པར་མཛད་པས། ས་སྟེང་འདི་ན་ཁྱོད་ལས་སྨྲ་བ་པོ་གཉིས་པ་མ་མཆིས་པ་ནི། ཕྱི་བོད་མཁས་བླུན་ཡོངས་ལ་རླུང་ལྟར་གྲགས་པས། ཁོ་བོའི་གཅམ་ཚིག་ག་ལ་ཡིན།

མདོར་ན་གངས་ལྗོངས་བོད་ཀྱི་ཆོས་བརྒྱུད་མཆིས་སོ་ཅོག་གི་རང་གཞུང་རྣམས་ལའང་གཟིགས་རྒྱ་ཆེ་བས། གསུང་རབ་དེ་རྣམས་གུང་བསྒྲིགས་ནས་ཇི་ལྟར་བསྟན་པ་སྤྱི་ལ་གོ་བ་ཆགས་པ་གལ་ཆེ་ཡིན་ཚུལ་བརྒྱུད་མར་སྟོན་ཏེ། ༸རྒྱལ་བའི་མདོ་རྒྱུད་ཀྱི་དགོངས་པ་གཅིག་ཏུ་འདྲིལ་བའི་གཞུང་དོན་གདམས་ངག་ལེགས་བཤད་ཀྱི་སྐྱེས་བཟང་སྩོལ་བར་ཐོགས་ཐུག་མེད་པས། རིས་སུ་མ་ཆད་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་ཡོངས་ལ་དག་སྣང་འབྱོང་སླ་བའི་བཀའ་དྲིན་སྩོལ་ཚུལ་འདི་འདྲའང་སྔར་བྱུང་ད་སྲིད་དཀའ་བར་ངེས་པའི་ཁྱད་ཆོས་དེ་རྣམས་ལ་བསམས་ན། མགོན་པོ་མཆོག་ནི་བསྟན་པའི་བདག་པོ་སྟོན་པ་རང་ཉིད་རང་གི་ཆོས་ཚུལ་དྲི་མ་མེད་པར་གསལ་བར་མཛད་ཕྱིར་སླར་ཡང་མི་ཡི་ཤ་ཚུགས་སུ་བྱོན་པ་མིན་ན་ཅི་ཡིན།

ཡང་སྒོས་མགོན་པོ་ཉིད་ནས་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོས་ལུང་རིགས་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྒྱལ་བའི་དགོངས་པ་གསལ་བར་མཛད་པའི་གསུང་རབ་པོ་ཏི་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་དགོངས་དོན་དམིགས་ཕུག་པ་དང་། རྒྱུད་རྒྱ་གཞུང་གི་དགོངས་པ་ཇི་ལྟར་སོང་ཚུལ་མཐིལ་ཕྱིན་པར་ཡང་ནས་ཡང་དུ་འདོམས་པར་མཛད་པས། ཁྱོད་ནི་འཇམ་མགོན་བླ་མ་དེ་ཉིད་སླར་ཡང་རང་གི་བཞེད་གཞུང་གསལ་བར་མཛད་ཆེད་རང་རེ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དུ་བྱོན་པ་གདོན་མི་ཟ་བར་མ་ཟད། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་འདི་ནི། ཐེག་གསུམ་རྒྱུད་སྡེ་བཞི་དང་བཅས་པའི་རྒྱལ་བའི་དགོངས་པ་ཆ་ཚང་བ་ཆུ་བརྒྱ་ཟམ་པ་གཅིག་གི་འོག་ཏུ་འདུས་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་པ་དང་། དེ་ཡང་ཀླུ་སྒྲུབ་ཡབ་སྲས་ལ་སོགས་པའི་དཔལ་ནཱ་ལནྡཱའི་ཆོས་བརྒྱུད་གཙང་མ་ཡིན་པ་གསལ་སྟོན་ནན་ཏན་མཛད་པའི་ཚུལ་ལ་དཔག་ན། མགོན་པོ་མཆོག་ནི་གངས་རིའི་ལྗོངས་སུ་ལྟེ་ཁྲག་བོར་བའི་ནཱ་ལནྡཱའི་པཎ་གྲུབ་བཅོ་བརྒྱད་པར་མངའ་གསོལ་ཅིས་ཀྱང་འོས་པར་སུ་ཞིག་བསྙོན་དུ་ག་ལ་ཡོད།

ལྷག་པར་གསུང་བ་པོའི་དགོངས་པ་དང་། གསུང་རབ་ཀྱི་དགོངས་པ་སོ་སོར་ཕྱེས་ཏེ། གཞུང་ལུགས་ཅི་རིགས་ནས་བཀྲལ་བའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་བཞེད་པ་དང་། འཆད་ཚུལ་ཁོ་ནར་གཅེས་འཛིན་མཁྲེགས་བཟུང་ནམ་ཡང་མི་མཛད་པར། རྣམ་དཔྱོད་ཟབ་མོས་བསྲེག་བཅད་བརྡར་བའི་གསེར་བཞིན་ལེགས་པར་དཔྱད་ནས་སྒྲོ་འདོགས་མ་ལུས་པ་ཆོད་པར་མཛད་དེ། ཐུབ་པའི་ཆོས་ཚུལ་འདི་ནི་རིགས་པས་དཔྱད་བཟོད་ཡིན་པ་དང་། ལུང་རིགས་གཉིས་ནས་རིགས་པ་གཙོ་ཆེ་བས། རིགས་པ་ཡང་དག་དང་འགལ་བའི་ལུང་ཁས་ལེན་མི་རུང་བ་༸རྒྱལ་བ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་རང་ཉིད་ནས་རྗེས་འཇུག་ཡོངས་ལ་སྐབས་ཡངས་པོར་ཕྱེས་ཏེ་ཇི་ལྟར་གདམས་པའི་དོན་རྣམས་ཕྱག་ལེན་དུ་བཀལ་ཏེ། བཀའ་དང་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་འཆད་ཚུལ་འགའ་རེར་དེང་རབས་ཚན་རིག་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་གྲུབ་ཆས་མངོན་སུམ་གྱི་གནོད་པ་འབབ་ཅིང་། ཡུལ་དུས་གནས་ཚུལ་གཞན་དང་གཞན་གྱིས་དགག་དགོས་དཔྱད་གཞིར་གྱུར་རིགས་ཚིག་ཟིན་བཞིན་དུ་ཁས་ལེན་མི་འོས་པའི་ལམ་སྟོན་བཀའ་དྲིན་བསྐྱངས་ཕྱིར། དངོས་ཐོག་བདེན་འཚོལ་གྱི་ལམ་བཟང་དོན་ལྡན་དུ་འགྲེལ་བའི་གསུང་བཤད་ཟབ་མོས་མ་དད་ལོག་རྟོག་དྲུང་ནས་ཕྱུང་སྟེ། བསྟན་དང་སྟོན་པའི་གཟི་བརྗིད་ལྷག་པར་ངོམས་པར་མཛད་པས། རིས་མེད་མཁྱེན་དཔྱོད་ལྡན་པ་ཀུན་ནས་བསྔགས་པའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་སྐྱེས་བུ་ཟླ་མེད་པར་མཐོང་ཆོས་སུ་གྲུབ་པ་འདི་ནི་རྨད་བྱུང་ལས་ཀྱང་ཆེས་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ཨེ་མ་ཧོ།

ཡུལ་ཁག་དུ་མའི་ནང་ནས་དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་དང་། སེམས་ཁམས་རིག་པ༑ ཆོས་ལུགས་རིག་པ། ཆབ་སྲིད་རིག་པ་སོགས་ལ་མཁས་པའི་མི་སྣ་གྲགས་ཅན་ཡང་ཡང་ཆེད་གཉེར་གནང་ཐོག གནའ་དེང་གི་ཤེས་ཡོན་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གསན་བཞེས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་མཛད་ཅིང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདིའི་ཤེས་བྱའི་གནས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དེབ་ཐེར་དང་། རྩོམ་ཡིག དུས་དེབ། གསར་ཤོག་ཁག་སོགས་གཟིགས་ལམ་དུ་བརྒྱུད་མར་བསྟར་ཏེ་དུས་ཀྱི་འགྱུར་འགྲོས་དང་། འཕེལ་ཕྱོགས་མཐའ་དག་ཐུགས་ལ་མངའ་བས། ས་ཡི་གོ་ལ་འདིའི་སྟེང་གི་ཆོས་རིག་ཆབ་དཔལ་གྱིས་མཚོན་པའི་གནས་ཚུལ་སྤྱི་ལ་མཁྱེན་པ་དུས་ལས་ཡོལ་བ་མེད་པར། མི་རིགས་སྣ་ཚོགས་པའི་མཁྱེན་ལྡན་རྣམས་དང་མགྲིན་པ་གཅིག་ཏུ་སྨྲ་བའི་སྤོབས་པ་གཟེངས་སུ་བསྟོད་པའི་གདེང་དང་ལྡན་པ་ཙམ་མ་ཟད། དེ་རྣམས་སྨྲ་བའི་མཐུ་བཅོམ་པའི་བགྲོ་གླེང་ཟབ་མོ་མཛད་པའི་གྲགས་པ་ཐོབ་ཅིང་། ནང་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་བལྟ་སྟངས་དང་འབྲེལ་བའི་ལེགས་བཤད་ཀྱི་སྐྱེས་བཟང་འདོད་པ་རྣམས་ལའང་དགྱེས་ཚོར་ཐུགས་སྣང་ཆེན་པོས་མཁས་པ་མཁས་པའི་དབུས་ན་མཛེས་པའི་ངང་ཚུལ་བསྟན་མོད། འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིར་མོས་ཁམས་མི་འདྲ་བའི་སྐྱེ་བོ་ཡོངས་ཀྱི་འདོད་དོན་ཆོས་ལུགས་གཅིག་ཁོ་ནས་བསྒྲུབ་མི་ནུས་པས། ནང་པའི་ཡུལ་གྲུ་མིན་པའི་ཕྱོགས་སུ་རང་རང་གི་ཕ་ཆོས་འཛིན་ན་བརྟན་ཆ་ཆེ་བའི་བསྐུལ་མ་འབའ་ཞིག་གནང་བ་མ་གཏོགས། ནང་ཆོས་སྤེལ་ཐབས་ནམ་ཡང་ལྷུར་བཞེས་མི་མཛད་པའི་ཁར། གང་ཟག་བྱེ་བྲག་པ་རང་རེ་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་བལྟོས་ན་ནང་པའི་ཆོས་འདི་ལེགས་ཤོས་ཡིན་མོད། སྤྱིའི་ཆ་ནས་ནང་པའི་ཆོས་འདི་ཆོས་ལུགས་ཀུན་གྱི་ནང་ནས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་ཚུལ་བརྗོད་མི་ཐུབ་པར་གསུངས་པ་དེ་ནི་ལྷག་པར་གཟི་བརྗིད་ཤིན་ཏུ་ཆེ།

གང་གི་གསུང་བཤད་དང་། བཀའ་སློབ་རིགས་རྣམས་དབྱིན་བོད་སྐད་ཡིག་གང་དུའང་ཐུགས་ཐོག་ཁོ་ནས་ཇི་ལྟར་འཚམས་པར་རྗོད་ཚིག་སྔ་ཕྱི་གུང་འགྲིགས་འབྲེལ་ཆགས་ཆེ་ཞིང་། བརྗོད་དོན་རྙོག་འཛིངས་བྲལ་བར་གཅིག་རྒྱབ་གཉིས་སྣོན་ཟབ་གསལ་གོ་བདེའི་ལམ་ནས་ཆུ་བོའི་རྒྱུན་ལྟར་ཆད་མེད་ལྷུང་ལྷུང་དལ་གྱིས་འབབ་པས། སྨྲ་ལ་དབང་འབྱོར་བ་སུས་ཀྱང་འགྲན་དུ་མེད་པ་ཀུན་ལ་གསལ་ཞིང་། མི་རིགས་སྣ་ཚོགས་པས་དབྱིན་སྐད་ཐོག་ནས་ཐད་ཀར་གླེང་མོལ་ཞུ་སྐབས། སྐྱེ་བོ་མཆོག་དམན་དང་། མཁས་བླུན་སོགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་མེད་པར་རང་རང་གི་རེ་བ་ཇི་བཞིན་སྐོང་བའི་ལམ་ནས་ཀུན་ཀྱང་ཡིད་དབང་འཕྲོག་པར་མཛད་པ་འདི་ཙམ་ཡང་གཞན་དོན་རླབས་ཆེར་ངེས།

དེ་ལྟ་བུའི་འཆད་པའི་སྤོབས་པ་མངའ་ཡང་ཐབས་ལ་མཁས་པའི་འཆད་ཚུལ་ཞིག་ནི་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་ཆ་རྐྱེན་གལ་ཆེར་གཟིགས་ཏེ། སྣ་ཚོགས་འགྲོ་བའི་རིས་ཀྱི་མོས་པའི་ཁམས་དང་། བསམ་པ་དང་། དབང་པོ་དང་། བག་ལ་ཉལ་དང་། ཡུལ་དང་དུས་ཀྱི་འཕེལ་ཕྱོགས། སྙིགས་མའི་རང་མདངས་ལས་བྱུང་བའི་དཀའ་ངལ་སྣོན་འཇུག་དང་། མ་དད་ལོག་རྟོག་སོགས་ཀྱིས་དྲངས་པའི་སེམས་ཀྱི་འཆར་སྒོ་འདྲ་མིན་ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་དེ་ལྟར་མཁྱེན་བཞིན་ཀུན་གྱི་རྣ་བར་འཇེབས་ལ། མོས་བློར་འཚམས་པའི་གསུང་ཚུལ་གནད་དུ་ཁེལ་བའི་འཆད་ཐབས་རྩལ་འདོན་མཛད་པར་ཤིན་ཏུ་མཛངས་པས། འཇིག་རྟེན་ས་ཡི་གོ་ལ་ཟླུམ་པོ་འདིའི་སྐྱེ་བོ་གྲངས་ལས་འདས་པར་གནས་སྐབས་ལུས་སེམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་སེལ་ཐབས་ནས། མཐར་ཐུག་བྱང་ཆེན་རྒྱལ་སར་ཇི་ལྟར་རེག་པའི་ཐབས་ཚུལ་བར་དུ་དཔྱོད་ལྡན་མགུ་བའི་ལེགས་བཤད་ཀྱི་དགའ་སྟོན་འགྱེད་ལ་མངའ་བརྙེས་པས། ཕྱི་མི་སློབ་ཚོགས་བརྒྱ་སྟོང་དུ་མ་རྡ་རམ་ས་ལར་ཡང་ཡང་ཆེད་བཅར་ཞུ་མཁན་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་པ་དང་། དེ་མིན་གསུང་ཆོས་གང་དུ་གནང་ནའང་དད་གུས་ལྡན་པའི་མང་ཚོགས་ཤར་ནུབ་ཡུལ་གྲུའི་ཁྱོན་གྱི་མི་རིགས་ཁྲི་ཕྲག་འདུ་བ་འདི་བྱུང་།

བཀའ་རྩོམ་གནང་བའི་རིགས་རྣམས་ཚིག་འབྲུ་རེས་ཀྱང་ཟབ་དོན་སྟོན་པ་འབའ་ཞིག་ལས། ལོ་མས་འབྲས་སྒྲིབ་ཀྱི་རིགས་ཆ་ཙམ་མེད་ལ། ནང་ཆོས་ཀྱི་གཞུང་དུ་གསལ་བའི་ཟབ་དང་རྒྱ་ཆེའི་སྙིང་པོ་རྣམས་ཀྱིས་སའི་ཁྱོན་འདིར་གཞན་ཕན་དང་། ཞི་བདེའི་ལམ་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཕན་བདེ་དང་། ཕྱི་མའི་མདུན་ལམ། ཆབ་སྲིད་བརྟན་བརླིང་གང་སར་ཞབས་འདེབས་སྒྲུབ་ཐུབ་ཚུལ་སྐོར་རང་ཉིད་ཀྱི་མྱོང་བ་དང་། ཡིད་ཆེས། ཕྱག་ལེན་གཞི་རྩར་བཟུང་སྟེ། གཡོ་མེད་ལྷག་བསམ་བརྟན་པོས་ནན་ཏན་དུ་བསྐུལ་ཞིང་གདམས་པའི་བཀའ་རྩོམ་དང་། གཞན་དང་ལྷན་རྩོམ་གནང་བའི་དབྱིན་ཡིག་ཕྱག་དེབ་ད་བར་དཔར་ཐོན་རྣམ་གྲངས་བརྒྱ་དང་བཅུ་ཙམ་ཐོན་ཞིང་། བོད་ཡིག་ནང་གསུང་ཆོས་དང་། བཀའ་སློབ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་དཔར་བསྐྲུན་ཟིན་པ་ཁོ་བོའི་མིག་སྔར་སོན་པ་བརྒྱད་ཅུ་གྱ་དྲུག་ཙམ་དང་། ད་དུང་ཕྱོགས་སྒྲིག་དཔར་སྐྲུན་མ་ཟིན་པ་གྲངས་ཀྱིས་མི་ཆོད་པ་བཅས་ཀྱི་ཡིག་འཇོག་གི་མཛད་རྗེས་ཀྱང་རླབས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ཡུལ་ཁག་མང་པོའི་དཔེ་དེབ་ཚོང་ཁང་གང་དུ་བལྟས་ནའང་ཤེས་ནུས་པ་འདི་ཡིན།

དེ་ལྟར་འཆད་རྩོད་རྩོམ་པའི་འཕྲིན་ལས་ཀྱིས་གདུལ་བྱ་སྐྱོང་ཚུལ་འདི་ནི། ༸རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་པའི་མཚན་གྱི་གཟི་བྱིན་དེའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་དགོས་པ་གཏན་ནས་མིན་པར། ཁྱོད་ཉིད་གྲྭ་རྐྱང་དཀྱུས་མ་ཞིག་ཡིན་དུ་ཆུག་ཀྱང་། ཐོས་པ་ཁ་ཕྱིར་བལྟས་སུ་མ་སོང་ཞིང་། བསམ་པ་གནད་དུ་ཁེལ་ལ། སྒོམ་པའི་དྲོད་རྟགས་མྱོང་བ་རྩལ་དུ་ཐོན་པའི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་རབ་འབྱམས་གཞུང་ལ་ནང་བྱན་ཆུད་པའི་པཎྜི་ཏའི་ཚོགས་ཀྱི་དབུས་ན་བརྗིད་པའི་མཧཱ་པཎྜི་ཏ་དང་། ཟུང་འཇུག་གདམས་པའི་བང་མཛོད་འཛིན་པའི་གྲུབ་བརྙེས་དཔའ་བོ་ཆེན་པོ་མིན་པ་སུས་ཀྱང་སྨྲ་བར་མི་ནུས་པས། རྗེ་བླ་མ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོས་《 རྟེན་འབྲེལ་བསྟོད་པ་》 ལས། ཁྱོད་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་བསྟན་པ་ལ། །རྒོལ་བ་འགས་ཀྱང་ཆོས་མཐུན་དུ། །གླགས་མི་རྙེད་པར་གསུངས་པ་ཡང་། །འདི་ཉིད་ཀྱིས་ནི་ལེགས་པར་འཁུམས། ཞེས་དང་། ཁྱོད་གསུང་དུ་མ་ཅི་ཞིག་སྨོས། །ཆ་ཤས་རེ་ཡི་དོན་ཙམ་ལའང་། །འོལ་སྤྱི་ཙམ་གྱི་ངེས་རྙེད་པ། །དེ་ལའང་མཆོག་གི་བདེ་བ་སྟེར། །ཞེས་གསུངས་ཏེ་མཉམ་མེད་ཐུབ་པའི་དབང་པོར་བསྟོད་པ་དེ་རྣམས་ཁྱོད་ཉིད་ལ་བསྟོད་པ་དང་གཉིས་སུ་མ་མཆིས་པར་གྱུར་པ་དེ་ལྟ་བུའི་ཆ་ནས་འཁོར་གྱི་དབུས་ན་འཇིགས་མེད་སེང་གེའི་ང་རོ་རྒྱུན་དུ་སྒྲོག་བཞིན་པ་འདི་ནི་ཆེས་ཆེར་རྨད་དུ་བྱུང་ཚུལ་ཞུ་ན་ཟོལ་བསྟོད་ག་ལ་འགྱུར།

ཐུགས་ཀྱི་ཆེ་བ་ནི།

བྱམས་སྙིང་ཐེག་པ་མཆོག་གི་དགོངས་དོན་འཚེ་མེད་ཞི་བའི་རྨང་གཞི་དཀྱེལ་ཆེ། ཁོག་ཡངས། བཟོད་བསྲན་ལ་སོགས་པ་རྩལ་དུ་བཏོན་པའི་གཞན་ཕན་གྱི་འཇུག་པ་དུས་ལས་མི་ཡོལ་བ་གཙོ་བོར་བཟུང་སྟེ། འཕྲིན་ལས་སྐྱོང་ཚུལ་དྲང་བདེན་དང་། རང་དབང་། མང་གཙོའི་སྲོལ་ལུགས་དང་མཐུན་པར་མཛད་ཅིང་། དེ་སྔོན་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མཛད་འཕྲིན་ལྷུར་བཞེས་སྐབས་སུ་ཐུགས་ཞིབ་ཤིན་ཏུ་ཚགས་པས་སྙན་ཞུའི་ཡིག་ཆར་སྤྱན་ཞིབ་བཀའ་ཁྲོལ་བསྩལ་རྒྱུ་ལྟ་བུ་སོགས་ལ་དགག་དགོས་ལེགས་པར་གཟིགས་ཤིང་། འབྲེལ་ཡོད་ལས་འཛིན་རྣམས་ལ་དགོངས་བསྡུར་བཀའ་བགྲོས་བསྐྱངས་སྐབས་མཁྱེན་རླབས་དང་། རྣམ་དཔྱོད་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་ཞིང་མཛངས་པའི་ལམ་ནས་འཇུག་པར་མཛད་ལ། ཁེ་ཉེན་འབྱུང་སྲིད་རིགས་རྣམས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་དགོངས་པར་འཆར་ཏེ། གང་ཅིའི་གནས་ལུགས་ཞིབ་རྩད་མཐིལ་ཕྱིན་ཆེས་པས། རིང་ནས་གམ་དུ་བཅར་ཞིང་ཉེ་བར་འགྲོགས་པའི་ལས་ཀྱི་སྣེ་མོར་གཏོགས་པ་སུ་འདྲ་ཡིན་རུང་། འཇིགས་ཤིང་ཞུམ་པས་སྙིང་རྩ་འདར་བཞིན་རང་གི་འགན་འཁྲིའི་སྐོར་ཡང་ཆ་རྒྱུས་བྲལ་བའི་ཕྱོགས་སུ་ཆས་ཏེ། ཡང་ཡང་བེམ་པོའི་བརྟུལ་ཞུགས་བཟུང་དགོས་པར་འགྱུར་བ་དང་། སྲི་ཞུར་རས་བོར་ཟོམ་འཇོག་ཤོར་བའི་བྱེད་བབས་རྣམས་ལ་བཀའ་ནན་ཚར་གཅོད་ལྕི་བར་ཕེབས་ཤིང་། ཡུན་རིང་ཕྲག་པར་ལྕི་བའི་དཀའ་ངལ་རྙོག་འཛིངས་ཅན་གྱིས་ཟས་བཅུད་གཉིད་བྲལ་དུ་གནས་དགོས་རིགས་ལའང་། ཟུར་བལྟས་ལེབ་གཟིགས་ཐོག་ནས་ཤིན་ཏུ་འཇུག་པ་བདེ་བའི་བཀའ་སློབ་ཚིག་འབྲུ་གཅིག་གིས་རོ་སྟོད་ཡངས་པར་མཛད་ནུས་པའི་དགོངས་དཀྱེལ་ཟབ་པའི་ལུགས་གཉིས་འཕྲིན་ལས་ལ་དབང་ཐོབ་པའི་ཁྱད་ཆོས་རྨད་བྱུང་མངའ་བ་འདི་རིགས་ཤིན་ཏུ་མང་བས་བརྗོད་ཀྱིས་མི་ལང་བ་ཡིན།

རླབས་ཆེན་འཕྲིན་ལས་བཟང་པོའི་བཀའ་དྲིན་གྱི་སྐོར་རྣམས་རྣམ་གྲངས་བཅུར་བསྡུས་ཏེ་ཆ་ཙམ་བརྗོད་ན།

༡༽ ༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་༸རྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གསང་གསུམ་གྱི་ཡོན་ཏན་དེ་ལྟ་བུའི་བདག་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བའི་འཕྲིན་ལས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདིའི་འགྲོ་བ་ཀུན་ལ་འཕྲལ་ཕུགས་གང་སར་སྨན་པའི་ཆེད་དུ། ནང་པའི་གཞུང་གི་བརྗོད་བྱར་ཚན་རིག་དང་། ལྟ་གྲུབ། ནང་ཆོས་ཉམས་ལེན་བཅས་པའི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་བར་མཛད་དེ། དང་པོ་གཉིས་ཀྱི་དོན་རྣམས་ལྟ་གྲུབ་འདྲ་མིན་དང་། ཆོས་དད་ཡོད་མེད། མི་རིགས་དང་། སེར་སྐྱ་ཕོ་མོ་རྒན་དར་གཞོན་གསུམ་སོགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་མེད་པར་ཚང་མས་ཤེས་གལ་ཆེ་བ་དང་། གསུམ་པ་འདི་ནི་ནང་ཆོས་ལ་དད་མོས་ཡོད་རིགས་ཁོ་ནས་ཉམས་སུ་བླང་བྱ་ཡིན་པས། ནང་པ་རྣམས་ནས་གསུང་རབ་ཀྱི་དགོངས་དོན་ཇི་བཞིན་རྟོགས་པར་བྱས་ཏེ། ཤེས་ནས་དད་པ་ཐོབ་པའི་ཉམས་ལེན་ལ་ངོ་ལྐོག་མེད་པར་ཆོས་ཚུལ་བཤད་ཡམ་དང་ཕྱག་རྒྱ་ཙམ་དུ་མ་སོང་བ་དགོས་པ་དང་། “དུས་རབས་ཉེར་གཅིག་པའི་ནང་པ་”སྟེ། ཤེས་ཡོན་ལྡན་པའི་ནང་པ་ཞིག་བྱ་དགོས་ཚུལ་སོགས་ལས་བརྩམས་པའི་ནང་ཆོས་ངོ་སྤྲོད་ཀྱི་རིམ་པ་ཡང་ཡང་བསྩལ་ཞིང་། དེའི་ལས་རིམ་ཁག་མང་གསར་གཏོད་གནང་བའི་བཀའ་དྲིན་ལ་བརྟེན་ནས། དེང་སང་ཚང་མས་“ནང་ཆོས་ངོ་སྤྲོད་”ཅེས་པའི་ཐ་སྙད་ངག་ལམ་ལ་བྱང་བ་ཞིག་དང་། དེ་ལ་དོན་གཉེར་བྱེད་པའི་སྲོལ་འཇགས་གྲུབ་འབྲས་མངོན་པར་གསལ་བ་བཅས། མོས་ཁམས་སྣ་ཚོགས་པའི་རིས་མེད་སྐྱེ་འགྲོ་སོ་སོར་འདི་ཕྱི་འཕྲལ་ཡུན་གང་སར་འཚམས་པའི་ཕན་བདེའི་སྒོ་འཕར་ཡངས་པོར་འབྱེད་པའི་རླབས་ཆེན་གཟི་བརྗིད་ཅན་གྱི་མཛད་རྗེས་བླ་ན་མེད་པ་འདི་བྱུང་བའི་བཀའ་དྲིན།

༢༽ མགོན་པོ་གང་ཉིད་སྐུ་ངལ་འཛེམས་མེད་ཐོག་ནས་ད་བར་འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིའི་གླིང་ཆེན་ལྔའི་ཡུལ་གྲུ་དྲུག་ཅུ་རེ་ལྔར་ལན་མང་ཞབས་ཀྱིས་བཅག་སྟེ། འགྲོ་བ་མིའི་རིན་ཐང་གོང་སྤེལ་དང་། ཆོས་ལུགས་མཐུན་འབྲེལ། གངས་ལྗོངས་བོད་ཀྱི་ཆོས་རིག་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་བདེ་དོན་བཅས་པའི་གང་གི་“མཛད་འཁུར་ཆེན་པོ་གསུམ་”འདི་བདག་གིར་བཞེས་ནས་མཛད་འཕྲིན་སྐྱོང་བཞིན་པའི་བཀའ་དྲིན་འདིའི་“མཛད་འཁུར་དང་པོ་འགྲོ་བ་མིའི་བཟང་སྤྱོད་གོང་སྤེལ་”གྱི་རྨང་གཞིར། “ཆོས་ལ་མ་བརྟེན་པའི་བཟང་སྤྱོད་”དམ། “ཆོས་ལུགས་ལས་བརྒལ་བའི་བཟང་སྤྱོད་” (“Beyond Religion: Ethics for Whole World” (“secular Ethic”)) ནི་ཆུ་དང་འདྲ་ཞིང་། ཆོས་ནི་ཇ་དང་འདྲ་བས། སྐྱེ་འགྲོ་གང་དག་ཇ་མེད་ན་འཚོ་ཐུབ་ཀྱང་། ཆུ་མེད་ན་འཚོ་གནས་མི་ཐུབ་པ་དང་མཚུངས་ཚུལ་ནན་ཏན་གསལ་སྟོན་སྤྱན་རྒྱ་ཤིན་ཏུ་ཡངས་པས་བཀའ་དྲིན་བསྐྱངས་ཏེ། ནང་པའི་གཞུང་ནས་བཤད་པའི་ཤེས་བྱ་ཐུན་མོང་བའི་རིམ་པ་བྱམས་བརྩེ། བཟོད་བསྲན་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་བཟང་སྤྱོད་རྣམས་ལ་སློབ་ཚུལ་དེ་རིགས་ལག་ལེན་དུ་ཁེལ་བ་དགོས་གལ་རྒྱ་ཆེ་ངོ་སྤྲོད་དང་། བློ་སྦྱོང་ནས་བཤད་པའི་བསླབ་བྱའི་ཐོག་ནས་འགྲོ་བ་མིའི་རིན་ཐང་གོང་དུ་སྤེལ་ཐབས་མ་ཟད། སྣོད་བཅུད་ཀུན་ལ་ཕན་པའི་ལམ་སྟོན་ཕྱོགས་ཀྱི་ཐ་གྲུར་ཁྱབ་པར་མཛད་པས་འཇིག་རྟེན་ཁྱོན་ལ་མ་འོངས་པའི་མདུན་ལམ་གསར་པའི་བཟང་ཕྱོགས་ཀྱི་ནུས་པ་ཐོན་བཞིན་པའི་བཀའ་དྲིན།

༣༽ སྤྱིར་ན་འཇིག་རྟེན་ཁྱོན་གྱི་ཆོས་ལུགས་ཕན་ཚུན་ལྟ་སྒོམ་སྤྱོད་པ་ཅི་རིགས་ཀྱི་ལེགས་ཆའི་མྱོང་བ་སྤེལ་རེས་དྭང་དུ་ལེན་པའི་མཉམ་འབྲེལ་དམ་ཟབ་དགོས་གལ་ཆེ་ཞིང་། ཡང་སྒོས་༸རྒྱལ་བའི་བསྟན་ལ་སློབ་པ་སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག་བོད་ཀྱི་ཐུབ་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་འཛིན་པ་རྣམས་ནས་སྟོན་པ་གཅིག་གི་རྗེས་འཇུག་མིང་དོན་མཚུངས་པ་འོང་ཆེད། འགལ་མེད་གྲོགས་སུ་ཁྱེར་བའི་ཆོས་ཀྱི་སྤྱོད་ཚུལ་ཀུན་སྙོམས་ཕྱོགས་རིས་སྤངས་པའི་ཐབས་ལ་གཞོལ་བར་འོས་པའི་བཀའ་ཡིས་བསྐུལ་མ་ཡང་ཡང་གནང་བ་ཙམ་མ་ཟད། ཆོས་ལུགས་མཉམ་འབྲེལ་བྱེད་ཕྱོགས་མིག་དཔེར་འོས་པའི་ཕྱག་ལེན་རྒྱ་ཆེ་དངོས་སུ་བསྟར་གནང་བའི་“མཛད་འཁུར་གཉིས་པ་ཆོས་ལུགས་མཐུན་འབྲེལ་སྐོར་”དང་།

ལྷག་པར་དེ་དང་འབྲེལ་བའི་དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་དང་། ནང་ཆོས་ཀྱི་ཚན་རིག་གམ་གཞི་དངོས་པོའི་རྣམ་གཞག་སྐོར་ལ་བགྲོ་གླེང་རིམ་པ་མཛད་པའི་དབང་གིས་ཕན་ཚུན་ལེགས་ཆ་སྤེལ་རེས་ཐུབ་པར་མ་ཟད། ཚན་རིག་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་རྒྱ་ཁྱོན་རང་ལ་གཡོ་འགུལ་ཐེབས་པ་བྱུང་བ་འདི་རྣམས་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་ཞིང་།

དེའི་ཐོག་ནང་པའི་གཞུང་ནས་བཤད་པའི་ཚན་རིག་དང་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་རིམ་པའི་སྐོར་རྣམས་ཟུར་དུ་བཏོན་པའི་རིན་ཐང་ཅན་གྱི་ཕྱག་དེབ་《 ལྟ་གྲུབ་ཀུན་བཏུས་》 བོད་ཡིག་ཏུ་དཔར་བསྐྲུན་ཟིན་པ་འདི་བཞིན་སྐད་ཡིག་གཞན་ནང་སྤེལ་བའི་ལམ་སྟོན་མཛད་རྗེས་ཐོན་བཞིན་པ་རྣམས་ཀྱང་མཛད་འཁུར་གཉིས་པར་འབྲེལ་བའི་ནང་པའི་ཆོས་དང་དེང་དུས་ཀྱི་ཚན་རིག་ཟུང་འབྲེལ་འགྲོ་ཐུབ་པའི་ལམ་སྟོན་འཇིག་རྟེན་སྤྱིར་སྨན་གྱི་བཀའ་དྲིན།

༤༽ གངས་ལྗོངས་བོད་ཀྱི་ངོ་བོ་མཚོན་པའི་ཆོས་རིག་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་ཐོག འཚེ་མེད་དྲང་བདེན་གྱི་ཆབ་སྲིད་དང་། དཔལ་འབྱོར་ལ་སོགས་པའི་རང་རེའི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་མཁོ་བའི་ཆ་རྐྱེན་ཡོངས་རྫོགས་“མཛད་འཁུར་གསུམ་པ་བོད་ཀྱི་ཆོས་རིག་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་བདེ་དོན་སྐོར་”ལ་འདུ་བས། བོད་ལྗོངས་དུས་འགྱུར་གྱི་གནས་བབས་སྔ་རྗེས་གང་སར་༸གོང་ས་ཆེན་པོ་ཁོ་ནའི་གང་ལ་ཇི་ལྟར་འཚམས་པའི་ཐབས་བརྒྱ་བྱུས་སྟོང་གི་མཛད་འཕྲིན་དང་། ལམ་སྟོན་ཉག་གཅིག་གི་བཀའ་དྲིན་གྱིས་བསྐྱངས་པ་འབའ་ཞིག་ལས་མ་འདས་ཤིང་། ལྷག་པར་འཕགས་ཡུལ་དུ་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་གསར་དུ་བཙུགས་ཏེ་གནས་ཡུལ་རྒྱ་གར་གཞུང་མང་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ཤར་ནུབ་ཡུལ་ཁག་དུ་མའི་གཞུང་སྒེར་ཚོགས་གསུམ་གྱི་མཐུན་འགྱུར་ལ་བརྟེན་ནས་སློབ་གྲྭ་ཁག་དང་། བུ་ཕྲུག་ཁྱིམ་སྡེ། སྨན་ཁང་། གཞིས་ཆགས། རྒན་གསོ་ཁང་། བཟོ་ཞིང་འབྲོག་གསུམ་གྱི་ལས་རིགས། རིག་གཞུང་ཁང་། དགོན་སྡེ་སོགས་ཀྱི་བརྟེན་གཞི་གལ་ཆེ་དུ་མ་བཙུགས་པ་ནས། བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་མང་གཙོ་ལག་ལེན་དངོས་སུ་བཀལ་བའི་ཐབས་ལམ་གསར་གཏོད་ཀྱི་གོ་སྐབས་ཡངས་པོ་ཕྱེས་པའི་བར་གྱི་བཀའ་དྲིན་རྣམས་ནི་བརྗོད་ཀྱིས་མི་ལང་ཞིང་། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༡ ལོར་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཐུགས་འགན་མཐའ་དག་རང་དབང་གཟི་བརྗིད་དང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁའི་ངང་ནས་མང་མོས་འོས་འདེམས་བྱུང་བའི་དབུ་ཁྲིད་གསར་པར་རྩིས་སྤྲོད་གནང་བ་དང་ཆབས་ཅིག མི་ལོ་བཞི་བརྒྱ་སྐོར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལྡན་པའི་༸རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་པས་བོད་ལྗོངས་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་གནང་བའི་ལམ་སྲོལ་དེ་བཞིན་སླར་མི་ལྡོག་པའི་ཆོས་ཅན་དུ། དྭང་བས་ཀུན་ནས་བླངས་ཏེ་མཇུག་སྒྲིལ་གཙང་མ་གནང་ཞིང་། ༸གོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་སྐབས་སུ་༸རྒྱལ་མཆོག་རིམ་པའི་བླ་བྲང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་བོད་གཞུང་གི་ངོ་བོར་གྱུར་པ་དེ་ཡང་ཟུར་དུ་ཕྱེས་ཏེ། སྔོན་གྱི་༸རྒྱལ་དབང་གོང་རིམ་སྐབས་ཀྱི་གནས་སྟངས་རང་ཐོག་ཕྱིར་ཕེབས་མཛད་པ་རྣམས་ནི། དེང་གི་དུས་རབས་དང་འཚམས་པའི་རླབས་ཆེན་གྱི་མཛད་བཟང་འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིའི་སྐྱེ་རྒུ་མཆོག་དམན་ཡོངས་ནས་མགྲིན་དབྱངས་གཅིག་གིས་བསྟོད་བཀུར་བསྔགས་པའི་གནས་སུ་གྱུར།

དེ་ལྟ་ནའང་མགོན་པོ་མཆོག་ནི། རང་རེ་“གངས་ཅན་བོད་ཀྱི་བླ་ན་མེད་པའི་དབུ་ཁྲིད་ཉག་གཅིག་”ཡིན་པར་བཀུར་བའི་ངང་ཚུལ་འདི་ལས་གཡོལ་ཐབས་མེད་པའི་རང་བཞིན་བརྟན་པོར་འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིའི་གཞུང་སྒེར་ཚོགས་གསུམ་གྱི་སྐྱེ་རྒུ་མཆོག་དམན་གྲངས་ལས་འདས་པས་ངོས་འཛིན་ཞུ་བཞིན་པའི་གནས་བབས་བརྒྱུད་ནས། བོད་ཀྱི་བདེ་དོན་བཟང་ཕྱོགས་སུ་འགྱུར་བའི་ཕྱི་ནང་གི་མངོན་རྟགས་ཇེ་གསལ་དུ་འགྲོ་བཞིན་པའི་མགོན་སྐྱབས་བླ་ན་མ་མཆིས་པར་གྱུར་པའི་བཀའ་དྲིན།

༥༽ གཞན་བདེ་དོན་གཉེར་ཐུགས་སུ་བཅངས་ནས་བླ་བྲང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་བཞུགས་སྒར་རང་ལ་ངལ་གསོར་བསྟི་བའི་དགོངས་པ་རིང་ནས་དོར་ཏེ། སྐྱབས་བཅོལ་བོད་མིའི་བསྟི་གནས་རྣམས་དང་། རྒྱལ་ཁབ་དུ་མར་གཞུང་འབྲེལ་ཡིན་མིན་ཅི་རིགས་སོགས་ཀྱིས་གདན་ཞུ་ཁག་མང་དེ་སྙེད་ཅིག་ལ་ཞབས་བཀོད་ལུ་གུ་རྒྱུད་འབྲེལ་ཐོག་ནས། གྲོས་ཚོགས་ཁང་དང་། ཆོས་སྲིད་ཀྱི་མཛད་གཙོ་རྣམ་པ། ཤེས་ཡོན་མི་སྣ། གལ་ཆེའི་ཚོགས་འདུ། ཆོས་ལུགས་ཁག་གི་ཚོགས་པ་ལྟ་བུར་འགྲོ་བ་མིའི་རིན་ཐང་གོང་སྤེལ་ཆེད་དང་། ཆོས་ལུགས། རིག་གནས། དཔལ་འབྱོར། ཆབ་སྲིད་ཅི་རིགས་ཀྱི་བརྗོད་བྱ་ཁག་ལ་ཇི་ལྟར་འཚམས་པའི་གསུང་བཤད་དང་། ལམ་སྟོན། དབུགས་དབྱུང་། གཟེངས་བསྟོད། དགོངས་འཆར། དྲི་བ་དྲི་ལན། དགོངས་བསྡུར། གསུང་ཆོས་འཆད་སྤེལ་རྒྱ་ཆེ་བཅས་ཀྱི་ཐོག་ནས་དོན་གཉིས་ལྷུན་གྱིས་འགྲུབ་པར་མཛད་པའི་བཀའ་དྲིན།

༦༽ སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རིས་སུ་མ་ཆད་པའི་འགྲོ་བ་ཡོངས་ལ་ཀུན་སྙོམས་ཀྱི་འཇུག་པ་བཟང་པོས་ཇི་ལྟར་བསྐྱངས་པའི་རྗེས་སུ་བསླབས་ཏེ། ཕོ་མཆོག་མོ་དམན་གྱི་ལྟ་སྤྱོད་གོམས་གཤིས་སྤོང་དགོས་པར་ཡང་ཡང་འདོམས་པར་མཛད་ཅིང་། ལྷག་པར་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་གཞུང་ཆེན་སློབ་པ་མཐར་སོན་རྣམས་ལ་“དགེ་བཤེས་”ཞེས་པའི་མིང་རྟགས་ཐོག་ནས་གཟེངས་བསྟོད་གནང་སྲོལ་དེ་རིགས་རབ་བྱུང་བཙུན་པ་ཁོ་ནས་བདག་ཏུ་བཟུང་འོས་མིན་པར། རབ་བྱུང་བཙུན་མར་“དགེ་བཤེས་མའི་”མིང་གནས་སྤྲོད་ལེན་འོས་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་དགེ་མཚན་ཆེ་བ་གསར་གཏོད་ཐུགས་རྗེས་བསྐྱངས་ཤིང་། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཁོངས་སུ་དགེ་སློང་མའི་སྡོམ་རྒྱུན་སྤེལ་བར་མཐུན་འགྱུར་མཛད་མུས་བཅས་ཀྱིས་དྲང་བདེན་ལམ་བཟང་གསལ་བའི་ཤིང་རྟའི་སྲོལ་འབྱེད་ཆེན་པོར་གྱུར་པའི་བཀའ་དྲིན།

༧༽ འཕགས་ཡུལ་ལྷོ་ཕྱོགས་བོད་མིའི་གཞིས་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་རིས་མེད་དགེ་འདུན་ཕ་མ་གཉིས་ཀྱིས་མཚོན། ཧི་མ་ལའི་རི་བརྒྱུད་དང་། བོད་དང་སོག་རིགས་ཀྱི་རབ་བྱུང་ཕོ་མོ་སྟོང་ཕྲག་དུ་མར་རྒྱལ་བའི་བསྟན་ལ་བཤད་དང་སྒྲུབ་པས་ཐོས་བསམ་སྒོམ་པ་མཐར་ཆགས་སུ་བརྩོན་གནང་མཛད་དུ་བཅུག་ཁར། དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་དང་། སློབ་ཚན་གཞན་ཁག་བསྣན་ཏེ། དགེ་བཙུན་གང་དུ་གནས་པའི་དགོན་སྡེ་ཁག་རྣམས་གནའ་དེང་གི་ཤེས་ཡོན་གྱིས་གཏམས་པའི་ཕྱི་ནང་ལྔ་རིག་གཙུག་ལག་སློབ་གླིང་དུ་གྱུར་པའི་བསྟི་གནས་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་ངོས་འཛིན་བྱ་རྒྱུ་ཡོད་པ་དགོས་གལ་ཆེ་ཁར། ལྷག་པར་འདུས་སྡེ་ཁག་ནས་བཤད་གྲྭ་རྣམས་ལ་སྒྲུབ་པ་ཡོད་པ་དང་། སྒྲུབ་གྲྭ་རྣམས་ལ་བཤད་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་བཙུགས་ཏེ། ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་ཡ་མ་བྲལ་བ་འོང་ཐབས་དགོས་ཚུལ་འདོམས་པར་མཛད་ཅིང་།

ལར་ནས་དེ་སྔ་བསྟན་པ་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་དང་། མཁས་བཙུན་བཟང་གསུམ་གྱི་ཡོན་ཏན་དེ་རྣམས་བླ་མ་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་རྣམས་ལ་གོ་སྲོལ་ཡོད་པ་དེ་ཙམ་གྱིས་མི་ཆོག་པར་མ་ཟད། རབ་བྱུང་ཕོ་མོ་ཁོ་ནར་འཁྲི་ཞིང་འོས་བབས་ཡོད་ཚུལ་བརྩི་བ་དེ་འདྲ་མིན་པར། ཁྱིམ་པ་ཕོ་མོ་རྒན་དར་གཞོན་གསུམ་ཆོས་ལ་དོ་སྣང་ཡོད་རིགས་ཚང་མས་རང་གི་ལས་འགན་ཡིན་པར་དྭང་དུ་ལེན་དགོས་པས། དེའི་ཆེད་དུ་མི་རིགས་དང་། ཕོ་མོ། སེར་སྐྱའི་རྟེན་གྱི་དབྱེ་རིས་མེད་པར་ཀུན་ནས་གཞུང་ལུགས་རྒྱ་མཚོར་ཐོས་བསམ་སྒོམ་པའི་སྲོལ་ལ་འཇུག་པར་འོས་པའི་རླབས་ཆེའི་བཞེད་པ་གཟི་བརྗིད་ཆེན་པོའི་བཀའ་ཡི་བསྐུལ་མས་ལམ་སྟོན་རིམ་པར་བསྩལ་བའི་ཐུགས་རྗེས་ད་ཆ་མིག་མཐོང་ལག་ཟིན་གྱི་གྲུབ་འབྲས་སྨིན་ཏེ་ཤེས་བྱའི་དོ་རྭ་ཡངས་པོར་འགྱུར་བཞིན་པ་འདི་ལྟར་ལགས་པའི་བཀའ་དྲིན་ཁོ་ན་གཞལ་དུ་མེད།

དེ་བཞིན་སློབ་གྲྭ་ཁག་ཏུ་ཆོས་དང་མ་འབྲེལ་བའི་དེང་རབས་ཀྱི་རྩིས་རིག་དང་། ཚན་རིག་སོགས་ཀྱི་བརྗོད་བྱར་རིགས་ལམ་གྱི་འགྲོས་ལྟར་རྟགས་བསལ་གཏོང་སྲོལ་གསར་གཏོད་ལ་བརྟེན་ནས་བློ་གྲོས་ཀྱི་རྣམ་དཔྱོད་སྤེལ་བར་མཛད་པས། གཞིས་ཆགས་ལྟ་བུའི་ཁོངས་ཀྱི་ཁྱིམ་པ་ཕོ་མོ་རྒན་རབས་ཚོས་ཀྱང་རིགས་ལམ་བགྲོ་གླེང་དང་། རྟགས་བསལ་གཏོང་བའི་ལམ་ལ་དོ་སྣང་འཕེལ་མུས་འདི་རིགས་རྨོངས་མུན་སེལ་བྱེད་ཁྱད་པར་འཕགས་པའི་ལམ་སྟོན་ཐོབ་པའི་བཀའ་དྲིན།

༨༽ བོད་ཀྱི་མང་ཚོགས་འདུ་འཛོམས་ཁག་དང་། ལྷག་པར་ཆོས་སྡེ་དགོན་ཁག་གི་ཚོགས་རྭར་རྒྱུན་དུ་དམར་ཟས་སྤངས་པའི་དཀར་སྐྱོང་གི་འཚོ་བ་ཁོ་ནར་རོལ་ཏུ་བཅུག་གནང་མཛད་པ་དེ་ནི་སྲོག་ཆགས་གྲངས་ལས་འདས་པར་མི་འཇིགས་སྲོག་གི་སྐྱབས་སྦྱིན་བླ་ན་མ་མཆིས་ཤིང་། འཕྲོད་བསྟེན་ལའང་སྨན་པ་དང་། ནང་པ་སངས་རྒྱས་པས་སེམས་ཅན་ལ་འཚེ་བ་སྤོང་བའི་ཉམས་ལེན་དོན་ཁེལ་བྱེད་ཚུལ་ཡུལ་དུས་གནས་སྐབས་དང་མཐུན་པའི་ངོ་སྤྲོད་མིག་མཐོང་ལག་ཟིན་ཐུབ་པའི་ལམ་སྲོལ་གསར་གཏོད་བླ་ན་མེད་པའི་མིག་དཔེར་འོས་པ་གནང་བའི་བཀའ་དྲིན།

༩༽ ༸གོང་ས་མཆོག་ཉིད་ཀྱི་གསུང་ཆོས་སྐབས་སུ་ཞལ་འདེབས་ཕུལ་རིགས་བྱུང་སོང་གསལ་བསྒྲགས་ཞུ་རུ་བཅུག་སྟེ། ཆོས་ཀྱིས་དཔལ་འབྱོར་འདུ་འགོད་མི་རུང་བའི་སྟངས་འཛིན་ནན་ཆེ་རྒྱུན་ཆགས་སུ་མཛད་པ་དང་། ༸གོང་ས་མཆོག་ཉིད་ནས་ཀྱང་གསུང་ཆོས་གནང་བའི་འབུལ་བ་གཏན་ནས་མི་བཞེས་པར་མ་ཟད། རྒྱུན་དུ་འདས་གསོན་གཉིས་ཀྱི་དད་འབུལ་བྱུང་རིགས་རྣམས་ཀྱང་རྟེན་བཞེངས་དང་། བསྙེན་བཀུར་ཁོ་ནར་མི་གཏོང་བར། གཙོ་ཆེར་འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིའི་སྣོད་བཅུད་ཀྱི་རྒུད་ཚོགས་སེལ་བ་དང་། ཉམ་ཐག་དབུགས་འབྱིན། ལུགས་ཟུང་སྤྱི་ཚོགས་བདེ་དོན་ཐོག་ཏུ་སྨིན་གཏོང་གནང་བཞིན་པ་རྣམས་ནི་ཀུན་གྱིས་སློབ་པར་འོས་པའི་ལེགས་མཛད་རླབས་ཆེན་གཟི་བརྗིད་ལྡན་པའི་བཀའ་དྲིན།

༡༠༽ གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱིས་སྒྲུབ་པའི་རྒྱལ་མཚན་ཁོ་ན་འཛིན་ཚེ། མཐའ་ཡས་དམུས་ལོང་འགྲོ་བའི་གཞན་དོན་ཉི་ཚེ་བར་འགྱུར་བས། གཞོན་ནུའི་དུས་ནས་ཇི་ལྟར་ཐུགས་མཆོག་བསྐྱེད་པའི་ཚུལ་ལས་མ་གཡེལ་བར། རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་འབའ་ཞིག་མུ་མེད་དུ་བརྩོན་པ་གནད་ཀྱི་དོན་པོར་གཟིགས་ཏེ། རང་གཞན་གྱི་སྐད་ཡིག་དང་། གནའ་དེང་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པའི་མཁྱེན་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་བརྟེན་ནས་ལུགས་གཉིས་གང་ལ་ཇི་ལྟར་འཚམས་པའི་གཞན་ཕན་རྣམ་ཐར་རྒྱ་ཆེ་འདི་ལྟར་སྐྱོང་བའི་བྱ་བ་ལས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་འཇུག་པ་ཤིན་ཏུ་ཡངས་པར་མཛད་ཕྱིར་གསང་གསུམ་གྱི་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་འཇུག་པ་མུ་མེད་དུ་སྤེལ་བ་ནི། ༸རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་གོང་རིམ་རྣམས་ཙམ་མ་ཟད། འཕགས་བོད་གཉིས་ཀྱི་པཎ་གྲུབ་སུས་ཀྱང་བདག་གིར་མཛད་པ་མ་བྱུང་བའི་ངེས་པ་དོན་ལྡན་གྱི་རིས་མེད་བསྟན་པའི་བདག་པོ་རྩོད་མེད་སྔར་བྱུང་ད་སྲིད་དཀའ་བ་ཞིག་གི་ཚུལ་དུ་འཚོ་ཞིང་གཞེས་པ་འདི་ནི་བདག་སོགས་བསོད་ནམས་རེ་ཆེ་སྟབས། ཕྱི་ནང་གི་མི་རིགས་དཔྱོད་ལྡན་ཡོངས་ཀྱིས་དཔྱད་ཞིབ་ངེས་པ་རྙེད་ནས། འཇིག་རྟེན་ཞི་བདེའི་དེད་དཔོན་ཆེན་པོར་མངའ་གསོལ་བའི་ནོ་སྦེལ་གཟེངས་རྟགས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་དུ་མའི་གཞུང་དང་། གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན། སྡེ་ཚོགས་གཞན་ཁག་ཇི་སྙེད་ཅིག་ནས་གུས་བཀུར་དང་། མཚན་གཟོས། རྟགས་མ་སོགས་ཀྱིས་ཆེ་བསྟོད་རྣམ་གྲངས་ཉིས་བརྒྱ་བརྒལ་བ་འབུལ་བཞེས་བསྐྱངས་པ་དང་།

ལྷག་པར་བར་ལམ་ཡངས་པའི་ས་ཁྱོན་ཆེན་པོ་འདིའི་གྲགས་ཅན་མི་སྣ་ཉེར་ལྔའི་ཁོངས་སུ་བསྟོད་བཀུར་བསྔགས་པའི་ཅོད་པན་གསོལ་བར་མ་ཟད། ལོ་ལྟར་ཕྱི་ཟླ་གཉིས་པའི་ནང་དབྱིན་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་ས་ལོན་ཌོན་དུ་བརྟེན་གཞི་བྱས་པའི་“ཝཌ་ཀིན་སི་” ལུས་སེམས་སྲོག་ (Watkins Mind Body Spirit Magazine) ཅེས་པའི་དུས་དེབ་འདོན་སྲོལ་ཡོད་པ་དེའི་ནང་འཛམ་གླིང་ནང་གི་ཆབ་སྲིད་དང་། ཆོས་ཕྱོགས། རྩོམ་པ་པོ། གློག་བརྙན་བཟོ་སྐྲུན་པ། དེ་བཞིན་སྒྱུ་རྩལ་བ་སོགས་ཐོག་མར་གྲགས་ཅན་མི་སྣ་དྲུག་བརྒྱ་འདེམས་ཤིང༌། དེ་ནས་རླབས་ཆེན་མི་སྣ་བརྒྱ་ཐམ་པའི་མཚན་གཞུང་ཟུར་འདེམས་བྱ་སྲོལ་ཡོད་པའི་ནང་ནས། ༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ཉིད་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ནས་བཟུང་མི་མང་ལ་སེམས་འགུལ་ཤུགས་ཆེ་ཤོས་གཏོང་གནང་མཛད་མཁན་གྱི་ཆོས་ཕྱོགས་དབུ་ཁྲིད་ཨང་དང་པོར་འདེམས་ཐོན་བསྟུད་མར་བྱུང་ཚུལ་གསལ་ཞིང་། འདི་ལོ་ ༢༠༡༦ གི་འོས་མིའི་ཁོངས་ནས་༸གོང་ས་མཆོག་ཉིད་འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིའི་མང་ཚོགས་ལ་སེམས་འགུལ་ཤུགས་ཆེ་ཤོས་གཏོང་གནང་མཛད་པའི་རླབས་ཆེན་དབུ་ཁྲིད་ཨང་དང་པོར་སླར་ཡང་འོས་འདེམས་ཞུས་པར་མ་ཟད། ༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་རང་གཞན་གཉིས་ཀར་བདེ་སྐྱིད་དགོས་ན་བྱམས་སྙིང་རྗེ་ཉམས་ལེན་བྱ་དགོས་པའི་ལམ་སྟོན་བསྩལ་ཚུལ་དུས་དེབ་དེའི་དྲྭ་རྒྱའི་ཐོག་ཏུ་ལུང་འདྲེན་ཡང་ཞུས་འདུག འདི་ལོའི་གྲགས་ཅན་མི་སྣ་ཨང་གཉིས་པར་ཡེ་ཤུའི་བླ་ཆེན་པོབ་ ཧྥིརང་སི་སི་(Pope Francis) མཆོག་དང༌། ཨང་གསུམ་པར་ལྷོ་ཨ་ཧྥི་རི་ཀའི་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་དཔོན་ ཌེསི་མོན་ ཊུ་ཊུ་ (Bishop Desmond Tutu) མཆོག་འདེམས་ཐོན་བྱུང་འདུག་པ་བཅས། ཆེ་རྒུའི་དབུས་ན་ལྷུན་པོའི་སྤོ་ལྟར་མངོན་པར་འཕགས་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་འདི་ལྟ་བུ་ཁྱོད་ཀྱི་མཛད་པའི་བྱེ་བྲག་རེས་ཀྱང་༸རྒྱལ་མཆོག་ན་རིམ་རྣམས་ཀྱི་མཛད་འཕྲིན་འཕགས་བོད་རྒྱ་སོག་ཡུལ་གྲུ་ཙམ་དུ་རྒྱས་པ་ལས་ཀྱང་ལྡབ་འགྱུར་དུ་མའི་ཁྱབ་གདལ་དང་། གཟི་བརྗིད་ཆེ་ལ། དོན་སྙིང་ལྡན་པས་བསྟན་འགྲོ་སྤྱི་བྱེའི་ཕན་བདེའི་གསོས་སྨན་དམ་པར་གྱུར་ཅིང་། གངས་ཅན་བོད་མི་ཡོངས་ལ་འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིའི་སྐྱེ་བོ་ཀུན་གྱི་ཁྲོད་དུ་མགྲིན་པ་གཟེངས་སུ་མཐོ་བའི་གཟི་བརྗིད་ཀྱི་དཔལ་ཡོན་བླ་ན་མེད་པ་ཞིག་ཀྱང་སྦྱིན་པར་མཛད་པ་སོགས། བོད་མི་རིགས་ཀྱི་བདེ་དོན་ཡོངས་ལ་ཕུལ་བྱུང་གི་མཛད་པའི་ཕྱག་རིས་རྒྱ་ཆེས་བསྐྱངས་པའི་བཀའ་དྲིན་ཆེ་ཤོས་སུ་གྱུར་པ་བཅས་ནི། བཀའ་དྲིན་གྱི་རྣམ་གྲངས་གཙོ་ཆེ་བ་བཅུ་རུ་བསྡུས་ཁུལ་ལགས།

དེས་ན། ༡༩༥༢ ལོར་༸སྐྱབས་རྗེ་ཡོངས་འཛིན་ཁྲི་བྱང་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་འབྲས་སྤུངས་སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་དུ་ཆོས་ཞུར་འདུས་ཚོགས་སེར་སྐྱ་བཞི་སྟོང་སྐོར་ལ་ལམ་རིམ་བཀའ་ཆོས་བསྩལ་སྐབས། “༸གོང་ས་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་འདི་བོད་མི་སྤྱི་མཐུན་གྱི་བསོད་ནམས་ཀྱིས་ལྕོགས་ན། ༸རྒྱལ་དབང་དགེ་འདུན་གྲུབ་དང་། ༸རྒྱལ་མཆོག་༸ལྔ་པ་ཆེན་པོ། ༸རྒྱལ་དབང་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་གསུམ་བསྡོམས་པའི་སྐུ་ཡོན་དང་། མཛད་འཕྲིན་ལས་ལྷག་པ་ཞིག་འོང་བར་ངེས།” ཞེས་མ་འོངས་སྔོན་གཟིགས་ཀྱི་བཀའ་ལུང་གནང་བ་དེ་ལྟར་ད་ཆ་མངོན་སུམ་ཚད་གྲུབ་ཏུ་གྱུར་པར་སུས་ཀྱང་བསྙོན་དུ་མེད་པའི་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་༸རྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་ཉིད་འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིའི་གླིང་ཆེན་ལྔའི་མི་རིགས་རྒྱབ་ལྗོངས་སྣ་ཚོགས་ལྡན་པའི་སྐྱེ་བོ་གཟུར་གནས་རྣམ་དཔྱོད་ཡངས་པ་ས་ཡ་དུ་མས་མགྲིན་དབྱངས་གཅིག་གི་ལམ་ནས་དགའ་དད་གུས་གསུམ་གྱིས་བརྩི་བཀུར་ཞུ་བའི་འགྲོ་བ་ཀུན་གྱི་མ་འདྲིས་པའི་མཛའ་བཤེས་དམ་པར་བཞུགས་ནས། བྱམས་བརྩེའི་བསླབ་བྱས་རིས་མེད་སྐྱེ་རྒུ་ཡོངས་ལ་ཀུན་སྙོམས་ཉི་མ་ལྟ་བུས་སྐྱོང་བའི་རླབས་ཆེན་མཛད་བཟང་མུ་མེད་དུ་སྤེལ་ཞིང་། གཞིས་བྱེས་བོད་མི་ཡོངས་ཀྱི་བླ་ན་མེད་པའི་དབུ་ཁྲིད་དང་། མཚོན་རྟགས། རང་དབང་ལྡན་པའི་མགྲིན་ཚབ་པར་འཚོ་ཞིང་གཞེས་ལ། ལུང་དང་རྟོགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་བཤད་དང་སྒྲུབ་པས་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་མཛད་པར་ཀུན་ནས་འགྲན་པའི་ཟླ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་སྟོན་པ་ཆེན་པོར་བཞུགས་བཞིན་ཡོད་པ་རྣམས་ནི། མགོན་པོ་གང་གི་གསང་གསུམ་མཛད་འཕྲིན་དང་བཅས་པའི་ཁྱད་ཆོས་དང་། བཀའ་དྲིན་ལ་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བའི་གཏམ་མ་བཅོས་གསོང་པོར་བརྗོད་པ་རྒྱ་མཚོའི་གཏེར་ནས་ཆུ་ཐིག་ཙམ་ཞིག་ཡིན།

གཞན་ཡང་མགོན་པོ་གང་ཉིད་ཀྱི་མཛད་བཟང་གོང་གསལ་རྣམས་ཀྱི་དགོངས་པའི་གཏད་སོ་བདག་སོགས་རྣམས་ལ་ཉམས་སུ་བླང་བྱའི་གདམས་ངག་རྩལ་སྟོན་རྒྱ་ཆེར་མཛད་པའི་སྙིང་པོའི་ཡང་སྙིང་བཅུ་རུ་བསྡུས་ན།

༡༽ བྱམས་སྙིང་རྗེ་ནི་འགྲོ་བ་སྤྱི་དང་། ལྷག་པར་རང་གཞན་གཉིས་ཀའི་འཕྲལ་ཡུན་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་གཞི་རྩ་ཡིན་པས། གཞན་ཕན་གྱི་བློ་སྦྱོང་བ་ཉིན་རེའི་འཚོ་བའི་ནང་དུ་ལག་ལེན་ངོ་ལྐོག་མེད་པར་ཁེལ་ཐབས་བྱ་དགོས།

༢༽ ནང་ཆོས་དོན་དུ་གཉེར་ན་སྔ་དྲོའི་དུས་ནས་བཟུང་སྟེ་ཉིན་གྱི་སྣང་བ་ཀུན་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དྲན་ཞིང་། ཉལ་བའི་རྨི་ལམ་ཚུན་ལའང་དེའི་བག་ཆགས་འབྱུང་བར་བྱ་དགོས།

༣༽ སྟོང་པ་རྟེན་འབྱུང་གི་དོན་དུ་འཆར་ཚུལ་དང་། རྟེན་འབྱུང་སྟོང་པའི་དོན་དུ་འཆར་ཚུལ་གོ་བདེའི་ལམ་ནས་རྗེན་ཆར་དུ་ཇི་ལྟར་གསལ་བར་མཛད་པ་རྣམས་ལ་ནང་ཆོས་བྱེད་མིན་ལ་མ་བལྟོས་པར། ཚང་མས་ཡིད་བཤར་ཚུན་གྱིས་དོ་སྣང་བྱས་ཏེ། སྒེར་གྱི་མི་ཚེ་ནས་བཟུང་། སྤྱི་ཚོགས་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་བདེ་དོན་ཚུན་ལ་ཕན་པར་བྱ་དགོས།

༤༽ ཤེས་ཡོན་ལྡན་པའི་དུས་རབས་ཉེར་གཅིག་པའི་ནང་པ་བྱ་དགོས།

༥༽ ༸རྒྱལ་བའི་བཀའ་བསྟན་གསུང་རབ་ཕྱག་མཆོད་ཀྱི་རྟེན་ཙམ་དུ་མི་འཛིན་པར། སློབ་དེབ་ཡིན་པར་སེམས་ཏེ། ནང་དོན་ཤེས་པར་བྱ་དགོས།

༦༽ རིས་མེད་སེར་སྐྱ་ཕོ་མོ་སུ་འདྲ་ཞིག་ནས་ཆོས་གང་འདྲ་ཞིག་ལ་དོན་གཉེར་ཡོད་ན། དེ་རྣམས་ཀྱི་བསླབ་བྱ་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་ཚུལ་ཉམས་ལེན་ངོ་ལྐོག་མེད་པ་བྱ་དགོས།

༧༽ ནང་པའི་གཞུང་ཆེན་མོ་ནས་བཤད་པའི་དོན་ལས་མན་ངག་ཟུར་དུ་མེད་པས། རྩ་བ་བོར་ནས་ཡལ་ག་འཚོལ་བའི་ལམ་གོལ་སར་མི་འཕྱན་པར། དཔལ་ནཱ་ལནྡཱའི་བཞེད་གཞུང་དྲི་མ་མེད་པ་ཉིད་ལ་བསླབས་ཏེ་གཅེས་འཛིན་བྱ་དགོས།

༨༽ བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཐུབ་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་ཚང་མའི་བཞེད་དགོངས་མཐར་ཐུག་གཅིག་ཏུ་འབབ་ཚུལ་ཤེས་པར་བྱས་ཏེ། ཀུན་ལ་དག་སྣང་སྦྱོང་ཞིང་། བཞེད་པ་མི་འདྲ་བ་རྣམས་ལ་ངེས་པ་རྙེད་པའི་བསྟན་པ་སྤྱི་ལ་གོ་བ་ཆགས་པར་བྱ་དགོས།

༩༽ ཆོས་སྤྱོད་རྒྱས་སྤྲོས་ལྷ་འདྲེ་གསོལ་མཆོད་ལ་མི་གཡེང་བར། སྟོང་པ་ཉིད་དང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རིན་པོ་ཆེའི་རྩིས་ཟིན་པའི་རིམ་གཉིས་ལྷའི་རྣལ་འབྱོར་ཡང་དག་པར་གཞོལ་དགོས།

༡༠༽ ནང་ཆོས་ཀྱི་རྨང་གཞི་དེའི་ཐོག ད་ལྟའི་ཤེས་པ་རགས་ཕྲ་རིམ་པར་བརྒྱུད་ནས། མཐར་ཐུག་གཉུག་མའི་ལུས་སེམས་འདི་ཉིད་སྐུ་བཞིའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོར་འགྱུར་གྱི་བར་རྣམས་འབྲེལ་ཐག་ཉེ་བར་མཐོང་ཚུལ་ལ་སློབ་བརྩོན་མྱོང་བ་ཐོན་པར་བྱ་དགོས།

དེ་ལྟར་ཤིན་ཏུ་གཅེས་པའི་གདམས་ངག་བཅུ་གསུངས་པ་ཐམས་ཅད་མགོན་པོ་གང་གི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཐུགས་ཀྱི་མྱོང་བའི་བཞེད་པ་དྲི་མ་མེད་པའི་ཆ་ཤས་ཡིན་པས། འདི་རྣམས་ལ་༸རྒྱལ་མཆོག་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་སྙན་བརྒྱུད་མན་ངག་གི་བཀའ་སྲོལ་དུ་ངོས་བཟུང་སྟེ། རང་རེ་བདག་ལེགས་སུ་འདོད་པ་ཡོངས་ནས་སྔོན་བྱོན་སྟོན་པའི་རྣམཐར་རྗེས་འཇུག་གདུལ་བྱའི་ཉམས་ལེན་དུ་ལག་ལེན་ཁེལ་ཐབས་ཅིས་ཀྱང་ཞུ་འོས་པ་ཡིན།

ད་དུང་ཡང་རིང་མོའི་བར་དུ་མགོན་པོ་མཆོག་ནས་བདག་སོགས་དགྱེས་བཞིན་རྗེས་སུ་བཟུང་སྟེ། གསུང་གསང་མི་ཟད་པ་རྒྱན་གྱི་འཁོར་ལོའི་སྐལ་བཟང་ལ་རྟག་ཏུ་རོལ་ཕྱིར་རིངས་པའི་ཚུལ་དུ་གནས་པའི་རེ་བ་དོན་ལྡན་དུ་འགྱུར་བ་དང་། གང་གི་འཕྲིན་ལས་ལ་བརྟེན་ནས་འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིའི་སྐྱེ་འགྲོ་ཡོངས་ལ་དངོས་དང་བརྒྱུད་པའི་སྒོ་ནས་ཞི་བསིལ་ཕན་བདེའི་དཔལ་ཡོན་ཅི་དགར་འཇོ་བར་སྨོན་ནོ།། ༎

ལེའུ་དང་པོ། འགྲོ་བ་མིའི་འཕྲལ་ཡུན་གྱི་བདེ་དོན་མངོན་འདོད་ཀྱི་རྨང་གཞི།

༡ འགྲོ་བ་མིའི་ཕན་བདེ་ཁྱབ་ཆེ་སྒྲུབ་པར་ཆོས་ལ་མ་བརྟེན་པའི་འཇིག་རྟེན་བཟང་སྤྱོད་གོང་དུ་སྤེལ་ཚུལ་གལ་ཆེ་བར་བཤད་པ།

འགྲོ་བ་སེམས་ཅན་སྤྱི་དང་། ལྷག་པར་མིའི་རིགས་ཀྱི་འཕྲལ་ཡུན་གྱི་མངོན་འདོད་ནི། བདེ་བ་འདོད་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་པ་ཤ་སྟག་ཡིན་པས། དབུལ་ཕྱུག་གི་ཁྱད་པར་དང་། ཤེས་ཡོན་ཡོད་མེད། མི་རིགས་དང་། ཆོས་ལུགས་ལ་སོགས་པ་གང་ཡིན་ལ་མ་བལྟོས་པར། མཐར་གཏུགས་ན་རང་རེ་མི་ངོ་རེ་རེ་བཞིན་ནས་བདག་ཉིད་ལེགས་སུ་འདོད་པ་འབའ་ཞིག་ཡིན་སྟབས། དེ་ཡོངས་ལ་འཕྲལ་ཡུན་གྱི་མངོན་འདོད་སྒྲུབ་པའི་ཐོབ་ཐང་དང་། རང་རང་གི་འདོད་པའི་བདེ་བ་སྒྲུབ་ཐབས་སྣ་ཚོགས་བསྟེན་རྒྱུའི་ཐོབ་ཐང་ཡང་འདྲ་མཉམ་དུ་ཡོད་པས། ཀུན་གྱི་མི་ཚེའི་དགོས་པ་ནི་བདེ་སྐྱིད་བསྐྲུན་རྒྱུ་ཞིག་ཡིན་པ་སྨོས་མ་དགོས། ངོས་རང་འགྲོ་བ་མི་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་མིའི་རྒྱུད་ཀྱི་བཟང་སྤྱོད་གོང་མཐོར་སྤེལ་ཐབས་བྱ་རྒྱུ་དེ། ངོས་ཀྱི་མི་ཚེའི་ནང་འདིར་འགན་ཁུར་གསུམ་བླངས་པའི་དང་པོ་དེ་ཡིན། དེ་ནི་མི་སྒེར་དང་། ཁྱིམ་ཚང་། སྤྱི་ཚོགས་བཅས་སུ་བདེ་སྐྱིད་འབྱུང་བའི་གཞི་རྩ་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད། རང་གི་བདེ་བ་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་ལམ་འཚོལ་ཕྱོགས་ཀྱིས་རྐྱེན་པས་འགྲོ་བ་གཞན་གྱི་རང་དབང་ལ་བརྡལ་བཤིག་དང་། གཞན་སྡུག་བསྔལ་བར་བྱས་ན་ཕུགས་སུ་རང་ཉིད་ལའང་གནོད་པར་ངེས་པས། བདེ་སྡུག་བླང་དོར་གྱི་ཐབས་ལ་འབད་བརྩོན་བྱེད་སྐབས་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་གྲུབ་འབྲས་བཟང་ངན་ཇི་འོང་རྣམས་ལ་མནོ་བསམ་ནན་པོ་གཏོང་རྒྱུ་གལ་གནད་ཤིན་ཏུ་ཆེ་ཞིང་། གྲུབ་འབྲས་དེ་ལ་ཕུགས་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་དང་། འཕྲལ་གྱི་གྲུབ་འབྲས་གཉིས་ཡོད་པས་འདི་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡང་འབྱེད་ཤེས་པར་བྱས་ཏེ། འཕྲལ་ལ་ཕན་ཡང་ཕུགས་སུ་གནོད་རིགས་ཡིན་ཚེ་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཁེ་ཕན་ལ་མི་སེམས་པར། ཕུགས་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་གལ་འགངས་ཆེ་བ་གནད་ཀྱི་དོན་པོར་བརྩིས་ཏེ་འབྱུང་འགྱུར་གནོད་གཞིའི་ལས་དོན་རིགས་ལ་མ་ཞུགས་ན་ལེགས་པས། བྱ་བ་གང་ཞིག་ལ་འཇུག་ཏུ་རུང་མིན་ལེགས་ཉེས་བླང་དོར་གྱི་རྣམ་དབྱེ་མ་ནོར་བར་འབྱེད་སྐབས། ཐོག་མར་གཞན་ལ་ཕན་གནོད་ཀྱི་རིགས་གང་ཡིན་ངོ་ཤེས་དགོས། དེ་ནི་སྙིང་ཐག་པ་ནས་བདེ་བ་འདོད་ལ་སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་པ་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན་ཆད་གཞན་གནོད་གཞི་དང་བཅས་པ་ལས་ལྡོག་པ་དང་། གཞན་ཕན་གྱི་རིགས་སུ་གྱུར་པའི་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་གྱི་ལས་ལ་འཇུག་པ་དེ་ཁོ་ན་བདེ་བ་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་དང་། སྡུག་བསྔལ་སེལ་བའི་ཐབས་སུ་བླང་བྱའི་གནད་དམ་པར་ངོས་འཛིན་ཐུབ་དགོས་པ་དེ་ཡིན། གང་ཟག་སྒེར་པའམ། ཚོགས་སྡེ་ཞིག་གི་བདེ་སྐྱིད་དང་། ཐོབ་ཐང་ངམ། གཟི་བརྗིད་ཀྱི་དོན་དུ་འགྲོ་བ་གཞན་གྱི་བདེ་སྐྱིད་བརྩི་མེད་གཏོང་བའི་ཁྲེལ་གཞུང་མེད་པའི་བྱ་སྤྱོད་འགོག་ཆེད་འཇིག་རྟེན་སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་བརྒྱུད་རིམ་ལ་བལྟ་བའི་ལྟ་ཚུལ་བཟང་པོ་དེ་ངེས་པར་དུ་ཡོད་དགོས། རང་བདེ་དོན་གཉེར་ཁོ་ནས་འགྲོ་བ་མིའི་གནས་བབས་ལ་ཤིན་ཏུ་མི་འཚམས་པའི་བྱ་བར་ཞུགས་ནས་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་དང་། སྲོག་ཆགས་གཞན་ཐོག་སྡུག་བསྔལ་མནར་གཅོད་གཏོང་བཞིན་ཡོད་པ་འདིའི་ཉེར་ལེན་ལ་བརྟེན་ནས་མཐའ་མ་རང་ཉིད་དང་། སྲོག་ཆགས་གཞན་དུ་མ་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་དགོས་པ་བྱུང་དང་འབྱུང་བར་ངེས་པས་སྙིང་རྗེའི་བསམ་པ་རྒྱུན་ཆགས་སུ་གནས་ཐབས་བྱ་དགོས་པ་རེད།

སྙིང་རྗེའི་གོ་དོན་ལྟེ་བ་ནི། གཞན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་སེལ་འདོད་དང་། བདེ་སྐྱིད་སྤེལ་འདོད་ཀྱི་བསམ་པ་ཞིག་ཡིན་པས། གཞན་ལ་བརྩེ་བ་དང་། འགན་འཁུར་གྱི་ཚོར་བ་གཉིས་ལྡན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པས། དེ་དང་འབྲེལ་བའི་བྱམས་པ་དང་། གུས་བརྩི། བཟོད་བསྲན། ཆོག་ཤེས། བཟོད་སྒོམ། གཏོང་སེམས་ལྟ་བུ་ལ་ཚང་མས་ཡིད་སྨོན་བྱེད་པ་མ་གཏོགས། མི་དགའ་མཁན་མེད་ཅིང་། ཡོན་ཏན་དེ་རིགས་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་མི་བཟང་པོར་བརྩི་བ་ཡིན། དེ་ལས་ལྡོག་པའི་ཞེ་སྡང་དང་། ངང་རྒྱུད་ཐུང་ངུ་། གནོད་སེམས། འདོད་རྔམ། སེར་སྣ་ལ་སོགས་པར་ཚང་མས་སྐྱོན་དུ་བལྟས་ནས། སེམས་ཀྱི་འཁྱེར་སོ་དེ་འདྲ་ཡོད་པ་རྣམས་མི་ངན་པར་བརྩི་བ་ཡོངས་གྲགས་ཡིན་པ་ལས། དེ་ལ་དྭང་འདོད་བྱེད་མཁན་སུ་ཡང་མེད། སྙིང་རྗེ་ལ་བློ་ཁ་ཕྱོགས་པའི་ཐོག་ནས་སེམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བཟང་པོ་དེ་རྣམས་འབད་བརྩོན་ཆེན་པོས་གོང་ནས་གོང་དུ་སྤེལ་བ་དང་། གནོད་ཚབས་ཆེ་བའི་སེམས་ཀྱི་སྐྱོན་རྣམས་སྤོང་ཐབས་བྱེད་མཁན་སུ་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཚང་མས་དགའ་མོས་བྱེད་པ་དེ་ལ་རྒྱུ་མཚན་ཡོད།

འོན་ཀྱང་སྟབས་མ་ལེགས་པ་ཞིག་ལ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འབྲེལ་ལམ་དུ་མ་དང་། སྒེར་གྱི་འཚོ་བའི་ནང་ལ་བྱམས་བརྩེ་དང་། སྙིང་རྗེའི་ནུས་པ་ཇེ་ཞན་དུ་གྱུར་པར་མ་ཟད། སྐབས་རེ་གཞན་ཕན་དང་། བྱམས་བརྩེ་དགོས་ཚུལ་བཤད་སྐབས་གླེན་པའི་འཁྱལ་གཏམ་ལྟ་བུ་དང་། ཆོས་ཀྱི་གཏམ་ཞིག་ཡིན་པར་བརྩི་བ་འདི་ནི་བློ་ཕམ་སྐྱེ་གཞི་ཞིག་རེད།

མི་མང་པོས་བལྟ་སྟངས་ནོར་འཁྲུལ་ཐོག་ནས་སྙིང་རྗེ་ཞེས་པ་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཉམས་ལེན་ཡིན་གཤའ་བྱེད་མཁན་སྣང་ཡང་། སྙིང་རྗེ་ནི་ཆོས་ལུགས་ཆེ་ཁག་ཚང་མའི་ཡ་རབས་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་བསླབ་བྱའི་སྙིང་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་བདེན་མོད། སྙིང་རྗེ་ཙམ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རིན་ཐང་ཞིག་མིན་པས། དེ་དང་བཟོད་སྒོམ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཀྱི་འཁྱེར་སོ་བཟང་པོ་འདི་རྣམས་དགོས་གལ་ཆེ་ཚུལ་བརྗོད་ན་ཆོས་ཀྱི་གནད་དོན་ཞིག་ཏུ་བརྩི་བ་འཁྲུལ་པ་ཡིན་ཏེ༑ སྐྱེ་བོ་གང་ཞིག་ཆོས་ལ་ཡིད་ཆེས་ཡོད་མེད་ཇི་ལྟར་ཡིན་རུང་། བརྩེ་བ་དང་། སྙིང་རྗེ་སོགས་ནི་བརྩི་མེད་གཏོང་ཐུབ་ཐབས་མེད། གང་ལགས་ཤེ་ན། བྱམས་བརྩེ་དང་སྙིང་རྗེ་སོགས་ནི་མི་ཚེའི་ནང་ལ་དགོས་ངེས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་པས། མི་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན་ཆད་སེམས་པ་བཟང་པོ་དང་། བྱམས་བརྩེས་ཕྱུག་པ་ཞིག་ངེས་པར་དུ་དགོས་ཚུལ་བཤད་ཀྱིན་ཡོད་པ་དེ། མྱོང་བའི་ཐོག་ནས་དོན་ལ་གནས་པ་ཞིག་རེད།

སྙིང་རྗེའི་འགལ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་དང་། ཞེ་སྡང་གཉིས་ཡིན་ལ། དེ་དག་ནི་ཚོར་བ་ཤུགས་དྲག་པོ་དང་ལྡན་ཞིང་། གནས་སྐབས་རང་སེམས་ཡོངས་རྫོགས་ཚུར་ལ་དབང་བསྒྱུར་བྱེད་ཀྱང་། རང་ལ་དེ་དག་ཕར་ལ་དབང་བསྒྱུར་བའི་ནུས་པ་ངེས་པར་དུ་ཡོད་པས། རང་རེས་དེ་ལ་བརྩོན་རྒྱུར་ད་ལྟ་ནས་ལག་ལེན་གྱི་མགོ་འཛུགས་མི་ནུས་པ་ཞིག་དང་། ཡར་རྒྱས་གཏོང་མི་ཐུབ་པ་དེ་འདྲ་གཏན་ནས་མིན་སྟབས། སེམས་ནང་གཞི་རྩ་བརྟན་པོ་ཞིག་ཡོད་ན། ཕྱིའི་གནོན་ཤུགས་དང་། ནང་གི་ཕྲག་དོག ཁོང་ཁྲོ་ལ་སོགས་པས་དེ་ཙམ་ཤུགས་རྐྱེན་ངན་པ་སྤྲོད་མི་ཐུབ། དེས་ན་ཁོང་ཁྲོ་ཟེར་བ་སོགས་རྣམས་བདག་ཏུ་འཛིན་འོས་པའི་རིན་ཐང་ཅན་ཞིག་ཡིན་མིན་རྟོག་ཞིབ་ཅིས་ཀྱང་བྱ་དགོས། སྐབས་རེ་སེམས་ཤུགས་ཆག་ན་ཁོང་ཁྲོས་གདེང་ཚོད་དང་། ཐག་གཅོད་བྱ་རྒྱུར་སྤོབས་པ་སྟེར་བའི་ནུས་པ་སྦྱིན་པའི་ཚུལ་ལྟ་བུར་སྣང་ཡང་། དེ་སྐབས་ཞིབ་མོའི་བློ་ཡིས་ལེགས་པར་དཔྱད་ན། ཁོང་ཁྲོས་ཀླད་པའི་ནང་གི་ཆ་ཤས་བཟང་ཤོས་ཡང་དག་པའི་རྒྱུ་མཚན་ལ་བསམ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་འཕྲོག་སྟེ། འབྲས་བུ་བཟང་ངན་གང་འདྲ་འབྱིན་མིན་མི་ཤེས་པའི་དམུས་ལོང་གི་ཚོར་བ་ཞིག་འདྲེན་པས། ཁོང་ཁྲོའི་ནུས་པ་དེ་ནི་རྟག་ཏུ་ཡིད་ཆེས་མི་འཕེར་བ་ཞིག་དང་། རང་གཞན་ཡོངས་ལ་གནོད་སྐྱོན་འབའ་ཞིག་བྱེད་པའི་སྨྱོན་པའི་ལས་ལྟ་བུར་འཇུག་པར་བསྐུལ་བས། དེ་ལ་ནུས་པ་མཉམ་པའམ་དེ་ལས་ལྷག་པའི་ནུས་པ་ཅན་གྱི་བློ་གང་ཞིག་རང་རྒྱུད་ལ་དབང་བར་བྱས་ཏེ་ཡར་རྒྱས་གཏོང་དགོས། ནུས་པ་དེ་ནི་སྙིང་རྗེའི་བསམ་པ་ཁོ་ན་ལས་བྱུང་བ་མིན་པར་རྒྱུ་མཚན་དང་། བཟོད་བསྲན་ལ་བརྟེན་ནས་ཀྱང་འབྱུང་ཞིང་། དེ་རྣམས་ཁོང་ཁྲོའི་གཉེན་པོ་སྟོབས་ཆེན་ཡིན།

བྱམས་བརྩེ་ཡར་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུ་གལ་ཆེ་ཚུལ་དང་། བྱམས་བརྩེ་དགོས་ངེས་ཡིན་ལུགས་བརྗོད་དོན་འདི་ཡིས་གཞན་གྱིས་རང་ལ་གནོད་པ་བྱས་པ་ལ་ཡ་ལན་སློག་རྒྱུའི་བློ་ཁོག་མེད་པར་སྡོད་དགོས་པའི་དོན་ཡང་མིན་ཁར། གཅིག་ལས་གཅིག་ལྷག་པའི་འགྲན་རྩོད་ཆེ་བའི་དེང་དུས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་། རང་ཉིད་མཁྲེགས་པོ་བྱས་ཏེ་ཚུགས་ཟིན་པོར་སྡོད་དགོས་པའི་གནས་སྐབས་མང་པོ་འོང་བར་མ་ཟད། མི་གཞན་གྱི་ཁེ་ཕན་ཆེད་དུ་བྱམས་བརྩེའི་ཀུན་སློང་ཡང་དག་པ་དང་། སྙིང་རྗེའི་ལྟ་ཚུལ་ཐོག་ནས་ལག་ལེན་ཐོག་ལ་མཁྲེགས་པོ་བྱ་དགོས་སར་མཁྲེགས་པོ་བྱེད་ཐུབ་པའི་ལྟ་ཚུལ་ཡང་དག་པ་འོང་ཐུབ་པ་ཡིན།

འོ་ན་བྱམས་བརྩེ་ཞེས་པ་གང་ནས་འོང་བ་དང་། དེ་བསྐྱེད་ཐབས་དང་ཡར་རྒྱས་གཏོང་ཚུལ་ཇི་ལྟར་ཡིན་ཞེ་ན། སྤྱིར་ཇི་སྲིད་མིའི་སེམས་ཡོད་པ་དེ་སྲིད་དུ་བརྩེ་སེམས་ཀྱི་ས་བོན་ཡང་ཡོད་པས། སྙིང་རྗེའི་ས་བོན་དེ་ནི་རང་རེ་སྐྱེས་ཙམ་ཉིད་ནས་སེམས་ཀྱི་ཆ་ཤས་སུ་གྲུབ་ཅིང་། སེམས་ཀྱི་ནང་ནས་སྟོབས་ཆེ་ཤོས་ནི་བརྩེ་སེམས་ཡིན། བརྩེ་སེམས་བསྟེན་རྒྱུ་འདི་བཞིན་གཤིས་ཀ་གལ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཡིན་པས། རང་རེར་གཞི་རྩའི་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་བྱམས་བརྩེའི་ནུས་པ་ཡོད་པ་ངོ་འཕྲོད་པར་བྱས་ཏེ། ནུས་པ་དེ་རྣམས་གོང་འཕེལ་གཏོང་ཚུལ་ཤེས་རྒྱུ་དེ་ནི་གནད་དོན་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་སྟབས། གནས་སྟངས་འདི་ལ་དཔྱད་ན་རང་རེའི་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་གྱི་བྱ་སྤྱོད་མཐའ་དག་ལ་འགན་འཁྲི་ལྗིད་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་རེད།

ད་དུང་སྐྱེ་བོ་དུ་མས་གཞན་ལ་སྙིང་རྗེ་བྱེད་ན་གཞན་ཁོ་ན་ལ་ཕན་པ་མ་གཏོགས། རང་ལ་ཕན་ཐོགས་མེད་པར་སེམས་པ་ནི། དེ་བས་ཀྱང་ནོར་སྐྱོན་ཞིག་ཡིན། རང་རེས་སེམས་བཟང་པོ་བྱས་པ་དེས་གཞན་ལ་ཕན་མིན་ནི། རླབས་ཆེ་བའི་རྐྱེན་མང་པོར་བརྟེན་ནས་འགའ་ཞིག་རང་གི་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པ་འབྱུང་ཐུབ་ཅིང་། གཞན་ཕན་ལམ་ལྷོང་འཕྲལ་དུ་བྱུང་མིན་གང་ལྟར་ནའང་། བསམ་པ་བཟང་ངན་འདེམ་ཁ་མ་ནོར་བར་བྱས་པའི་ཁེ་ཕན་དང་པོ་དེ་སོ་སོ་རང་ཉིད་ལ་འོང་བར་ཐེ་ཚོམ་མ་དགོས།

སྙིང་རྗེའི་ཐོག་ནས་ཁ་ཡོད་ལག་ཡོད་ཀྱི་བདེ་སྐྱིད་སྐྲུན་པའི་ཆ་རྐྱེན་ཐོབ་པར་ངེས་པས། རང་རེར་ཚུར་ལ་བྱམས་བརྩེ་ཐོབ་པ་དེ་ལས། གཞན་ལ་ཕར་བྱམས་བརྩེ་སྤྲོད་རྒྱུ་གལ་གནད་ཆེ་བ་ཡིན། རང་རེའི་སེམས་ནང་སྙིང་རྗེའམ། སེམས་བཟང་པོ་མངོན་དུ་འགྱུར་ན། རང་གི་བློ་སྒོ་ཕྱེས་པ་ལྟར་རང་དོན་དོན་གཉེར་གྱི་བསམ་པ་གུ་དོག་པོ་དེ་རིགས་མེད་པར་གྱུར་ཏེ། འཇིགས་སྣང་ཉུང་དུ་གཏོང་བ་དང་། གདེང་ཚོད་གོང་མཐོར་སྤེལ་བ་སོགས་སེམས་ནང་སྟོབས་ཤུགས་སྦྱིན་པར་བྱེད་ཅིང་། དྭོགས་པ་དང་རྣམ་རྟོག་ཉུང་དུ་འགྲོ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་གཞན་དང་མཉམ་དུ་བློ་རྒྱ་གསང་པོ་དང་། སེམས་ཐག་ཉེ་པོ། མི་ཚེའི་ནང་དམིགས་ཡུལ་དང་དོན་སྙིང་ལྡན་པའི་ཚོར་བ་སྦྱིན་ལ། སྙིང་རྗེས་རང་ཉིད་དཀའ་ཚེགས་ཆེ་སྐབས་ངལ་གསོ་སྟེར་བ་ཡིན། གཞན་ལ་སེམས་འཁུར་བླངས་པས་རང་ཉིད་ཀྱི་བདེ་ཐབས་ལ་མཐུན་འགྱུར་འོང་ལུགས་དེང་རབས་ཚན་རིག་གི་ལམ་ནས་ཀྱང་ཞིབ་རྟོགས་ར་སྤྲོད་བྱས་ཡོད།

དེས་ན་གཞན་དོན་ཇི་ཙམ་མང་བར་བསམ་པ་དེ་ཙམ་དུ་རང་ལ་བདེ་སྐྱིད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འབྱུང་ཞིང་། རང་གི་བདེ་དོན་མཐའ་དག་སྐྱེ་བོ་གཞན་ལ་རག་ལས་པས། རང་དོན་གྱི་བསམ་པ་ཁོ་ནའི་ཐོག་ནས་བལྟས་ཀྱང་གཞན་ལ་མཐུན་འབྲེལ་བྱ་དགོས་པར་གྱུར་པ་ཡིན། དེའི་ཆེད་དུ་སྐྱེ་བོ་གཞན་དང་མཐུན་འབྲེལ་བྱེད་སྐབས་བརྣབ་སེམས་དང་། གནོད་སེམས་མེད་པར་མཛའ་མཐུན་གྱི་བསམ་པ་རྣམ་དག་དང་། གཡོ་ཟོལ་མེད་པའི་དྲང་གཏམ་བཤད་ཐུབ་ན། རང་སེམས་ནང་སྤོབས་པ་དང་ལྡན་པའི་ངང་ནས་མཐུན་འབྲེལ་བཟང་པོ་བྱེད་ཐུབ་པ་ཡིན། དེ་ལྟར་གཞན་ཕན་གྱི་བསམ་པ་ཡོད་ན། འབྲེལ་བ་བྱ་སའི་ཡུལ་སུ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་དེ་ལ་གུས་བཀུར་དང་། བསམ་བློ་བག་ཕེབས་གུ་ཡངས་འོང་ལ། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་ཕྲག་དོག་དང་། འགྲན་སེམས། ང་རྒྱལ་སོགས་ཡོད་ན་སེམས་སྦུག་དོག་པོར་འགྱུར་ཞིང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་དྲང་པོ་མིན་པ་དང་། གཡོ་སྒྱུ་མི་བྱེད་ཀ་མེད་འབྱུང་བས། སྦས་དགོས་པ་དང་། གསང་དགོས་པ་སྣ་ཚོགས་ཕྱི་ནང་མི་མཚུངས་པའི་བསམ་སྤྱོད་མི་བསྟེན་ཀ་མེད་དབང་གིས་སེམས་ཀྱི་གཏིང་ནས་ནམ་ཞིག་ཞབས་འདྲེན་ཞུ་དྭོགས་སོགས་ཀྱིས་བློ་གཡེང་ངང་ནས་གནས་དགོས་པར་འགྱུར་བ་དང་། ཕྱི་གསལ་ནང་གསལ་མེད་པས། གཞན་རྣམས་ཡིད་ཆེས་མི་འབྱུང་བ་རེད། དཔེར་ན། རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་དབུ་ཁྲིད་འགའ་རེས་གསར་འགོད་ལྷན་ཚོགས་སུ་གཏམ་བཤད་ཙམ་ལས་དྲི་བ་བཀོད་མི་འཇུག་པ་དེ་རིགས་སྣང་བ་ནི། རང་ཉིད་དྲང་བདེན་མེད་ཅིང་། གཡོ་སྒྱུ་མང་ལ། སྦས་གསང་བྱ་རྒྱུ་མང་བས་དྲི་བ་གནག་པོ་བྱུང་རིགས་ལ་བདེན་པས་ལན་འདེབས་ཀྱིས་གདོང་ལེན་ཐུབ་པའི་སྤོབས་པ་དང་བྲལ་ཞིང་། འཇིགས་སྣང་དང་ལྡན་པའི་རྟགས་གསལ་པོ་བསྟན་པ་ལྟ་བུ་འབྱུང་བས། རང་ཉིད་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་ཕྱིར་བྱས་པའི་ཐབས་བྱུས་རྣམས་ཀྱིས་དོན་དུ་རང་ཉིད་སྡུག་ལ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་རེད། ཁྱིམ་ཚང་གཅིག་གི་ནང་མི་ལྟ་བུར་མཚོན་ནའང་ཕན་ཚུན་ཡིད་ཆེས་མེད་པར་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་དྭོགས་པ་དང་། རྣམ་རྟོག་ཁོ་ནའི་ངང་ལ་སྡོད་དེ་བློ་གཡེང་བྱ་དགོས་པ་བྱུང་ཚེ། དཔལ་འབྱོར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ཀྱང་བདེ་བ་ནམ་ཡང་མེད་ཅིང་། ཡིད་ཆེས་ཡོད་ན་ཟས་གོས་ཐ་ཞན་ཞིག་ལས་མེད་ནའང་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་འཚོ་བ་བཟང་པོར་སྤོབས་པའི་ངང་ནས་ལོངས་སུ་སྤྱོད་ཐུབ། ཡིད་ཆེས་དེ་ནི་དངུལ་དང་། གཡོ་སྒྱུ། དབང་ཆ། སྟོབས་ཤུགས། བཙན་དབང་སོགས་ལ་བརྟེན་ནས་མི་རྙེད་པར། གཞན་གྱི་བདེ་སྡུག་ལ་ཁ་ཞེ་གཉིས་མེད་ཀྱི་སེམས་འཁུར་དང་། ཐོབ་ཐང་ལ་བརྩི་བཀུར་བྱེད་པའི་རྣམ་པ་གསལ་པོ་བསྟན་ན་འབྱུང་ལ། བཅོས་མིན་ཡིད་ཆེས་ལྡན་པའིམཛའ་མཐུན་གྲོགས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྐོར་བའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་འཚོ་བ་བདེ་དགའི་ངང་ནས་སྐྱེལ་ཐུབ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འཇིགས་པ་དང་། དངངས་སྐྲག་གིས་མཚོན་པའི་མི་བདེ་བ་མཐའ་དག་ལས་གྲོལ་ཏེ་རང་ཉིད་ཀྱང་བདེ་བར་འཁོད་ལ། དཀའ་ངལ་ལ་གདོང་ལེན་བྱེད་པའི་ནུས་པ་དང་། སྙིང་སྟོབས་བསྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དེ་ལྟར་ཡིན། རང་ལ་དཀའ་ངལ་དང་། སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་སྐབས་ཙམ་མིན་པར། རྒྱུན་དུ་བློ་འགེལ་ས་དང་། བྱམས་བརྩེས་སྐྱོང་མཁན་ཞིག་བྱུང་ན་ཕན་ལ། ཁོང་ཁྲོ་སློང་མཁན་དང་། སྣང་ཆུང་བྱེད་མཁན་ལྟ་བུ་བྱུང་ན་གནོད་པ་ལས་མ་མཆིས་པ་མྱོང་གྲུབ་འདི་ནི། མི་ལ་བྱམས་བརྩེ་དགོས་པའི་མངོན་རྟགས་གསལ་པོ་ཡིན། དུས་ཀུན་དུ་གཞན་ལ་སེམས་ཐག་ཉེ་བར་བྱེད་ཅིང་། བརྩེ་སེམས་བསྟེན་དགོས་པ་ནི། རང་གཞན་ཡོངས་ཀྱི་མངོན་པར་འདོད་པའི་གཞི་རྩ་གཅིག་གྱུར་ཡིན་སྟབས། ཕྱིའི་སྣང་ཚུལ་ཅུང་ཟད་ཐ་དད་པར་གནས་པ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་ཏེ་དབྱེ་འབྱེད་བྱེད་པ་ནི་རྨོངས་པའི་ངང་ཚུལ་ལས་མ་འདས། ལྷག་པར་བརྒྱ་ཕྲག་ཉི་ཤུ་པའི་སྐབས་ནས་“འཛམ་གླིང་ཆུང་དུ་འགྲོ་བ་”ཟེར་བ་ལྟ་བུ་སའི་གོ་ལ་འདིའི་མི་རྣམས་ཕལ་ཆེར་མི་སྡེ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ཅིང་། འགྲོ་བ་མི་རྣམས་གང་དུ་གནས་སའི་རྒྱུ་སྐར་ཆུང་ངུ་འདི་ནི་རང་རེའི་ཁྱིམ་གཅིག་པུར་སོང་བས། རང་ཁྱིམ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་བར་འདོད་ན་རང་ཅག་མི་ངོ་རེ་རེས་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པའི་འགན་འཁུར་ཉམས་སུ་ལེན་དགོས། འདི་ཁོ་ན་ལ་བརྟེན་ནས་རང་དོན་ཡིད་བྱེད་དང་། གཞན་ལ་མགོ་སྐོར་གཏོང་བ། བེད་སྤྱོད་ལོག་པ་སོགས་མི་འཚམས་པའི་རིགས་རྣམས་འགོག་པར་ནུས་པ་དང་། གང་ལའང་འཇིགས་སྐྲག་མི་དགོས་ཤིང་། མི་ཚེ་དོན་ལྡན་དུ་གྱུར་ཏེ་ཁྱིམ་ཚང་དང་། མི་སྡེ། རྒྱལ་ཁབ། རྒྱལ་སྤྱིས་མཚོན་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཆེ་ཆུང་ཀུན་ལ་བདེ་སྐྱིད་འབྱུང་བས། དེའི་ལྡེ་མིག་ནི་སྙིང་རྗེ་གོང་འཕེལ་དུ་གཏོང་རྒྱུ་འདི་ཉིད་ཡིན།

དེས་ན་གཞན་ལ་སྙིང་རྗེ་དང་། སེམས་འཁུར། བརྩི་མཐོང་། བྱམས་བརྩེ་སོགས་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་ཕན་པར་མ་ཟད། རང་ལ་བདེ་བ་འབྱུང་བའི་ཆ་རྐྱེན་གལ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་པས། སྲིད་དོན་པ་དང་། ཆོས་པ། ཚོང་པ་སོགས་སུ་ཡིན་ནའང་བསམ་པ་བཟང་པོ་དང་ལྡན་པའི་མི་ཡག་པོ་ཞིག་བྱ་རྒྱུར་འབད་བརྩོན་ཐུབ་ན། མི་སྒེར་གཅིག་གི་བྱམས་བརྩེ་དང་། སྙིང་རྗེ། བཟོད་སྒོམ་ལ་སོགས་པ་དགེ་མཚན་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཁྱིམ་ཚང་དང་། སྤྱི་ཚོགས་ཡོངས་ལ་བདེ་སྐྱིད་འབྱུང་བར་མཐུན་སྦྱོར་གྱི་ཞབས་འདེགས་གང་འཚམས་སྒྲུབ་ཐུབ་ངེས་ཡིན། དཔེར་ན། འཛུམ་མདངས་སྟོན་པ་དེ་སྤྱིར་བཏང་གདོང་གི་རང་བཞིན་རྣམ་འགྱུར་ཁྱད་ཆོས་བཟང་པོ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། སྐབས་རེ་རྣམ་འགྱུར་རང་བཞིན་བཟང་པོ་དེ་ཡང་རྣམ་དཔྱོད་ལོག་པས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་སྤྱད་དེ་འཕྱ་སྨོད་དང་། སྡིགས་ར་སྤྲོད་པ། ཆབ་སྲིད་པ་འགའ་རེས་དགོས་དབང་གིས་བསྟན་པའི་འཛུམ་མདངས་དེ་འདྲ་མིན་པར། སྙིང་ནས་བཅོས་མིན་གྱི་འཛུམ་མདངས་སྟོན་རེས་བྱ་རྒྱུ་ཉིན་རེའི་འཚོ་བའི་ནང་དུ་གལ་ཆེར་མཐོང་ལ། དེ་ཡང་སྐྱེ་བོ་གཞན་དང་འཕྲད་ཚེ་རང་ཉིད་ནས་ཐོག་མར་ཕར་འཛུམ་མདངས་བསྟན་དགོས་པ་ལས། རྒྱུན་དུ་གཞན་ནས་རང་ལ་ཚུར་འཛུམ་མདངས་སྔོན་ལ་སྟོན་རྒྱུར་རེ་སྒུག་བྱས་ན་ནོར་བ་ཡིན། དེ་དང་མཚུངས་པའི་གནས་སྟངས་མང་པོ་ཞིག་རང་ཉིད་ཀྱི་བསམ་བློའི་འཁྱེར་སོ་དང་། སྤྱོད་ཚུལ་ལ་རག་ལས་པ་དེ་ཤེས་དགོས།

ཕྱིའི་དངོས་པོའི་ཡར་རྒྱས་ལ་བརྟེན་ནས་ལུས་ཁམས་བདེ་བར་འཚོ་ཐབས་དང་། སྡུག་བསྔལ་གང་འཚམས་སེལ་བར་ནུས་ཀྱང་། ལུས་ཚོར་བདེ་བ་ཁོ་ནས་སྐྱེས་བུའི་མངོན་འདོད་སྒྲུབ་མི་ཐུབ་པ་ནི། སྐྱེ་བོ་གང་དག་དངོས་པོའི་ཆ་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་བས་མི་ཕོངས་ཤིང་། བཟའ་བཏུང་ལོངས་སྤྱོད་དང་། གནས་ཁང་། ཁོར་ཡུག མཛའ་བཤེས། གཉེན་ཉེ་ལ་སོགས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡོད་ཀྱང་། སེམས་འཁྲུགས་པ་དང་། མྱ་ངན་གྱི་ཁུང་བུར་ཚུད་པ་དུ་མ་འབྱུང་རིགས་ཕྱིའི་མཐུན་རྐྱེན་གྱིས་མ་འགྲིགས་པ་མིན་པར། ནང་གི་བསམ་བློ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བའི་རྟགས་མཚན་གསལ་པོ་ཡིན་པས། ལུས་ཀྱི་བདེ་བས་སེམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་མི་ཐུབ་ཀྱང་། སེམས་ཀྱི་བདེ་བས་ལུས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཐུབ་པ་ནི། རང་ཉིད་གང་ལ་མོས་པའི་ཆོས་དང་། ཆབ་སྲིད། རྩལ་སྦྱོང་། རྩེད་མོའི་འགྲན་བསྡུར་ལྟ་བུ་སོགས་ཀྱི་ཐོག་ནས་དམིགས་ཡུལ་གང་ཞིག་འགྲུབ་པའི་རྒྱལ་ཁ་བླང་རྒྱུའི་དགོས་པ་ཆེན་པོ་དམིགས་སུ་བཀར་བའི་མངོན་འདོད་སྒྲུབ་པའི་སེམས་ཀྱི་འཁྱེར་སོར་སྤྲོ་ཤུགས་ཡོད་ན། དེ་དང་འབྲེལ་བའི་ལུས་ལ་བརྡབ་གསིག་གཏོང་བ་དང་། ནད་ཀྱིས་གཟིར་བ། ལོངས་སྤྱོད་ཀྱིས་ཕོངས་པ་སོགས་ལ་བརྟེན་པའི་ངལ་བ་དུ་མ་ཁྱད་དུ་བསད་ནུས་པར་མ་ཟད། སྡུག་བསྔལ་དེ་རིགས་དྭང་དུ་ལེན་པར་དགའ་བའི་བློ་ཡིས་ལུས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཇི་ཙམ་བྱུང་ཡང་ཁུར་དུ་མ་སོང་བར་རྒྱན་དུ་བལྟས་པས། སྐབས་དེར་ཡིད་ལ་ཞུམ་པ་སྐྱེ་བ་དང༌མི་བདེ་བ་མི་འོང༌བ་ཙམ་མིན་པར། སྙིང་སྟོབས་འཕེལ་བའི་རྐྱེན་དུ་གྱུར་ཏེ་བཟོད་ནུས་པའི་ཁར། རིམ་བཞིན་སེམས་ཀྱི་ནུས་ཤུགས་མཐོན་པོར་སྤེལ་ནས། ནམ་ཞིག་ལུས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་མངོན་གྱུར་བ་རྣམས་ཀྱང་དངོས་སུ་མི་ཚོར་བ་འོང་རྒྱུ་ཡོད་པས་དཔོག་པར་ནུས། གཞན་ཡང་རང་སེམས་བག་ཕེབས་པ་དང་། ཁོག་ཡངས་པ། བློ་རྒྱ་ཆེ་བ་སོགས་བཟང་པོའི་བློ་རྣམས་ལུས་ལ་ནད་འཇུག་མི་ཐུབ་པའི་སྔོན་འགོག་ཡིན་ལ། སེམས་འཚབ་ལ་སོགས་པའི་བློ་བག་མི་ཕེབས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལུས་ལ་ནད་ཀྱི་སྣ་འདྲེན་བྱེད་པ་མཐོང་ཆོས་སུ་གྲུབ་པས། སེམས་ཀྱི་བདེ་སྡུག་ལ་བརྟེན་ནས་ལུས་ཀྱང་བདེ་མི་བདེ་འབྱུང་བ་འདི་ཕན་གནོད་འདྲེན་པའི་ནུས་ཤུགས་ཡོད་སྟབས། གལ་འགངས་ཆེ་ལ། ལུས་ཀྱི་བདེ་སྡུག་རྐྱང་པ་ནི་གལ་གནད་ཆུང་བ་རེད། དེས་ན་རང་རེ་ན་ཟུག་དྲག་པོས་མནར་བའམ། གཞི་རྩའི་འཚོ་བའི་མཐུན་རྐྱེན་གྱིས་ཕོངས་པ་ལྟ་བུའི་འཕྲལ་གྱི་དཀའ་ངལ་ཡོད་ཀྱང་། སེམས་ཀྱི་ཞི་བདེ་བསྒྲུབ་ཐབས་ལ་བརྩོན་རྒྱུ་དེ་དམིགས་ཡུལ་གཙོ་བོར་གཟུང་དགོས།

ལུས་ཚོར་ལ་བརྟེན་པའི་སྡུག་བསྔལ་བསལ་རྒྱུ་དང་། བདེ་བ་བསྒྲུབ་རྒྱུ་རྣམས་ནི་དུད་འགྲོ་དང་ཐུན་མོང་བ་ཡིན་ཡང་། མི་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་རྒྱུར་ཀླད་པའི་ཆགས་བབས་ཀྱིས་ནུས་པ་ཁྱད་པར་བ་ཡོད་པས། ཡིད་བློ་ལ་བརྟེན་པའི་བདེ་སྡུག་མི་ལ་ཤུགས་ཆེ་ཞིང་། དེའི་དབང་གིས་རེ་དྭོགས་དང་། རྣམ་རྟོག་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་དྲངས་པའི་ཡིད་བློའི་དགའ་སྡུག་གི་ཚོར་བའང་མང་བ་རེད། ཚོར་བ་དེ་རྣམས་དཔལ་འབྱོར་དང་། སྨན་བཅོས་སོགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ཁོ་ནས་འདོར་ལེན་བྱ་རྒྱུ་མེད་པར། གཙོ་ཆེར་བསམ་བློ་གཏོང་ཚུལ་སྦྱོང་བརྡར་ཐོག་ནས་སྡུག་བསྔལ་ཉུང་དུ་གཏོང་ཐབས་དང་། བདེ་བ་སྤེལ་ཐབས་བྱ་དགོས་ལ། བྱ་འོས་པའང་ཡིན། དེས་ན་སེམས་ཅན་གཞན་དང་མི་འདྲ་བར་འགྲོ་བ་མི་ནི་རྣམ་པར་དཔྱོད་པའི་བློ་གྲོས་ཀྱི་ནུས་པའི་རྩལ་དང་ལྡན་པས། རྣམ་རྟོག་གིས་བཅོས་པའི་སྡུག་བསྔལ་དེ་ཉུང་དུ་གཏོང་ཐབས་དང༌། བདེ་བ་མང་དུ་གཏོང་ཐབས་དེར་འབད་བརྩོན་ལ་བརྟེན་ནས། ཞི་བདེ་བག་ཕེབས་དང་། འཚེ་བ་མེད་པའི་ཕྱོགས་སུ་བློ་ཁ་བསྒྱུར་ཐབས་ངེས་པར་དུ་ཡོད་ལ། བསྒྱུར་དགོས་པའང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མིའི་རྣམ་དཔྱོད་ཡོད་པའི་ལས་འགན་ཡིན་ཚུལ་བརྗོད་ཆོག

འོ་ན་འགྲོ་བ་མིའི་མངོན་པར་འདོད་པའི་བདེ་སྐྱིད་དེ་ཇི་ལྟར་ཐོབ་ཅེ་ན། གོང་གི་གནད་དོན་རྣམས་ཀྱི་གཞི་རྩ་ཅུང་ཟད་འཆད་དགོས་པས། རང་རེར་བསྒྲུབ་མི་དགོས་པར་ཤེས་ནུས་པའི་ཚོར་བ་བདེ་སྡུག་འདོར་ལེན་འདོད་པ་རང་བཞིན་གྱིས་འོང་བ་དེ་ནི། མི་ཙམ་མ་ཟད་སྲོག་ཆགས་གྲོག་སྦུར་ཚུན་ཆད་ལའང་ཡོད་ཅིང་། དེ་འོང་བའང་ངའོ་སྙམ་པའི་བློ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་དང་འབྲེལ་ནས་ཚོར་བ་བདེ་སྡུག་འབྱུང་བས། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་བདེ་བ་འདོད་ལ་སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་པ་རང་གི་ངང་གིས་ཡོད་པ་རེད། ཚོར་བ་བདེ་སྡུག་དེ་ལ་ཞིབ་ཏུ་བརྟག་སྐབས། དཔེར་ན། མིག་གིས་གཟུགས་མཛེས་པ་དང་། རྣ་བས་སྒྲ་སྙན་པ། སྣས་དྲི་ཞིམ་པ། ལྕེས་རོ་བདའ་བ། ལུས་ཀྱིས་རེག་བྱ་འཇམ་པ་སོགས་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བློ་ལ་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཚོར་བ་བདེ་བ་འདྲེན་པ་རྣམས་ཀྱང་ལུས་ཚོར་གྱི་བདེ་བའི་རིགས་ཡིན་ལ། ཡུལ་ལྔ་པོ་དེ་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་བློ་ལ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་ཚོར་བ་མི་བདེ་བའམ། སྡུག་བསྔལ་འདྲེན་པའི་རིགས་དང་། ནད་ཀྱིས་གཟིར་བ་ལྟ་བུ་ལུས་ཚོར་ལ་བརྟེན་པའི་སྡུག་བསྔལ་བའི་རིགས་ཀྱང་ཡོད་པ་རེད། དབང་ཤེས་ཙམ་ལ་བརྟེན་པའི་བདེ་བ་ལ་འདོད་བློ་ཁེངས་ཏེ་སྡོད་རྒྱུ་མེད་པར། གཙོ་བོ་སེམས་ནང་བདེ་བ་ཞིག་དགོས་པས། བདེ་བ་ངོ་མ་དེ་དབང་ཤེས་ཀྱི་ཚོར་བ་ལ་མ་བརྟེན་པའི་ཡིད་བློའི་བདེ་བ་དེ་ཡིན། དེས་ན་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་ལུས་ཚོར་བདེ་བ་སྟེར་བའི་ཆ་རྐྱེན་བཟང་པོ་འཛོམས་ནའང་། དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཡིད་བློའི་སྡུག་བསྔལ་སེལ་ཐུབ་པའི་ངེས་པ་གཏན་ནས་མེད་པ། དཔེར་ན་ཁོ་བོའི་ངོ་ཤེས་ཡོན་ཏན་དང་། གང་ཅིའི་མཐུན་རྐྱེན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ཤིང་། ཡོང་འབབ་ཨ་སྒོར་ས་ཡ་(“མི་ལིས་ཡོན ་”)ལས་ལྷག་པ་ཡོད་པའི་ཧ་ཅང་ཕྱུག་པོ་ཞིག་ནས། ཁོང་ལ་ལྟོ་གོས་སྐོར་སེམས་ཁྲལ་གང་ཡང་མེད་ལ། མི་མཐོང་ཆ་འཇོག་ཆེན་པོ་དང་། ལས་ཀའི་གནས་སྟངས་ཧ་ཅང་ལེགས་ཀྱང་། སེམས་གཏན་ནས་སྐྱིད་པོ་མེད་ཚུལ་བརྗོད་ཀྱིན་འདུག་པ་ལྟ་བུ་དེ་དང་ཕྱོགས་མཚུངས་པའི་འབྱོར་ལྡན་སྡུག་བསྔལ་བགྲང་མཁན་ཡང་ཡང་འཕྲད་པ་རྣམས་ཀྱིས་མཚོན་པར་ནུས་པས། ཡིད་བློ་དང་འབྲེལ་བའི་སྡུག་བསྔལ་ནི། རྣམ་རྟོག་གིས་རྐྱེན་པས་སྡུག་བསྔལ་ལ་བདེ་བར་ཞེན་པ་དང་། མི་རྟག་པ་ལ་རྟག་པར་འཛིན་པ་སོགས། དོན་དམ་པའི་གནས་ཚུལ་ངོ་མ་དང་མི་མཐུན་པའི་བློའི་འཛིན་ཚུལ་ནོར་འཁྲུལ་དབང་གིས་སེམས་ནང་རེ་དྭོགས་ཀྱི་རྣམ་རྟོག་མང་པོ་སྐྱེས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་ཁྲལ་དང་། དངངས་སྐྲག་ཆེན་པོ་འབྱུང་ཞིང་། ང་རྒྱལ་དང་། ཕྲག་དོག འགྲན་སེམས། འདོད་ཆགས། ཁོང་ཁྲོ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཀྱི་ཉེས་སྐྱོན་མཐའ་དག་ལུས་ཚོར་མིན་པར་སེམས་ཀྱི་ཚོར་བ་ཡིན་པས་ཡིད་བློའི་སྟེང་ནས་འབྱུང་དགོས། ཡིད་བློའི་ཐོག་ནས་འབྱུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་དུད་འགྲོ་ལས་མི་ལ་མང་ཞིང་། མིའི་ནང་ནས་ཀྱང་རྣམ་དཔྱོད་ཆུང་ལ། ཤེས་ཡོན་གྱི་ཚད་ཞན་པ་དང་། སྤྲང་པོ་སློང་མོ་བ་ལྟ་བུའི་འཁོས་ཞན་རིགས་ལ་ཕྲག་དོག་དང་། འགྲན་སེམས་ཉུང་ཞིང་། ང་རྒྱལ་མངོན་འགྱུར་བ་མེད་པས་བློ་ལ་རེ་དྭོགས་ལུ་གུ་རྒྱུད་འབྲེལ་ཕལ་ཆེར་ཉུང་བས། ཡིད་བློའི་སྡུག་བསྔལ་ཤས་ཆུང་བ་ཡོད་པར་མངོན་ལ། ཤེས་ཡོན་དང་། སྐྱིད་སྡུག་བཟང་པོ་ཡོད་རིགས་ལྟ་བུར་ཞེ་སྡང་དང་ཕྲག་དོག་ཆེ་ཞིང་། འགྲན་སེམས་དང་ང་རྒྱལ་སོགས་ཀྱིས་རང་རྒྱལ་གཞན་ཕམ་གྱི་བསམ་པ་རྒྱ་ཆེར་འཕེལ་བའི་དབང་གིས་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་ནུས་པ་དེ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་སྤྱོད་པས། ཡིད་བློ་ལ་བརྟེན་པའི་སྡུག་བསྔལ་ནི་ཤུགས་ཆེ་བ་ཡོད་པར་སྣང་། དེས་ན་ཡིད་བློ་དང་། རྣམ་དཔྱོད་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་དེ་རྣམས་གང་ལས་འབྱུང་སའི་སེམས་དེ་ཀའི་སྟེང་ནས་སེལ་ཐབས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཞིག་འཚོལ་རྒྱུ་མ་གཏོགས། མི་གཞན་དང་། ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་སྟེང་ནས་འཚོལ་ཐབས་མེད་ལ། དཀོན་མཆོག་མཁྱེན་བསམ་པ་གཅིག་པུས་ཀྱང་མི་ཕན། དེ་བཞིན་དུ་བྱམས་བརྩེ་དང་སྙིང་རྗེ་ལ་སོགས་པ་སེམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱང་ཡིད་བློ་རང་གི་སྟེང་ནས་འབྱུང་བ་མ་གཏོགས། རྒྱུ་དངོས་པོས་རྩོལ་སྒྲུབ་མི་ཐུབ་པས། གལ་ཏེ་ཁྲོམ་རྭ་ཆེན་པོ་སོགས་སུ་སོང་ནས་ང་ལ་བྱམས་བརྩེ་བཙོང་རོགས་ཞེས་བརྗོད་ན་སྐྱེ་བོ་རྣམས་བཞད་གད་ཀྱི་གནས་སུ་འགོད་པ་ལས་གཞན་དུ་མེད་ལ། སྨན་ཁང་ཆེན་པོའི་སྨན་པ་རྣམས་ལ་བྱམས་བརྩེའི་ཁབ་ཅིག་བརྒྱབ་རོགས་བརྗོད་ན་རང་ཉིད་སྨྱོན་པ་མིན་ནམ་སྙམ་པའི་དྭོགས་པ་སྐྱེ་གཞི་ལས་མ་འདས་པས། བྱམས་བརྩེ་ནི་མི་གཞན་ནས་བླང་རྒྱུ་མེད་པར། རང་ཉིད་ཀྱིས་རང་གི་སེམས་སྟེང་ནས་བསྐྱེད་དགོས་པའི་ངང་ཚུལ་དེ་ལ་དོ་སྣང་ལེགས་པར་བྱས་ན། སེམས་ཚོར་ཞི་བདེ་འདྲེན་ཚུལ་རང་རེས་ཤེས་ནུས་པ་ཡིན།

དེས་ན་ལུས་ལ་སྡུག་བསྔལ་ཡོད་ཀྱང་སེམས་ལ་ཞི་བདེའི་ཚོར་བ་མྱོང་ནས་སྡོད་ཐུབ་པ་དང་། ལུས་ལ་སྡུག་བསྔལ་གཏན་ནས་མེད་ཀྱང་སེམས་ཤིན་ཏུ་མ་སྐྱིད་པར་གནས་པ་ཆེས་མང་བ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ནམ་ཞིག་ལུས་ཀྱང་མི་བདེ་བར་འགྱུར་བ་སྣང་བས། ཁྲོ་བའི་སེམས་ལ་སོགས་པས་མི་སྐྱིད་པར་བྱེད་ན། དེའི་འགལ་ཟླར་གྱུར་པའི་བརྩེ་བའི་བློ་གོང་འཕེལ་དུ་གཏོང་དགོས་པ་སྨོས་མ་དགོས་པ་རེད། སེམས་ཀྱི་མྱོང་ཚོར་ཞི་བདེ་དེས་ནི་རང་གཞན་ཀུན་ལ་སྨན་པ་རང་རེའི་ཉིན་རེའི་ཉམས་མྱོང་ཐོག་ནས་ཤེས་པར་ནུས་ཏེ། དཔེར་ན། དཀའ་ངལ་གཅིག་མཚུངས་སུ་འཕྲད་པའི་སྐྱེ་བོ་གཉིས་ལ་རང་རང་གི་བསམ་བློའི་འཁྱེར་སོ་མི་འདྲ་བ་ཡོད་ན། གཅིག་གིས་དཀའ་ངལ་དེ་ལ་འབད་པ་ཆུང་ངུས་གདོང་ལེན་ཐུབ་ཀྱང་། ཅིག་ཤོས་དེས་ནི་དེ་ལྟར་མི་ནུས་པ་འོང་བ་དེ་ནི། གནད་དོན་དེ་ལ་བལྟ་སྟངས་ཤིག་གི་ཐོག་ནས་འཁུར་དུ་བཟོད་མིན་དང་། དྭང་ལེན་ཐུབ་མིན་ལས་བྱུང་བ་གསལ་བར་མངོན་པས། ཆོས་ཁས་ལེན་པ་པོ་དང་། ཁས་མི་ལེན་པའམ་དེ་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་པོ་སུ་འདྲ་ཡིན་རུང་། ཇི་སྲིད་ལུས་བདེ་ཞིང་། མི་ཚེ་སྐྱིད་པ། ཚེ་རིང་བ་ཞིག་འདོད་པ་དེ་སྲིད་དུ་བྱམས་པ་དང་བརྩེ་བ། བཟོད་སྒོམ་དང་། ཆོག་ཤེས་ཞེས་པ་འདི་རྣམས་མིའི་སྲོག་ལྟར་གལ་ཆེ་ཡིན་པ་དང་། དེའི་རྨང་གཞིར་འགྲོ་བ་མིའི་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་རྩ་བའི་རང་གཤིས་ལ་གཞན་ཕན་དང་། སྙིང་རྗེའི་ས་བོན་ཡོད་པར་ངོས་འཛིན་ཐུབ་པ་དགོས་རྒྱུ་དེ་གཙོ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བས་ཚང་མས་དོ་སྣང་འོས་པ་ཡིན། དེའི་ཆེད་དུ་བློ་གང་གིས་སེམས་ཞི་བ་དང་། གང་གིས་འཁྲུགས་པར་བྱེད་པའི་ཡིད་བློ་རྟོག་པའི་འགྲོ་སྟངས་ཤེས་པར་བྱས་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་སྤེལ་བར་བྱེད་པའི་བློ་རྣམས་ཀྱི་ཤུགས་ཇེ་ཆུང་དང་། དེའི་ལྡོག་ཕྱོགས་བདེ་བ་ཡང་དག་པ་སྤེལ་བའི་བློ་རྣམས་ཀྱི་ནུས་པ་རྒྱས་པར་བྱ་ཞིང་། ཞི་བའི་བློ་ལ་སོགས་པ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཡིན་ཚུལ་ཤེས་པ་ཙམ་གྱིས་མི་འགྲིགས་པར། འདི་ཉིད་རང་གི་སེམས་རྒྱུད་ལ་སྐྱེ་བ་དང་། ཡར་རྒྱས་གཏོང་བར་འབད་བརྩོན་དགོས་པ་ཡིན། གང་དག་སེམས་འཁྲུགས་པ་དང་། མི་སྐྱིད་པར་གནས་པ་རྣམས་ལ་དེང་སང་ཁྱབ་གདལ་ཆེ་བའི་སེམས་ཁམས་རིག་པའི་སྨན་པར་བསྟེན་ན། སེམས་མི་བདེ་བ་སོགས་ཀྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་རྩད་གཅོད་ལ་བརྟེན་ནས་བྱམས་བརྩེའི་ངང་ནས་སློབ་གསོ་བརྒྱབ་པ་དང་། གནད་འགག་བསླབས་ནས་སེམས་ཞི་བར་འགྱུར་བའི་ལམ་སྟོན་ཐབས་ཤེས་ཀྱང་ཡོད་མོད། གཙོ་ཆེར་རང་རེའི་རྒྱུན་གྱི་ཉིན་རེའི་བསམ་སྤྱོད་བྱམས་བརྩེ་དང་། སྙིང་རྗེའི་བློ་ལ་འགལ་ཟླར་གྱུར་རིགས་བསྒྱུར་བཅོས་གཏོང་ཐབས་བྱ་དགོས།

འགྲོ་བ་མིའི་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་བྱམས་པ་དང་། བརྩེ་བ་ཞེས་པའི་ཡོན་ཏན་དེ་རྣམས་ལུས་སེམས་ཀྱི་འཕྲོད་བསྟེན་ལ་ཕན་པའི་སྨན་ནུས་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་ཚུལ་བོད་དུ་སྔར་ནས་བཤད་སྲོལ་ཡོད་པ་བཞིན། དེང་དུས་འཕྲོད་བསྟེན་ཐོག་ཏུ་བྱམས་བརྩེ་གལ་འགངས་ཆེ་ཚུལ་གོ་རྟོགས་གསར་པ་ཞིག་རྙེད་ཚུལ་གླེང་བས་བདེན་དཔང་བྱས་པ་ལྟར། སྨན་པ་མཁས་པ་སུ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་། རང་ཉིད་ཀྱི་ཁེ་ཕན་གཙོ་བོར་སེམས་པ་མ་གཏོགས། ནད་པར་བྱམས་བརྩེའི་ཚོར་བ་ཞན་པའི་དབང་གིས་རྣམ་འགྱུར་བཟང་པོ་མི་སྟོན་པ་དང་། བཟོད་བསྲན་མེད་པ། མཐོང་ཆུང་བྱེད་པ་སོགས་ཀྱི་ཐོག་ནས་སྨན་བཅོས་བྱས་ན་ཕན་ནུས་ཆུང་ཞིང་། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་བྱམས་བརྩེའི་ངང་ནས་སྨན་བཅོས་བྱས་རིགས་ནད་ཁམས་གསོ་བར་ནུས་པ་ཆེ་ཚུལ་མཐོང་ཆོས་ལྟ་བུར་མ་ཟད། ཨ་རིར་ཚན་རིག་པ་རྣམས་དང་མོལ་བ་བྱུང་སྐབས། ཡུལ་དེར་སེམས་ཀྱི་ནད་ཅན་གྲངས་འབོར་བརྒྱ་ཆ་བཅུ་གཉིས་ཙམ་ཟིན་ཚུལ་དང་། ནད་དེའི་འབྱུང་རྐྱེན་གཙོ་བོ་དངོས་པོའི་ཆ་རྐྱེན་གྱིས་མ་ལྡེངས་པའི་ཆ་ནས་མིན་པར། གཞན་ལས་བྱམས་བརྩེ་མ་ཐོབ་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡིན་པའི་ངོས་འཛིན་གསལ་པོ་བྱུང་ཚུལ་བཅས་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་ལ་བརྟེན་ནས་ནང་གི་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་ཚད་མཐོ་ཤོས་ནི། བྱམས་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་ལས་འབྱུང་བར་མྱོང་བས་ཆོད་ཅིང་། དངོས་ར་འཕྲོད་པ་དེ་ལྟར་རེད།

སྐྱེ་བོ་ཚང་མར་ཆོས་ལ་ཡིད་ཆེས་དང་། ལྟ་བ་ཞིག་ངེས་པར་དུ་ཡོད་དགོས་པའི་ངེས་པ་མེད་ཀྱང་། འགྲོ་བ་མིའི་ཁྱད་ཆོས་བཟང་པོ་སེམས་ཀྱི་རིན་ཐང་བྱམས་སྙིང་རྗེ་སོགས་ཡར་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུའི་འདུན་པ་དང་། ཆོད་སེམས་ཤིག་ནི་དགོས་ངེས་ཅན་ཡིན། དེས་ན་ནང་པའི་གཞུང་དུ་མིའི་འགྲོ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིའི་འགྲོ་བའི་རིགས་མཐོ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། རང་རེའི་མིའི་ལུས་རྟེན་ནི་ལུས་རྟེན་གཞན་ལས་རིན་ཐང་ཆེ་བར་གསུངས་པའང་། བྱམས་སྙིང་གི་ནུས་པས་མཚོན་པའི་འགྲོ་བ་མིའི་གཞི་རྩའི་རིན་ཐང་དང་། གཤིས་བཟང་། རྣམ་དཔྱོད་སོགས་ཀྱི་ས་བོན་རྣམས། རང་ཉིད་སྐྱེས་པའི་དུས་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་འདྲ་མིན་ལ་མ་བལྟོས་ཤིང་། ཆེད་གཉེར་མ་དགོས་པར་ལྷན་སྐྱེས་རང་ཆས་སུ་ཡོད་པ་ཀུན་ལ་མཚུངས་པས་ཡིན། རང་ཉིད་ཁོ་ནའི་བདེ་བ་བསྒྲུབ་རྒྱུ་ཙམ་མིན་པར། གཞན་ལ་ཕན་བདེ་སྒྲུབ་པའི་ནུས་རྩལ་སོགས་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་རྨང་གཞིའི་ཡོན་ཏན་ཡོད་ལ། ཡ་རབས་སྤྱོད་བཟང་གི་ས་བོན་དེའི་ནུས་པ་ནི་ཀླད་པ་སྐྱོན་ཅན་ཞིག་ཡིན་ན་མ་གཏོགས་ཀུན་ལ་གཅིག་གྱུར་དུ་ལྡན་ཡང་། བདེ་སྐྱིད་སྒྲུབ་པའི་གྲོགས་སུ་འགྲོ་མིན་ནི་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་རྩལ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆ་རྐྱེན་དེ་རྣམས་ལོངས་སུ་སྤྱོད་ཚུལ་ལ་རག་ལས་ཤིང་། རང་རེའི་རྣམ་དཔྱོད་འདི་ནི་གཏོར་བཤིག་གཏོང་བྱེད་ཀྱི་ལག་ཆ་རྩ་བ་ནས་མིན་པས། སོ་སོས་བེད་སྤྱོད་ལོག་པར་གཏོང་མི་རུང་བར་བསམ་ཤེས་དགོས་ལ། འདོད་པའི་བདེ་སྐྱིད་དང་། མི་འདོད་པའི་སྡུག་བསྔལ། ཡིད་མི་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་གང་ཞིག་བསྐྱེད་མིན་ནི། རང་གི་རྣམ་དཔྱོད་ཇི་ལྟར་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཕྱོགས་ལ་བལྟོས་པས། ཆོས་དང་། ཆབ་སྲིད། དཔལ་འབྱོར་ལ་སོགས་པའི་ཁོངས་སུ་ལམ་སྲོལ་དང་། ཁྲིམས་ལུགས། སྒྲིག་འཛུགས་ཅི་འདྲ་ཞིག་ཡོད་ཀྱང་། ནུས་པ་བཟང་ངན་གང་འདྲ་ཐོན་མིན་དེ། འགན་འཁྲི་ཡོད་པའི་གང་ཟག་མི་རེ་ངོ་རེས་རྣམ་དཔྱོད་བེད་སྤྱོད་གཏོང་སྟངས་ལ་རག་ལུས་པས། ལམ་ལུགས་བཟང་པོ་བེད་སྤྱོད་ལོག་པར་བཏང་ནས་ཁེ་ཕན་འོང་རྒྱུའི་ཚབ་ཏུ་གནོད་སྐྱོན་གྱི་རྒྱུར་འགྲོ་སྲིད་པའི་དཔེ་མཚོན་མང་པོ་དེང་སང་མཐོང་ཆོས་སུ་ཡོད་མུས་རེད། མི་རྣམས་ཚེ་འདིར་ཡང་དོན་ལྡན་བདེ་སྐྱིད་ངང་ནས་མཐུན་པོར་གནས་པར་ཕན་འདོགས་བྱེད་པའི་ནུས་པ་ཆོས་ལ་ཡོད་ཀྱང་། ཆོས་དེ་བེད་སྤྱོད་ལོག་པར་བཏང་བས། འཁྲུག་རྩོད་དང་། དབྱེ་འབྱེད་ཀྱི་རྒྱུར་འགྲོ་ཞིང་། རྒྱལ་སྤྱིའི་རྩེད་མོ་ཚུན་ཆད་ལའང་ལྐོག་ཟ་སོགས་ཀྱི་ཉེར་ལེན་ལས་རྩེད་མོའི་འགྲན་བསྡུར་དྲང་བདེན་དེའང་ཉེན་ཁའི་གནས་སུ་འཇུག་པར་ཐལ་བ་ལྟ་བུ་མིའི་བྱ་སྤྱོད་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་དུ་མ་འབྱུང་བ་ལྟར་རེད།

རང་རེ་མིའི་ནང་དུ་ཁྱད་པར་འབྱེད་བྱེད། རིགས་རྒྱུད་དང་། ཤ་མདོག སྐད་ཡིག ཆོས་ལུགས། ཕོ་མོ། དཔལ་འབྱོར་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་གང་འདྲ་ཞིག་ཡོད་དུ་ཆུག་ཀྱང་། དོན་དུ་གཞི་རྩའི་ཆ་ནས་འགྲོ་བ་མི་ཡིན་པ་མཚུངས་པ་ལྟར། དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་གིས་ཀྱང་ར་སྤྲོད་ཁུངས་སྐྱེལ་བྱས་འདུག

མདོར་ན་བཟའ་ཟླ་ནང་ཕན་ཚུན་ནས། གྲོགས་མཆེད་དང་། མི་སྡེ། སྤྱི་ཚོགས། རྒྱལ་ཁབ་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་བཟང་ངན་མཐའ་དག་གཙོ་ཆེར་བྱམས་བརྩེའི་བསམ་པ་ཤུགས་ཆེ་ཆུང་དང་། མ་རུངས་ཁོག་བཅུག་བྱེད་མིན། གཞན་ལ་ཕན་གནོད་ཇི་འབྱུང་ཐོག་ཏུ་དོ་སྣང་ཡོད་མེད། རང་ལས་གཞན་པའི་འགྲོ་བ་དང་། སྤྱིའི་བདེ་དོན་ལ་སེམས་པའི་འགན་འཁུར་ལེན་མིན་སོགས་ལ་རག་ལུས་པ་ཡིན། ལྷག་པར་སྡང་སེམས་དང་། དྭོགས་ཟོན་གྱི་བསམ་བློའི་རིགས་རྣམས་རྣམ་དཔྱོད་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པའི་འཆར་སྒོ་ཡིན་ཞིང་། དེ་ལ་རིན་ཐང་ངམ་ཡོན་ཏན་གང་ཡང་མེད་པར་མ་ཟད། རང་ཉིད་ཀྱི་ཡ་རབས་བཟང་སྤྱོད་དང་འབྲེལ་བའི་བསམ་པ་འཇོམས་བྱེད་དང་། གཞན་གྱིས་རང་ལ་ཡིད་མི་ཆེས་པར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ཞིག་རེད། འགྲོ་བ་མིའི་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཉམས་གུད་སོང་ན། རྒྱལ་ཁབ་དང་ཆོས་ལུགས་སོགས་ཀྱི་ཁྲིམས་དང་། སྒྲིག་འཛུགས་ཇི་འདྲ་ཡོད་ཀྱང་ལྐོག་ཟ་རུལ་སུངས་དང་། བཤུ་གཞོག །ཐུབ་ཚོད། མགོ་བསྐོར་གཏོང་བ་ལྟ་བུའི་མགོ་བདེ་དྲན་འཕྲུལ་གྱི་བྱ་སྤྱོད་ངན་པ་འགོག་ཏུ་མེད་པར་ངང་གིས་འབྱུང་ཞིང་། དེའི་འབྲས་བུར་སྤྱི་ཚོགས་ལ་དཀའ་ངལ་འཕྲད་ངེས་ཡིན་པས། སྐྱེ་བོ་རེ་རེའི་བསམ་སྤྱོད་ལའང་སྤྱི་ཚོགས་བདེ་དོན་དང་ཐད་ཀར་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ཡིན། བྱ་སྤྱོད་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་སོང་བའི་ཆག་སྒོ་ཆེན་པོ་ཇི་ལྟར་འབྱུང་མིན་དམག་འཁྲུག་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་པར་ནུས་པའི་མཇུག་འབྲས་གོད་ཆག་ཁོ་ན་ལས་འོང་རྒྱུ་མེད་ཚུལ་རྗེས་ཡོང་སྔོན་དྲན་གྱི་ཐོག་ནས། མི་ཚེ་དོན་དང་ལྡན་ཞིང་། འཕྲལ་ཡུན་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་ངང་འཚོ་གནས་ཐུབ་པའི་མདུན་ལམ་དུད་འགྲོ་ལས་ཁྱད་ཞུགས་པ་ཞིག་ཅིས་ཀྱང་དགོས་པའི་ངོས་འཛིན་གཏིང་ཟབ་གདེང་ཚོད་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱུན་འཛིན་བྱ་དགོས།

དེས་ན་གཞན་དོན་སྙིང་པོ་ལྡན་པ་འབྱུང་བའི་ཐབས་ལམ་གཙོ་བོ་ནི། མིའི་གཞི་རྩའི་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་བཟང་པོའི་ཡོན་ཏན་བྱམས་བརྩེར་བརྟེན་པ་དང་། དེ་ལ་རིན་ཐང་གོང་སྤེལ་དུ་གཏོང་རྒྱུ་གལ་གནད་ཧ་ཅང་ཆེ་བའི་འགན་འཁུར་དུ་གྱུར་པ་འདི་ནི། ངོས་ཀྱི་ཡང་དག་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ལྟ་ཚུལ་ཡིན།

མིའི་རྣམ་དཔྱོད་དང་། བརྩེ་སེམས་གཉིས་ཕན་ཚུན་མཐུན་འབྲེལ་ཆེན་པོ་ཡོད་ཀྱང་། ནུས་ཤུགས་མཐའ་དག་རྣམ་དཔྱོད་ཁོ་ནའི་ཐོག་ཏུ་བསྒྲིལ་ཏེ། བརྩེ་སེམས་ལ་མཐུད་ཤོར་སོང་ནས། དེ་གཉིས་ཁོད་མ་སྙོམས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་བདེ་སྡུག་གྲ་མ་འགྲིགས་དུ་མ་འབྱུང་བ་དང་། ཆག་སྒོ་ཆེན་པོ་བསླངས་པ་དེ་རིགས་གཞི་རྟེན་འདིའི་སྟེང་ནས་འོང་བས། ཉེས་པའི་ཆ་རྣམས་སྤོང་ཞིང་། ཡོན་ཏན་གྱི་རིགས་རྣམས་སྤེལ་ན། མི་ཚེའི་ནང་བཟང་ཕྱོགས་ཀྱི་འགྱུར་བ་ཅིས་ཀྱང་གཏོང་ཐུབ་པར་ངེས་ལ། ཐབས་ལམ་དང་ལས་རིགས་འདྲ་མིན་བརྒྱུད་ནས་བྱམས་བརྩེ་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱི་རིན་ཐང་ཡར་རྒྱས་གཏོང་དགོས་པ་དེ་ནི་སླ་བ་མིན་ཡང་། འགྲོ་བ་མིའི་གནས་སྟངས་ད་ལྟ་ལས་ལེགས་པ་དང་། འབྱུང་འགྱུར་རང་གཞན་ཚང་མ་བདེ་སྐྱིད་འབྱུང་བའི་ཐབས་ལམ་དེ་ཁོ་ན་ལས་མ་འདས་ཤིང་། ཕུགས་རྒྱང་རིང་པོའི་བསམ་བློ་བཏང་ན། སྐྱེ་བོ་གང་ཞིག་སེམས་ལ་སྙིང་རྗེའི་བསམ་པ་དང་ལྡན་ཚེ་བདེ་སྐྱིད་འབྱུང་བ་དང་། ང་རྒྱལ། ཁོང་ཁྲོ། ཕྲག་དོག་ལ་སོགས་པའི་མི་དགེ་བའི་བློ་ལ་བརྟེན་ན་གནས་སྐབས་ཁེ་ཕན་ཕྲན་བུ་ཐོབ་སྲིད་ཀྱང་། དོན་ངོ་མར་རྟག་ཏུ་ཡིད་མི་ཚིམ་པའི་ཚོར་སྣང་རིམ་པར་འཕེལ་བ་ཞིག་འོང་ངེས་ཡིན།

དེང་རབས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་བྱམས་སེམས་ཤུགས་ཆུང་བ་དང་། རང་གཅེས་འཛིན་གྱིས་དྲངས་པའི་ཆགས་སྡང་སོགས་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་དུ་སོང་ནས། དྲང་བདེན་མེད་པ་དང་། དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་ལ་འཁྲུལ་པའི་ལོག་རྟོག ཚུལ་མིན་ཡིད་བྱེད་ཀྱི་རྣམ་རྟོག་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོག་ཤེས་མེད་ཅིང་། བཟོད་བསྲན་བྲལ་བ་སོགས་ཀྱི་བསམ་སྤྱོད་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་འཕྲལ་རྐྱེན་དུ་མས་རྒྱུན་གྱི་བསམ་སྤྱོད་དང་མིའི་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་བྱམས་བརྩེའི་སེམས་དང་ཟུང་འབྲེལ་མ་བྱུང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་སེམས་ནང་འཕྲད་པའི་དཀའ་ངལ་གསར་པ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདིའི་དེང་གི་རྒུད་པའི་གནད་དོན་ཇི་སྙེད་ཅིག་མཆིས་ལ། དེ་ནི་འགྲོ་བ་མི་རང་ཉིད་ཀྱིས་བཟོས་པའི་དམག་འཁྲུགས་ལྟ་བུའི་རྩོད་རྙོག་ཙམ་མིན་པར། སྐྱེ་བོ་སྒེར་ནས་བཟུང་སྟེ་སྤྱི་ཚོགས་དང་། རྒྱལ་ཁབ། རྒྱལ་སྤྱི་བར་དུ་དཀའ་རྙོག་རིམ་པ་མང་པོ་འབྱུང་ཁར། ནད་ཡམས་དང་། རང་བྱུང་གི་གནོད་འཚེར་བརྩི་བའི་ཕྱིའི་འབྱུང་བའི་གོད་ཆག་སྣ་ཚོགས་སོགས་བཟློག་པར་དཀའ་བའི་འཕྲལ་རྐྱེན་ངན་པ་རིམ་པར་ཐོན་ཏེ་ཅི་བྱ་གཏོལ་མེད་ཀྱི་གནས་སུ་གྱར་བ་འདི་རྣམས་ཀྱི་གཞི་རྩ་གང་ལས་འབྱུང་ཞེ་ན། དུས་རབས་དངོས་པོའི་དཔལ་ཡོན་ཡར་ཐོན་ཤིན་ཏུ་མྱུར་ཚད་མཐོན་པོར་སོན་པ་ཁོ་ནར་ཤུགས་སྣོན་བརྒྱབ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བར་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཆོག་སྟེ། རང་རེ་དེའི་རྗེས་སུ་རྒྱུགས་པའི་དབང་གིས་འགྲོ་བ་མིའི་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་གཞི་རྩར་གྱུར་པའི་བྱམས་པ་དང་། བརྩེ་བ། སྙིང་རྗེ། ཕན་ཚུན་མཛའ་མཐུན་མཉམ་གནས་རྣམས་ལ་དོ་སྣང་མེད་པར་ཟུར་དུ་ལུས་ཏེ། གང་ཟག་དང་། ཚོགས་པ་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་ལ་སྒེར་དོན་གྱི་འབྲེལ་བ་བྱ་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་མ་མཐོང་ན་སྣང་མེད་དུ་འཇོག་རྐྱང་བྱེད་པའི་སྤྱི་སེམས་བྲལ་བའི་བསམ་སྤྱོད་ནོར་འཁྲུལ་ཤོར་བའི་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་ཚུལ་མངོན་སུམ་ཚད་གྲུབ་ཡིན་ལ། དེ་རྣམས་ཤེས་ཡོན་གྱི་ནུས་པས་མ་ལྡེང་བ་དང་། ནང་ཆོས་སོགས་ནས་བཤད་པའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཙམ་ལས་བྱུང་བ་ཁོ་ནས་མིན་པར། ཤེས་ཡོན་ལྡན་པའི་རྣམ་དཔྱོད་དེ་བཞིན་དཀའ་རྙོག་གི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བའང་འོང་བཞིན་པ་རེད། དཔེར་ན། འཇིགས་སྣང་དང་། རྣམ་རྟོག་ཆེས་ཆེར་འཕེལ་བ། ནོར་འཁྲུལ་ཇི་འོང་ཕྱི་མཐའ་མཐོང་ཡང་ཇི་མི་སྙམ་པའི་ངང་ཚུལ་འཛིན་པ་དང་། སེམས་འཚབ་ལྟ་བུས་གདེང་ཚོད་བརླག་པ་སོགས་ཀྱིས་ཤེས་ཡོན་ཚད་མཐོ་དང་། རྣམ་དཔྱོད་དམིགས་བསལ་ཡོད་རིགས་ནུས་པ་འདོན་ཡུལ་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་དམིགས་ཡུལ་དུ་བཟུང་བར་ཐལ་ནས། ཡ་ཡུད་ཆེ་བའི་བྱ་ཐབས་སྣ་ཚོགས་ལག་ལེན་བསྟར་བ་འབྱུང་བཞིན་པ་རེད། ཤེས་ཡོན་དང་། རྣམ་དཔྱོད་ཁོ་ནས་ནུས་པ་བཟང་པོ་ཐོན་ཐུབ་པའི་འགན་ལེན་མེད་པ་གོ་བས་ཆོད་པ་ནི། མིའི་རྣམ་དཔྱོད་དེ་ཉིད་ཞེ་སྡང་འཁོན་འཛིན་གྱིས་དྲངས་ཏེ་དེང་རབས་ཚན་རིག་གི་འཕྲུལ་ཆའི་ཡར་རྒྱས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པར་སྤྱོད་ཚུལ་ཨ་མེ་རི་ཀའི་གྲོང་ཁྱེར་ནིའུ་ཡོརཀ་ཏུ་བྱུང་བའི་ ༢༠༠༡ ཟླ་བ་“དགུ་པའི་ཚེས་བཅུ་གཅིག་”གི་དོན་རྐྱེན་ཚད་ལས་བརྒལ་བ་ལྟ་བུས་མཚོན་པར་ནུས་ཤིང་། ད་ཆ་མིའི་རྣམ་དཔྱོད་དང་ཤེས་ཡོན་གསོ་སྐྱོང་རྐྱང་པས་ལན་འདེབས་མི་ཐུབ་པར། གོད་ཆག་ཆེན་པོ་དེ་ལྟ་བུ་འགོག་བྱེད་ལ་མིའི་ཡོན་ཏན་གཞན་ཞིག་དགོས་པ་དེ་ནི། སྙིང་བརྩེ་དང་། བྱམས་སེམས་ཐོག་ནས་མི་དང་དུད་འགྲོ་བཅས་པའི་འགྲོ་བ་གཞན་གྱི་བདེ་སྡུག་ལ་ཚོར་སྣང་དང་། ཁོར་ཡུག་འཕྲོད་བསྟེན་དང་བཅས་པ་སྤྱི་ཚོགས་བདེ་ཐབས་ལ་དགོས་གནད་ཆེ་ཚུལ་ངོ་འཕྲོད་དེ། དོན་དུ་མཐར་ཐུག་རང་ཉིད་ཀྱི་ཁེ་ཕན་ལ་ཐུག་པ་དང་། དེའི་འགན་ཁུར་ཚུལ་བཞིན་ལེན་ཕྱོགས་ཤེས་གལ་ཆེ་བར་བསམ་ཤེས་མཐོང་ཐུབ་པ་དགོས། དེ་ལྟར་རང་རེས་འགྲོ་བ་མི་རང་ཉིད་ལ་ཡོད་པའི་རང་བཞིན་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་རིན་ཐང་ལ། ངོས་འཛིན་ཡང་དག་པ་མ་ཐུབ་པའི་འདས་པའི་དུས་ཀྱི་ནོར་འཁྲུལ་ཇི་སྙེད་ཅིག་བྱུང་རིགས་འདི་རྣམས་ལས་བསླབ་བྱ་ལེན་ཏེ། མ་འོངས་པར་རྒྱུན་མཐུད་མུ་འབྱམས་སུ་མི་འགྲོ་བར་བྱ་ཆེད། བསམ་སྤྱོད་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལས་བྱུང་ཚུལ་དེ་རྣམས་ཆ་ཚང་དཔྱིས་ཕྱིན་པར་ངོ་ཤེས་པའི་ཐོག་ནས། རང་རེ་སྤྱི་དང་། ལྷག་པར་གཞོན་སྐྱེས་རྣམས་ཀྱིས་མ་འོངས་སྔོན་འགོག་གི་གདོང་ལེན་གྲ་སྒྲིག་ཚགས་སུ་ཚུད་པ་ཞིག་ཅིས་ཀྱང་དགོས་པར་མཐོང་།

དེང་གི་སྤྱི་ཚོགས་གང་སར་མི་གསོད་དང་། བཙན་གཡེམ། ཇག་བཅོམ་སོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཐ་ཞན་དུ་མ་ཉིན་ལྟར་འབྱུང་མུས་བློ་ཕམ་གྱི་རང་བཞིན་འདི་རྣམས་འགྲོ་བ་མིའི་བཟང་སྤྱོད་གཅེས་འཛིན་མ་ཐུབ་པའི་དབང་གིས་བྱུང་ཚུལ་སྨོས་མ་དགོས་པ་དེ་རྣམས་དུས་ཐོག་གསལ་བསྒྲགས་དགོས་པ་གསར་གནས་སྤེལ་བའི་བརྒྱུད་ལམ་ཁག་གི་ལས་འགན་ཡིན་མོད། ཡུལ་ཁག་གང་སར་ཤེས་ཡོན་སློབ་གསོ་དང་། རྒན་བྱིས། ནད་གཅོང་། ཉམ་ཐག་རིགས་ལ་བྱམས་བརྩེའི་བལྟ་སྐྱོང་གི་ལས་འགུལ་དགེ་མཚན་ལྡན་པའང་ཇི་སྙེད་ཅིག་འབྱུང་བཞིན་ཡོད་པར་མ་ཟད། ཡར་རྒྱས་ལྡན་པའི་ཡུལ་གྲུ་ཁག་ཏུ་དབང་པོ་སྐྱོན་ཅན་རྣམས་ལ་སློབ་སྦྱོང་དང་། ལས་རིགས་ཀྱི་འཚོ་བའི་མདུན་ལམ། འགྲོ་སྡོད་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན། ལུས་རྩལ་འགྲན་བསྡུར་ཚུན་ཆད་སོགས་ཀྱི་གོ་སྐབས་བཟང་པོ་ཐོབ་རྒྱུ་ཡོད་པ་དེ་རིགས། ལུས་རྟེན་གྱི་གནས་བབས་འགལ་རྐྱེན་ལྡན་པ་དེ་རྣམས་སྣང་ཆུང་མི་བཏང་བར། མི་མཐོང་ཆ་འཇོག་ཐོག་ནས་སྤྱི་མཚུངས་འཚོ་བར་མཉམ་སྤྱོད་ཐུབ་པའི་ཆ་རྐྱེན་སྤྲོད་པ་ཡིད་སྨོན་སྐྱེ་གཞིའི་བཟང་ཕྱོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་རྒྱ་ཆེ་ཡོད་པ་དེ་རྣམས་བརྒྱུད་རིམ་ལྡན་པའི་རྒྱང་བསྲིང་རྩལ་འདོན་བྱ་རྒྱུ་ཧ་ཅང་ཉུང་སྐྱོན་ལ་བརྟེན། གསལ་བསྒྲགས་བྱ་རྒྱུའི་ནང་དོན་སྤྱི་ཚོགས་བརྟན་བརླིང་ལ་གནོད་གཞིའི་འགལ་རྐྱེན་འགྲོ་རིགས་ལ་སྔོན་འགོག་དགེ་འདོན་སྐྱོན་སེལ་འོང་བའི་ལས་རིམ་མིག་དཔེར་འགྲོ་བ་འདོན་སྤེལ་ཐུབ་པའི་ལས་འགན་མཐུད་ཤོར་མ་སོང་བར་དོ་མཉམ་པ་འོང་ཐབས་འབད་བརྩོན་བྱ་གལ་ཆེ།

དེ་བཞིན་གློག་བརྙན་ཁག་ཏུ་རྐུ་ཇག་ཁྲམ་གསུམ་དང་། ཆགས་སྤྱོད། མི་བསད་ཁྲག་སྦྱོར་བྱ་ཚུལ་སོགས་ཀྱི་སྐོར་རྒྱ་ཆེར་ཐོན་པས། རང་ཚུགས་མི་ཟིན་པའི་སྐྱེ་བོ་དུ་མར་བསླད་སྐྱོན་གྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོས་རང་ཉིད་ནས་ཀྱང་བྱ་སྤྱོད་ངན་པ་དེ་རིགས་ལ་འཇུག་པའི་འདུན་པ་ངན་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་དང་། མིའི་རང་བཞིན་གཞི་རྩའི་ཆ་ནས་ངན་པ་ཡིན་ཚུལ་སྒྲོ་བཏགས་པའི་རྣམ་རྟོག་སྐྱེས་ཏེ། མི་སྐྱིད་པ་དང་། བློ་ཕམ་སྐྱེ་ཞིང་། གདེང་ཚོད་བྲལ་བར་བྱེད་ཚུལ་ཤར་ནུབ་ཡུལ་ཁག་དུ་མའི་སྤྱི་ཚོགས་གང་སར་གླེང་ལྷག་འབྱུང་བཞིན་པ་རྣམས་ལ་དོ་སྣང་བྱས་ཏེ། འཕྲལ་གྱི་དཔལ་འབྱོར་ཁོ་ནའི་ཁེ་འབབ་ལ་མི་སེམས་པར། རང་རེ་འགྲོ་བ་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཡ་རབས་སྤྱོད་བཟང་ཅན་དུ་འགྱུར་བར་གནོད་པའི་སྐྱོན་ཆར་དྭོགས་ཟོན་བྱེད་དགོས། གློག་བརྙན་དང་། གསར་འགྱུར་གྱི་ལས་རིགས་ཁག་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་མངོན་འདོད་སྒྲུབ་བྱེད་སྡེ་ཚན་གནད་ཆེ་ཞིག་ཡིན་ལ། ལྷག་པར་ཐབས་ལམ་དེའི་བརྒྱུད་ནས་ལྐོག་ཟ་རུལ་སུངས་འགོག་ཐབས་བྱ་ཐུབ་པ་དང་། མི་འཚམས་པའི་གནས་ཚུལ་རིགས་རྣམས་ཐེར་འདོན་ཐོག་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ལ་སྨན་པའི་འགྲོ་བ་མིའི་བྱམས་བརྩེའི་འཇུག་པ་ཡར་རྒྱས་གཏོང་བར་བསྐུལ་ལྕག་ཐེབས་པའི་གཏམ་བརྗོད་ཀྱི་རང་དབང་དེ་ནི་དོན་ཕན་ལྡན་པའི་ཐབས་ལམ་གལ་འགངས་ཧ་ཅང་ཆེ་བ་ཡིན།

རང་ཉིད་ཁོ་ནའི་ཁེ་ཕན་ཆེད་དུ་སྐྱེ་བོ་གཞན་དང་། གནས་ཚུལ་གཞན་ཁག་གཡོ་ཐབས་ཀྱིས་བེད་སྤྱོད་བྱས་ན། སྤྱང་གྲུང་དང་། རིག་སྟོབས། ནུས་རྩལ་གང་འདྲ་ཞིག་ཡོད་ཀྱང་མཐའ་མར་བློ་འགྱོད་ཆེན་པོ་སྐྱེ་གཞི་ལས་མ་འདས་པ་རེད། དེས་ན་མི་སྒེར་རེ་རེའི་ཆ་ནས་རང་གི་ནུས་ཚད་ཀྱིས་འབྱོན་ཐང་དང་། སྤོབས་པའམ་སྙིང་སྟོབས་མ་ཞུམ་པར་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་གྱིས་བདེ་བར་འཚོ་ཐབས་ཐོག་ཏུ་སེམས་ཤུགས་བསྐྱེད་ན། འཛམ་བུ་གླིང་འདིར་ཞི་བདེ་ངང་གིས་འཕེལ་ཐུབ་ཅིང་། དེ་ལྟ་བུའི་སྤོབས་པ་དེ་ནི་རྨོངས་པའི་སྤོབས་པ་མིན་པར། རང་གི་འབྱོན་ཐང་དང་། ནུས་པ་ངོ་ཤེས་པའི་སྟེང་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པ་ནི། ངོས་རང་གི་མྱོང་བའི་ཐོག་ནས་མཐོང་།

སྤོབས་པས་མཚོན་པའི་སེམས་ཀྱི་འཁྱེར་སོ་རིགས་འདྲ་བ་མང་པོ་ཞིག་ལ་ལེགས་པར་དཔྱད་ན་བཟང་ངན་གྱི་ཆ་གཉིས་རེ་ཡོད་པ་དེའང་ཤེས་དགོས་པར་སྣང་སྟེ། དཔེར་ན། སྤོབས་པའམ་སྙིང་སྟོབས་དང་། ང་རྒྱལ་གཉིས་ཀ་སེམས་འཕང་བསྟོད་པའི་མྱོང་བའི་རྣམ་པ་ཅན་ཡིན་ཚུལ་ཅུང་ཟད་འདྲ་ཙམ་ཡོད་ཀྱང་། ཀུན་སློང་བཟང་ངན་གྱི་ཁྱད་པར་ཡོད་ལ། སྤོབས་པའམ་སྙིང་སྟོབས་ཀྱིས་གྲུབ་འབྲས་བཟང་པོ་དང་། ང་རྒྱལ་གྱིས་གྲུབ་འབྲས་ངན་པ་འབྱིན་པར་བྱེད་པ་ཡིན།

འདི་ལ་གསལ་བཤད་བྱ་དགོས་པ་ཞིག་ནི། རྒྱུན་དུ་ང་ཞེས་པའི་ངར་འཛིན་གྱི་བློ་ཞིག་ཡོད་ཕྱིན་ཆད་དེ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཡིན་པས་རྩ་བ་ནས་མེད་པར་བྱ་དགོས་ཚུལ་བསམ་པ་དེ་ནི་ནོར་ཞིང་། འདོད་པའི་བློ་ལ་མི་འདྲ་བ་གཉིས་འབྱུང་བ་དང་མཚུངས་པར་ངར་འཛིན་གྱི་བློ་ལའང་རིགས་གཉིས་ཡོད་པར་སེམས་ཏེ། ང་ང་སྙམ་པའི་ངར་འཛིན་གྱི་རིགས་གཅིག་གིས་སེམས་ཅན་གཞན་གྱི་ཐོབ་ཐང་བརྗེད་པའམ། སྣང་མེད་དུ་བཞག་སྟེ། རང་ཉིད་གཞན་ལས་གལ་ཆེ་བར་བརྩིས་ནས་ངར་འཛིན་པ་དེས། རང་ལ་ཁེ་འདོད་པའི་དབང་གིས་རང་ཉིད་གཅེས་པར་འཛིན་ཤུགས་ཆེན་པོས་གཞན་རྣམས་བརྩི་མེད་རྡོག་རོལ་གཏོང་རྒྱུར་ཡ་ང་བག་ཚ་གཏན་ནས་མེད་པར་མ་ཟད། མདོར་ན་སྲོག་གཅོད་ཀྱི་ལས་ཚུན་ཆད་ལའང་འཇུག་ཕོད་པ་འབྱུང་བ་ནི་ཉེས་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ངར་འཛིན་སྐྱོན་ཅན་དེ་ཡིན་ཞིང་། ཡང་ང་ང་སྙམ་པའི་བློའི་འཛིན་སྟངས་གཞན་ཞིག་གིས་ངས་ལེགས་པོ་མ་བྱས་ན་མི་རུང་སྙམ་པའི་ངོ་ཚ་དང་། ཁྲེལ་ཡོད་ཅི་རིགས་ཀྱི་བསམ་པར་འབྲེལ་བ་དང་། རང་ཉིད་ནས་གཞན་ལ་ཞབས་འདེགས་ཆེད་དུ་བྱ་བ་གང་ཞིག་བསྒྲུབ་ཕྱིར་འགན་ཁུར་དྭང་ལེན་བདག་གིར་བཟུང་སྟེ། འདི་ངས་བྱ་ཐུབ་ལ། ཅིས་ཀྱང་བདག་གིས་བྱ་སྙམ་པའི་ཡང་དག་པའི་བློའི་ངར་འཛིན་གྱི་རིགས་འདིས་ནི། རང་རྒྱུད་ཀྱི་སེམས་མ་རུངས་པ་ལ་ཕར་རྒོལ་ཐོག་ནས། ཞུམ་པ་དང་། སྒྱིད་ལུག་པ་རྣམས་ལ་གདོང་ལེན་བྱེད་པའི་རྨང་གཞི་བརྟན་པོས་སྤོབས་པའམ་སྙིང་སྟོབས་དང་། གདེངས་ཚོད་སྐྱེད་ནུས་པའི་དགེ་མཚན་ལྡན་པའི་རླབས་ཆེན་གྱི་བྱ་བ་སྒྲུབ་ནུས་པ་ཞིག་ཡིན།

དེས་ན་ནང་ཆོས་ནས་བཤད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་ངར་འཛིན་ཕྱི་མ་གཞན་གྱི་དོན་དེ་བདག་ཉིད་རང་གིས་སྒྲུབ་ནུས་སྙམ་པའི་ངར་འཛིན་ནི་གཞན་ལས་ཤུགས་ཆེ་བ་ཡོད་པར་མ་ཟད། དེ་ལྟ་བུའི་ངར་འཛིན་གྱི་བློ་དེས་རང་རྒྱུད་ལྡན་གྱི་གང་ཟག་དེའི་སེམས་ཀྱི་སྙིང་སྟོབས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པར་བྱས་ཏེ། སེམས་ཅན་གྲངས་མེད་པ་ཞིག་གི་དོན་བྱེད་པར་ཉི་མ་དང་། ཟླ་བ། ལོ་གྲངས། བསྐལ་པར་འགོར་ཡང་ཇི་མི་སྙམ་པར་ད་དུང་སྙིང་སྟོབས་ཞུམ་མེད་གོང་དུ་འཕེལ་བ་ལྟ་བུའི་ངར་འཛིན་གྱི་བློ་ཤིན་ཏུ་བརྟན་པོ་དེ་ལྟ་བུ་མེད་ན། ལྡོག་ཏུ་མེད་པའི་སྙིང་སྟོབས་དེ་བཞིན་མི་འབྱུང་བས། ངར་འཛིན་གྱི་བློ་བཟང་བའི་རིགས་འདི་ལེགས་པའི་ཆ་དང་། ཕན་ཐོགས་པ། དོན་དང་ལྡན་པ། དགོས་ངེས་ཅན་ཡིན་པས་ངེས་པར་དུ་ཡར་རྒྱས་གཏོང་དགོས། ངར་འཛིན་གྱི་བློ་ཅིག་ཤོས་དེ་ནི་གཞན་གྱི་ཐོབ་ཐང་ལ་བརྩི་མེད་གཏོང་ཞིང་། ཡལ་བར་འདོར་ཏེ། མགོ་བསྐོར་དང་། བརྙས་བཅོས་བྱེད་པ། རང་གི་དོན་དུ་གཞན་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པའི་གླེན་པའི་བདག་འཛིན་མ་རུངས་པ་ཞིག་ཡིན་པས། ངར་འཛིན་དེ་ལྟ་བུ་དང་ལྡན་ན་མཐའ་མ་གཞན་སྡུག་ལ་སྦྱོར་བར་མ་ཟད། རང་ཉིད་ཕམ་པའི་འབྲས་བུ་སྡུག་བསྔལ་མི་བཟད་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཡིན།

དེ་བཞིན་བཅོས་མིན་གྱི་ཁེངས་སྐྱུང་བའི་བསམ་པ་དང་། ཞུམ་པའི་བློ་གཉིས་སེམས་འཕང་སྨད་པའི་བྱེད་ལས་ཅན་དུ་མཚུངས་ཀྱང་། ཁེངས་བསྐྱུངས་བས་ཡོན་ཏན་གོང་དུ་སྤེལ་བར་དྭང་དུ་ལེན་པའི་གྲོགས་དང་། ཞུམ་པས་དེ་ལ་འགལ་རྐྱེན་བྱེད་པའི་ཁྱད་པར་ཡོད་པ་རེད།

འགྲན་སེམས་ལ་མཚོན་ན། ཕྱི་དངོས་པོའི་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་བར་ཕན་ཚུན་འགྲན་བསྡུར་གྱི་བསམ་པས་སྤྱི་ཚོགས་ཁོར་ཡུག་དང་བཅས་པའི་བདེ་དོན་སྒྲུབ་ཆེད་གཞན་ལས་ལྷག་པའི་ནུས་པ་ཐོན་ཐབས་ཡོད་པས། ནང་ཤེས་ཡོན་གྱི་ཡར་རྒྱས་ལའང་ཡོན་ཏན་ལྡན་པ་གཞན་གྱི་རྗེས་སུ་སློབ་ཅིང་། དེ་རྣམས་ལས་ཀྱང་ལྷག་པའི་གནས་ཚད་གོང་མཐོར་སྤེལ་བར་སྤྲོ་ཤུགས་ཆེན་པོས་འབད་བརྩོན་ཐོག་ནས། གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་སྡང་སེམས་མིན་པར་རྣམ་དཔྱོད་ལྡན་པའི་འགྲན་སེམས་ཞིག་དགོས། དཔེར་ན། ནང་པའི་སྐྱབས་འགྲོའི་སྐབས་སུ་དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་ལ་དཔེར་བླངས་ནས། གྲོགས་འཕགས་པའི་དགེ་འདུན་དེ་དང་མཚུངས་པའི་ཡོན་ཏན་རང་རྒྱུད་ལ་འདྲ་མཉམ་དུ་སྐྱེད་འདོད་ཀྱི་འགྲན་སེམས་དང་། ད་དུང་དེ་ལས་ལྷག་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་དོན་དུ་གཉེར་བར་གསུངས་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་དཔྱོད་ལྡན་པའི་འགྲན་སེམས་ཡིན་པས་དེ་དང་མཚུངས་པར་སློབ་དགོས།

དེ་བཞིན་གཞན་ལ་དམིགས་པའི་བྱམས་བརྩེ་དང་། འདོད་ཆགས་གཉིས་ཀར་གཞན་ལ་སྙིང་ཉེ་བའི་རྣམ་པ་མཚུངས་ཀྱང་། འབྲས་བུ་བཟང་ངན་མི་འདྲ་ཞིང་། ངོས་ནས་རྒྱུན་དུ་བརྩེ་བ་ལ་མཐོ་དམན་གཉིས་ཡོད་ཚུལ་བརྗོད་པ་ལྟར། གཅིག་ནི་རང་བཞིན་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་ཐོག་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་སྟེ། དེ་ནི་ཕྱོགས་སུ་ལྷུང་བ་དང་། ཆགས་པ་དང་འབྲེལ་བས་གཞན་གྱི་བྱ་སྤྱོད་ལ་བལྟོས་པ་ཞིག་ཡིན་པས། རང་གི་གཉེན་ཉེ་ལྟ་བུ་ལྟོས་ཕྱོགས་ཁོ་ནར་ཁྱབ་པའི་བློ་རྒྱ་ཆུང་བ་ཞིག་དང་། གཉིས་པ་དེ་ནི་གོང་གི་བརྩེ་བ་དེས་ས་བོན་བྱས་ཏེ་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཐོག་ནས་མུ་མཐུད་ཡར་རྒྱས་འབྱུང་བར་སྤྲོ་བ་ཆེན་པོས་བརྩོན་པས་གོང་དུ་འཕེལ་བ་དེ་ཡིན། བརྩེ་བ་དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་གྲོགས་དང་བཅས་པས་མཐའ་མེད་ཅིང་། གཉེན་ཙམ་མིན་པར་དགྲ་ལའང་བརྩེ་བར་ནུས་པས་བློའི་ཁྱབ་རྒྱ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་རེད། དེས་ན་དང་པོ་དེ་ནི་ཚད་ཅན་གྱི་བྱམས་བརྩེ་དང་། གཉིས་པ་ནི་ཚད་མེད་ཀྱི་བྱམས་བརྩེར་འཇོག་སྟེ། ཚད་ཅན་དེ་ནི་ལུས་ཀྱི་གྲུབ་ཆའི་སྟེང་ནས་འབྱུང་བ་ཞིག་ཡིན།

དེས་ན་བྱམས་བརྩེ་དང་། སྙིང་རྗེའི་ངོ་བོ་དང་། དེའི་འགལ་ཟླ་གང་ཡིན་ཤེས་པ་གལ་ཆེ་བས། རང་གི་གཉེན་ཉེ་སོགས་ལ་སྙིང་རྗེ་དང་། བྱམས་བརྩེའི་རྣམ་པ་རྣམས་ནི་འདོད་ཆགས་དང་འདྲེས་ནས་འབྱུང་བས་དེ་རྣམས་གཙོ་བོ་རང་ཉིད་ལ་དགོས་མཁོའི་དབང་གིས་བྱུང་བ་མ་གཏོགས། དོན་དམ་པར་ཕ་རོལ་པོ་དེ་ལ་ཕན་སེམས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བྱུང་བ་ཕལ་ཆེར་མིན་པ་ཤེས་གསལ་ལྟར་ལ། དེ་རྣམས་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན། སྙིང་རྗེ་ཡང་དག་པ་ནི་འདོད་ཆགས་ལྟ་བུའི་ཚོར་བ་ལ་བརྟེན་པའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་མིན་པར། རྒྱུ་མཚན་ཚད་ལྡན་ལ་བརྟེན་ནས་གཞན་གྱི་ཆེད་དུ་འགན་ཞིག་འཁུར་བ་ལ་ཟེར་བས། བདེན་པ་དང་། གཞན་ཕན་གྱིས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་སྙིང་རྗེ་ཡང་དག་པ་དེ་ནི་ཕ་རོལ་པོས་མ་རུངས་པ་ཞིག་བྱས་ཀྱང་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འགྱུར་བ་མི་འགྲོ་བ་ཞིག་ཡིན། དེ་ལྟ་བུའི་སྙིང་རྗེ་ཡར་རྒྱས་གཏོང་ཕྱིར་བཟོད་བསྲན་བསྟེན་ཏེ་དུས་ཡུན་བསྲིང་དགོས་ཤིང་། རང་རེ་ཡོངས་ལ་སྙིང་རྗེ་དེ་ལྟ་བུ་སྐྱེ་བའི་ནུས་པ་ཡོད་པ་ཅིས་ཀྱང་ཁས་ལེན་ཐུབ་པས། དེ་ལ་ཐོག་མར་གཤམ་གསལ་གནད་དོན་རྣམས་ལ་ལེགས་པར་བསམ་དགོས། སྐྱེ་བོ་གང་དག་ཡིད་དུ་འོང་མི་འོང་དང་། མཛའ་བརྩེ་དང་ཁོང་ཁྲོ་ཅན་ཇི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་། རང་ཉིད་བཞིན་དུ་དེ་རྣམས་ཀྱང་བདེ་བ་འདོད་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་པ་མཉམ་པར་མ་ཟད། བདེ་སྐྱིད་ཉམས་སུ་མྱོང་རྒྱུ་དང་། སྡུག་བསྔལ་སེལ་བའི་ཐོབ་ཐང་འདྲ་མཉམ་ཡོད་པས་རང་གཞན་གྱི་ཕྱོགས་ལ་ཆགས་སྡང་གིས་དབྱེ་འབྱེད་བྱ་འོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་དག་པ་གང་ཡང་མེད་པ་དང་། ཕ་རོལ་པོ་གང་ཞིག་ནས་རང་ལ་ཚུར་མ་རུངས་པར་བྱས་ཀྱང་རང་གིས་དེ་ལ་ཕན་འདོགས་ཀྱི་བློར་འགྱུར་བ་གཏོང་མི་འོས་པ་རང་རེས་གོ་རྟོགས་ཐུབ་ན། ཤུགས་མ་ཐུབ་ཀྱིས་དེ་རྣམས་ལ་མཛའ་སེམས་དང་། སྙིང་རྗེ། བྱམས་བརྩེའི་ཚོར་བ་ངང་གིས་སྐྱེ་བས། འགྲོ་བ་སྤྱི་ལ་ཁྱབ་པའི་གཞན་ཕན་གྱི་ཀུན་སློང་འདི་ལྟ་བུ་རང་གི་སེམས་སུ་གོམས་པར་བྱས་ན། གཞན་ལ་དམིགས་པའི་འགན་ཞིག་འཁྱེར་རྒྱུའི་བསམ་བློ་ཡར་རྒྱས་སུ་སོང་སྟེ༑ ཀུན་ལ་ཕན་གྲོགས་བྱ་རྒྱུའི་འདུན་པས་ཕ་རོལ་པོའི་དཀའ་ངལ་སེལ་བར་ཕན་པ་འབྱུང་ལ༑ འདུན་པ་བཟང་པོ་དེ་ནི་གདམ་ང་བྱ་རྒྱུ་ཞིག་མིན་པར་རང་གཞན་གཉིས་ཀར་རན་ཞིང་ཕན་པ་ཞིག་ཡིན་པས་དེ་ལ་ངེས་པར་དོན་གཉེར་བྱ་དགོས།

དེ་ལྟར་སྙིང་རྗེ་དང་། བཟོད་བསྲན། རྒྱུ་མཚན་གཞན་རྣམས་ཡིད་ལ་འཁོར་བ་ལེགས་པོ་ཡིན་ནའང་། དེ་ཁོ་ནས་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་བའི་ཆ་རྐྱེན་ལྡེང་ངེས་མིན་པས། རང་རེར་ནམ་ཞིག་དཀའ་ངལ་འཕྲད་མ་ཐག་ཏུ་དེ་རྣམས་ལག་ཏུ་ལེན་ཐུབ་པའི་འབད་བརྩོན་བྱ་དགོས་ཚུལ་སླར་ཡང་ནན་གྱིས་བརྗོད་རྒྱུ་ཡིན། རང་རེའི་གྲོགས་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཐབས་ལམ་དུ་མའི་ཐོག་ནས་ཕན་ཐོགས་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་རུང༌། དཀའ་ངལ་ལྡན་ལ་གལ་འགངས་ཆེ་བའི་འཐབ་རྩོད་སྙིང་རྗེ་དང་། བཟོད་བསྲན་ལྟ་བུ་རིན་ཐང་ཅན་གྱི་བློ་རྣམས་ལག་ཏུ་ལེན་པའི་གོ་སྐབས་སྤྲོད་མཁན་ངོ་མ་མཛའ་གྲོགས་དེ་རྣམས་མིན་པར། དགྲ་བོ་རྣམས་ཡིན་ལ། དགྲ་རུ་འཛིན་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་རང་རེར་རེ་ཞིག་དཀའ་ངལ་འཕྲད་པར་བྱེད་སྐབས། འགལ་ཟླར་གདོང་ལེན་གྱིས་དཀའ་ཐུབ་དང༌། བཟོད་བསྲན། སྙིང་རྗེ་བཅས་ཀྱི་གོ་སྐབས་ནི་དགྲ་བོ་ཁོ་ན་ལས་འབྱུང་བས། དེའི་བཀའ་དྲིན་རྗེས་དྲན་དགོས་ཤིང་། ཡོན་ཏན་དེ་གསུམ་ནི་སྤྱོད་ལམ་བཟང་པོ་དང༌། སེམས་ཀྱི་ཞི་བདེ། བདེ་སྐྱིད་ངོ་མ་བཅས་འོང་བ་ལ་ངེས་པར་དུ་དགོས་པ་ཡིན། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སྙིང་རྗེ་སོགས་ལ་བསམ་བློ་སྦྱོང་བརྡར་སྤྲོད་པའི་འདུན་པ་ཞིག་ཡོད་ན། དགྲ་བོ་རྣམས་ནི་རང་རེར་བསྐུལ་མ་འདེབས་པའི་དགེ་རྒན་བཟང་ཤོས་སུ་བལྟ་དགོས། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ནང་དགྲ་བོས་རང་ལ་འགྲམ་ལྕག་གཅིག་བཞུས་ན་སླར་ཡང་འགྲམ་ངོས་གཞན་དེ་བསྟན་དགོས་པའི་བསླབ་བྱ་སེམས་འགུལ་ཐེབས་ངེས་ཤིག་འདུག་ལ། ནང་ཆོས་ཀྱི་ལྟ་སྤྱོད་ན་དུའང་དེ་དང་ཕྱོགས་མཚུངས་པ་ཞིག་ཡོད་པ་ཇི་བཞིན་ཉམས་ལེན་རིམ་པར་བརྒྱུད་དེ་བཟོད་བསྲན་གྱི་གོམས་པ་ཤུགས་ཆེར་འཕེལ་ན། དགྲ་བོས་རང་ཉིད་ལ་བརྡེག་པའི་བྱ་སྤྱོད་དེ་ཉམས་ལེན་འཕེལ་བའི་ཆ་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བར་བརྟེན། དགྲ་ལ་ཁོང་ཁྲོ་དང༌། སྡང་སེམས་མེད་པར་ཞི་ལྷོད་ངང་ནས་རང་ལ་འཚེ་བའི་བྱ་སྤྱོད་བྱུང་རྐྱེན་དགྲ་བོ་དེའི་རྒྱུད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པའི་གཞན་དབང་གི་གནས་ཚུལ་ལ་བརྟེན་པ་གསལ་པོར་མཐོང་ཐུབ་དགོས་པར་མ་ཟད། དགྲ་བོ་རང་ཉིད་ལ་བྱ་སྤྱོད་དེའི་འབྲས་བུ་ངན་པ་སྨིན་ངེས་ཡིན་པར་བསམས་ནས་ཡང་དག་པའི་སྙིང་རྗེ་ཡང་སྐྱེ་བའི་ཡུལ་དུ་བཟུང་བ་ནི། ནང་པའི་གཞི་རྩའི་བསླབ་བྱ་ཞིག་ཡིན་ལ། དགྲའི་དྭངས་མ་གཉེན་དུ་འགྱུར་བ་དང་། གཉེན་གྱི་མཆོག་རྣམས་དགྲར་འགྱུར་བ་ངེས་པ་མེད་པ་རང་རེའི་མི་ཚེའི་ནང་དངོས་སུ་མཐོང་ཆོས་སུ་གྲུབ་པའི་གནས་ཚུལ་ཡང་རེད། དེ་ལྟར་དགྲ་བོ་རྣམས་ཀྱི་དྲིན་ལས་རང་རེར་བྱམས་སྙིང་རྗེ་སོགས་ལ་སེམས་གོམས་འདྲིས་བསྟེན་དུ་གཞུག་སྟེ། སེམས་ཞི་དུལ་ཡར་རྒྱས་གཏོང་བར་ཕན་གྲོགས་ལེགས་ཤོས་ཐོབ་པས། སྤྱི་ཚོགས་དང་། སྒེར་གཉིས་ཀའི་བལྟ་སྟངས་ལ་འགྱུར་བ་བཟང་པོ་གཏོང་ཐུབ་པ་དང་ཆབས་ཅིག ད་ཕན་དགྲ་བོར་བཟུང་བ་དེ་རྣམས་གྲོགས་སུ་འགྱུར་བ་ཡིན། རང་རེ་ཚང་མར་གྲོགས་པོ་དགོས་པ་དང་། གྲོགས་འདོད་པ་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་མངོན་འདོད་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་ཐོབ་ཐང་ཞིག་ཡིན་པས། རང་ཉིད་རང་ལ་གཅེས་པར་འདོད་ན་གཞན་ཕན་ཤུགས་ཆེ་བྱས་ཏེ། གཞན་གྱི་བདེ་སྡུག་ལ་སེམས་ཚོར་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་དང་། དེ་རྣམས་ལ་མཛའ་བའི་རྣམ་འགྱུར་ཚུན་ཆད་ཀྱི་ཐོག་ནས་གཅེས་སྐྱོང་གི་སྲི་ཞུ་བསྒྲུབས་ན་རང་ལ་བདེ་བ་འབྱུང་བས། བྱམས་བརྩེ་ཁོ་ནས་དོན་དམ་པའི་མཛའ་བོ་རྙེད་ཐུབ་པ་མ་གཏོགས། འཁྲུགས་འཛིངས་དང་། ཁོང་ཁྲོ། ཕྲག་དོག འགྲན་སེམས་སོགས་ལ་བརྟེན་ནས་མཛའ་གྲོགས་འབྱུང་མི་སྲིད་པ་ཡིན། དཔལ་འབྱོར་དང་སྟོབས་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་གྲོགས་པོ་དུ་མ་བྱུང་ཡང་བློས་ཐུབ་ངོ་མ་ཡིན་མིན་ནི། རང་ཉིད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཐ་ཞན་དུ་གྱུར་སྐབས་ཁེར་རྐྱང་དུ་ལུས་འགྲོ་བའི་ངང་ཚུལ་མཐོང་བཞིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ར་སྤྲོད་པ་ལྟར་ཡིན་པས། རང་ལ་རོགས་པ་དགོས་སྐབས་ཟླ་གྲོགས་འབྱུང་ཕྱིར་རྒྱུན་དུ་གཞན་ཕན་གྱི་བློ་དེ་བས་ཀྱང་བསྐྱེད་དགོས།

མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་གི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལ་མོས་ཁམས་མི་འདྲ་བ་ཇི་སྙེད་ཅིག་ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་དཔལ་འབྱོར་དང་། ཆབ་སྲིད་སོགས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་འདྲ་མིན་ཡོད་པ་རྣམས་ལ་རྩོད་གཞི་གང་འདྲ་ཞིག་བྱུང་ཡང་། བྱམས་བརྩེ་དང་། སྙིང་རྗེ། གཞན་ཕན་གྱི་བསམ་པ་འདི་རྣམས་འགལ་རྐྱེན་མཐའ་དག་སེལ་བའི་ཐབས་ལམ་གྱི་རྨང་གཞིར་མེད་ཐབས་མེད་པ་དེ་ཡིན་ལ། དེ་ནི་ཆོས་པ་དང་། འཕྲོད་བསྟེན་ལས་བྱེད། སྤྱི་ཚོགས་ཞབས་འདེགས་པ་སོགས་ཁོ་ནར་དགོས་པ་ཞིག་མིན་པར། མི་སྡེའི་ཆ་ཤས་སྒེར་ཚོགས་ཡོངས་ལ་དགོས་ངེས་ཤིག་ཡིན་སྟབས། མདོར་ན་འོ་འཐུང་བྱིས་པ་ཞིག་ནས་གཞོན་དར་རྒན་གསུམ་ཡོངས་ཀྱི་འཚོ་བའི་བདེ་སྐྱིད་ཆེ་ཆུང་དང་། དགའ་ཉེ་བློ་དཀར་ཡིན་མིན་ལ་མ་བལྟོས་པའི་སྐྱེ་བོ་གཞན་ལ་བློས་ཁེལ་ལོས། འབྲེལ་བ་ཆེ་ཆུང་སོགས་ནས་བཟུང་། འཛམ་གླིང་ཞི་བདེ་སྤེལ་བའི་བར་དུ་ཆ་རྐྱེན་འཛོམས་མིན་བྱམས་བརྩེ་དང་། སྙིང་རྗེ་ཡོད་མེད་འདི་ལ་རག་ལུས་པས། མཐར་གཏུགས་ན་བདེ་སྡུག་བླང་དོར་མཐའ་དག་དེ་རྣམས་ལས་འབྱུང་བ་“སྤྱིར་བཏང་བསམ་ཤེས་” (common sense) ཀྱིས་ཀྱང་གོ་རྟོགས་ཐུབ་ངེས་ཤིག་རེད།

འཇིག་རྟེན་ཡོངས་ལ་ཁྱབ་ཐུབ་པའི་བཟང་སྤྱོད་དེ་འདྲ་ཞིག་ལ་འཇུག་པར་ཆོས་དང་མ་འབྲེལ་བའི་ཐབས་ལམ་གསར་པ་ཞིག་འབད་བརྩོན་བྱེད་ན་འགྲུབ་སྲིད་པ་དང་། དགེ་མཚན་ལྡན་པར་མཐོང་གི་ཡོད། དེ་ནི་རང་རེ་འགྲོ་བ་མི་ཀུན་ལ་གཞི་རྩའི་ཆ་ནས་ལེགས་པོ་ཞིག་བྱུང་ན་སྙམ་པའི་བློའི་འཁྱེར་སོ་དེར་ངེས་ཤེས་རྙེད་པ་ལས་བྱུང་ལ། བལྟ་ཚུལ་འདིའི་ཐོག་ནས་ཆོས་ལུགས་གང་དང་ཡང་རྒྱབ་འགལ་དུ་མི་འགྲོ་ཞིང་། ངེས་པར་ཆོས་ལུགས་ལ་ལྟོས་མི་དགོས་པར་ནང་སེམས་ཀྱི་རིན་ཐང་གི་གཞི་རྩ་བརྟན་པོ་བཟོ་བའི་ཐབས་ལམ་རང་རེའི་གོ་རྟོགས་ཁྲོད་དུ་ཡོད་པར་ཡིད་ཆེས་བརྟན་པོ་ཡོད།

༢ ཆོས་ལ་མ་བརྟེན་པའི་བཟང་སྤྱོད་ནི་ཆུ་དང་འདྲ་ཞིང་། ཆོས་ནི་ཇ་དང་འདྲ་བ།

སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་ལུགས་མེད་པར་བྱ་གཞག་སྟངས་འཛིན་ཐུབ་ཀྱང་། ནང་སེམས་ཀྱི་རིན་ཐང་མེད་པར་བདེ་སྐྱིད་འབྱུང་བའི་བྱ་བ་གང་ཅིར་སྟངས་འཛིན་མི་ཐུབ་པས། ངོས་ནས་བཟང་སྤྱོད་དེ་ཆོས་ལུགས་ལ་རག་ལས་པ་མིན་ཚུལ་བརྗོད་མི་བདེ་བ་གང་ཡང་མེད།

སྤྱིར་བཏང་སེམས་དོན་རིག་པའམ། སེམས་ཁམས་རིག་པའི་ཐོག་ནས་ལམ་ཕྱོགས་གཉིས་ཡོད་པ་མཐོང་། དང་པོ་ནི། བསམ་བློ་དང་། མྱོང་ཚོར་གྱི་སྟོབས་ཤུགས། ཆ་མཉམ་བཅས་ཡོད་པའི་རྩ་བའི་སེམས་ཀྱི་བདེ་ཐབས་དེ་ཡིན་ལ། དེ་ནི་ཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པར་རང་བཞིན་གྱིས་སྙིང་རྗེ་དང་། བསམ་པ་བཟང་པོ། གཞན་ལ་གཅེས་སྐྱོང་བྱ་རྒྱུར་བློ་ཁ་ཕྱོགས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཐོག་ནས་འོང་བ་རེད། གཉིས་པ་ནི། ཆོས་གཞི་ལ་བཞག་པའི་སེམས་ཁམས་རིག་པ་དེ་ཡིན། དེ་ནི་སྐྱེ་བོ་གང་དག་འཚར་ལོངས་བྱ་ཡུལ་དང་། རིག་གཞུང་ལ་བརྟེན་ནས་ཡིད་ཆེས་དང་འབྲེལ་བའི་ཉམས་ལེན་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་ལ་སྦྲེལ་ནས་བྱུང་བ་རེད།

ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་དང་མ་འབྲེལ་བའི་ནང་སེམས་ཀྱི་རིན་ཐང་དང་། བཟང་སྤྱོད་རྣམས་ནི་ཆུ་དང་འདྲ་ཞིང་། ཆོས་ལུགས་ཤིག་ལ་གཞི་བཅོལ་བའི་ནང་སེམས་ཀྱི་རིན་ཐང་དང་། བཟང་སྤྱོད་རྣམས་ནི་ཇ་དང་འདྲ་བར་མཐོང་། རང་རེས་རྒྱུན་དུ་འཐུང་བཞིན་པའི་ཇ་རིགས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་ཆ་གཙོ་བོ་ནི་ཆུ་ལས་གྲུབ་པས། ཇ་མེད་པར་འཚོ་གནས་ཐུབ་ཀྱང་། ཆུ་མེད་པར་འཚོ་གནས་མི་ཐུབ་པ་ལྟར། ཆོས་མེད་པར་འཚོ་གནས་ཐུབ་ཀྱང་། ཆོས་དང་མ་འབྲེལ་བའི་བྱམས་བརྩེ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཀྱི་རིན་ཐང་མེད་པར་འཚོ་གནས་མི་ཐུབ་པ་ཡིན། རང་རེ་ཐོག་མར་སྐྱེ་དུས་ནས་ཆོས་དང་འབྲེལ་བ་མེད་ཀྱང་། སྙིང་བརྩེ་དང་། བྱམས་པ་ལ་སོགས་པ་མི་དགོས་པར་སྐྱེས་ནས་འཚར་ལོངས་བྱུང་བ་མིན་པས། སེམས་ཀྱི་རིན་ཐང་ནི་ཆོས་ལུགས་ལས་ཀྱང་དགོས་གལ་ཆེ་བ་རེད།

རང་རེར་རང་ཆས་སུ་ཡོད་པའི་ས་བོན་གྱི་ཡོན་ཏན་དེ་རྣམས་ལ་བརྟེན་ཏེ་འགྲོ་བ་མི་རིགས་སྤྱིའི་བདེ་སྡུག་ལ་སེམས་ཁུར་བླང་བའི་སེམས་ཀྱི་རིན་ཐང་དེ། ས་ཁྱོན་འདིའི་ཆོས་ལུགས་ཀུན་གྱི་གཞི་རྟེན་དུ་གྱུར་པས། ཆོས་ལུགས་ཚང་མའི་རྨང་གཞིའི་བསླབ་བྱ་རྣམས་ནི་ཆོས་དང་མ་འབྲེལ་བའི་བཟང་སྤྱོད་ལ་གཞི་བཅོལ་བའི་གྲུབ་ཆ་ཞིག་རེད། དཔེར་ན༑ ད་ལྟ་རང་རེས་ནང་ཆོས་ཀྱི་བསླབ་བྱའི་ཁོངས་སུ་བརྩི་བའི་མི་དགེ་བ་བཅུ་ལྟ་བུས་གཞན་ལ་གནོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འཇིག་རྟེན་བཟང་སྤྱོད་དང་མི་མཐུན་ཞིང་། རང་ཉིད་ཀྱང་མ་རུངས་པར་བྱེད་པའི་ཆ་ནས་རང་བཞིན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཡིན་པས། སྤྱི་ཚོགས་ལ་གནོད་པའི་རིགས་འདི་རྣམས་དོར་བྱར་གཟིགས་ཏེ་ནང་ཆོས་ཀྱི་བསླབ་བྱའི་ཁོངས་སུ་བཅུག་ནས་གསུངས་པ་དུ་མ་འབྱུང་བ་ལས། སངས་རྒྱས་རང་ཉིད་ནས་དགོངས་པར་གསར་དུ་འཁོར་ཏེ་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་མིན་པར་སྣང་།

ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞིར་བརྟེན་མིན་ལ་མ་བལྟོས་པར། གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མིའི་རང་གཤིས་སུ་བྱམས་བརྩེ་ལ་བློ་ཁ་ཕྱོགས་པ་ཞིག་ནི་ཡོད་ཡོད་པ་དང་། དེ་ནི་ང་ཚོ་སེམས་ཅན་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་ལུས་ཀྱི་གྲུབ་ཆའི་རང་བཞིན་གྱི་ངོས་ནས་གཞན་ལ་སེམས་འཁུར་དང་། བརྩེ་བ། བྱམས་པ། སྙིང་རྗེ་དང་ལྡན་པའི་ཁོར་ཡུག་ཅིག་ནང་འཚོ་གནས་དང་། འཚར་ལོངས་བྱེད་དགོས་པ་ལས་བྱུང་བ་རེད།

བདེ་སྐྱིད་མེད་ན་སུ་ཡང་འཚོ་མི་ཐུབ་པས། ངོས་ནས་རྒྱུན་དུ་བཤད་བཞིན་པ་ལྟར། མངོན་མཐོའི་ཕུན་ཚོགས་ཞེས་པ་སྐྱེ་བ་ཕྱི་མ་ཁོ་ནའི་གཏམ་མིན་པར། ཚེ་འདིའི་མངོན་མཐོའི་རྟེན་ལའང་བདེ་སྐྱིད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞིག་དགོས་པ་དང་། ཚེ་ཕྱི་མ་མངོན་མཐོའི་རྟེན་བཟང་ཐོབ་པའི་ཆེད་དུ་སྔོན་ཚུད་ནས་དེའི་རྒྱུ་ཚོགས་བསྒྲུབ་དགོས་པས། བདེ་སྐྱིད་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཞེས་པ་གཉིས་ཀའི་འབྱུང་གནས་དང་། བརྟེན་གཞི་ནི། ཕྱིའི་རྐྱེན་དང་འབྲེལ་བའི་ལུས་དང་། ནང་གི་ཚོར་བ་དང་འབྲེལ་བའི་སེམས་ཏེ། ལུས་སེམས་གཉིས་དང་འབྲེལ་ནས་འབྱུང་བ་ཤ་སྟག་ཡིན་པ་ཤེས་དགོས།

དེ་ཡང་གཙོ་བོ་ནང་གི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་བདེ་སྡུག་གི་ཚོར་བ་ངོ་མ་འདྲེན་པར་བྱེད་པས། སེམས་ཀྱི་ཚོར་བ་བདེ་སྡུག་དེ་ནི་རང་གི་རྣམ་རྟོག་གི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའམ། དེའི་བལྟ་སྟངས་ཀྱི་ཐོག་ནས་བྱུང་ཚུལ་ཤེས་དགོས་པ་དེ་ནི་རྨང་གཞི་ཡིན། དེས་ན་བདེ་སྐྱིད་དངོས་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་སྟེང་ནས་ཐབས་ཤེས་འཚོལ་བ་ལས་གཞན་དུ་མ་དམིགས་པས། རྣམ་རྟོག་རང་གི་ཐོག་ནས་དགའ་སྡུག་གི་རྒྱུ་རྐྱེན་བླང་དོར་ལག་ལེན་ཚུལ་བཞིན་བྱ་དགོས་པ་མ་གཏོགས། ཕྱི་རོལ་ནས་རིན་གྱིས་ཉོ་མི་ཐུབ་ལ། འཕྲུལ་ཆས་ཀྱིས་ཀྱང་བཟོ་སྐྲུན་མི་ནུས་པར། རང་གི་སེམས་ནང་གོ་རྟོགས་དང་། བྱམས་བརྩེའི་བློ་ཡར་རྒྱས་བཏང་བ་ཁོ་ན་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་དགོས་པས། གཞན་ལ་སེམས་འཁུར་དང་། བརྩི་མཐོང་། བྱམས་བརྩེ། སྙིང་རྗེས་སྐྱོང་བ་སོགས་ནི་ནང་སེམས་ཀྱི་རིན་ཐང་རང་ཉིད་ལ་བདེ་བ་འབྱུང་བའི་ཆ་རྐྱེན་གལ་ཆེ་ཤོས་ཡིན། ནང་སེམས་ཀྱི་རིན་ཐང་ཞེས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། སེམས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་དེའི་རིགས་ལ་སྐྱེ་འགྲོ་སུ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་དགའ་མོས་བྱེད་ས་དང་། རང་ཤུགས་ཀྱིས་སྙིང་ཉེ་བར་བྱ་ཡུལ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། ནང་སེམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གཞན་དང་། སྐྱེས་བུའི་མངོན་འདོད་ཀྱི་ལེགས་ཆ་མཐའ་དག་འདི་ཁོ་ན་ལས་འབྱུང་བས་རིན་ཐང་ཅན་ཡིན། དེ་ནི་ཆོས་ལུགས་ཤིག་གི་བལྟ་ཚུལ་གཞི་ལ་བཅོལ་བ་ཞིག་མིན་པར། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དམ། འགྲོ་བ་མིའི་རང་བཞིན་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་བསམ་པའི་དཔལ་ཡོན་རེད།

སྤྱིར་བཏང་འདས་པའི་དུས་སུ་ཆོས་ཀྱིས་སྐྱེ་འགྲོ་ས་ཡ་དུ་མར་ཕན་བཏགས་ཤིང་། ད་ལྟ་ཕན་འདོགས་བཞིན་པ་དང་། མ་འོངས་པ་ནའང་ཕན་འདོགས་པར་འགྱུར་བར་ཐེ་ཚོམ་མ་དགོས། འོན་ཀྱང་དེས་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་ལམ་སྟོན་དང་། མི་ཚེ་དོན་ལྡན་དུ་བྱེད་པར་ཕན་ཐོགས་ཇི་ཙམ་ཡོད་རུང་། དེང་དུས་ཀྱི་ཆོས་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ནང་། ཆོས་ལུགས་ཁོ་ནས་བཟང་སྤྱོད་སྤེལ་བའི་གཞི་རྟེན་མི་འདེངས་པ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ལུགས་བྱེ་བྲག་པ་གང་གིའང་རྗེས་སུ་མི་འབྲང་བའི་སྐྱེ་བོ་མང་པོ་ཡོད་པ་དང་། ཆོས་ལུགས་གང་ཡང་རུང་བ་གཅིག་ལ་གཞི་བཅོལ་བའི་བཟང་སྤྱོད་དེ་རྣམས་ཕྱོགས་རེ་བའི་བློ་ལ་མ་གཏོགས། ཀུན་ལ་ཡོངས་ཁྱབ་ཏུ་འཚམས་པ་འབྱུང་མི་ཐུབ་པས། ཚང་མར་དོན་སྙིང་ལྡན་པ་ཞིག་མི་འོང་བ་རེད། དེས་ན་དགོས་གལ་ཆེ་བ་ནི། ཆོས་ལུགས་ལ་མ་བརྟེན་པར། ཆོས་དད་ཡོད་མེད་ཚང་མས་གཅིག་གྱུར་གྱིས་ཁས་ལེན་ཐུབ་པའི་ཆོས་དང་མ་འབྲེལ་བའི་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་ཐབས་ལམ་དེ་ཡིན་པ་ཤེས་དགོས། ངོས་རང་གཞོན་ནུའི་དུས་ནས་རབ་བྱུང་གི་རྟགས་ཆ་ལུགས་འཛིན་མཁན་ཞིག་གིས་འདི་ལྟར་བཤད་སྐབས་འགའ་ཤས་ལ་ཡ་མཚན་ལྟ་བུར་མངོན་པ་སྲིད་མོད། དེ་ལ་འགལ་འདུ་མེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། ངའི་ཆོས་ཀྱི་ཡིད་ཆེས་ལ་བརྟེན་ནས་རང་གི་ཆོས་ལུགས་ལས་བརྒལ་ཏེ། ཆོས་ལུགས་གཞན་དུ་འཇུག་མཁན་དང་། ཆོས་ལུགས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདེ་དོན་སླད་དུ་འབད་བརྩོན་གང་ཞིག་བྱ་རྒྱུར་བློ་ཡི་མཐའ་རྒྱ་བསྐྱེད་དེ་བསྐུལ་མ་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པ་འདི་ལ་མུ་མཐུད་ནས་ཤུགས་སྣོན་བརྒྱབ་རྒྱུ་ཡིན།

ཆོས་དད་དང་མ་འབྲེལ་བའི་བདེ་སྐྱིད་སྒྲུབ་ཚུལ་འཆད་པའི་ཆ་རྐྱེན་དུ་མིའི་ཐུན་མོང་བའི་རྣམ་དཔྱོད་དང་། མྱོང་བ་གཉིས་གཙོ་བོར་བཟུང་སྟེ། དེའི་སྟེང་ཚན་རིག་པས་བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་ལམ་ནས་རྙེད་པའི་གྲུབ་དོན་ལ་བརྟེན་ནས་གཏན་ལ་འབེབས་དགོས། དངོས་མཐོང་གི་གནས་ཚུལ་ཐོག་ཏུ་ཆོས་དད་མེད་པའི་སྐྱེ་བོ་བྱམས་པ་དང་བརྩེ་བ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཡ་རབས་བཟང་སྤྱོད་ཚད་མཐོར་སོན་རིགས་འཇིག་རྟེན་གང་སར་ཡོད་པ་དེ་རྣམས་མིག་དཔེར་བླངས་ནས། དེ་ལ་རྗེས་སུ་སློབ་པའི་བདེ་སྐྱིད་སྒྲུབ་ཐབས་བསྟན་འོས་པ་ཞིག་ཀྱང་རེད། ཐབས་ལམ་འདི་རྣམས་ཆོས་ཁས་ལེན་མཁན་ཞིག་ཡིན་རུང་དངོས་སུ་ཉིན་རེའི་མི་ཚེའི་ནང་དུ་ཁ་ཏོན་དང་། ཐོས་བསམ་སྒོམ་སྒྲུབ་ལྟ་བུའི་ཆོས་ཀྱི་ཉམས་ལེན་མི་བྱེད་པ་མང་པོ་ཡོད་པས། དེ་རྣམས་ཀྱི་བདེ་སྐྱིད་སྒྲུབ་ཚུལ་ལའང་ཕན་པ་ཡིན། དེ་མིན་རྒྱུན་དུ་ཁ་ཏོན་སོགས་དང་འབྲེལ་བའི་ཆོས་བྱེད་ཚུལ་ལག་ལེན་དགོས་ལུགས་བཤད་པ་ཁོ་ནས་བདེ་སྐྱིད་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ངོ་མ་ཆ་ཚང་བ་སྟོན་མི་ཐུབ་པ་ཤིན་ཏུ་གསལ།

འཇིག་རྟེན་འདིར་སྐྱེ་བོ་དུ་མར་ཆོས་ལུགས་ལ་ཡིད་ཆེས་བྱ་རྒྱུར་དཀའ་ངལ་དང་། དངོས་པོ་ཡར་རྒྱས་གཅིག་པུས་ཀྱང་ཡིད་མ་ཚིམས་པས། ཐབས་ཤེས་གསུམ་པ་ཞིག་འཚོལ་མཁན་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་པའི་སྐབས་འདིར། ངོས་ནས་རྒྱུན་དུ་ས་ཁྱོན་འདིའི་ཡུལ་ཁག་དུ་མའི་མང་ཚོགས་ལ་བགྲོ་གླེང་དང་། མཉམ་འབྲེལ་ཐོག་ནས་འགྲོ་བ་མིའི་བདེ་དོན་ཆེད་དུ་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་བཟང་པོའི་ཡོན་ཏན་བྱམས་བརྩེ་ལ་སོགས་པ་སྤེལ་ཆེད་འབད་བརྩོན་བྱེད་བཞིན་པའི་དུས་སུ་ཆོས་དད་དང་། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་བར་བལྟོས་མི་དགོས་པར། ཐབས་ལམ་གསུམ་པ་ཞིག་ངེས་པར་དུ་ཡོད་དགོས་པ་ངོས་ནས་མཐོང་ཚུལ་བརྗོད་བཞིན་པ་དེ་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་ཕན་བདེ་སྒྲུབ་པའི་བསམ་པའི་དཔལ་ཡོན་རྒྱ་ཆེར་བསྐྲུན་ཐབས་འདི་ཡིན་ཞིང་། མི་ལ་ཕན་པའི་བཟང་པོའི་ཡོན་ཏན་དེ་ཀ་རང་གོང་འཕེལ་འགྲོ་བའི་ཐབས་ལམ་བསྟེན་པའི་ཚུལ་འདིར་མོས་མཐུན་བྱེད་པོའང་ཇེ་འཕེལ་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད།

བྱམས་བརྩེའི་གསོ་སྐྱོང་སྐྱེད་བསྲིང་ནི་འགྲོ་བ་ཕལ་མོ་ཆེར་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་གལ་ཆེ་བ་ཡིན་མོད། དེ་ནི་ཆོས་ལ་བརྟེན་པ་ཁོ་ནའི་ཐོག་ནས་མ་གཏོགས་མི་འོང་བ་མིན་ཏེ། འགྲོ་བ་མིའི་ཐུན་མོང་གི་མྱོང་བ་གཅིག་ནི། ཆུང་བྱིས་པའི་སྐབས་ནས་བྱམས་བརྩེ་དེ་བཞིན་གལ་ཇི་ལྟར་ཆེ་མིན་ཕ་མ་དང་ཕྲུ་གུའི་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་རྣམས་ལ་ལེགས་པར་བརྟགས་ན་ཤེས་ནུས་ཤིང་། དེ་ནི་མི་ཚེ་ཧྲིལ་པོར་ལུས་སེམས་གཉིས་ཀའི་བདེ་སྐྱིད་ལ་འབྲེལ་བ་ཟབ་པོ་དང་། དགོས་གནད་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་ཞིག་རེད། དེ་ཡང་ཐོག་མར་སྐྱེས་པའི་གནས་སྐབས་ནས་ཟས་གོས་གནས་མལ་གྱིས་མཚོན་པའི་ལུས་སེམས་གཉིས་ཀའི་བདེ་སྐྱིད་མཐའ་དག་སྐྱེད་མ་ཉིད་ལ་ལྷག་པར་ལྟོས་ཚབས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་ཞིང་། དེའི་མཚམས་སྦྱོར་བྱམས་བརྩེས་བྱེད་པས། མའི་བྱམས་བརྩེ་ནི་ཕྲུ་གུའི་འཆི་གསོན་དང་། བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་རྩ་བ་ཡིན་ལ། ཚན་རིག་གི་ཐོག་ནས་བཤད་ནའང་མངལ་ནས་བཙས་ཏེ་སྐྱེད་མས་ཕྲུ་གུ་ཚུལ་བཞིན་སྐྱོང་བ་དང་། ཕྲུ་གུས་མ་ལ་སྙིང་ཉེ་ཤོས་བྱས་ཏེ་རེ་དགོས་པའི་མཚམས་སྦྱོར་དེ་ནི་བརྩེ་བ་ལས་འབྱུང་བར་ར་འཕྲོད་ཅིང་། གལ་ཏེ་མའི་བྱམས་བརྩེས་མ་ལྡེང་པ་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་སོགས་ཀྱི་རྐྱེན་བྱུང་ན་ནུ་ཞོ་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་མི་འབབ་པར་འགྱུར་སྲིད་པ་ལྟ་བུའི་འཕྲལ་སེལ་དཀའ་ངལ་ཁག་ཀྱང་རིམ་པར་འཕྲད་ལ། སྐྱེས་ནས་ལོ་གསུམ་བཞིའི་བར་དེར་ཀླད་པའི་ནུས་སྟོབས་འཕེལ་བའི་དུས་སྐབས་གལ་ཆེ་ཡིན་པ་དེའི་རིང་ལ་བྱམས་བརྩེ་དང་འབྲེལ་བའི་ལུས་ཀྱི་མྱོང་ཚོར་བཟང་པོ་ཞིག་ནི་ཕྲུ་གུའི་སྐྱེད་བསྲིང་ལ་མེད་དུ་མི་རུང་བས། སྐབས་དེར་གལ་ཏེ་ཕྲུ་གུར་ཕ་མ་སོགས་ཀྱིས་བྱམས་བརྩེའི་ངང་ནས་རེག་པ་དང་། འཁྱུད་པ། པང་དུ་ལེན་པ། རྩེད་མོ་མཉམ་དུ་རྩེ་བ། ལྷག་པར་སྐྱེད་མས་ཕྲུ་གུ་མཉམ་དུ་དུས་ཚོད་མང་ཙམ་གཏོང་ཐབས་སོགས་མ་བྱས་ན། དེའི་འཚར་ལོངས་སྤྱི་དང་། ཀླད་པ་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་བར་འགལ་རྐྱེན་བྱེད་པ་རེད། བྱམས་བརྩེས་ཕྲུ་གུའི་བདེ་སྐྱིད་སྒྲུབ་པ་དང་། འཇིགས་སྣང་ལས་སྐྱོབ་ཅིང་། སྤོབས་པ་དང་ལྡན་པར་བྱེད་པ་སོགས་ལུས་སེམས་གཉིས་ཀའི་འཕྲོད་བསྟེན་ལ་ཕན་ནུས་ཐད་ཀར་འབྲེལ་བས། གཞན་གྱི་བྱམས་བརྩེའི་རོགས་མགོན་མེད་པར་ཕྲུ་གུ་རྣམས་འཚོ་གནས་མི་ཐུབ་པར་བརྟེན། བྱམས་བརྩེ་ནི་ཕྲུ་གུའི་འཚོ་བཅུད་གལ་གནད་ཆེ་ཤོས་དེ་ཡིན། དེས་ན་ངོས་རང་ལ་ཐོག་མར་བྱམས་བརྩེ་ཞེས་པ་དེ་སློབ་མཁན་ངའི་སྐྱེད་མ་ཡིན་ཚུལ་བརྗོད་ཀྱིན་ཡོད། མའི་ངོས་ནས་གཞན་དང་མི་འདྲ་བའི་བརྩེ་བ་ཤུགས་ཆེན་པོ་མེད་ན། རང་གི་ཕྲུ་གུའི་ཆེད་དུ་ཉིན་མཚན་ལྟོས་མེད་ངལ་བ་ཁྱད་བསད་ཀྱིས་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་པ་འདི་འདྲ་མི་འོང་ལ། ནུ་ཞོ་བསྣུན་པ་ལའང་འགལ་རྐྱེན་འཕྲད་ཅིང་། ཕྲུ་གུའི་ངོས་ནས་ཀྱང་མ་ལ་བརྩེ་བ་གཏིང་ཟབ་མེད་པར་མཐའ་གཅིག་ཏུ་བློས་བཀལ་བ་འདི་རིགས་མི་འོང་བས། རང་རེ་འཚོ་བའི་ཆེད་དུ་ལུས་རང་གི་གནས་སྟངས་ཐོག་ནས་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་བརྩེ་བ་བྱ་དགོས་པར་གྱུར་པ་འདི་ནི་ཆོས་ཉིད་ལྟ་བུ་རང་བཞིན་གྱི་གནས་སྟངས་ཤིག་རེད། ལུས་ཀྱི་ཐོག་ནས་རང་ཉིད་འཚོ་བར་གཞན་ལ་བརྟེན་དགོས་པའི་དབང་གིས་ནང་གི་སེམས་ཚོར་དྲག་པོས་ལུས་པོས་གཞན་ལ་སྐྱོང་རྒྱུའི་ངལ་བ་དྭང་ལེན་བྱ་རྒྱུའི་སེམས་ཤུགས་ཤིག་དགོས་པ་དང་། སེམས་ཤུགས་ཆེན་པོའི་སྙིང་སྟོབས་དེ་ནི་བརྩེ་བ་ཡིན་ལ། དེ་ཆགས་པ་དང་འབྲེལ་བའི་བརྩེ་བ་ཡིན་ཡང་རང་རེར་དགོས་གལ་ཡོད་ཅིང་། དེ་ནི་སྐྱེ་དངོས་ཚན་རིག་གི་ཆ་རྐྱེན་ཡིན་པ་གསལ་པོ་རེད། དེར་བརྟེན་ངོས་ནས་རྒྱུན་དུ་འཇིག་རྟེན་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ཡར་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུ་དེ་གཙོ་བོ་བཤད་ཀྱིན་ཡོད།

གལ་ཏེ་ཕྲུ་གུ་གང་ཞིག་ལ་བྱིས་པའི་སྐབས་ནས་བྱམས་བརྩེའི་གསོ་སྐྱོང་མ་ཐོབ་པ་ཡིན་ན། དེས་རང་གི་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་མི་ཚེའི་ནང་ཕ་མ་སོགས་གཞན་ལ་བྱམས་བརྩེ་བྱ་རྒྱུར་དཀའ་ངལ་འབྱུང་བར་མ་ཟད། མའི་བྱམས་བརྩེས་ཕོངས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཕྲུ་གུ་རང་གི་མི་ཚེའི་རིང་དེར་སེམས་ཁམས་མི་སྙོམ་པ་དང་། སེམས་རྒྱུད་རྩུབ་ཅིང་། གཤིས་ཀ་ངན་པ་སོགས་ཀྱི་ངང་ཚུལ་ལྡན་པའི་རྐྱེན་བྱེད་པ་དང་། གཞན་ལ་ཁྲོས་ཏེ་གནས་པར་མ་ཟད། རང་གིས་རང་ལའང་ཁྲོས་ཏེ་ཐ་ན་རང་ཤི་རྒྱག་འདོད་ཡོད་རིགས་འབྱུང་ཞིང་། དེ་ལ་དམིགས་བསལ་སེམས་ཁམས་རིག་པའི་སྨན་པ་ཉམས་མྱོང་ཁྱད་པར་ཅན་ཡོད་པར་བསྟེན་གཏུགས་འོས་པ་ཙམ་ལས་དེ་མིན་ཐབས་ཤེས་དཀོན་པའི་རང་བཞིན་དུ་འགྱུར་བར་མངོན་པ་རྣམས་ནི་བློ་ཕམ་གྱི་རང་བཞིན་རེད། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་ཕ་མའི་བྱམས་བརྩེའི་གསོ་སྐྱོང་ལེགས་པོ་ཐོབ་པའི་ཁོར་ཡུག་བཟང་པོའི་ནང་དུ་འཚར་ལོངས་བྱུང་རིགས་རང་བཞིན་གྱིས་སེམས་བཟང་པོ་དང་། གཤིས་རྒྱུད་འཇམ་པ། བསམ་པའི་སྐྱེད་བསྲིང་མྱུར་བ་སོགས་ཀྱི་དགེ་མཚན་ཐོབ་ཚུལ་གསལ་བ་ཡིད་སྨོན་གྱི་གནས་སུ་གྱུར་པ་དེ་རྣམས་རྩ་བའི་སྐྱེ་དངོས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནམ། ལུས་གྲུབ་ཚུལ་གྱི་ཐོག་ནས་འབྲེལ་བ་ཤེས་པར་ནུས་ལ། མངལ་སྐྱེས་ཀྱི་སྲོག་ལྡན་ཡིན་པའི་དབང་གིས་བརྩེ་བ་མེད་མི་རུང་བ་འཕྲོད་བསྟེན་གྱི་ཆ་ནས་ཀྱང་ཡིན།

ཕྲུ་གུ་བུ་ཕྲུག་གསོ་སྐྱོང་ཁང་ལྟ་བུར་བསྟེན་ཉར་སྐབས་སུ་འབྲེལ་ཡོད་མ་མ་སོགས་ནས་བརྩེ་བས་སྐྱོང་རྒྱུ་གནད་ཆེ་ཞིང་། དེ་བཞིན་སློབ་གྲྭ་འགྲིམས་སྐབས་དགེ་རྒན་ནས་བྱམས་བརྩེའི་རྣམ་འགྱུར་ཁོ་ནས་སྐྱོང་བཞིན་མ་འོངས་པར་སྤྱི་སྒེར་གཉིས་སྨན་འབྱུང་རེའི་བསམ་པས་སློབ་ཁྲིད་བྱ་གལ་ཆེ་ཁར། སློབ་ཕྲུག་རྣམས་ཀྱི་མི་ཚེའི་མདུན་ལམ་བཟང་པོ་འོང་བའི་འགན་ཞིག་ཁྱེར་ཏེ། བྱམས་བརྩེའི་ངང་ནས་ལམ་སྟོན་བསྟར་ཆགས་ཐུབ་ན། སློབ་ཕྲུག་རྣམས་ཀྱིས་དགའ་སྤྲོའི་ངང་ནས་སློབ་སྦྱོང་གི་གོ་སྐབས་ལོངས་སུ་སྤྱོད་བཞིན་དགེ་རྒན་དེ་ལ་དགའ་གུས་བརྩི་མཐོང་བྱེད་ཅིང་། ངག་ལ་ཉན་པ་དང་། གང་ཞིག་བསླབས་པ་རྣམས་ཀྱང་ཡིད་འཇགས་ཆེ་བ་ལས། དེ་མིན་དགེ་སློབ་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་བཟང་པོ་མི་འོང་བར་མ་ཟད། སློབ་ཕྲུག་དེའི་མ་འོངས་པའི་ཤེས་ཡོན་གྱི་མདུན་ལམ་ལ་གནོད་པ་མཐོང་ཆོས་ལྟར་རེད། ཐོག་མཐའ་ཀུན་ཏུ་དེ་ལྟར་བྱམས་བརྩེས་འཚོ་བའི་མྱོང་བ་ལ་བརྟེན་ནས། ནམ་ཞིག་བརྩེ་བ་ཞེས་པ་དེ་མི་ཚེ་བཟང་པོར་སྐྱེལ་བར་དགོས་གལ་ཆེ་བ་དང་། རང་གི་བདེ་སྡུག་ནི་སྤྱི་ཚོགས་དང་། སྐྱེ་བོ་གཞན་ལ་བརྟེན་པ། རང་ལ་ཁེ་ཕན་ཆེ་ཤོས་ནི་གཞན་ལ་ཕན་བདེ་སྒྲུབ་པ་དེ་ཡིན་ཚུལ་བཅས་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ངེས་རྙེད་ཐུབ་པ་བྱུང་ན། རང་གཞན་སྤྱི་ཚོགས་ཡོངས་ལ་སྨན་པར་ངེས་པ་ཡིན། མདོར་ན་རང་རེ་སྐྱེས་པའི་ཉིན་མོ་དེ་ནས་བཟུང་། ཚུར་ལ་བྱམས་པོ་བྱེད་མཁན་ཞིག་བྱུང་ན་སེམས་ཀྱི་གཏིང་ནས་དགའ་བ་ཡིན་པས། རང་ཉིད་འཚོ་བར་བྱེད་པ་ལ་ལུས་ཀྱི་གནས་སྟངས་འོག་ནས་བརྩེ་བ་དགོས་ཤིང་། མི་ཡ་རབས་ཤིག་དང་། སྤྱི་ཚོགས་ཡ་རབས་ཤིག་འབྱུང་བ་ལ། ཕ་མས་སྐྱོང་སྟངས་ནས་མགོ་བཙུགས་ཏེ། དགེ་རྒན་ལ་སོགས་པའི་བར་གྱི་མི་སྣའི་བྱམས་བརྩེའི་བཟང་སྤྱོད་འོག་ནས་འཚར་ལོངས་བྱེད་ཕྱོགས་ལ་རག་ལས་པ་དེ་ལྟར་རེད།

ད་དུང་ངོས་ནས་འཇིག་རྟེན་སྤྱི་སྨན་གྱི་བཟང་སྤྱོད་འདིའི་སྐོར་ལ་《 ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མཚམས་ལས་འདས་པ་》 ཞེས་པའི་དེབ་ནང་། ༡༽ ཆོས་དང་མ་འབྲེལ་བའི་རིག་གཞུང་ལ་བསྐྱར་ཞིབ། ༢༽ འགྲོ་བ་མི་རིགས་གཅིག་གྱུར། ༣༽ བདེ་སྐྱིད་འཚོལ་བ། ༤༽ སྙིང་རྗེ་ནི་བདེ་ཐབས་ཀྱི་རྨང་གཞི་ཡིན་པ། ༥༽ སྙིང་རྗེ་དང་དྲང་བདེན་གྱི་གནད་དོན། ༦༽ རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་བྱེད་སྒོ། ༧༽ ང་ཚོ་ཐུན་མོང་བའི་འཛམ་གླིང་ནང་གི་བཟང་སྤྱོད། ༨༽ ཉིན་རེའི་མི་ཚེའི་ནང་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་དྲན་ཤེས། ༩༽ ཉོན་མོངས་ལ་གདོང་ལེན་བྱེད་པ། ༡༠༽ ནང་སེམས་ཀྱི་རིན་ཐང་གཙོ་བོ་རྣམས་རྒྱུད་ལ་སྐྱེད་པ། ༡༡༽ སྒོམ་ནི་བློ་སྦྱོང་གི་ཐབས་ཡིན། ཞེས་པ་རྣམས་བརྗོད་བྱར་བྱས་པའི་དཔེ་དེབ་ལེའུ་བཅུ་གཅིག་ཡོད་པ་རྩོམ་སྤེལ་བྱས་པ་དེར་རྒྱས་ཙམ་བཀོད་པ་ལས་ཞིབ་རྟོགས་ཐུབ་པའི་རེ་བ་ཡོད།

༣ འགྲོ་བའི་རིས་སུ་གཏོགས་པ་རྣམས་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་དང་། ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་ཐོག་ནས་བདེ་སྐྱིད་སྒྲུབ་དགོས་པ།

གནའ་བོའི་དུས་ནི་མི་སྡེ་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་གཞི་རྩའི་བསམ་བློ་ཐ་དད་པ་དང་ཆབས་ཅིག གཞན་དང་འབྲེལ་བ་དེ་ཙམ་མེད་པར་འཚོ་སྡོད་ཐུབ་པའི་ཁོར་ཡུག་གི་གནས་བབས་ཤིག་བྱུང་ཡང་། སྤྱིར་བཏང་འཛམ་བུ་གླིང་གི་ས་གཞི་འདིའི་སྟེང་དུ་རང་རེ་ཚང་མ་འགྲོ་བ་མི་ལས་གྲུབ་པའི་ཁྱིམ་ཚང་ཆེན་པོ་གཅིག་ཏུ་སྐྱེས་ཤིང་། རང་བཞིན་གྱིས་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འཚོ་གནས་དགོས་མཁན་ཞིག་ཡིན་པ་མ་གཏོགས། གཅིག་པུར་སྡོད་པའི་སེམས་ཅན་དེ་འདྲ་ཞིག་མ་ཡིན་ལ། གནས་ཀྱང་མི་ཐུབ། དེ་མིན་གྲོང་དང་། གྲོང་ཁྱེར་ཆེན་པོ་བསྐྲུན་པའི་དགོས་པའང་མེད་པ་རེད། དེ་ལྟར་འགྲོ་བ་མི་རྣམས་ལྷན་དུ་འཚོ་གནས་ཐུབ་པའི་ཆེད་དུ་བྱམས་བརྩེ་དགོས་པ་ནི། མིའི་མངོན་འདོད་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་གཞི་རྟེན་དུ་གྱུར་ཅིང་། དེ་ནི་རང་རེས་ལོངས་སུ་སྤྱོད་བཞིན་པའི་ཕན་ཚུན་གཅིག་ལ་གཅིག་ལྟོས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་གཏིང་ཟབ་འདི་ལས་བྱུང་བར་ངེས་ལ། སྐྱེ་བོ་གང་ཞིག་ཇི་ཙམ་བློ་གྲོས་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་ན། དེ་ཙམ་གྱིས་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་འབྲེལ་བ་དང་། མ་འོངས་པར་རྒྱང་བལྟ་ཐུབ་ནས་རང་གཞན་གཉིས་ཀར་དགེ་མཚན་འབྱུང་བའི་འགན་ཁུར་ཆེན་པོ་རང་ཉིད་གཅིག་པུས་ལེན་པར་ནུས་ཤིང་། དེ་མིན་རྣམས་ནས་རང་གི་ཤེས་ནུས་མཐའ་དག་རང་ཉིད་ཁོ་ན་བདེ་ཐབས་སུ་སྤྱད་དེ༑ ད་ལྟའི་མི་ཚེའི་གནས་སྟངས་བཟང་པོ་འདི་ནི་སུ་ལའང་རེ་མ་དགོས་པ་དང་། གཞན་ལ་རག་མ་ལུས་པར། རང་ཉིད་གཅིག་པུས་བསྐྲུན་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། རང་དབང་ཅན་ཞིག་ཡིན་པར་རློམས་ཀྱང་། དོན་དུ་རང་གི་ཤེས་ཡོན་དང་། སྙན་གྲགས། སྟོབས་དང་འབྱོར་པ་ལ་སོགས་པའི་ལེགས་ཚོགས་མཐའ་དག་སྔར་རང་ཉིད་སྐྱེས་པའི་སྐབས་དེར་མཉམ་དུ་ཁྱེར་མེད་པར། གཅེར་བུ་ལག་སྟོང་ཅི་ཡང་མི་ཤེས་པ་ཞིག་བཙས་པ་ཀུན་ལ་མཚུངས་ཤིང་། བྱིས་པའི་གནས་སྐབས་དེ་ནས་བཟུང་། རིམ་བཞིན་སློབ་སྦྱོང་དང་། སྤྱི་སྒེར་གྱི་འཚོ་བའི་མདུན་ལམ་ཐོག་ཞུགས་པ་ནས། འབྱུང་འགྱུར་ནད་ཀྱིས་གཟིར་ཞིང་། ན་རྒས་རྫི་རྡིབ་པའི་དུས་སྐབས་ཚུན་ཆད་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་དུ་ཕ་མས་གཙོས་པའི་གཉེན་ཉེ་དགྲ་གྲོགས་བར་མའི་སེམས་ཅན་གཞན་འབའ་ཞིག་གི་བྱམས་སྐྱོང་དང་། བལྟ་རྟོག མཉམ་འབྲེལ། རོགས་མགོན་སོགས་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་བཞིན་འཚར་ལོངས་བྱུང་བ་ཁོ་ན་མ་གཏོགས། སུ་གང་ལའང་བརྟེན་མ་དགོས་པ་དང་། འབྲེལ་བ་མ་དགོས་པར་རང་རྐྱ་ཕེར་བ་གཅིག་ཀྱང་མེད་ཅིང་། གལ་ཏེ་རང་ཉིད་གཅིག་པུར་སྡོད་དགོས་ཤར་ཚེ་འཚོ་གནས་མི་ཐུབ་ལ། རང་རེ་འགྲོ་བ་མི་ཙམ་མ་ཟད། སྲོག་ཆགས་འབུ་སྲིན་ཚུན་ཆད་ཕན་ཚུན་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་འཚོ་གནས་དགོས་པ་འདི་ནི། ཆོས་ལུགས་དང་། ཁྲིམས་སྲོལ་མིན་པར། དངོས་པོའི་གཤིས་ལུགས་ཀྱི་གནས་བབས་ཤིག་རེད།

བདེ་སྐྱིད་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་བཀོད་མི་དགོས་པར་ཀུན་ནས་མཐོང་ཆོས་མྱོང་གྲུབ་ཡིན་པའི་འདོད་དོན་དེ་བཞིན་སྒྲུབ་ཆེད་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེར་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། ཕྱིའི་དངོས་པོ་ཆེས་ཕྲ་བ་རྣམས་ཀྱང་ཕན་ཚུན་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱིས་གནས་པས། རང་རེ་གང་དུ་གནས་པའི་ས་གཞི་འདི་དང་། དེའི་ཆ་ཤས་རྒྱ་མཚོ། སྤྲིན། ནགས་ཚལ། ཉི་ཟླ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་སྐར་གཞན་རྣམས་ཀྱང་ཆེས་ཕྲ་བའི་ཕན་ཚུན་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་ནུས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་ཞིང་། དེ་ལྟ་བུའི་སྣོད་ཀྱི་བཀོད་པ་རྣམས་དང་། རང་རེ་བཅུད་ཀྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་སྣོད་དང་བཅུད་ཅེས་རྟེན་དང་བརྟེན་པ་ལྟ་བུར་གནས་པས། སྣོད་ཀྱི་བཀོད་པ་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་མཛེས་སྡུག་དང་། མཁའ་རླུང་། ཆུ་གཙང་། ཉི་ཟླའི་འཕེལ་བ། དྲོད་བསིལ། མེ་ཏོག་དང་ལྗོན་ཤིང་། ནགས་ཚལ་གྱི་དྲི་ངད། ནུས་རླབས། སྔོ་ཚལ་དང་རྩྭ་རིགས། ཤིང་ཏོག་ལ་སོགས་པ་ས་ལས་སྐྱེས་པའི་ཐོན་སྐྱེད་དུ་མ་དང་། རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་ནུས་པ་སྣ་ཚོགས་གཞན་ཡང་ཇི་ཙམ་ཡོད་པ་དེ་ཙམ་གྱིས་བཅུད་ཀྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དབང་པོ་དྲུག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་ལ་སྨན་པའི་བརྒྱུད་ནས་བདེ་བར་འཚོ་བའི་ཆ་རྐྱེན་མེད་དུ་མི་རུང་བ་ཡིན་པ་ཤེས་གསལ་ལྟར། སྣོད་ཀྱི་བཀོད་པའམ་ཆ་ཤས་དེ་རྣམས་རང་རེ་སེམས་ལྡན་རྣམས་ཀྱི་བརྟེན་གཞིར་གྱུར་ལ། སེམས་མེད་བེམ་པོའི་རིགས་དེ་རྣམས་ལ་རང་ཉིད་གནས་པའི་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་སོང་བས་དེ་ལ་བདག་གཅེས་འོས་པའི་སེམས་ཚོར་ཡོད་དགོས། གལ་ཏེ་དེ་རྣམས་ཕན་ཚུན་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་འབྲེལ་བ་གང་ཞིག་ཚད་ལྡན་མ་བྱུང་ཚེ། ཉམས་ཆག་དང་། རུལ་སུངས་སུ་འགྱུར་བས། འགྲོ་བ་མི་ཙམ་མིན་པར་བཅུད་ཀྱི་སེམས་ཅན་ཡོངས་ཀྱི་བདེ་དོན་སླད་ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་ལ་བསམ་ཤེས་དགོས་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་ཡོངས་ལ་འཁྲི་བའི་འགན་ཁུར་ཞིག་ཡིན། ས་སྟེང་འདིར་གནས་ཤིང་འཚོ་བ་རྣམས་མཆེད་གྲོགས་ཕུ་ནུའི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་གོ་རྟོགས་ཡིད་ཆེས་དང་། ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་འདུ་ཤེས་མེད་ན་ཞི་བདེ་དང་བདེ་སྐྱིད་བསྐྲུན་རྒྱུ་ལྟ་ཞོག འཚོ་གནས་བྱ་རྒྱུར་ཉེན་ཚབས་རྣམས་ལས་སྐྱོབ་ཐུབ་པའི་རེ་བ་མེད་པས། ཕན་ཚུན་བྱམས་བརྩེ་དང་། བསམ་ཤེས་དགོས་པ་ནི་ཀུན་གྱི་འཚོ་བའི་བརྟེན་གཞིར་གྱུར་སྟབས། རང་རེར་གཡོལ་ཐབས་མེད་པའི་འགན་ཞིག་ཡོད་པ་ཤེས་དགོས།

དེང་ཆར་གོ་ལ་གཅིག་གྱུར་གྱི་གནས་ཚུལ་དབང་གིས་ས་གཞི་རིལ་པོ་འདི་ལ་འགྱུར་ཁྱད་འགྲོ་བས། ས་གནས་རེ་རེར་གོད་ཆག་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་དེ་མ་ཐག་ཏུ་འཇིག་རྟེན་ཁྱོན་ཡོངས་ལ་སེམས་འཚབ་དགོས་པར་གྱུར་གཤིས། རང་རེར་གསར་དུ་གྲུབ་པའི་ཕན་ཚུན་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་སྐབས་འདིར་འགྲོ་བ་གཞན་གྱི་ཁེ་ཕན་སྐོར་ལ་བསམ་པ་དེ་ནི་རང་གི་ཁེ་ཕན་ལ་བསམ་ཚུལ་བཟང་ཤོས་ཤིག་ཡིན། རང་གིས་ཁྱིམ་མཚེས་ལྟ་བུར་གནོད་སྐྱོན་བྱེད་པ་ནས། ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་གཏོར་བཤིག་གཏོང་བའི་བར་རྣམས་རང་ཉིད་ནས་རང་གི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་གནོད་སྐྱོན་བྱས་པར་འགྱུར་སྟབས། སྙིང་རྗེ་དང་། བྱམས་བརྩེའི་བསམ་པས་ཡ་རབས་བཟང་སྤྱོད་རྩལ་འདོན་ཐོག་ནས། ཐམས་ཅད་ཕན་ཚུན་བརྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བ་དམ་པོ་ཡོད་པའི་ཚོར་སྣང་དེ་བཞིན་ངེས་པར་ཡར་རྒྱས་གཏོང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་འགྲོ་བ་མིའི་ཁྱིམ་ཚང་གཅིག་ཏུ་བལྟ་བའི་གུ་ཡངས་ཀྱི་འཛིན་ཚུལ་འོང་ཐུབ་པ་དགོས། རང་རེ་གཅིག་གྱུར་གྱི་འདུ་ཤེས་དང་། འགྲོ་བ་མིའི་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་རྣམས་བརྗེད་ནས། ཆོས་ལུགས་དང་། སྲིད་དོན་སོགས་ཀྱི་ལྟ་བ་མི་མཐུན་པའི་དབང་གིས་ཕན་ཚུན་གནད་དོན་ཕྲན་ཚེགས་ཐོག་ལ་འཁྲུགས་རྩོད་བྱེད་པ་རྣམས་ནི་མི་འཚམས་པ་ཆེན་པོ་ཡིན་པས། ཆོས་ལུགས་དང་། ཆབ་སྲིད་མི་འདྲ་བ་སོགས་ནི་འགྲོ་བ་མི་ལ་བདེ་སྐྱིད་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་ལམ་ཡིན་པ་ཅིས་ཀྱང་དྲན་ཏེ་གཞི་རྩའི་དམིགས་ཡུལ་དེ་མ་བརྗེད་པ་བྱ་དགོས་ལ། དུས་ནམ་ཡང་དམིགས་ཡུལ་གྱི་གོང་དུ་ཐབས་ལམ་འཇོག་ཐབས་མེད་པས། དངོས་པོ་ཡར་རྒྱས་དང་། ལྟ་གྲུབ་སོགས་ལས་འགྲོ་བ་མི་རིགས་ཀྱི་ཆེ་མཐོང་དང་པོར་འཇོག་རྒྱུ་གལ་ཆེར་གཟུང་བྱ་ཡིན།

སྔར་ལས་ལྷག་པའི་འཛམ་གླིང་ཡུལ་ཁག་ཚང་མ་དཔལ་འབྱོར་ཐོག་ནས་ཕན་ཚུན་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་གྱིས་གནས་དགོས་པས། མི་རིགས་ཁག་དབར་གོ་རྟོགས་བཟང་པོ་འབྱུང་ཆེད་སེམས་ཀྱི་ཁྱབ་རྒྱ་དེ་བཞིན་རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོའི་ས་མཚམས་ལས་བརྒལ་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་བར་རྒྱ་བསྐྱེད་བྱ་དགོས། འཇིགས་བསྐུལ་དང་། དྲག་ཤུགས་ལག་བསྟར་མི་བྱེད་པ་དང་། ཚད་ལྡན་གོ་རྟོགས་ལྡན་ལ། མིང་དོན་མཚུངས་པའི་མཉམ་མཐུན་གྱི་ཁོར་ཡུག་ཅིག་བསྐྲུན་མ་ཐུབ་བར་དུ་འཛམ་བུ་གླིང་གི་དཀའ་ངལ་དེ་རྣམས་མང་དུ་འགྲོ་བ་མ་གཏོགས་ཉུང་དུ་འགྲོ་མི་ཐུབ། གལ་ཏེ་རྒྱལ་ཁབ་འཁོས་ཞན་རྣམས་ཀྱི་མི་མང་གི་མོས་པ་དང་། འདོད་པའི་རེ་བ་ལ་བརྩི་བཀུར་མ་བྱས་ན། མཐར་ཐུག་འབྱོར་ལྡན་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་ལ་དཀའ་ངལ་འབྱུང་ངེས་རེད།

ངོས་ནས་རང་རེའི་མདུན་དུ་ཡོད་པའི་དཀའ་ངལ་རྣམས་ལ་གདོང་ལེན་བྱེད་པར་འགྲོ་བ་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པའི་སེམས་འཁུར་ཕན་བདེའི་བསམ་པ་དེ་ཉིད་ཡར་རྒྱས་གཏོང་དགོས་པར་སེམས་ཤིང་། རང་རེ་མི་སྒེར་རེ་རེ་བཞིན་ནས་རང་དང་། རང་གི་ཁྱིམ་ཚང་། སྤྱི་ཚོགས། རྒྱལ་ཁབ་ཙམ་གྱི་དོན་དུ་མིན་པར། ས་སྟེང་གི་འགྲོ་བ་མི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཁེ་ཕན་ཆེད་དུ་འབད་བརྩོན་བྱ་རྒྱུར་བསམ་བློར་སྦྱོང་བརྡར་སྤྲོད་དགོས། ཀུན་ལ་ཁྱབ་པའི་ཕན་བདེའི་བསམ་པ་འདི་ནི་འགྲོ་བ་མི་རྣམས་བདེ་བར་འཚོ་གནས་ཐུབ་པར་ཡང་དག་པའི་འཕྲུལ་གྱི་ལྡེ་མིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། འདི་ནི་འཛམ་གླིང་ཞི་བདེ་དང་། རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཆ་སྙོམས་བེད་སྤྱོད་བྱ་རྒྱུ། མ་འོངས་པའི་མི་རབས་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་དུ་མནོ་བསམ་གཏོང་རྒྱུ། ཁོར་ཡུག་ཚུལ་བཞིན་སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་རྒྱུ་བཅས་ཀྱི་གཞི་རྟེན་བཟང་ཤོས་དེ་ཡིན།

རང་ཉིད་གང་དུ་གནས་པའི་ཡུལ་གྲུའམ། རྒྱལ་ཁབ་དེའི་ནང་གི་གང་ཟག་བྱེ་བྲག་པ་གཅིག་གི་འཚོ་བའི་གནས་བབས་དེ། མི་གཞན་གྱི་འཚོ་བའི་གནས་བབས་དང་དངོས་བརྒྱུད་ཅི་རིགས་པར་ཡུལ་ཁག་གཞན་ལའང་ཤིན་ཏུ་ལྟོས་ཚབས་ཆེ་ལ། ཆོས་རིག་ཆབ་དཔལ་ལ་སོགས་པའི་སྡེ་ཚན་ཁག་ཀྱང་ཕན་ཚུན་ལྟོས་ཚབས་ཆེ་ཞིང་། དོན་དུ་དེ་རྣམས་རང་ཉིད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་དེའི་ཆ་ཤས་ཡིན་པས། ང་ཚོ་དང་། ཁོང་ཚོ་ཞེས་པའི་ལྟ་ཚུལ་དེ་ནི་གལ་གནད་ཆེ་བ་མ་ཡིན། གལ་ཏེ་སོ་སོས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ལ་བལྟས་ན། མི་རིགས་དང་། ལམ་སྲོལ། ཆོས་ལུགས་མི་འདྲ་བ་སོགས་ཀྱིས་མི་མཐུན་པ་མང་པོ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ཡིན་མོད། རང་རེ་ཚང་མ་ས་གཞི་རིལ་པོ་ཆུང་ངུ་འདི་མཉམ་དུ་ལོངས་སུ་སྤྱོད་མཁན་ཡིན་པ་གཅིག་གྱུར་ཡིན་སྟབས། གལ་ཏེ་གཞན་དག་སྡུག་བསྔལ་བར་བྱས་ན་མཐར་སོ་སོ་རང་ཡང་ངལ་བར་འགྱུར་ལ། རང་ཉིད་བདེ་སྐྱིད་ལྡན་ན་གཞན་ལའང་ཁེ་ཕན་ཡོད་པས། དེ་ལུགས་རང་རེར་འཛམ་གླིང་སྤྱི་ལ་ཁྱབ་པའི་འགན་ཁུར་གྱི་བསམ་བློ་དགོས་པ་དེ་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་མངོན་འདོད་གལ་ཆེ་ཞིག་ཡིན།

རང་རེ་ཇི་ཙམ་འཚོ་བའི་རིང་དེར་དཀའ་ངལ་སྣ་ཚོགས་འཕྲད་རྒྱུ་ཡིན་པ་སྨོས་མ་དགོས་ཀྱང་། དེ་ནི་རང་ཉིད་གཅིག་པུའི་ཐོག་ཏུ་འབབ་པ་དམིགས་བསལ་ཞིག་མིན་པར་རང་གཞན་ཀུན་ལ་འབྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། གལ་ཏེ་རེ་བ་བརླག་སྟེ་སེམས་ཤུགས་ཆག་ན་དཀའ་ངལ་རྣམས་ལ་གདོང་ལེན་བྱ་རྒྱུའི་ནུས་པ་ཉམས་པར་ངེས་པའི་དངོས་ཡོད་ཀྱི་ལྟ་སྟངས་འདི་ལ་བརྟེན་ན། ངལ་བ་སེལ་རྒྱུར་ནུས་པ་འཕར་སྣོན་སྦྱིན་ཏེ། བཟོད་དཀའི་གནས་སྟངས་གསར་པ་རེ་རེ་མཐོང་ཡང་རང་གི་བསམ་བློ་ཡར་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུར་གོ་སྐབས་རྩ་ཆེ་རེ་ཐོབ་ནས། གཞན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ལ་བཅོས་མ་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་སྣང་དང་། དེ་ལས་འབྲལ་བར་བྱེད་འདོད་ཀྱི་སྙིང་རྗེ་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་ཞིང་། དེའི་འབྲས་བུར་རང་ཉིད་ཀྱི་སེམས་སུའང་ཞི་བདེ་དང་། ནུས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་ཞིག་འཕེལ་བ་ཡིན། རང་རེའི་དཀའ་ངལ་འདི་རྣམས་སྐྱེ་བོ་གཞན་ཞིག་གིས་སེལ་ཐབས་མེད་པས། རང་རེ་མི་སྒེར་རེ་རེ་བཞིན་ནས་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པའི་སེམས་ཁུར་བླང་རྒྱུའི་འགན་དེའི་ཆ་ཤས་མཉམ་ཁྱེར་དགོས་པ་ཡིན། དེ་ལྟར་སྤྱི་སེམས་འགན་ཁུར་ཐེག་པའི་གང་ཟག་སྒེར་པ་གཅིག་ནས་བཅུ་དང་། བཅུ་ནས་བརྒྱ། བརྒྱ་ནས་སྟོང་ཕྲག དེ་ནས་ཁྲི་འབུམ་མང་པོ་བྱུང་ན་སྤྱིར་བཏང་གི་གནས་བབས་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་བར་ངེས།

སྤྱིའི་དཀའ་ངལ་དེ་ནི་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པས། འཁོས་ཀ་ཆུང་བའི་གང་ཟག་བྱེ་བྲག་པ་གཅིག་གིས་འབད་བརྩོན་ཇི་ཙམ་བྱས་ཀྱང་སེལ་བའི་ཤུགས་རྐྱེན་གང་ཡང་ཐེབས་མིན་སྙམ་ན། དེ་ནི་བསམ་ཚུལ་ཡང་དག་པ་ཞིག་མ་ཡིན་ཏེ། སྤྱིའི་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་ནའང་། མི་སྒེར་རེ་རེ་བཞིན་གྱི་ངོས་ནས་སེལ་ཐབས་བྱས་ན། ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་། མཉམ་འབྲེལ་གྱི་སྟོབས་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་འགལ་རྐྱེན་མཐའ་དག་རིམ་གྱིས་སེལ་བར་ནུས་པས། སོ་སོ་རང་ལའང་སྤྱི་དོན་མཉམ་རུབ་བྱ་བའི་ནུས་པ་ཡོད་ཚུལ་ངོ་འཕྲོད་ཐབས་བྱ་རྒྱུ་གལ་ཆེན་པོ་ཡིན། དེ་མིན་རང་ཉིད་སེམས་ཤུགས་ཆག་ན་དམིགས་ཡུལ་དཀའ་ཚེགས་ཆུང་ངུ་རྣམས་ཀྱང་འགྲུབ་མི་ཐུབ་པ་སྲིད་ལ། སེམས་ཐག་ཆོད་པོའི་སྒོ་ནས་འབད་བརྩོན་རྒྱུན་བསྲིང་བྱས་ན་ཤིན་ཏུ་འགྲུབ་དཀའི་དམིགས་ཡུལ་རྣམས་ཀྱང་དོན་ལ་འཁྱོལ་ངེས་ཡིན། འོན་ཀྱང་བཟང་ཕྱོགས་སུ་འགྱུར་བ་འཕྲལ་དུ་མི་འབྱུང་བར་མཐོང་ནའང་། དེའི་ཆེད་དུ་འབད་བརྩོན་མུ་མཐུད་བྱ་དགོས། ཅི་སྟེ་རང་ངོས་ནས་གདེང་སྤོབས་ཆེན་པོས་རྩོལ་བ་བྱས་ཀྱང་། ཡིད་ཚིམ་པའི་གྲུབ་འབྲས་ཤིག་མྱུར་དུ་ཐོབ་མིན་བྱུང་རུང་། ཐབས་ཤེས་བྱས་པ་དེ་རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཅིང་། རེ་འདོད་མ་འགྲུབ་ནའང་ཡིད་ཐང་ཆད་དགོས་དོན་མེད་ལ། མ་མཐར་ཡང་འགྱོད་པ་སྐྱེ་མི་དགོས་པ་ཞིག་འོང་བར་ངེས། རང་རང་སོ་སོའི་ངོས་ནས་མཐུད་ཤོར་བཏང་བའི་དབང་གིས་གང་ཡང་མ་འགྲུབ་པ་བྱུང་ན། དེ་ནི་ཆེས་ཐབས་རྡུགས་དང་། འགྱོད་པ་སྐྱེ་གཞི་ཞིག་ལས་མ་འདས་ཤིང་། སྤྱི་དོན་ཕྱར་གྲུ་མཉམ་འདེགས་བྱེད་སྐབས་རང་རེའི་སེམས་ཇི་ཙམ་ཞི་བ་དང་། དྭངས་པ་ཡོད་ན་དེ་ཙམ་གྱིས་དཀའ་ངལ་སེལ་བར་ཚེགས་ཆུང་ལ། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་སེམས་མ་དུལ་བར་ཁོང་ཁྲོ་དང་། རང་ཁེ་དོན་གཉེར། ཕྲག་དོག འགྲན་སེམས་སོགས་ཀྱི་གཞན་དབང་དུ་ཤོར་ན་ལེགས་ཉེས་འབྱེད་པའི་ཤེས་རབ་ཉམས་ཤིང་། སེམས་ཉོན་མོངས་པའི་གཞན་དབང་དུ་ཤོར་བའི་རྨོངས་པའི་མུན་པ་ནག་པོའི་ཁྲོད་ནས་འཁྲུག་རྩོད་ཅི་ཡང་འོང་སྲིད་པས། ཤེས་རབ་ཀྱི་གྲོགས་ལ་བརྟེན་ནས་བྱམས་དང་སྙིང་རྗེ་ཉམས་སུ་ལེན་རྒྱུ་ནི་སྐྱེ་རྒུ་ཡོངས་དང་། ལྷག་པར་འཇིག་རྟེན་ཞི་བདེ་སྐྲུན་པའི་ནུས་པ་ལྡན་པའི་སྤྱི་ཚོགས་དང་། རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོའི་ལས་ཀྱི་སྣེ་མོར་གཏོགས་པ་རྣམས་ནས་ཐེག་པ་ཁུར་ལེན་དགོས་གལ་ཆེ་བ་ཡིན།

འགྲོ་བ་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་མཉམ་རུབ་མེད་པ་འདི་ལ་ཞིབ་ཏུ་དཔྱད་ན། རང་རེ་ཕན་ཚུན་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་གནས་པ་དེ་མ་ཤེས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་བྱུང་ཚུལ་མཇུག་སྡོམ་ཐུབ་པ་ནི། སྦྲང་མ་དང་། གྲོག་མ་ལྟ་བུའི་འབུ་སྲིན་ཆུང་ངུ་དེ་དག་དཔེར་བླངས་ན་སེམས་འགུལ་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཐུབ། འབུ་སྲིན་དེ་རྣམས་མཉམ་གནས་མཉམ་འཚོ་དགོས་པ་རང་བཞིན་གྱི་ཁྲིམས་ལུགས་ལྟ་བུར་འཛིན་པ་དེའི་འབྲས་བུར་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འགན་དང་ཚོར་བ་ཤིན་ཏུ་རྣོན་པོ་ཡོད་པས། རྩ་ཁྲིམས་དང་། སྒྲིག་ཁྲིམས། བསྐོར་སྲུང་བ། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དམ་སྡོམ་སོགས་གང་ཡང་མེད་ཀྱང་། རང་ཆས་སུ་ཡོད་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཐོག་ནས་དམ་ཚིག་མཐུན་པོས་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འཚོ་ཕྱིར་མཉམ་རུབ་ཀྱིས་འབད་བརྩོན་བྱེད་པའི་ངལ་བ་ཇི་ལྟར་བསྟེན་ཚུལ་མཐོང་ཆོས་སུ་གྲུབ་ཅིང་། འགྲོ་བ་མི་ལ་ཁྲིམས་སོགས་ཡོད་པར་མ་ཟད། ངོ་མཚར་ཆེ་བའི་རྣམ་དཔྱོད་དང་། ཕན་ཚུན་བྱམས་བརྩེ་སྤེལ་བའི་ནུས་པ་ཡོད་མོད། ལག་ལེན་དེའི་ཐོག་ཏུ་རང་རེ་མི་རྣམས་འབུ་སྲིན་ཉམ་ཆུང་དེ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལུས་ཏེ་ཐབས་སྐྱོ་བ་ཡིན་པའི་ཚོར་སྣང་སྟེར་བར་སྣང་། མཉམ་འབྲེལ་དང་། ལྟོས་གྲུབ་ལ་བརྟེན་ནས་རང་གཞན་གྱི་དམིགས་ཡུལ་བསྒྲུབ་པ་ལ་ཕོ་མོ་དང་། རིགས་རུས། ཆོས་ལུགས། མི་རིགས་སོགས་གང་གི་དབྱེ་བ་མེད་པས། སྐྱེ་འགྲོ་ཡོངས་ཀྱི་ཆེད་དུ་རང་གཞན་འཇིག་རྟེན་ཡོངས་ལ་འཁྲི་བའི་འགན་ཁུར་གྱི་ཚོར་བ་གཏིང་ཟབ་རྒྱ་ཆེར་བསྐྱེད་ན། སྙིང་རྗེ་དང་། བྱམས་བརྩེའི་བསམ་པའི་གྲོགས་ལ་བརྟེན་ནས་ནང་གི་སེམས་ཞི་བདེ་དང་། བཟོད་བསྲན། ཆོག་ཤེས་ཀྱི་བསམ་པ་གོང་དུ་འཕེལ་བ་ནས་བཟུང་། འཇིག་རྟེན་ཞི་བདེས་མཚོན་པའི་འཕྲལ་ཡུན་གྱི་བདེ་སྐྱིད་ངེས་གཏན་ཕེར་བ་ཞིག་འགྲུབ་པར་ནུས་པའི་རེ་བའི་འབྱུང་ཁུང་ལྟ་བུར་ངོས་ནས་ཆ་འཇོག་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད།

འགྲོ་བ་མི་རྣམས་མཉམ་འབྲེལ་གྱི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པར་བྱེད་པ་ལ་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་ལམ་བཟང་པོ་ཅིས་ཀྱང་ཚུགས་དགོས། དེ་ནི་སྐྱེས་བུ་སྒེར་སོ་སོའི་བཅོས་མ་མིན་པའི་བྱམས་བརྩེ་དང་། སྙིང་རྗེ་སོགས་ནི། གོམས་འདྲིས་བསྟེན་པ་ལས་བྱུང་བའི་སེམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་འཇིག་རྟེན་གསར་པའི་བདེ་འཇགས་ཀྱི་གཞི་རྟེན་ལྟེ་བ་ཡིན་ཚུལ་ར་འཕྲོད་ཐུབ་དགོས། འགྲོ་བ་མི་དང་དུད་འགྲོ་གཉིས་ཀ་རང་བཞིན་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱིས་བདེན་པ་དང་། བྱམས་བརྩེར་བརྩི་མཐོང་བྱེད་མཁན་ཡིན་པ་ནི། དཔེར་ན། ལྷག་བསམ་བཟང་པོས་ཁྱིའམ། ཞུམ་བུ་ལྟ་བུའི་དུད་འགྲོར་བྱམས་སྐྱོང་བྱས་ན་མི་དེར་ཚུར་ལ་དགའ་ཞེན་བྱེད་ཅིང་། སྡིགས་ར་བསྐུལ་བ་དང་། མགོ་བསྐོར་བཏང་བ་སོགས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་སྟོན་མཁན་རྣམས་ལ་དུད་འགྲོས་ཀྱང་དགའ་མོས་མི་བྱེད་པ་མཐོང་ཆོས་སུ་གྲུབ་པ་ལྟར། མི་དང་མིའི་བར་ཡང་དྲང་བདེན་དང་། བྱམས་བརྩེའི་འབྲེལ་བར་བརྩི་མཐོང་ཆ་འཇོག་དེ་བས་ཀྱང་བྱ་དགོས་ཤིང་། དེ་མིན་དྲང་བདེན་མིན་པ་དང་། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་བསམ་སྤྱོད་འཆང་བའི་རིགས་ལ་ཕ་རོལ་པོ་སློབ་སྦྱོང་ཡོད་མེད་དང་། དབུལ་ཕྱུག ཆོས་ལ་ཡིད་ཆེས་ཡོད་མེད་སོགས་ལ་མ་བལྟོས་པར་དེ་ལ་མི་དགའ་བར་ཡ་ལན་སློག་པར་ངེས་པས། གཞན་ལ་མི་འོས་པའི་རིགས་བྱ་མི་རུང་བར་ཤེས་དགོས་པར་མ་ཟད། གཞན་ལ་རང་དང་མཚུངས་པར་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ཡོད་ཚུལ་གོ་རྟོགས་ཐུབ་དགོས།

བྱམས་བརྩེ་དང་། སྙིང་རྗེ། དྲང་བདེན་སོགས་ཀྱི་བསམ་པ་ཡོད་ན། རང་རེའི་སྤྱི་ཚོགས་ཁོར་ཡུག་དང་བཅས་པ་ཕན་ཚུན་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་དུ་གནས་དགོས་པ་འདིའི་འབྲེལ་མཐུད་ཀྱི་ཟམ་པ་ལེགས་པོ་བརྟན་པོ་ཞིག་འཛུགས་པའི་ཐབས་ལམ་གོང་ན་མེད་པ་ཡིན།

ལྷག་པར་དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་དང་། དངོས་པོ་རྩོད་སྒྲུབ་སྨྲ་བའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གཏན་ཚིག་གང་ནས་བཤད་ཀྱང་། སྒེར་གྱི་ཆ་ནས་ཕན་ཚུན་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་དགོས་ལུགས་གསལ་པོར་གྲུབ་པར་མ་ཟད། དེང་དུས་དཔལ་འབྱོར་མཉམ་འབྲེལ་ཆིག་སྒྲིལ་ཅན་དང་། ཆ་འཕྲིན་ཅན་གྱི་དུས་རབས་འཕེལ་རྒྱས་ཁྲོད། ཚང་མ་ཕན་ཚུན་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་དང་། འབྲེལ་བ་ལས་བྱུང་བའི་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་རང་བཞིན་འདི་དེ་བས་ཀྱང་ཁས་མ་བླངས་ཐབས་མེད་གྱུར་པ་དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཡིན་གཤིས། རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ཆོས་ཉིད་འདིའི་གནས་སྟངས་ཐོག་ནས་བལྟས་ན། རང་ཉིད་ལ་ཞི་བདེ་བརྟན་བརླིང་དགོས་ཚེ་གཞན་གྱི་སྐོར་ལ་བསམ་བློ་མི་བཏང་ཀ་མེད་ཡིན་པས། སྔོན་ཚུད་ནས་གཞན་ཕན་གྱི་བསམ་པས་བྱ་བ་ཇི་འདྲ་ཞིག་བསྒྲུབ་ནའང་། རང་དོན་ཤུགས་ལ་འགྲུབ་པར་ཡིད་ཆེས་བརྟན་པོ་བྱེད་ཆོག འགྲོ་བ་རྣམས་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་གྱིས་འཚོ་དགོས་པའི་འདུ་ཤེས་ཐོག་ནས་བྱམས་བརྩེའི་བསམ་པ་གོང་དུ་སྤེལ་བར་ཕན་ཚུན་འགྲན་པ་བཞིན་དུ་བརྩོན་ན། ལུས་སེམས་བདེ་ཐང་དང་། ཚེ་རིང་བ། དཔལ་འབྱོར་མི་དམན་པ། གྲོགས་བཟང་པོ་དང་ལྡན་པ་ལ་སོགས་པའི་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་གལ་ཆེ་དུ་མ་རང་ཤུགས་ཀྱིས་འབྱུང་བ་ཡིན།

དེང་གི་ཆར་ཡུལ་ཁག་དུ་མར་འགྲོ་བ་མིའི་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་ནུས་པ་ཞན་པའི་དཀའ་ངལ་འཕྲད་བཞིན་ཡོད་པ་ནི། ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་ངང་ཚུལ་ལ་རྨོངས་ཏེ་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་སྒྲུབ་སྟངས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་ཅིང་། ད་དུང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་བབས་བརྟན་བརླིང་ཆེད་དུ་བསྐོར་སྲུང་བའི་གྲངས་འབོར་སྤར་བ་དང་། ཉེན་སྲུང་གི་འཕྲུལ་ཆའི་སྟོབས་ཤུགས་སྤེལ་བའི་ཐབས་ལམ་འཚོལ་བར་སྣང་མོད། གང་ཟག་རང་ཉིད་ནས་སོ་སོའི་ནང་གི་བསམ་བློར་བསྒྱུར་བཅོས་ལེགས་སྤེལ་མ་ཐུབ་བར་དུ་ཕྱིའི་དབང་ཤུགས་ཀྱིས་བཙན་ཐབས་སུ་གཅུན་ཏེ་ཁ་ལོ་བསྒྱུར་བར་དཀའ་སྟབས། བྱམས་བརྩེའི་ཐབས་ལམ་ཐོག་ནས་ཁེ་ཉེན་གོ་བསྐོན་བྱ་རྒྱུ་ནུས་པ་ཆེ་བས། དོ་བདག་རང་ཉིད་འགྲོ་བ་མི་ཡིན་པ་དང་། སྤྱི་ཚོགས་སྒེར་དང་བཅས་པ་ཕན་ཚུན་བརྟེན་ནས་འཚོ་གནས་དགོས་ཚུལ། འབྱུང་འགྱུར་གྱི་མིའི་རང་གཤིས་བཟང་པོ་ཞི་བདེའི་ཚོར་སྣང་ལྡན་པ་ཞིག་བྱུང་ན་རང་གཞན་ཡོངས་ལ་ཁེ་བཟང་ཡོད་ལུགས། སྐྱེ་བོ་རེ་རེར་རང་ཉིད་སྒེར་དང་། སྤྱི་ཚོགས། འགྲོ་བ་མིའི་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཡང་དག་པའི་ལས་ལ་འཇུག་རྒྱུའི་འགན་ཡོད་པ་རྣམས་ཤེས་ཐབས་བྱ་རྒྱུ་དགེ་མཚན་ཆེ་བ་ཡིན།

ལེའུ་གཉིས་པ། ཆོས་དད་ཡོད་མེད་གཉིས་ཀས་བདེ་སྐྱིད་སྒྲུབ་ཚུལ།

༡ ཆོས་ལུགས་ནི་དགོས་མཁོ་ལྡན་ཞིང་། དེའི་ནུས་པ་བཟང་པོ་རྣམས་དང་། ཉམས་ལེན་ཡང་དག་པ། ཆོས་ལུགས་ཕན་ཚུན་གྱི་འབྲེལ་བ་དང་། མཐུན་ཆ་རྣམས་ནི་སྤྱིའི་བདེ་སྐྱིད་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་ལམ་ཡིན་པ།

འཇིག་རྟེན་ཡངས་པའི་ཁྱོན་འདིའི་སྐྱེ་བོར་ཁམས་དང་མོས་པ་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པའི་དབང་གིས་ཆོས་ལུགས་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་ལོ་སྟོང་ཕྲག་འགའི་སྔོན་ནས་དར་རྒྱས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི། རང་རང་གི་ཁོར་ཡུག་དང་འཚམས་ལ། འདས་པའི་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་འགའི་རིང་ལ་ཕན་བདེའི་གསོས་སྨན་དུ་གྱུར་པས། མ་འོངས་པར་ཡང་ཆོས་ལུགས་ནི་མུ་མཐུད་དགོས་མཁོ་དང་ལྡན་པ་ཡིན།

འདས་པའི་ཆོས་ལུགས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་བརྒྱུད་རིམ་ནས་འབྱུང་འགྱུར་ལ་བལྟས་ཚེ༑ སྐྱེ་བོའི་མོས་ཁམས་དང་། དུས་བབས་འཕེལ་རྒྱས་གང་འདྲ་ཞིག་གི་གནས་ཚུལ་ལ་གཞིགས་ཀྱང་། ཆོས་ལུགས་གཅིག་གིས་སྐྱེ་འགྲོ་ཡོངས་ཀྱི་མོས་ཁམས་དང་འཚམས་པའི་དགོས་མཁོ་ཡོངས་རྫོགས་སྒྲུབ་མི་ཐུབ་པ་དང་། ཆོས་ལུགས་གཅིག་གིས་ཆོས་ལུགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱིའི་ཚབ་བྱེད་མི་ཐུབ་པ་ནི་དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཡིན་པས། གནས་སྟངས་དེའི་ཐོག་ཏུ་ཆོས་ལུགས་འཛིན་པ་རྣམས་ལ་འཇིག་རྟེན་ཞི་བདེ་དང་། འགྲོ་བ་མིའི་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་བཟང་པོའི་ཡོན་ཏན་གོང་ནས་གོང་དུ་སྤེལ་བའི་ལས་འགན་ཆེན་པོ་ཞིག་ཁུར་དུ་བབས་པ་རེད། དེ་ལྟ་ནའང་སྐྱེ་བོ་དུ་མས་དཀོན་མཆོག་ལ་གསོལ་འདེབས་སྨོན་ལམ་ལྟ་བུ་འགྲོ་བ་མིའི་མངོན་འདོད་བདེ་སྐྱིད་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་ལམ་གཙོ་བོར་ངོས་འཛིན་བྱེད་མཁན་ཡོད་ཀྱང་། དེ་ཙམ་གྱིས་སྐྱེ་རྒུའི་རེ་བ་སྐོང་མི་ནུས་པས། ཆོས་ཀྱི་ནུས་པ་ངོ་མ་རྣམས་ནི་གང་ཟག་སྒེར་སོ་སོའི་ཉིན་རེའི་འཚོ་བའི་ནང་དུ་སླེབས་དགོས་ཤིང་། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་ཁྱོན་ལ་ཁྱབ་སྟེ་མཉམ་གནས་ཐུབ་པ་ཞིག་དགོས་པ་རེད།

སྐྱེ་བོ་མང་ཆེ་བར་ཆོས་དད་ཡོད་མེད་གང་ལྟར་ནའང་། ཆོས་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་མཁན་ཤིན་ཏུ་རྒྱ་ཆེ་བ་དུས་ད་ལྟའང་ཡོད་པ་དེ་རྣམས་ཁྲལ་དང་། ཁྲིམས་ཀྱི་ཐོག་ནས་དབང་དུ་བསྡུས་པ་མིན་པར། རང་བཞིན་གྱིས་མི་ལ་ཕན་ཐོགས་དང་། དགོས་མཁོ་ཡོད་ངེས་མཐོང་བ་ལས་བྱུང་བས། འགྲོ་བ་མིའི་ལོ་རྒྱུས་ནང་དུ་ཆོས་ལུགས་མང་པོ་དུས་རབས་སྔ་མོ་ཞིག་ནས་དར་ཁྱབ་བྱུང་སྟབས། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་དེ་རྣམས་དུས་སྐབས་སོ་སོའི་རིག་གཞུང་དང་། དགོས་མཁོར་འབྲེལ་བ་ངེས་པར་དུ་ཡོད་ཅིང་། ལྷག་པར་དེང་སྐབས་ཕྱི་དངོས་པོའི་ཡར་རྒྱས་མང་དུ་འགྲོ་བ་དང་ཆབས་ཅིག་རང་རེས་གདོང་ལེན་དགོས་པའི་དཀའ་རྙོག་ཀྱང་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བའི་གནས་སྟངས་འདི་ལ་བརྟེན་ནས། འཇིག་རྟེན་འདིའི་སྤྱི་ཚོགས་གང་སར་ཆོས་ལུགས་ཆེ་ཁག་རྣམས་ལ་འགྲོ་བ་མིའི་བདེ་དོན་དང་ཁེ་ཕན་བསྒྲུབ་པའི་ནུས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་ཞིག་ད་དུང་མ་བརླག་པར་གནས་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད།

ཆོས་ལུགས་འདྲ་མིན་ལ་ལྟ་བ་དང་གྲུབ་མཐའ་སྣ་ཚོགས་ཡོད་ཀྱང༌། ཚང་མས་ཡང་དག་པའི་བྱམས་བརྩེ་དམིགས་ཡུལ་དུ་བཟུང་ནས། ཆོས་ཉམས་ལེན་གྱི་ཐོག་ནས་རང་སེམས་མ་དུལ་བ་ལས་བྱུང་བའི་རང་ཉིད་ཁོ་ན་གཅེས་འཛིན་གྱི་བསམ་པ་དང་། དེ་དང་འབྲེལ་བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྩ་བ་གཞན་རྣམས་ལྡོག་པའི་ཆེད་དུ་མིའི་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་བཟང་པོའི་ཡོན་ཏན་ཡོད་པ་དེ་གོང་ནས་གོང་དུ་སྤེལ་ཏེ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་བློས་ཚུལ་མིན་གྱི་ལས་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་གྱི་སྤྱོད་ཚུལ་སྲོག་གཅོད། མ་བྱིན་ལེན། རྫུན་ལ་སོགས་པར་འཇུག་པ་རྣམས་ལས་ལྡོག་པའི་ལམ་ཡང་དག་པར་འགོད་ཆེད་སེམས་འདུལ་དགོས་པར་གསུངས་པ་དེ་ཉིད་བསྒྲུབ་བྱའམ་དམིགས་ཡུལ་དུ་བཟུང་ནས། རང་རང་གི་རྗེས་འཇུག་པ་རྣམས་མི་བཟང་པོ་ཞིག་བཟོ་བར་ནུས་པ་འདོན་པའི་ཐབས་ཤེས་གཙོ་བོ་བྱམས་པ་དང་། བརྩེ་བ། གཞན་ཕན། དྲང་བདེན། འཚེ་བ་མེད་པ། བཟོད་བསྲན། ཆོག་ཤེས། རང་ཁྲིམས་སྲུང་བ་སོགས་གནད་ཆེར་འཛིན་པའི་སྤྱོད་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཐུན་མོང་གི་ཡོན་ཏན་རྒྱ་ཆེ་གཅིག་གྱུར་དུ་སྟོན་པར་སྣང་ཞིང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འགྲོ་རྣམས་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་ལམ་དུ་འཁྲིད་པའི་ནུས་པའང་ཡོད་པས། རང་རེ་ཆོས་ལུགས་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་རང་རང་གི་ཆོས་ལུགས་ནས་འབྱུང་བའི་བསླབ་བྱ་རྣམས་ཀྱིས། བདེ་སྐྱིད་ཡོངས་ཀྱི་རྩ་བ་སེམས་ནང་ཞི་བདེ་ལྷིང་འཇགས་ཐུབ་པའི་བསམ་བློ་ཡར་རྒྱས་ཆེད་དུ། དྲན་ཤེས་བག་ཡོད་ཐོག་ནས་མི་ཚེའི་རིན་ཐང་གི་སྙིང་པོ་ལྡན་པའི་སེམས་རྒྱུད་ཇེ་བཟང་དུ་གཏོང་རྒྱུའི་ཐབས་ལམ་ཇི་ལྟར་བསྟན་པ་དེ་ལྟར་གཞན་ཕན་འབའ་ཞིག་ལ་སྦྱོར་བའི་ལས་འགན་མཐུད་ཤོར་མ་སོང་བ་དགོས་པ་གལ་ཆེ་བ་ཡིན།

དེ་ལྟར་དམིགས་ཡུལ་གཅིག་མཚུངས་དེ་ཉིད་བསྒྲུབ་ཆེད་ལག་ལེན་འགེལ་ཕྱོགས་ཐོག་ནས་ལྟ་གྲུབ་མི་འདྲ་བ་བཤད་པས། གཅིག་གིས་གང་འདོད་པ་ཅིག་ཤོས་ཀྱིས་མི་འདོད་པ་ལྟ་བུའི་ཁྱད་པར་ཆེ་ཡང་། དེ་རྣམས་དུས་རབས་མི་འདྲ་བ་དང་། ས་གནས་མི་འདྲ་བ། མིའི་ཁམས་དང་མོས་པ་མི་འདྲ་བ། རིག་གཞུང་གི་ཤུགས་རྐྱེན་ཁག་ལས་བྱུང་བ་ལྟར་དགོས་ངེས་ཀྱང་ཡིན། སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ལུགས་རང་གི་ནང་ཡང་གདུལ་བྱའི་མོས་ཁམས་མི་འདྲ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐེག་པ་མི་འདྲ་བ་དང་། ལྟ་གྲུབ་མི་འདྲ་བ་བྱུང་བ་རེད། དེ་ལྟ་ནའང་ལྟ་གྲུབ་འདྲ་མིན་ཚང་མའི་དགོས་དོན་ནམ། གང་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་གྲུབ་དོན་གང་ཡིན་དཔྱད་ན། གོང་གསལ་བྱམས་དང་སྙིང་རྗེ་སོགས་རྩལ་དུ་འདོན་མཁན་གཅིག་གྱུར་ཡིན་པའི་ཕྱོགས་སུ་མཚུངས་པར་འབབ་པས། ཆོས་ལུགས་གང་ཞིག་ལ་དད་པ་བྱེད་ཕྱིན་ཆད། ཆོས་ལུགས་དེའི་གཞུང་ནས་འབྱུང་བའི་དགོངས་དོན་བསླབ་བྱ་དེ་རྣམས་ལག་ལེན་འགེལ་དགོས་ཚུལ་བསྟན་ཡོད།

དངོས་དོན་ལ་དཔྱད་པའི་རིགས་པ་ཁོ་ནའི་ཐོག་ནས་བརྟག་ན། ཤེས་ཡོན་ལྡན་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ཀྱི་བློའི་འཆར་སྒོར་མཐའ་མེད་ཀྱང་། ཆོས་ལུགས་བར་གྱི་ཐབས་ཚུལ་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་པར་ཆུང་ཚེག་ལ་བརྟེན་ནས་མི་རྩོད་པར། ཚང་མས་ཐུན་མོང་དུ་སྟོན་པའི་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་བསླབ་བྱ་དེ་རྣམས་ཉིན་ཞག་ཕྲུགས་གཅིག་གི་ཉམས་ལེན་དུ་ཁྱེར་ཐབས་དགོས་པ་གལ་ཆེ། དེ་མིན་ཆོས་ལུགས་དང་། ལྟ་གྲུབ་མི་འདྲ་བའི་འཆར་སྣང་ཐ་དད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཕན་ཚུན་དྭང་ལེན་མི་ཐུབ་པའི་དབང་གིས་ཆགས་སྡང་འཁྲུག་རྩོད་ཀྱི་རྐྱེན་དུ་གྱུར་ན། སྤྱི་ཚོགས་མཐུན་འབྲེལ་བརྟན་བརླིང་ལ་གནོད་ཚབས་ཆེ་བས། དེང་གི་གནས་སྟངས་འཁྲུགས་པོ་འདིའི་ནང་ཡིད་གཟབ་རྣམ་དཔྱོད་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་གོམས་སྲོལ་དང་ཆོས་ལུགས་མི་འདྲ་བ་ལ་གུས་བཀུར་བརྩི་འཇོག་དང་། གུ་ཡངས་ཀྱི་བསམ་བློ་གཏོང་ཐབས་དགོས་གལ་ཇེ་ཆེར་གྱུར་པས། དེའི་ཆེད་དུ་ཆོས་ལུགས་གཞན་གྱི་དཔེ་དེབ་ཀློག་པ་ལྟ་བུ་ཁོ་ནས་མི་འཚེངས་པར། ཆོས་ལུགས་གཞན་དག་ཉམས་སུ་ལེན་མཁན་རྣམས་དང་བགྲོ་གླེང་ཐོག་ནས་ཕན་ཚུན་ཉམས་མྱོང་བརྗེ་རེས་བྱས་ན། ཆོས་ལུགས་གཞན་གྱི་ཆེ་བ་དང་། ལེགས་ཆ་མཐོང་ཐུབ་ཅིང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་གུས་བརྩི་འཕེལ་བ་ཞིག་འོང་བ་ཡིན། རྒྱ་ཆེ་ས་ནས་བལྟས་ཏེ་རིག་གཞུང་དང་། གོམས་སྲོལ། ལྷག་པར་ཆོས་ལུགས་གང་ལའང་དག་སྣང་སྦྱངས་ན་ལེགས་ཆ་སྤེལ་རེས་ཐུབ་པའི་དགེ་མཚན་ཆེན་པོ་ཡོད་དེ། འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་སྣ་ཚོགས་པའི་མྱོང་ཚོར་དང་། འགྲོ་བ་མིའི་སེམས་ཁམས་ཀྱི་རང་གཤིས། ཤེས་རྩལ་མི་འདྲ་བའི་བསམ་བློའི་འཁྱེར་སོ་དང་། བག་ཆགས། འདོད་པ། དགོས་མཁོ་ལ་སོགས་པ་གཅིག་གྱུར་ཁོ་ན་མིན་པར་དུ་མ་ཡོད་པ་དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་ཞི་བདེ་དང་། བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་ཐབས་ལམ་མི་འདྲ་བ་དགོས་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་འདིའི་དཔལ་ཡོན་གང་ཅི་འཕེལ་རྒྱས་ཆེད་དུ་དགོས་ངེས་ཅན་ཤ་སྟག་ཡིན་པས། ཆོས་ལུགས་མི་འདྲ་བ་ཇི་ཙམ་མང་བ་དེ་ཙམ་གྱིས་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་སྣ་ཚོགས་པའི་རེ་བ་སྐོང་བར་ཕན་ཐོགས་ཡོད། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འཇིག་རྟེན་ཆོས་ལུགས་ཡོངས་ལ་གཞི་རྩའི་མཐུན་ཆ་དེ་ལྟར་ཡོད་ཀྱང་། ཆོས་ལུགས་གཅིག་གིས་ཆོས་ལུགས་ཚང་མའི་གོ་ཆོད་ཐུབ་ཚུལ་བརྗོད་མི་ཐུབ་པ་དེ་ལྟར་ཡིན།

ཆོས་ལུགས་ཚང་མས་འགྲོ་བ་མིའི་བདེ་སྐྱིད་ཡར་རྒྱས་གོང་འཕེལ་འབྱུང་བར་འགན་ཁུར་བླངས་ན། འཇིག་རྟེན་ཞི་བདེའི་ཆེད་དུ་མཉམ་རུབ་ཀྱི་ལས་དོན་དཀའ་ཚེགས་ཆུང་ངུས་བསྒྲུབ་པར་ནུས་ཀྱང་། དམིགས་ཡུལ་དེ་བཞིན་དུས་ཡུན་ཐུང་ངུའི་ནང་དུ་སྒྲུབ་ཐུབ་ཐབས་མེད་པར་ངང་བསྲིང་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན་པའང་ཤེས་དགོས། འཇིག་རྟེན་ཞི་བདེར་ཐུགས་ཁུར་ཐེག་པའི་ཆོས་པ་རྣམས་ལ་གཞི་རྩའི་འགན་འཁྲི་གཉིས་ཡོད། དང་པོ་ནི༑ རང་རེས་ངེས་པར་དུ་ཆོས་ལུགས་ནང་ཕན་ཚུན་གོ་རྟོགས་སྤེལ་ཏེ་སྙིང་དོན་ཤེས་པའི་ཐོག་ནས་མཐུན་སྒྲིལ་འོང་ཐབས་ལ་འབད་དགོས། གཉིས་པ་ནི། སྐྱེ་རྒུ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་ཚོར་འདྲེན་པའི་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་རིན་ཐང་དེ་སྤེལ་བ་དང་། སྤྱིའི་བདེ་སྐྱིད་སྒྲུབ་ཐབས་གཉིས་ཀྱི་བར་རྒྱུན་གནས་ཐུབ་པའི་བསམ་ཚུལ་གཅིག་མཐུན་འོང་བར་འབད་དགོས། ཐབས་ཚུལ་དེ་གཉིས་ཀྱིས་སྒེར་དང་མཉམ་རུབ་ཟུང་འབྲེལ་ཐོག་ནས་འཇིག་རྟེན་ཁྱོན་ལ་ཞི་བདེ་སྤེལ་བའི་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་དགོས་ངེས་ཆ་རྐྱེན་རྣམས་སྐྲུན་ཐུབ་པ་ཡིན།

འཇིག་རྟེན་ཁྱོན་ཡོངས་དེང་རབས་ཅན་དུ་སྒྱུར་བཞིན་པའི་འོག ཆོས་ལུགས་རིས་མེད་ཀྱི་ལྟ་བ་སྤེལ་བའི་མདུན་བསྐྱོད་བྱེད་བཞིན་པ་འདི་ནི་དགེ་མཚན་ལྡན་ཞིང་། དེ་དང་ཆབས་ཅིག་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་རིན་ཐང་དེ་རྣམས་མེད་པར་བཟོ་ཆེད་བརྒྱུད་རིམ་ལྡན་པའི་འབད་བརྩོན་བྱེད་མཁན་ཡོད་ཀྱང་། སྐྱེ་བོ་ཤིན་ཏུ་མང་པོ་ཆོས་ལུགས་གང་རུང་ལ་དད་མོས་མུ་མཐུད་ཞུ་ཚུལ་གསོན་པོར་གནས་བཞིན་པའི་ཆོས་ཀྱི་བསམ་བློ་ནི། ཆོས་ཁས་མི་ལེན་པའི་སྲིད་ལུགས་ནང་དུའང་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་དེས་ཆོས་ཀྱི་ནུས་པ་གསལ་པོ་སྟོན་གྱིན་ཡོད། ཆོས་ལུགས་ནང་དུ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་མཚམས་བརྩི་རྒྱུ་མེད་ཅིང་། ཆོས་ལུགས་ཇི་ལྟ་བུས་མི་རིགས་གང་འདྲ་ཞིག་ལ་ཕན་པ་ཡིན་ན་དེ་ལྟར་ལོངས་སུ་སྤྱོད་དེ་ཉམས་ལེན་ཆོག་པ་དང་། སྐྱེ་བོ་ཕོ་མོ་སུ་འདྲ་ཞིག་ནས་རང་ཉིད་གང་ལ་མོས་པའི་ཆོས་དེ་གདམ་རྒྱུ་གལ་ཆེ་ཞིང་། འོན་ཀྱང་ཆོས་ལུགས་གང་ཞིག་བདམས་རྗེས་ཆོས་ལུགས་གཞན་རྣམས་ཁས་མི་ལེན་པར་བསྙད་དེ་སོ་སོའི་སྤྱི་ཚོགས་ནས་བུད་མི་དགོས་པར་མ་ཟད། ཆོས་ལུགས་ཐ་དད་འཛིན་མཁན་རྣམས་དང་མཛའ་མཐུན་གྱི་ངང་ནས་གནས་ཐུབ་པ་དགོས། དོན་དུ་སྐྱེ་འགྲོ་གཞན་ལ་ཕན་བདེ་བསྒྲུབ་རྒྱུར་སྒོ་ཀུན་ནས་དམིགས་དགོས་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་གཞི་རྩ་ཡིན་པ་ཞེ་ལ་བཞག་སྟེ། རྒྱུན་དུ་རང་ཉིད་གང་ཟག་གཞན་གྱི་ཕྱོགས་སུ་བསམ་བློའི་འཁྱེར་སོ་ཇི་ལྟར་ཡོད་མེད་བརྟག་དགོས་པ་དང་། གལ་ཏེ་སྐྱོན་གྱི་ཕྱོགས་སུ་ལྷུང་བར་ཤེས་མ་ཐག་ཏུ་དག་སེལ་ལེགས་བཅོས་དགོས་པ་འདི་གཉིས་དོན་གནད་གཙོ་ཆེ་བ་ཡིན།

འཇིག་རྟེན་འདིར་ཆོས་ལུགས་ལ་བརྟེན་པའི་གླེང་རྙོག་འོང་རྐྱེན་གཅིག་ནི། དད་པ་གཅིག་དང་། ཆོས་ལུགས་གཅིག བདེན་པ་གཅིག མཐར་ཐུག་གཅིག་ཅེས་པ་རྣམས་ཡིན་པར་སྣང་བ་དེ་རྣམས་སྤྱི་ཁྱབ་ཏུ་བརྗོད་དཀའ་བ་ཞིག་རེད། མི་སྒེར་གཅིག་གི་ངོས་ནས་བཤད་ན་རང་རང་གི་ཆོས་ལུགས་བྱེ་བྲག་པའི་ནང་དུ་དེ་ལྟར་དགོས་གལ་ཆེ་བས། ནང་པ་རང་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནའང་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་སུ་གཞན་དུ་མི་སྨྲ་བའི་སྒོ་ནས་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ཞེས་པ་ཞིག་གསུངས་པ་ལྟར། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཁོ་ནར་རྩེ་གཅིག་པའི་དད་པ་དགོས་པ་བཞིན་དུ་ཆོས་ལུགས་གཞན་རང་རང་གི་རྗེས་འཇུག་རྣམས་ནས་སོ་སོའི་ཆོས་ལ་དད་པ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་བྱ་དགོས། འོན་ཀྱང་རྒྱུ་མཚན་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་ལུགས་གཞན་རྣམས་ལེགས་པོ་མིན་ཚུལ་བརྗོད་ན་འགལ་ཚབས་ཅན་དུ་འགྱུར་བ་ཡིན། དེས་ན་ཉམས་ལེན་པ་སོ་སོར་རང་རང་གི་ཆོས་ལ་རྩེ་གཅིག་པའི་དད་པ་དང་ཆབས་ཅིག སྤྱི་ཚོགས་སུ་ཆོས་ལུགས་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་ཡོད་པ་དེ་རྣམས་ངོས་ལེན་ཞིང་། འགྲོ་བ་མི་ལ་དགོས་མཁོ་ཡང་དག་པ་ཡོད་ཚུལ་བསམ་ཤེས་ཀྱིས་གུས་བརྩི་ཞུ་དགོས། དེར་བརྟེན་རང་གི་ཆོས་གཅིག་དང་། བདེན་པ་གཅིག་ཅེས་པའི་བསམ་ཚུལ་དེའི་ཐོག་ནས་སྐྱེ་བོ་གཞན་རྣམས་ཀྱང་དེའི་སྟེང་དུ་འགྲོ་དགོས་ཞེས་བརྗོད་དེ། ཆོས་ལུགས་སྤེལ་རིགས་འབྱུང་ན་རྙོག་དྲ་སློང་བྱེད་མ་ཟད། དུས་ཚོད་ཡོལ་བའི་རང་བཞིན་ཅན་ཞིག་རེད། སྔ་མོ་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་དམ་པོ་དེ་ཙམ་མེད་པར་འཇིག་རྟེན་འདིའི་ཁོར་ཡུག་བྱེ་བྲག་པ་རེ་རེར་སོ་སོར་འཚོ་གནས་བྱེད་སྐབས་རང་རང་གི་ཆོས་ལུགས་གཅིག་དང་། གོམས་གཤིས་གཅིག་རྐྱང་གི་ལྟ་སྟངས་དེ་རྣམས་ལག་ལེན་བསྟར་སའི་གཞི་ཞིག་ཡོད་པས། ཁོར་ཡུག་དེའི་ནང་རང་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་དེ་ཉིད་སྤེལ་ན་འགྲིགས་སྟབས། དེ་སྔོན་བོད་རང་གི་ལུང་པར་ནང་ཆོས་སྤེལ་བ་འཐུས་ཀྱང་། ད་ཆ་ཡུལ་གྲུ་ཕན་ཚུན་གྱི་འབྲེལ་ལམ་དང་། འགྲུལ་བཞུད་བདེ་བས་སྔ་མོའི་གནས་སྟངས་རྩ་བ་ནས་འགྱུར་ཏེ། མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞི་སྔར་ཡོད་དེ་ཀར་གནས་ཐབས་མེད་པར་བརྟེན། “འཇིག་རྟེན་ཆུང་ངུར་”སོང་བའི་ཐ་སྙད་བྱེད་སྲོལ་ཡོངས་ཁྱབ་ལྟར། གྲོང་ཁྱེར་ཆེ་ཁག་ལྟ་བུར་མི་རིགས་དུ་མ་འདུས་པའི་འཚོ་བའི་གོམས་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་པ་དང་། ཆོས་ལུགས་ཅི་རིགས་དར་ཁྱབ་ཡོད་པས། ཕ་མེས་ནས་ཆོས་ལུགས་གཞན་ཁག་དར་བའི་ཡུལ་དུ་ཆོས་ལུགས་གསར་པ་སྤེལ་ཐབས་བྱས་ན་མི་འོས་པར་བརྟེན། ངོས་ནས་འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིའི་རྒྱལ་ཁབ་གང་དུ་བསྐྱོད་ཀྱང་རང་རང་གི་ཕ་མེས་ནས་གོམས་སྲོལ་རྒྱུན་འཇགས་ཡོད་པའི་ཆོས་ལུགས་དེ་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་མུ་མཐུད་ནས་སློབ་པ་འོས་འཚམས་ཆེ་ཚུལ་དང་། གང་དག་ནང་པའི་ཆོས་ལ་མོས་པ་རྣམས་ཀྱང་གྱ་ཚོམ་དུ་ཆོས་ལུགས་བརྗེ་བསྒྱུར་མི་འོས་ཚུལ་ནན་བརྗོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད། དེ་དང་མཚུངས་པར་ངོས་ནས་དེ་སྔོན་སོག་ཡུལ་དུ་འགྲོ་སྐབས་ཤིག་ལ། ཀོ་རི་ཡའི་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་པ་འགའ་ཞིག་གིས་ཆོས་སྤེལ་བཞིན་འདུག་པར། སོག་པོའི་ཡུལ་གྲུ་འདི་བཞིན་ནང་པའི་ཡུལ་ཞིག་ཡིན་པས། ཁྱེད་ཚོས་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་སྤེལ་ན་འཇུག་པོ་མེད་ཚུལ་བརྗོད་རྒྱུ་བྱུང་། འགའ་རེས་ཆོས་པའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཤིག་དང་། ཆོས་ཀྱི་སློབ་སྟོན་པ་ཞིག་གི་བྱེད་བབས་ཅི་རིགས་རང་བློར་མ་བབས་པར་མཐོང་བའི་དབང་གིས། དེ་ཉིད་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྐྱོན་དུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཐལ་སྣང་བ་འདི་བཞིན་ནོར་འཁྲུལ་ཆེན་པོ་ཡིན། དེ་དང་མཚུངས་པར་ཆོས་ཚུལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འགྲེལ་བ་དང་། རང་བཟོའི་བསྲེ་ལྷད་བཅུག་པ། ཆོས་འབག་གྱོན་ནས་དཔལ་འབྱོར་འདུ་འགོད་དང་། ཆབ་སྲིད་དབང་བསྒྱུར་སོགས་ཀྱིས་རང་དོན་སྒྲུབ་པའི་ངང་ཚུལ་སོགས་ཀྱང་ཐོན་པ་རྣམས་ནི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྐྱོན་མིན་པར། ཆོས་པའི་ཚུལ་དུ་རློམ་པའི་གང་ཟག་དེའི་སྐྱོན་ཡིན་པས། དེ་གཉིས་དབྱེ་བ་ངེས་པར་དུ་འབྱེད་དགོས།

ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པ་རྣམས་སྤྱི་སྤོམ་ཐོག་ནས་ལེགས་ཉེས་དབྱེ་འབྱེད་མི་ནུས་ཏེ། ལེགས་པ་ཞེས་པ་དེ་ནི་ཕན་པ་ཞིག་ལ་གོ་དགོས་པ་དང་། ཕན་དང་མི་ཕན་ཞེས་པ་ནི། རན་པ་དང་མ་རན་པའམ། འཚམས་པོ་ཡོད་མེད་ཅིག་ལ་གོ་དགོས་པས། ཆོས་ལུགས་ལེགས་ཉེས་ཀྱི་བགྲོ་གླེང་ནམ་བྱུང་སྐབས་སུ། ངོས་ནས་དེ་ལ་ཚོད་འཛིན་མི་ཐུབ་ཚུལ་བརྗོད་ཀྱིན་ཡོད། གང་ལགས་ཤེ་ན། ཆོས་ནི་སྨན་དང་འདྲ་བས། སྨན་གྱིས་ནད་ཅིག་ལ་ཕན་དགོས་ཤིང་། དེ་ཡང་སྐབས་རེ་ནད་རིགས་གཅིག་ལ་སྨན་རིལ་བུ་ཆུང་ངུ་གཅིག་གིས་ཕན་པ་འབྱུང་ལ། ནད་འགའ་རེར་སྨན་རིན་ཐང་ཆེན་པོ་མང་པོ་སྤྲོད་དགོས་པའང་འབྱུང་བས། ནད་བྱེ་བྲག་པ་གང་ལ་ཕན་པའི་སྨན་དེ་ཉིད་སྐབས་ཐོབ་དེ་ལ་བལྟོས་ཏེ་ལེགས་ཤོས་བརྩི་རྒྱུ་མ་གཏོགས། རིན་ཐང་ཆེ་ཆུང་གི་ངོས་ནས་ལེགས་ཉེས་ཀྱི་ཁྱད་པར་འབྱེད་པའམ། སྨན་བྱེ་བྲག་པ་གཅིག་སྤྱིར་བཏང་ལེགས་ཤོས་སུ་འཇོག་མི་ཐུབ་པ་དང་འདྲ་བར། མིའི་ཁམས་དང་མོས་པ་མི་འདྲ་བས། སོ་སོར་འཚམས་པའི་ཆོས་ལུགས་དེ་ཉིད་གང་ཟག་བྱེ་བྲག་པ་དེ་ལ་བལྟོས་ཏེ་ལེགས་ཤོས་སུ་གྱུར་པ་རེད། དཔེར་ན། སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་འདི་ངོས་སྒེར་ལྟ་བུར་འོས་ཤིང་འཚམས་པའི་ཆོས་ལེགས་ཤོས་ཡིན་ནའང་། སྐྱེ་བོ་ཡོངས་ལ་འདི་ཉིད་ལེགས་ཤོས་ཡིན་ཚུལ་གཏན་ནས་བརྗོད་མི་ཐུབ། དེས་ན་གང་ཞིག་དཀོན་མཆོག་ལ་ཡིད་ཆེས་ཁོ་ནས། དེ་ཉིད་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་འདིའི་སྣོད་བཅུད་ཐམས་ཅད་བཀོད་པའི་ཚུལ་ལ་བློ་བཀལ་ཐུབ་པ་ཚོར། འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོའི་ལྟ་གྲུབ་ལས་བརྩམས་པའི་ཆོས་དེ་འཆད་ན་རན་ཞིང་། དཀོན་མཆོག་དེའི་བསླབ་བྱ་བྱམས་པ་དང་། སྙིང་རྗེ། བཟོད་པ་བཅས་ལ་བརྩི་བཀུར་ལག་ལེན་དུ་ཁེལ་བར་བྱས་ན། འཇུག་པའང་བདེ་ལ། ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་ལས། སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི་དང་ལས་རྒྱུ་འབྲས་སོགས་མགོ་རྙོག་གི་རྒྱུར་མཐོང་བ་དེ་འདྲ་འོང་སྲིད་པ་དང་། དེ་མིན་གང་དག་རྒྱུ་མཚན་འཚོལ་ཞིང་། དཔྱད་པ་ལ་མོས་པ་རྣམས་ཀྱི་ངོར། སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་སོགས་ཀྱི་ཐོག་ནས་བཤད་ཚུལ་འདི་རྣམས་མ་རེད་ཟེར་རྒྱུ་རང་མི་འདུག་སྙམ་པ་ཞིག་འོང་བ་ལས། ཐམས་ཅད་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོས་བྱས་པར་འདོད་དགོས་ན། དམག་འཁྲུག་ལ་སོགས་པ་འདི་རྣམས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོས་བྱས་པ་དང་། རང་རེའི་ཉོན་མོངས་དེ་ཡང་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོས་བྱས་པ་སོགས་རྙོག་དྲར་མཐོང་བས། མཚམས་རེ་ངོས་ནས་ཀུ་རེའི་ཚུལ་དུ། དཀོན་མཆོག་གིས་ས་གཞི་འདིའི་སྒང་ལ་འཇིག་རྟེན་རྙོག་དྲ་ཚ་པོ་འདི་འདྲ་བ་ཞིག་བཀོད་དེ། འ་འུབ་མི་འདུས་པའི་དཀའ་ངལ་བཟོ་གནང་མཛད་པ་ཡིན་ན། དཀོན་མཆོག་དེ་བརྩེ་བའི་བདག་ཉིད་མིན་པར་འགྱུར་ལ། དཀོན་མཆོག་གིས་ཀྱང་། རྙོག་དྲ་དེ་འདྲ་རང་འོང་བསམ་པའང་མ་བྱུང་ཞེས་གསུངས་ནས། འཇིག་རྟེན་འདི་ལྟར་བཀོད་ཐལ་ཤོར་འདུག་དགོངས་རྒྱུའི་ཉེན་ཁ་མེད་དམ་ཞེས་དྲན་ཚུལ་བཤད་ཀྱི་ཡོད།

ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་ཆ་ནས་བརྩི་ན་ནི་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་འདི་རྒྱ་ཆེ་ཤོས་གྲས་དང་། ཟབ་ཤོས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་ཚུད་ཚུལ་བརྗོད་ཐུབ་སྟེ། དེང་སང་ཆོས་ལུགས་མང་པོ་ཞིག་ལ་ཚན་རིག་གི་ཐོག་ནས་“འགྲན་རྩོད་”དམ། དབྱིན་སྐད་ནང་“ཆ་ལེན་ཇི་” (Challenge) ཟེར་བ་དེ་ཤུགས་ཆེར་འབྱུང་མུས་ལྟར་ཡང་། སྤྱིར་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་དང་། དེའི་ནང་ནས་དཔལ་ནཱ་ལནྡཱའི་ཆོས་བརྒྱུད་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་ཐོག་ལ་འགྲན་རྩོད་འོང་རྒྱུའི་ཚབ་ཏུ། ཕན་གྲོགས་སུ་འགྱུར་བཞིན་པ་འདིས་ཀྱང་མཚོན་པར་ནུས།

དེས་ན་ནང་ཆོས་ཀྱི་བསླབ་བྱར་མཚོན་ན། མྱོང་ཚོར་དང་། སྣོད་བཅུད་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་རང་རང་གི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཁོ་ན་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བས། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་པ་རྣམས་ལའང་རང་རང་གི་འབྱུང་རྐྱེན་རེ་ཡོད་ལ། དེ་རྣམས་ངོ་མ་གང་ཡིན་བརྟག་ཐབས་དང་། ངོས་འཛིན་མ་ནོར་བ་བྱེད་དགོས་ཚུལ་གསལ་བར་རྩལ་དུ་བཏོན་པའི་སྙིང་པོ་བདེ་བ་སྒྲུབ་ཅིང་། སྡུག་བསྔལ་སེལ་ཐབས་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་གཙོ་བོ་ཕན་ཚུན་བྱམས་བརྩེའི་བསམ་པ་དང་། མཛའ་གཅུག་གི་འདུ་ཤེས་བཟང་པོ་སྐྱེ་ཐབས་རྣམས་ཀྱི་བློའི་འཛིན་སྟངས་ནོར་འཁྲུལ་ཡིན་མིན་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཕྱོགས། དེ་ལ་ལེགས་བཅོས་གཏོང་ཚུལ་གྱི་གནས་ལུགས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དམིགས་བསལ་རྒྱ་ཆེ་གཏིང་ཟབ་ཞིབ་ཆ་གསུངས་པ་དེ་རྣམས་ཉིན་རེའི་འཚོ་བ་དང་། དཔལ་འབྱོར། འཛིན་སྐྱོང་། ཆོས་ལུགས། ཆབ་སྲིད། ཁྲིམས་དོན་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལས་རིགས་གང་ལའང་འབྲེལ་བའི་རྨང་གཞིར་གྱུར་གཤིས། ཕུགས་རྒྱང་རིང་པོའི་བདེ་སྐྱིད་སྒྲུབ་ཆེད་ཙམ་མ་ཟད། འཕྲལ་སེལ་མི་ཚེ་འདི་ཀའི་ཐོག་ཏུའང་དོན་ཕན་ལྡན་པའི་བསླབ་བྱ་ཐུན་མོང་བའི་རིགས་ཤིན་ཏུ་མང་པོ་ཡོད་པ་དེ་རྣམས་ཚེ་ཕྱི་མ་ཁས་ལེན་མིན་དང་། ཆོས་པ་ཡིན་མིན། ཆོས་ལུགས་གང་འདྲ་ཞིག་ལ་དད་མོས་ཡོད་མེད་ཀྱི་དབྱེ་རིས་མེད་པར། ཉིན་ཞག་ཕྲུགས་གཅིག་གི་འཚོ་བ་སྤྱོད་ཕྱོགས་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གོང་སྨོས་རྣམས་ཀྱི་ཐོག་ཏུ་ལག་ལེན་བཀལ་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སྙིང་སྟོབས་ཆེན་པོ་འཕེལ་བར་བྱེད་པ་མ་ཟད། འཇིགས་སྣང་དང་སེམས་ཤུགས་ཆག་པའི་ངང་ཚུལ་མི་འབྱུང་བའི་ནུས་པ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི། སྐྱེ་བོ་དུ་མའི་མྱོང་ཐོག་ནས་ར་འཕྲོད་ཐུབ་ལ། རང་ཉིད་མི་ཡ་རབས་ཤིག་བྱས་ན་གཞན་དང་མཐུན་པས་གྲོགས་མང་ཞིང་། མི་ཚེ་སྐྱིད་པོ་འོང་བ་དང་། ཉེ་འཁོར་དུ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱང་དགའ་བདེའི་ཚོར་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བས། ཅི་ཙམ་མ་སྐྱིད་པ་ཉུང་བ་དེ་ཙམ་གྱིས་རང་གཞན་ཡོངས་ལ་བདེ་སྐྱིད་ཆེ་བ་ཤེས་གསལ་ལྟར་རེད། གལ་ཏེ་རང་ཉིད་མི་མ་རབས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་ན་གྲོགས་ཀྱང་ཉུང་ཞིང་། ཀུན་དང་མི་མཐུན་པས་གྲོགས་མེད་གཅིག་པུར་ལུས་པ་དང་། མི་ཚེ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཁུང་བུར་ཚུད་ལ། རང་གི་ཉེ་འཁོར་དུ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱང་མི་བདེ་བའི་རང་བཞིན་དུ་འགྱུར་བས། རང་ཉིད་གང་ཟག་གཅིག་ཁོ་ནའི་སྤྱོད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཀྱང་གཞན་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཇི་ལྟར་ཐེབས་ནུས་པ་གོ་བས་ཆོད་པ་དང་། དེ་བཞིན་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་ལ་མཚོན་ནའང་། ཡ་རབས་ཇི་ཙམ་མང་བ་དེ་ཙམ་གྱིས་སྤྱི་ཚོགས་བདེ་སྐྱིད་ལྡན་པ་དང་། མ་རབས་ཇི་ཙམ་མང་བ་དེ་ཙམ་གྱིས་སྤྱི་ཚོགས་ནང་རང་གི་ངང་གིས་འཁྲུགས་རྩོད་སོགས་ཀྱིས་ཞི་བདེ་དང་བརྟན་ལྷིང་མི་འོང་བ་མཐོང་ཆོས་སུ་གྲུབ་པ་ཡིན།

ཆོས་དད་དེ་ལ་རིགས་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པས། ནང་པའི་ཆོས་ལུགས་ལ་མཚོན་ན། རང་རེས་ཆོས་དད་བྱ་ཚུལ་ངོ་མ་དེ་ནི་རྨོངས་དད་ཐོག་ནས་མིན་པར། རྣམ་པར་དཔྱོད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་གྲོགས་དང་བཅས་པའི་ཆོས་དད་ཅིག་དགོས་སྟབས། སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ཀྱི་འགྲོ་སྟངས་སྤྱི་ཡོངས་སྒྲོམ་གཞི་རྒྱས་བསྡུས་ལ་མ་བལྟོས་པར་དཔྱད་ནས་ཤེས་དགོས་པ་གལ་གནད་ཤིན་ཏུ་ཆེ་ལ། ཉུང་མཐར་ལོ་གཅིག་གཉིས་ལྟ་བུར་ཞིབ་ཚག་པོས་བགྲོ་གླེང་དང་། དྭོགས་གཅོད། སློབ་སྦྱོང་ནན་ཏན་ཞིག་གིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཚུལ་རྒྱ་ཆེན་པོ་འདིའི་གོ་བ་ཆགས་ན། གཞི་ནས་ནང་པའི་ཆོས་སུ་མཐར་ཐུག་གི་ཐོབ་བྱ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་གི་ཡོན་ཏན་བཤད་སྐབས། བློ་ཡུལ་ལས་འདས་པ་དེ་བཞིན་རང་རྒྱུད་ལ་སྐྱེ་སྲིད་པར་མཐོང་ཐུབ་པ་ནི། གཞི་ལ་གནས་ཚུལ་དེ་འདྲ་ཞིག་ཡོད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། ལམ་དུས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ཉམས་ལེན་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་བྱས་ཏེ། དེས་ཉམས་མྱོང་བསགས་པ་མཐར་ཕྱིན་པའི་འབྲས་བུར་བླ་ན་མེད་པའི་ཡོན་ཏན་དེ་འདྲ་ཐོབ་པ་འོང་ཐུབ་ཚུལ་རྒྱུ་མཚན་དང་འབྲེལ་བའི་ངེས་པ་རྙེད་རྒྱུ་ཡོད་པ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས། རང་གི་འདོད་པས་དྭང་དུ་བླངས་ཏེ་རང་སེམས་ལེགས་བཅོས་གཏོང་ཐབས་ལོ་ཟླ་ཞག་སྦྲེལ་གྱིས་འབད་བརྩོན་བསྟེན་ན། སེམས་ཀྱི་འཁྱེར་སོར་བསྒྱུར་བཅོས་ཐེབས་ཏེ་རང་གཞན་ཀུན་ལ་ཁེ་བཟང་ཆེན་པོ་ཐོབ་པར་ངེས་པ་ཡིན། ཆོས་དད་ཅེས་པ་འདི་ནི་ཕྱིས་སུ་བྱུང་བའི་སེམས་ཀྱི་འཁྱེར་སོ་ཞིག་ཡིན་པ་འདིས། སྔར་ནས་ལྷན་སྐྱེས་རང་ཆས་སུ་ཡོད་པའི་ཡ་རབས་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་རྨང་གཞི་བྱམས་བརྩེའི་ས་བོན་གོང་སྤེལ་གཏོང་བའི་ཆ་རྐྱེན་དུ་འཁྱེར་ཤེས་པའི་ཐོག་ནས་མི་ཚེ་བདེ་སྐྱིད་ལྡན་པར་བྱེད་པ་ཚུན་ལའང་དོན་ཕན་ལྡན་པ་ཞིག་དགོས་ཤིང་། དེ་མིན་རང་ཉིད་ཆོས་ལུགས་དེ་དང་དེའི་རྗེས་འབྲངས་ཡིན་ཚུལ་ཁ་ཁྱེར་ཙམ་མ་གཏོགས། ཆོས་པ་ངོ་མ་མ་ཡིན་ལ། དེ་ནི་འགན་འཁུར་གྱི་བསམ་པར་རག་ལུས།

འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིའི་ཆོས་ལུགས་ཚང་མར་མིའི་བསམ་པ་བཟང་པོ་ཡར་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུའི་ཐད་ཞབས་འདེགས་བསྒྲུབ་རྒྱུའི་ནུས་པ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡོད་ཀྱང་། དེའི་ཆ་རྐྱེན་ཆོས་ལུགས་སོ་སོའི་བསླབ་དོན་ངོ་མ་དེ་རྣམས་རང་གི་ཉིན་རེའི་འཚོ་བའི་ནང་ལག་ལེན་དུ་འཁྱེར་ཚུལ་དོ་སྣང་ཡང་མ་བྱས་ན། ལག་ལེན་ཐོག་ནས་མི་འདེང་བའི་སྐྱོན་ཆ་ལྷག་པར་མ་ཟད། སྐྱེ་བོ་དུ་མས་ཆོས་ལུགས་ནི་ལུགས་སྲོལ་རྙིང་པ་དང་། དུས་ཚོད་ཡོལ་ཟིན་པ་ཞིག་ལ་བརྩི་ཞིང་། ཆོས་ལུགས་མི་སྣ་ཁག་གཅིག་ནས་ཆོས་ལ་ནན་ཏན་ཆེན་པོས་སློབ་ཚུལ་ཡིན་ཁུལ་ཐལ་ཆེའི་བསམ་བློ་དོག་པོས་མཁྲེགས་བཟུང་ཐོག་ནས་རང་ལྟ་མཆོག་འཛིན་ (Fundamentalist) བྱེད་པོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ནས། ཆོས་ཚུལ་དང་། ལྟ་གྲུབ་གཞན་ལ་སྨོད་ཅིང་སྡང་བའི་ཕྱོགས་ལྷུང་གི་ལྟ་བ་འཛིན་ཏེ། ཆོས་དང་འགལ་བའི་བསམ་སྤྱོད་ཅི་རིགས་ཐོན་ཡང་། སྲོལ་རྒྱུན་ཡིན་ཚུལ་གཙིགས་བཟུང་གིས་མགོ་བོ་འཁོར་ཏེ་སྤྱི་ཚོགས་ནང་མི་ཚེའི་དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་དང་། རྒྱུན་ལྡན་གྱི་དཀའ་ངལ་རྣམས་ལ་གདོང་ལེན་མ་ཐུབ་པས། ཆོས་ཀྱི་ཕན་ཐོགས་དོན་འཁྱོལ་འོང་རྒྱུར་འགོག་རྐྱེན་དུ་འགྲོ་བ་སྲིད། དེ་ནི་བོད་པའི་གོམས་གཤིས་ཐེ་བའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་མང་པོ་ཞིག་ཏུ་ཆོས་ཚུལ་དེ་དང་། དེའི་གནད་དོན་ཇི་བཞིན་མ་ཤེས་ཤིང་། ཆོ་ག་ཕྱག་ལེན་ལྟ་བུའི་ཕྱི་ཚུལ་གྱི་སྤྲོས་པས་ལོ་མས་འབྲས་སྒྲིབ་སོང་བ་ཁོ་ནར་དམིགས་བསལ་དོ་གལ་ཆེན་པོ་བྱས་སྟབས། རྩ་བ་བོར་ནས་ཡལ་ག་འཚོལ་ཏེ་མགོ་བོ་འཁོར་བའི་བྱེད་བབས་ལ་བརྟེན་ནས། ཆོས་ལུགས་ཀྱིས་སྤྱི་ཚོགས་ལ་ཞབས་འདེགས་དང་། ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་རྒྱུའི་ནུས་པ་ཆུང་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པས། ཆོས་དེ་དུས་དང་གནས་སྐབས་ཇི་འདྲ་ཡིན་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་དགོས་མཁོ་ཆེ་བས། ཐོག་མར་ཆོས་ཀྱི་བསླབ་བྱའི་སྙིང་པོ་གང་ཡིན་དང་། ཆོས་ལུགས་དར་ནས་དུས་རབས་མང་པོ་སོང་རྗེས་ཆོས་ཉམས་སུ་ལེན་ཚུལ་ལམ་དང་ལུགས་སྲོལ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་ཆོས་ཀྱི་རིག་གཞུང་གི་གོམས་སྲོལ་གང་ཡིན་དེ་གཉིས་དབྱེ་བ་འབྱེད་ཤེས་པའི་ཐོག་ནས། སྙིང་པོ་གང་ཡིན་དེ་གཙོར་བཟུང་བྱ་རྒྱུ་གནད་ཀྱི་དོན་པོ་ཡིན་ལ། ཆོས་ལུགས་ཉམས་ལེན་བྱེད་པོ་ཚང་མས་དགོས་མཁོ་དང་། གནས་སྟངས་ལ་འཚམས་པའི་འདེམས་ཁ་མ་ནོར་བར་བསྒྱུར་བཅོས་གཏོང་ཚུལ་ཤེས་ནས་ངེས་པར་ལག་ཏུ་བླང་རྒྱུ་དགོས་གནད་ཆེ་བར་མཐོང་། རང་གཞན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་མང་པོ་ཞིག་ཏུ་ཆོས་ཀྱི་སྙིང་པོ་གཞན་ཕན་བྱམས་བརྩེའི་བསམ་སྤྱོད་བརླགས་ནས། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་པ་ལྟ་བུས་རེས་གཟའ་ཉི་མར་ལྷ་ཁང་ནང་འགྲོ་ཙམ་དང་། ཁ་ཆེ་རྣམས་ནས་ཉིན་རེའི་ཕྱག་འཚལ་ཐེངས་ལྔ་མ་ཆག་ཙམ་བྱེད་ཅིང་། ནང་པ་རྣམས་ནས་ཆོས་བྱེད་ཟེར་བ་དེ་ནི། འཆར་ཅན་ཁ་ཏོན་སྨིན་མ་ཟིང་ཟིང་ངང་ཆོ་ག་འདོན་པ་དང་། གསུང་རབ་ཀློག་པ། སྐུ་བརྙན་སོགས་ཀྱི་མདུན་དུ་མཆོད་འབུལ་དང་། སྨོན་ལམ་འདེབས་པ། ཕྲེང་བ་ལག་ཏུ་ཁྱེར་ནས་གཟུངས་སྔགས་བཟླས་བརྗོད་བྱེད་པ། རྒྱུན་དང་འཕར་མའི་ཞབས་བརྟན་སྣ་ཚོགས་བྱེད་པ་སོགས་ལ་གོ་བ་དུ་མ་འབྱུང་ཞིང་། དེ་སྐབས་མིག་གཉིས་ཟུམ་ཟུམ་ཐོག་ནས་དད་པ་ཆེ་མདོག་བྱས་ཀྱང་། ཕྱིའི་རྐྱེན་དང་འཕྲད་མ་ཐག་ཏུ་ང་རྒྱལ་དང་ཁོང་ཁྲོ་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་རགས་པ་མངོན་དུ་འགྱུར་ཆོག་ཆོག་ཡོད་པ་དང་། ཁ་ཏོན་བྱེད་པའི་རིང་དང་། ཉིན་ཞག་ཕྲུགས་གཅིག་གི་སྤྱོད་ལམ་རྣམས་སུ་རང་སེམས་ལ་དཔྱད་ཞིབ་དང་། བྱམས་བརྩེའི་བག་ཆགས་མེད་པར་རང་རྒྱལ་གཞན་ཕམ་ཁོ་ནའི་བསམ་སྤྱོད་ལས་མ་འདས་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པ་རྣམས་ནི་སེམས་རྒྱུད་ཆོས་དང་མ་འདྲེས་པའི་རྟགས་ཡིན་པས། ཆོས་བྱེད་སྟངས་ལ་དེ་ལྟ་བུའི་ནོར་འཁྲུལ་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་རེད། ཆོས་ཞེས་བརྗོད་སྐབས་ཕྱག་མཆོད་སོགས་ལ་བརྩོན་པ་གཙོ་ཆེར་བརྩི་བ་ལྟ་བུ་ལམ་དང་ལུགས་སྲོལ། ལད་མོ་ལྟ་བུའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་རིགས་རྒྱུན་འཇགས་དེད་ནས་འགྲོ་རྒྱུ་མིན་པར། ཆོས་ཀྱི་བསླབ་བྱ་གང་དང་གང་ཡོད་དེ་རྣམས་སོ་སོའི་ཉིན་རེའི་མི་ཚེའི་ཆ་ཤས་སུ་འགྱུར་བ་བྱས་ཏེ་ཡ་རབས་སྤྱོད་བཟང་ལ་སྨན་ཐབས་ལག་ལེན་བསྟར་དགོས། དེ་མིན་ཕྱིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཙམ་གྱི་དགེ་སྦྱོར་སྒྲུབ་པའི་ངང་ཚུལ་ཐོག་ནས་ཆོས་ཀྱི་དགོས་དོན་བསམ་བློར་ལེགས་བཅོས་དང་། ཤུགས་རྐྱེན་གང་ཡང་མི་ཐེབས་ཤིང་། ལྷ་བསྒོམ་པ་དང་། སྔགས་བགྲང་བ། རྩ་རླུང་ཐིག་ལེ། གཏུམ་མོ་འབར་འཛག འཕོ་བ། གྲོང་འཇུག་སོགས་ཀྱི་ཉམས་ལེན་མང་པོ་མུ་སྟེགས་པར་ཡང་ཡོད་མོད། སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ཀྱི་གཞི་རྩ་མཐར་ཐུག་ནི། བྱམས་སྙིང་རྗེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང༌། སྟོང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་སྒོམ་པ་རྨང་གཞིར་བཞག་པའི་ཐོག་ནས་ཁྱད་ཆོས་ཐོན་དགོས་པ་ཡིན། ནང་ཆོས་གཤའ་མ་བྱེད་པའི་སྒོམ་ཆེན་ངོ་མ་རྣམས་ཀྱིས་ཕྲེང་བ་སོགས་གང་ཡང་མེད་པར་མཉམ་པར་བཞག་ནས། ཐོག་མར་རང་གི་སེམས་ལ་བརྟག་དཔྱད་དང་འབྲེལ་བར་ཇི་ལྟར་ཐོས་པའི་དོན་ལ་སྒྲོ་འདོགས་གཅོད་བཞིན། ལམ་ཐུན་མོང་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ལ་སློབ་པའི་ཉམས་ལེན་གྱི་གཙོ་བོ་སྒོམ་སྒྲུབ་ལ་གཞོལ་ཏེ། ཐོས་བསམ་སྒོམ་པ་རིམ་ཅན་དུ་སློབ་པ་དེ་ལྟར་དགོས་ཤིང་། ཉམས་ལེན་གྱི་གནད་ལ་མི་མཁས་པ་རྣམས་ནས་གང་ཡང་མི་སྒོམ་པར་ཆོ་ག་སོགས་ཚར་རེ་ཤར་འདོན་དང་། སྔགས་བཟླ་བ་རྣམས་ནི་ཆོས་བྱེད་ཚུལ་ཆ་མ་ཚང་བ་ཡིན། དེ་སྔོན་བོད་མི་སེར་སྐྱ་མཆོག་དམན་ཡོངས་ལ་ཁྱབ་པའི་ཆོས་ཀྱི་སློབ་སྦྱོང་བྱ་རྒྱུའི་སྒྲིག་འཛུགས་མེད་པ་ཆེས་ཕངས་པའི་རང་བཞིན་དེ་ཡིས་གཞི་རིམ་མང་ཚོགས་ཕལ་པས་ཆོས་ཀྱི་ནང་དོན་ཤེས་རྟོགས་མེད་སྟབས། ཆོས་ཉམས་ལེན་བྱེད་སྟངས་ཐད་མ་འདེངས་པའི་སྐྱོན་ཆ་ཆེན་པོ་དེ་ལྟར་བྱུང་ཞིང་། དེ་དང་མཚུངས་པར་རྒྱ་དཀར་ནག་གིས་མཚོན་པའི་ཡུལ་ཁག་དུ་མའི་ཆོས་པ་མང་པོ་ཞིག་གི་བྱེད་སྟངས་གཅིག་མཚུངས་ཡོད་པ་རེད། རང་ལ་དཀའ་ངལ་གང་འདྲ་འཕྲད་ཀྱང་། རང་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་ཁམས་བདེ་གཤེགས་སྙིང་པོ་ཡོད་པས། མཐར་ཐུག་འཚང་རྒྱ་ངེས་ཡིན་ཚུལ་བསམ་ཤེས་པ་དང་། འཕྲལ་སེལ་དཀའ་ངལ་ཅིས་ཀྱང་སེལ་ནུས་པའི་སྤོབས་པ་དགོས། དེ་མིན་རང་རེར་མི་འདོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་སྐབས། སྐྱབས་སུ་མཆི། དཀོན་མཆོག་མཁྱེན། སྡུག་བསྔལ་དེ་མེད་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་དད་པ་ཤུགས་དྲག་པོས་སྨོན་ལམ་བརྒྱབ་ནས་དཀའ་ངལ་དེ་མ་ཐག་སེལ་བ་དཀའ་ཞིང་། དེའི་སྐབས་དཀོན་མཆོག་ལ་གསོལ་བ་བཏབ་ནའང་ཕན་ཐོགས་མི་འདུག་ཅེས་དམོད་མོ་འདེབས་པའང་འབྱུང་བས། སྨོན་ལམ་ཐེབས་ཆོག་ཆོག་དང་། སངས་རྒྱས་སོགས་ཀྱིས་ཐུགས་རྗེས་འདྲེན་ཆོག་ཆོག་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་སྣང་བ་ཤར་ན། རྨོངས་དད་ཀྱི་དབང་གིས་སྐྱབས་སུ་མཆི་བ་ཡིན།

བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བདག་ཉིད་བདག་གི་མགོན་ཡིན་ཚུལ་གསུངས་པ་འདི་གལ་གནད་ཤིན་ཏུ་ཆེ། འཕགས་ཡུལ་“བི་ཧཱར་”མངའ་སྡེའི་གྲོང་ཁྱེར་“པཊ་ན་”ཞེས་པར་ནང་པའི་ལྷ་ཁང་ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་ཞིག་གསར་བཞེངས་འདུག་པ་དེའི་སྒོ་འབྱེད་དུ་ཆེད་གཉེར་བྱུང་བའི་མཛད་སྒོའི་སྐབས་སུ་མངའ་སྡེའི་བློན་ཆེན་མཆོག་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཐུགས་རྗེའི་བྱིན་རླབས་ལ་བརྟེན་ནས་“བི་ཧཱར་”མངའ་སྡེ་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་བའི་རེ་བ་ཡོད་ཚུལ་གསུང་བཤད་གནང་བར། ངོས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཐུགས་རྗེའི་བྱིན་རླབས་ཀྱིས་“བི་ཧཱར་”ཡར་རྒྱས་འགྲོ་ཐུབ་ན་སྔ་མོ་ནས་ཡར་རྒྱས་སོང་ཟིན་དགོས་ཀྱང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བྱིན་རླབས་དེ་ནི་བློན་ཆེན་གྱི་ཕྱག་བརྒྱུད་ནས་འོང་དགོས་ཀྱིན་འདུག་པ་མ་གཏོགས་དེ་མིན་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་ཐབས་མེད་ཚུལ་བརྗོད་རྒྱུ་བྱུང་བ་ལྟར། མིའི་དད་པ་ཁོ་ནས་བསྒྲུབ་བྱ་མི་འགྲུབ་པར། ཐབས་ཤེས་ལ་བརྟེན་དགོས་པ་དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་རེད། ཐབས་ཤེས་ཇི་ལྟ་བུ་དགོས་ཤེ་ན། སྐྱབས་སུ་མཆི་ས་ངོ་མ་ཆོས་དཀོན་མཆོག་སེམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཏེ། རང་རྒྱུད་བསྒྱུར་བཅོས་ཐེབས་པའི་ཉམས་རྟོགས་སྐྱེ་བ་ཞིག་དགོས་ཚུལ་གོང་དུ་བཤད་མ་ཐག་པ་ལྟར་དགོས་པས། བསམ་བློར་འགྱུར་བ་མ་ཐེབས་ན་སྐྱབས་སུ་མ་སོང་བ་ཡིན། དེས་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་དེས་སྡུག་བསྔལ་སེལ་ཐབས་དང༌། བདེ་བ་སྒྲུབ་ཐབས་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་རྣམ་གཞག་གི་འགྲོ་སྟངས་ཁོ་ནའི་ཐོག་ནས་རང་གི་སེམས་ལ་རང་ཉིད་ནས་བསྒྱུར་བཅོས་གཏོང་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པ་ཤེས་དགོས། དེ་སྔོན་བོད་ནས་འབྱོར་བའི་རྒན་པོ་བོད་ཡིག་གི་གནས་ཚད་ལྡན་པ་ཞིག་ནས་རྡོ་རྗེ་གདན་དུ་ངོས་ཀྱི་རྩ་ནས་དུས་འཁོར་དབང་ཆེན་ཞུས་ཏེ། རྡ་རམ་ས་ལར་དཔྱིད་ཆོས་སྐབས་སུ་སྤྱོད་འཇུག་ཉན་རྗེས། དུས་འཁོར་དབང་ཆེན་རྩ་བ་ཆེན་པོ་དང་བྱིན་རླབས་ཅན་ཞིག་ཡིན་མོད། དེ་ལས་ད་རེས་སྤྱོད་འཇུག་ཞུས་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ངོ་མ་གང་ཡིན་ཤེས་ཏེ་བྲོ་བ་ཆེ་ལ། འདི་ཕྱིར་སྨན་པའི་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་བྱུང་སོང་། དེ་སྔོན་བོད་དུ་སྡོད་སྐབས་ཆོས་སྒྲུབ་ཅེས་པ་ཞབས་བརྟན་དང་། ཕྱག་མཆོད་འབུལ་བྱ་རྒྱུ་སོགས་རང་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་ཀྱང་། དེ་ལྟར་མིན་པར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ངོ་མ་དེ་སེམས་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་གཏོང་རྒྱུ་དང༌། བྱམས་སྙིང་རྗེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང་། སྟོང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་བསྒོམ་རྒྱུ་བཅས་རེད་འདུག་ཅེས་གནད་ཐིག་པོ་ཞིག་བཤད་བྱུང་བ་ལྟར་དགོས་པ་ཡིན། བོད་ནས་ཡུལ་དགོན་མང་པོས་ངོས་ལ་མ་འོངས་པར་བོད་དུ་དུས་འཁོར་དབང་ཆེན་དགོས་ཚུལ་བརྗོད་མཁན་བཅོ་ལྔ་ཉི་ཤུ་ཙམ་བྱུང༌ཡང་། སྤྱོད་འཇུག་འཆད་སྤེལ་དགོས་པའི་བསྐུལ་མ་བྱེད་པོ་གཅིག་ཀྱང་མ་བྱུང༌། བོད་པ་སྤྱི་ཡོངས་ནས་དབང་རྣམས་རྩ་བ་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱིན་འདུག་པ་རྨོངས་པའི་འཆར་སྒོར་ཟད་ཅིང་། ཕལ་མོ་ཆེ་ནས་ཆོས་ཀྱི་བགྲོ་གླེང་དང་། གོ་བསྡུར་བྱ་རྒྱུ། སློབ་སྦྱོང་གཏིང་ཟབ་ཐུབ་ཐབས་རྣམས་ལ་དོ་སྣང་ཁུར་ལེན་མི་བྱེད་པ་མ་ཟད། ནང་ཆོས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་སྐབས་བྲོ་བ་མི་རྙེད་ནས་ཉོབ་སྣང་བྱེད་པ་རྣམས་ནི་སྐྱོན་ཆ་ཡིན་པས། ངོས་ནས་རྒྱུན་དུ་བོད་པས་གཙོས་པའི་ཧི་མ་ལའི་རི་རྒྱུད་སོགས་ཀྱི་ནང་པ་རྣམས་ལ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ཞེས་པ་དེ་བསམ་བློ་བཏང་ནས་མིའི་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་རྩལ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཏེ། སེམས་ལ་ཕན་པའི་ཉམས་ལེན་བྱེད་ལུགས་ཤེས་དགོས་པ་མ་གཏོགས། སྐྱབས་སུ་མཆི་ཟེར་བ་གཅིག་པུས་མི་འགྲིག་ཅིང་། ཆོས་ལ་དད་པ་ཧ་ལས་པ་ཡོད་ནའང་། བཏགས་དོན་བཙལ་དུས་མཛུབ་མོ་བཙུགས་ས་མེད་པ་ཞིག་ཆགས་རྒྱུའི་ཉེན་ཁ་ཡོད་ལུགས་རྣ་བ་ཚ་ཚ་བར་བཤད་ཀྱིན་ཡོད། དེང་སྐབས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་པའི་ནང་ལ། སྒྲུབ་པ་ཉམས་ལེན་བྱས་ཏེ་ཉམས་རྟོགས་མཐོན་པོ་སྐྱེས་ནས། གཏམ་རྒྱུད་ལས་འབྱུང་བ་ལྟ་བུའི་གནམ་ལ་འཕུར་བ་དང་། ས་ལ་འཛུལ་བ་སོགས་ཀྱི་གྲུབ་རྟགས་མཐོང་ཆོས་སུ་སྟོན་ནུས་པའི་རྩོད་མེད་ཡོངས་གྲགས། ཀུན་གྱིས་མངོན་སུམ་ཚད་གྲུབ་ཅིག་མ་མཐོང་ནའང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཤེས་ཏེ་དེ་ལ་དད་པ་ཐོབ་པ་ནས་བཟུང་། ཇི་ཙམ་མི་འདུག་བརྗོད་ཀྱང་བློ་རྒྱ་ཡངས་ཤིང་། བསམ་པ་བཟང་བ་དང་། ཚེ་འདིར་གཞན་ལའང་ཕན་ཐོགས་ཐུབ་ལ། རང་ཉིད་ཀྱང་མི་ཚེ་སྐྱིད་ཅིང་། བག་ཕེབས་པའི་ངང་ནས་མི་ཚེ་བཟང་པོར་འཁྱོལ་ཏེ། མཐའ་མ་འཆི་བའི་གནས་སྐབས་སུའང་དགའ་བཞིན་སྤྲོ་བཞིན་མི་ཚེའི་མཇུག་བསྡོགས་ཐུབ་པས་མཚོན། ཐོས་བསམ་སྒོམ་པའི་ལག་རྗེས་བཟང་པོ་གང་ལ་གང་འཚམས་སེམས་རྒྱུད་ལ་རྟོགས་པའི་གདེང་དྲོད་ལྡན་པ་བྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་པ་མིག་མཐོང་ལག་ཟིན་ཡིན་པས། དེ་ལ་དཔགས་ན་སྐྱེ་བོ་སུ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ཡང་འབད་བརྩོན་གཤའ་མ་བྱས་ཚེ་སེམས་ཀྱི་གནས་བབས་ཇེ་བཟང་དུ་འགྲོ་རྒྱུ་ཡོད་ཅིང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ས་ལམ་ཉམས་རྟོགས་ཀྱི་གོ་འཕང་རིམ་བགྲོད་ཐུབ་པའི་ངེས་ཤེས་རྙེད་རྒྱུར་དཀའ་ཚེགས་ཆེ་བ་མིན། དེས་ན་ཆོས་ལུགས་གང་ཡིན་ཡང་ཉམས་ལེན་བྱེད་མཁན་རྣམས་ཀྱི་ལས་འགན་གཙོ་ཆེ་ཤོས་ནི། རང་ཉིད་ཀྱི་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་གྱི་བསམ་སྤྱོད་ལ་བརྟག་པ་བྱེད་ཀྱིན་བཟང་ཕྱོགས་སུ་འགྱུར་བ་གཏོང་རྒྱུ་འདི་ཉིད་ཡིན་པས། རང་རང་གི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་སྒོམ་སྤྱོད་པའི་རིགས་ལ་མཁས་པ་ཙམ་ལས། ལག་ལེན་ཐོག་འཁྱེར་མ་ཐུབ་པ་དང་། རང་གི་སེམས་རྒྱུད་མ་དུལ་བ་ཞིག་བྱུང་ན་ནོར་འཁྲུལ་ཆེ་བར་མ་ཟད། ལྷག་པར་ད་དུང་གཞན་ལ་བཤུ་གཞོག་དང་། མགོ་སྐོར་བསླུ་བྲིད་གཏོང་ཆེད་བེད་སྤྱོད་ཐོག་ནས། སྤྱི་ཚོགས་ལ་གནོད་ཚབས་ཆེན་པོ་བྱེད་པའི་ཉེན་ཀའང་ཡོད་པར་བརྟེན། ཆོས་ལུགས་ཉམས་ལེན་བྱེད་པོ་ཡོངས་ནས་རང་གི་བསམ་སྤྱོད་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱ་རྒྱུ་འདི་ནི་རང་རེའི་ལས་འགན་དང་པོར་འཇོག་དགོས།

ཆོས་ཀྱིས་ལུང་པ་ཡར་རྒྱས་ལའང་གནོད་ཚུལ་གྱི་གླེང་སློང་བྱེད་མཁན་འོང་གིན་ཡོད་ཅིང་། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ལ་དཔྱད་པའི་ཆེད་དུ་ཐོག་མར་ཤེས་དགོས་པ་ཞིག་ནི། འགྲོ་བ་མིའི་མངོན་འདོད་དང་། བསྒྲུབ་བྱ་གང་ཡིན་དེ་རྣམས་ཆོས་དང་འཇིག་རྟེན་ཟུང་དུ་འབྲེལ་བའི་སྲོལ་རྒྱུན་ཐོག་ནས་འདོད་དོན་སྒྲུབ་སྟངས་ཤིག་དང་། འཇིག་རྟེན་ཁོ་ནའི་བསམ་པ་དང་ལྡན་པའི་འདོད་དོན་སྒྲུབ་ཚུལ་བཅས་རིགས་གཉིས་འོང་བས། དང་པོ་ནང་པའི་ཆོས་ཀྱི་བལྟ་སྟངས་ཐོག་ནས་བྱས་ན། མི་ཚེ་འདི་དང་ཕྱི་མའི་དོན་ལས། ཕུགས་རྒྱང་གང་རིང་བ་དང་། ནམ་ཞག་གཏན་གྱི་འདུན་མ་ཞིག་བསྒྲུབ་རྒྱུར་བསམ་བློ་གཏོང་ཐབས་གལ་ཆེར་བརྩི་དགོས་ཤིང་། མི་ཚེ་འདི་ནི་མཐོང་ཆོས་ཀྱི་མི་ཚེ་གཅིག་ཙམ་ཡིན་ལ། ཚེ་ཕྱི་མ་ཞེས་པ་དེར་མཐོང་མི་ཐུབ་པའི་གནས་ཚུལ་མང་བར་བརྟེན། མཐོང་ཐུབ་པ་དང་མི་ཐུབ་པ་གཉིས་བསྡུར་ན། མཐོང་མི་ཐུབ་པའི་གནས་ཚུལ་དེ་འགན་ལྗིད་པས། སྤྱིར་བཏང་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ཉམས་ལེན་གཤའ་མ་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན་ན། ཚེ་འདི་ཇི་ལྟར་བྱས་ཀྱང་སླ་ཡི། ཚེ་ཕྱི་མ་ཕན་ཆད་ཀྱི་དོན་ལ་བསམ་པ་ཤུགས་ཆེ་བའི་བལྟ་ཚུལ་ཞིག་ཡོད་པའི་དབང་གིས་ཚེ་འདིའི་འཛུགས་སྐྲུན་དང་། ཡར་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུའི་ཐད་ལ་ཆོག་ཤེས་བྱས་ཏེ་སྡོད་པའི་བསམ་བློ་ཨ་འཐས་ཤིག་ལ་བརྟེན་ནས་ཀྱང་ཆོས་ཀྱིས་ལུང་པ་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་བར་གནོད་པའི་མཐོང་ཚུལ་བྱུང་སྲིད་པར་སྣང་ཞིང་། འདི་ལ་ཅིས་ཀྱང་བསམ་དགོས་པ་ཞིག་ནི། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྐྱེས་བུའི་མངོན་པར་འདོད་པའི་དོན་སྒྲུབ་ཚུལ་དེ་ལ་ཆོས། ནོར། འདོད་པ། ཐར་པ་བཅས། “ཕུན་ཚོགས་སྡེ་བཞི་”ཞེས་པ་གསུངས་ནས། གནས་སྐབས་ཀྱི་བདེ་བ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་མངོན་མཐོའི་ཕུན་ཚོགས་དང་། མཐར་ཐུག་གི་བདེ་བ་ངེས་ལེགས་ཐར་པའི་ཕུན་ཚོགས་གཉིས་ནས། འཕྲལ་གྱི་མངོན་མཐོའི་ཕུན་ཚོགས་འགྲུབ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་ལ། ནོར་ལོངས་སྤྱོད་དགོས་པ་དང་། མཐར་ཐུག་ངེས་ལེགས་ཐར་པའི་ཕུན་ཚོགས་འགྲུབ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་ལ། བསླབ་པ་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་པའི་ཆོས་བཅས་གཉིས་ཀ་དགོས་པས། སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ཉམས་ལེན་བྱེད་སྐབས། ཚེ་བློས་གཏོང་ཞེས་པ་དེའི་གོ་བ་ལེན་སྟངས་ཐད། ཚེ་འདི་ཁོ་ནར་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ཞེན་ཆགས་བྱ་རྒྱུ་མེད་པར་གོ་དགོས་པ་མ་གཏོགས། ཚེ་འདིའི་ཕུན་ཚོགས་དོར་བྱར་མ་གསུངས་པར་མ་ཟད། མིའི་ལུས་རྟེན་གྱིས་མཚོན་པའི་མངོན་མཐོའི་ལུས་རྟེན་དང་ཕུན་ཚོགས་རྣམས་ནི། གནས་སྐབས་ཀྱི་བདེ་བ་ཡིན་ནའང་། དེ་རྣམས་ཐོབ་བྱར་ཤིན་ཏུ་བསྔགས་ཤིང་། ལྷག་པར་མཐར་ཐུག་གི་ངེས་ལེགས་སྒྲུབ་པ་ལ། མངོན་མཐོ་བརྒྱུད་ནས་སྒྲུབ་དགོས་པས། དེའི་རྨང་གཞིར་མངོན་མཐོའི་ལུས་རྟེན་དང་། དེ་འབྲེལ་ཕུན་ཚོགས་ཀྱི་རིགས་རྣམས་དོན་དུ་གཉེར་བྱ་གལ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། མངོན་མཐོའི་མིའི་ལུས་རྟེན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་སུ་“རྣམ་སྨིན་ཡོན་ཏན་བརྒྱད་ལྡན་”ཞེས་བགྲང་སྲོལ་འབྱུང་བ་ནས། (༡)དབང་ཕྱུག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། (༢)དབང་ཆེ་བར་གྲགས་པ་ཞེས་པ་གཉིས་ནི། དབང་ཤུགས་ཕལ་པ་མིན་པར། གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་བྱེད་པ་ལ་དབང་བའམ། ནུས་པ་དང་ལྡན་པའི་དོན་ཡིན་པ་དང་། དེའི་ཐོག་གཞན་ཕན་བྱེད་པ་ལ་གཞན་གྱི་བློ་འགུགས་ནུས་པ་དང་། གཞན་ཡིད་འཕྲོག་པའི་ཆེད་དུ་(༣)ཁ་དོག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྟེ། གཟུགས་བཟང་བ་དགོས་པས། མཚན་དཔེའི་ཡོན་ཏན་སྐབས་སུ་བཤད་པ་ལྟར་མཐོང་ན་མི་མཐུན་པ་མེད་པ་དང་། ལྟ་བས་ཆོག་མི་ཤེས་པ་ཞེས་པ་ལྟ་བུར་གོ་དགོས་པ་ལས། མཛེས་ཆོས་ཁོ་ན་མ་ཡིན། དེ་ནས་(༤)སྐྱེས་པ་ཉིད་ཡིན་པ་ཞེས་པ་ནི། སྐྱེས་པའི་སྐད་དོད་པུ་རུ་ཥ་ཞེས་པ། ནུས་ལྡན་ལ་འཇུག་པ་ལྟར། ལུས་མཐུ་ཆེ་བའམ། བྱ་བ་རླབས་ཆེན་བྱེད་པར་ནུས་པ་ལྷག་པར་ལྡན་པའི་རྟེན་ཅན་དང་། (༥)སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ནི། དད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས། དྲན་པ། ཏིང་ངེ་འཛིན། ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་བཅས་བྱང་ཕྱོགས་སོ་བདུན་ནང་གི་སྟོབས་ལྔ་དང་། ཡང་། འཕེན་པའི་སྟོབས་དང་། གོམས་པའི་སྟོབས། སུན་འབྱིན་པའི་སྟོབས། དཀར་པོ་ས་བོན་གྱི་སྟོབས། སྨོན་ལམ་གྱི་སྟོབས་བཅས་བློ་སྦྱོང་དོན་བདུན་མའི་སྐབས་ནས་གསུངས་པའི་སྟོབས་ལྔའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ལྡན་པ་དང་། (༦)རིགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི། སྤྱིར་བཏང་རིགས་རྒྱུད་མཐོ་དམན་དུ་གྲགས་པའི་བརྩི་སྲོལ་ཙམ་མིན་པར། འཕགས་པའི་རིགས་ལའང་གོ་བས། བྱང་སེམས་ཀྱི་རིགས་སད་པའམ། གཞན་དོན་དུ་རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་སྤྱོད་པར་སློབ་པ་ལ་མོས་པའི་རིགས་ཅན་དང་། (༧)ཚིག་བཙུན་པ་ཞེས་པ། དྲང་པོའི་གཏམ་སྨྲ་བས་ཀུན་གྱིས་བློ་གཏད་ཕེར་བ་དང་། གཞན་དོན་ཡུན་རིང་སྒྲུབ་ཆེད་(༨)ཚེ་རིང་བ་བཅས། སྔོན་བསགས་དགེ་བའི་རྣམ་སྨིན་གྱི་ཡོན་ཏན་མངོན་མཐོའི་ཕུན་ཚོགས་དུ་མ་བླང་བྱར་གསུངས་པ་རེད།

བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་བྱུང་བས་འཚོ་བ་བསྟེན་སྟངས་འདོད་པ་བསོད་ཉམས་ཀྱི་མཐའ་དང་། ངལ་ཞིང་དུབ་པའི་མཐའ་གཉིས་ཀ་སྤོང་དགོས་པར་གསུངས་པས། འདོད་པ་བསོད་ཉམས་ཀྱི་མཐའ་ཞེས་པ་ནི། རྒྱས་སྤྲོས་བྱས་ན་བསོད་ནམས་ཉམས་པའི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བས་དེ་སྤོང་དགོས་པར་གདམས་པས་མཚོན་པར་བྱས་ཏེ། རབ་བྱུང་ཕོ་མོ་ཙམ་མིན་པར་ཆོས་པ་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན། སོ་སོར་དགོས་ངེས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་རྣམས་ལ་ལོངས་སུ་སྤྱོད་པའི་ཐོབ་ཐང་ནི་ཡོད་མོད། དབུལ་ཕོངས་རྣམས་དང་འབྱོར་ལྡན་གྲོད་ཁོག་ཆེ་ཆུང་མཚུངས་པས་རན་པར་སྤྱོད་པ་ཉིད་ལས། ཆོག་ཤེས་མེད་པའི་ཟས་གོས་གནས་མལ་སོགས་ཀྱི་འདོད་ཡོན་ལ་ལོངས་སྤྱོད་ཚུལ་སྤྲོས་བཅས་རྣམས་ནི། ངོམས་པ་མེད་པའི་ཉེས་པའམ། སྡུག་བསྔལ་འཕེལ་བའི་གཞི་རྩར་བརྟེན། རང་ངོས་ནས་འདོད་ཆུང་ཆོག་ཤེས་བྱ་གལ་ཆེ་བ་དང་། ངལ་ཞིང་དུབ་པའི་མཐའ་ཞེས་པ། དཔེར་ན་མུ་སྟེགས་པ་དག་གིས་དཀའ་ཐུབ་དྲག་པོ་བསྟེན་པས་སྡིག་སྒྲིབ་དག་པར་འདོད་ཀྱང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། སྡིག་སྒྲིབ་དག་པ་སེམས་ཀྱི་ཐོག་ནས་བྱེད་དགོས་པ་མ་གཏོགས། ལུས་ཀྱི་སྡུག་སྦྱོང་གི་ཐོག་ནས་མིན་པར་གསུངས་པར་མ་ཟད། རིགས་པས་ཀྱང་དཔོག་པར་ནུས། གང་ལྟར་སྒེར་སོ་སོའི་ངོས་ནས་མཐའ་གཉིས་སུ་མ་ལྷུང་བའི་འཚོ་བ་བསྟེན་སྟངས་རན་པོར་སྤྱོད་ཚུལ་ཤེས་ན་ལེགས་ཆ་འབའ་ཞིག་དང་ལྡན་ཏེ། འདོད་ཆུང་ཆོག་ཤེས་ལ་བརྟེན་ནས་དྲང་བདེན་དང་། གཞན་ཕན། བརྩེ་བ། ལས་རྒྱུ་འབྲས། ལྷག་བསམ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་བསླབ་བྱ་དེ་རྣམས་ལག་ལེན་དུ་ཁེལ་ན། ལྐོག་ཟ་རུལ་སུངས་ཚུན་ཆད་མི་འོང་བའི་སྔོན་འགོག་གི་གཉེན་པོའི་གཙོ་བོར་ཡང་འགྱུར་བ་ཡིན། སྤྱིའི་དབང་དུ་བྱས་ན་རང་ཉིད་གང་དུ་གནས་སའི་ཡུལ་དེས་མཚོན་པའི་མི་སྡེའི་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས་དང་། ཡུལ་ལུང་ཡར་རྒྱས། དཔལ་འབྱོར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་གང་ཅིས་རང་གཞན་ཀུན་ལ་བདེ་སྐྱིད་སྤེལ་བའི་ལས་འགན་རང་ཉིད་ལ་ཡོད་པར་བསམ་ཤེས་ཐོག་ནས། མདོར་ན་འཇིག་རྟེན་མི་སྡེ་ཁོར་ཡུག་དང་བཅས་པའི་བདེ་དོན་གང་སར་ཆ་རྐྱེན་བཟང་པོ་རང་ངོས་ནས་བསྐྲུན་ཐབས་ཅིས་ཀྱང་བྱ་གལ་ཆེ་ལ། དེ་ནི་གཞན་ཕན་གྱི་བྱ་གཞག་རླབས་ཆེན་རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཡིན་པས། ལྟ་སྟངས་དེའི་ཐོག་ནས་བཤད་ན། སྤྱི་སྒེར་གཉིས་ཀྱི་ཡར་རྒྱས་གཏོང་ཕྱོགས་ལ་དོ་སྣང་དང་གཅེས་འཛིན་བྱ་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་བསྟན་པས། དོན་དངོས་ལ་ཆོས་ཀྱིས་ལུང་པ་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་བར་གནོད་རྒྱུའི་ཚབ་ཏུ། སྐྱེ་འགྲོ་སྣོད་བཅུད་ཡོངས་ལ་སྨན་པའི་བསྐུལ་མ་དང་། ཞབས་འདེགས་ཤུགས་ཆེན་འགྲུབ་ངེས་ཡིན།

ཆོས་ཀྱིས་མི་ཚེ་དང་། མི་རིགས་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་བར་འགོག་རྐྱེན་བྱས་ཚུལ་མཐོང་མཁན་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་དཔེར་མཚོན་གཅིག་ནི། ༡༩༥༤ ལོར། ངོས་རང་རྒྱ་ནག་ཏུ་བལྟ་སྐོར་བྱས་རིང་པེ་ཅིན་ལ་སྔ་རྗེས་ཟླ་བ་བཞི་ལྔ་ཙམ་བསྡད་དེ་རྒྱའི་གཙོ་འཛིན་མའོ་ཙེ་ཏུང་ཐེངས་མང་མཇལ་འཕྲད་བྱུང་སྐབས་ཁོང་ཉིད་གསར་བརྗེ་བ་སྙིང་སྟོབས་ལྡན་ཞིང་། སྤྱིར་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་དང་། ཡང་སྒོས་རྒྱ་ནག་གི་ངལ་རྩོལ་མི་དམངས་ཙམ་དུ་མ་ཟད་པའི་འཇིག་རྟེན་འདིའི་ངལ་རྩོལ་མི་དམངས་ཀྱི་དོན་དུ་དགོངས་བཞེས་གནང་མཁན་མགྲིན་ཚབ་པ་རླབས་ཆེན་ཞིག་ཡོད་པར་མཐོང་སྟེ་གུས་བརྩི་ཞུས་པ་ཡིན། ༡༩༥༥ ལོ་ལ་ངོས་རང་བོད་ལ་ཕྱིར་ལོག་བྱ་ཁར་མའོ་ཙེ་ཏུང་དང་མཇལ་འཕྲད་མཐའ་མའི་སྐབས་དེར། ཁོང་གིས་མ་འོངས་པར་བོད་དུ་ལས་དོན་བྱེད་ཕྱོགས་སྐོར་སོགས་ཞིབ་ཕྲའི་བཀའ་སློབ་དོན་སྙིང་ལྡན་པ་གནང་མཐར། “ཁྱེད་རང་གི་བསམ་བློ་ཚན་རིག་དང་མཐུན་པ། ཚན་རིག་ཐོག་ལ་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་འདུག འོན་ཀྱང་ཆོས་ཟེར་བ་དེ་དུག་རེད། དུག་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་གཅིག་ནི། ཆོས་ཀྱིས་མི་རིགས་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བར་གནོད་ཚབས་ཆེ་བ་དང་། གཉིས་ནས་ཆོས་ཀྱིས་མི་ཚེ་འདི་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་བར་གནོད་ཀྱི་རེད་”ཅེས་རྒྱུ་མཚན་གཉིས་བགྲངས་གནང༌བྱུང་བའི། དོན་ཚན་དང་པོ་མི་རིགས་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བར་གནོད་ཚུལ་གསུངས་པ་དེ་ནི་གཞི་རྩ་མེད་པ་མིན་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན་ལ། རྒྱུ་མཚན་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མཐོང་ཙམ་ཟེར་བ་དེ་ཡིན་ནའང་། རྒྱུ་མཚན་རྩ་བ་ཉིད་ནས་མེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རང་རེའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་བལྟས་ན། ཐོག་མར་ཆོས་རྒྱལ་མེས་དབོན་རྣམ་གསུམ་ལྟ་བུའི་སྐབས་སུ་བོད་མིའི་གྲངས་འབོར་བྱེ་བ་གསུམ་དང་། དེ་རྗེས་འབྲོམ་སྟོན་པ་བཞུགས་པའི་སྐབས་ཤེད་“མི་རྩིས་ཆེན་མོ་”ཞེས་པ་ཞིག་མཛད་དུས། མི་རྩིས་མཛད་སའི་བརྩི་གཞི་དེ་བོད་དབུས་གཙང༌གི་སྟོད་སྐོར་ཡིན་ནམ། མདོ་སྟོད་སྨད་དབུས་གཙང་ཡོངས་རྫོགས་ཡིན་མིན་མ་ངེས་ཀྱང་། བོད་མི་ས་ཡ་དྲུག་དང་འབུམ་བཞི་ཙམ་ཞིག་ཡོད་སྐད་གསལ་ཞིང་། དེ་རྗེས་ས་སྐྱའི་དུས་རབས་སྐབས་སུ་ས་ཡ་དྲུག་ཙམ་ཡོད་པར་གྲགས་ལ། གང་ལྟར་མདོ་སྟོད་སྨད་དབུས་གཙང་ཡོངས་རྫོགས་བརྩིས་ཀྱང་དེའི་གནས་སྐབས་ལ་ས་ཡ་བཅུ་ཡོད་པར་གཞིགས་ན། རང་རེའི་མི་ཐོག་འདི་ལ་ས་ཡ་དྲུག་གམ། མང་ན་ས་ཡ་བདུན་ལས་མེད་པས། མི་འབོར་ས་ཡ་གསུམ་སྐོར་ཆག་པ་བཅས། མི་འབོར་རིམ་ཆག་སོང་ཚུལ་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆར་གསལ་བར་མ་ཟད། བོད་ས་སྟོད་སྨད་གང་སར་སྔ་མོའི་གྱང་རོ་དང་། དེ་བཞིན་ཞིང་ས་སྟོངས་ཤུལ་མང་པོ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་མཚོན་པར་ནུས་པས། དེ་ལྟར་མི་འབོར་ཆག་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཅིག་ནི། རབ་བྱུང་ཕོ་མོ་མང་དྲགས་པའི་དབང་ལས་ཀྱང་བྱུང་བ་ཕལ་ཆེར་ངེས་ཤིང་། དེ་བཞིན་འཕྲོད་བསྟེན་ལེགས་པོ་མེད་པ་དང་། ནད་ཡམས་སོགས་ཀྱིས་མི་འབོར་ཉུང་རྐྱེན་ཡང་ངེས་པར་དུ་བྱུང་ཡོད།

འདིའི་སྐོར་ངོས་ནས་བཤད་མུས་ལྟར། རང་རེས་བོད་དང་། རྒྱ་གར་ནང་སོགས་གང་དུ་ཡིན་རུང་། ཆོས་བྱེད་རབ་བྱུང་ཕོ་མོའི་སྤུས་ཀའི་ཐོག་ལ་དོ་སྣང་དམིགས་བསལ་མེད་པར། དགེ་འདུན་འཕེལ་རྒྱས་ཆེན་པོ་དགོས་ཚུལ་ལ་བསྙད་དེ། གྲངས་ཀ་མང་པོར་དགའ་མོས་དང་། ཐབས་ཤེས་བྱ་སྲོལ་ཞིག་ཡོད་པས། སྤུས་ཚད་ལྡན་པའི་དགེ་འདུན་ཕོ་མོ་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་ན་རྗེས་སུ་ཡི་རང་གི་གནས་ཡིན་ཀྱང་། དེ་མིན་ཚངས་སྤྱོད་ལ་གནས་ཙམ་མ་གཏོགས། དེ་ལས་ལྷག་པའི་ལུང་རྟོགས་ཀྱི་བསྟན་པ་བཤད་སྒྲུབ་གཉིས་ཀྱིས་འཛིན་ནུས་པའི་ཡོན་ཏན་མེད་པར། ཁྱིམ་པ་དང་འདྲ་བའི་མི་ཚེ་སྐྱེལ་མཁན་མང་ན་དགོས་པ་གང་ཡང་མ་མཐོང་། ལྷག་པར་དགོན་པ་དང་བླ་བྲང་དེ་ཚོའི་ཐོག་ནས་བྱེད་སྟངས་ནོར་ཏེ༑ བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དགོངས་པ་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་བཞིན་འདུལ་བ་བཞིན་ཚུལ་མཐུན་ལེགས་པོ་ཞིག་མ་བྱུང་བས། རང་རེའི་མེས་པོ་གོང་མ་རྣམས་ཀྱི་སྐབས་ནས་ཀོ་ཐག་གློད་པའི་དབང་གིས་མཐུད་ཤོར་ཕྱིན་ཚུལ་མཐོང་སྟབས། འགའ་རེས་དེ་སྔ་ཆོས་ཀྱིས་བོད་སྐྱོབ་ཐུབ་མི་འདུག་བསམ་པའི་བསམ་བློ་འཁོར་བ་དེ། རྒྱུ་མཚན་ཕྲན་བུ་ཡོད་པ་ཞིག་རེད། གོང་གསལ་ཆོས་ནི་དུག་ཡིན་ཚུལ་མའོ་ཙེ་ཏུང་ཙམ་མ་ཟད། ཐོག་མར་མར་ཁེ་སིས་ཀྱང་བཤད་ཅིང་། ཁོང་གི་དམིགས་ཡུལ་ནི་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་སོགས་ཡིན་རུང་། ཆོས་ལུགས་ཁ་ཁྱེར་གྱིས་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ལ་བཤུ་གཞོག་གཏོང་བའི་ལོ་རྒྱུས་དུ་མ་བྱུང་བར་མ་ཟད། ད་ལྟའང་འབྱུང་བཞིན་པར་བརྟེན། ཆོས་ངོ་མ་ཞིག་བྱས་པ་ཡིན་ན་གཞན་ཕན་གྱི་ཀུན་སློང་དང་འབྲེལ་བས་ཆོས་ཀྱི་མིང་གི་ཐོག་ནས་བཤུ་གཞོག་གཏོང་ཐབས་རྩ་བ་ནས་མེད་སྟབས། ཆོས་པ་ཁག་གི་བྱེད་སྟངས་མང་པོ་རྗེས་ལུས་ངེས་པར་དུ་ཐེབས་ཤིང་། དེའི་རྐྱེན་པས་མི་མང་པོར་བློ་ཕམ་དང་། ཡི་ཆད་འོང་བ་སྨོས་མ་དགོས། དེ་མིན་སྤྱིར་བཏང་ཆོས་སྤྱི་དང་། ལྷག་པར་བོད་ཀྱི་ནང་པའི་ཆོས་འདིས་གངས་ལྗོངས་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་བར་གནོད་ཚུལ་བཤད་རིགས་ནི། ཆོས་ཀྱི་ངང་ཚུལ་ཇི་བཞིན་མ་ཤེས་པའི་གཏམ་དུ་ཟད་པས། ཐོག་མར་ཆོས་མཐིལ་ཕྱིན་པ་ཞིག་ཤེས་པར་བྱས་ནས། རིགས་པ་ཡང་དག་པའི་རྒྱུ་མཚན་དྲངས་ཏེ་དེ་ལ་དགག་པ་བརྒྱབ་རྒྱུ་ཡོད་ན། མཁས་པ་མཁས་པའི་དབུས་སུ་མཛེས་པར་བྱེད་པའི་བགྲོ་གླེང་གི་སྐབས་དབྱེ་བར་ནུས་ཀྱི། ཆོས་མ་ཤེས་ནས་རྒྱུ་མཚན་ལྟར་སྣང་འགའ་རེའི་ཐོག་ནས་སྐྱོན་བརྗོད་བྱེད་པ་རྣམས་ནི་བཤད་ཡམ་དང་། བྱུང་རྒྱལ་གྱི་གཏམ་དུ་སོང་བས། དེ་ལ་དོ་གལ་སྙིང་པོ་ཅན་དུ་འཛིན་དགོས་པ་ག་ལ་ཡོད།

དེ་ལྟར་ཆོས་ལུགས་རྣམས་ཀྱི་བསླབ་བྱའི་སྙིང་པོ་ཚུལ་བཞིན་ལག་ལེན་མ་ཁེལ་ན༑ ཆོས་པ་སྒེར་གྱི་གནས་སྟངས་ཐོག་ཙམ་མིན་པར། སྤྱི་ཚོགས་དང་། ཡུལ་ལུང་གང་ཅིར་གནོད་ཚབས་ཆེ་སྟེ། བྱམས་པ་དང་། བརྩེ་བ། དྲང་བདེན། ཆོག་ཤེས་ལྟ་བུ་ཡུལ་ལུང་གང་དུ་སྤྱི་ཚོགས་དང་། སྒེར་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནའང་། བདེ་སྐྱིད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འབྱུང་གནས་ཡིན་ལ། ལྷག་པར་བྱམས་བརྩེ་མེད་ན་རང་གཞན་ཚང་མར་བདེ་སྐྱིད་འབྱུང་ཐབས་མེད་པ་དང་། སྤྱི་ཚོགས་ནང་ལ་རྙོག་དྲ་ཁོ་ནའི་དཀའ་ངལ་འབའ་ཞིག་མྱོང་བ་ལས་མ་འདས་པས། དེ་འདྲའི་བདེ་སྐྱིད་ཅེས་པ་དེ་ཕྱི་ནས་བསྒྲུབ་རྒྱུ་ཞིག་མིན་པར། ནང་སེམས་ཀྱི་སྟེང་ནས་བསྒྲུབ་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ཕྱིའི་མཐུན་རྐྱེན་གྱི་ཐོག་ནས་འབྱོར་ལྡན་རྣམས་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཆ་རྐྱེན་བཟང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ལ་ནུས་ཤུགས་གང་ལ་གང་འཚམས་ཡོད་ཀྱང་། སེམས་སྐྱིད་པོ་གཏན་ནས་མེད་ཚུལ་བརྗོད་མཁན་ཡང་ཡང་འཕྲད་པར་མ་ཟད། རང་ཤི་རྒྱག་མཁན་ཡང་དུ་མ་འབྱུང་བཞིན་འདུག་པ་རྣམས་ནི། བདེ་སྐྱིད་འཚོལ་སྟངས་མ་ཤེས་པའི་དབང་གིས་ཡིན་པ་ཤེས་དགོས། དཔེར་ན། མ་རྩའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་གི་སྒྲིག་འཛུགས་ཤིག་ལ་བལྟས་ནའང་། ཨ་མེ་རི་ཀའི་མེས་པོའི་མགོ་ཁྲིད་དེ་རྣམས་བློ་དཀྱེལ་ཟབ་པས། མང་གཙོ་དང་། རང་དབང་། སྒེར་སོ་སོའི་རང་དབང་གི་ཐོབ་ཐང་ལེགས་པོ་བསྟན་ཞིང་། རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཐོག་ནས་ཐོབ་ཐང་དང་། གོ་སྐབས་འདྲ་མཉམ་སྤྲད་ཀྱང་། ལག་ལེན་དངོས་བསྟར་སྐབས་སུ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ནང་དུ་མི་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་དང་། འབྱོར་ལྡན་ཚོས་འཁོས་ཞན་རྣམས་ལ་མཐོང་ཆུང་བྱེད་པ། རིགས་རུས་ཀྱི་ཐོག་ནས་མཐོང་ཆུང་བྱེད་པ། ཤེས་བྱ་ཡོན་ཏན་གྱི་ཆ་ནས་མཐོང་ཆུང་བྱེད་པ་སོགས་འབྱུང་བཞིན་ཡོད་ལ། ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ཝ་ཤིན་ཊོན་ཞེས་པ་འཇིག་རྟེན་ནང་གི་རྒྱལ་ཁབ་སྟོབས་འབྱོར་ཆེ་ཤོས་དང་། མིས་དངོས་པོ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཚད་མཐོ་ཤོས་ཀྱི་ཡུལ་དེའི་རྒྱལ་སར་མཚོན་ན། དབུལ་ཕྱུག་གི་དབྱེ་བ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་འབྱེད་ཅིང་། དབུལ་ཕོངས་དེ་རྣམས་ཝ་ཤིན་ཊོན་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཕྱོགས་མཐའ་ཁག་ཏུ་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོའི་འོག་ནས་གསོད་རེས་གཏོང་བ་སོགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཐ་ཞན་རྒྱུན་དུ་ཡོད་པས། སྤྱིར་བཏང་གི་མི་དཀྱུས་མ་ཞིག་ཕྱོགས་དེར་འགྲོ་བསྐྱོད་བྱ་རྒྱུར་འཇིགས་སྣང་དགོས་པ་དེ་འདྲ་སྣང་ཚུལ་སྐོར་ངོས་རང་ཨ་རིར་བསྐྱོད་སྐབས་རྒྱུན་དུ་མཛུབ་སྟོན་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད། དེ་བཞིན་རྒྱ་གར་ལའང་དིལླཱི་དང་། མུམ་བྷའེ། བྷེང་ག་ལོར། ཀོལ་ཀ་ཏ་སོགས་སུ་ཧ་ལས་པའི་ཁང་པ་ཆེན་པོ་དང་། ཟ་ཁང་ཆེན་པོའི་བདག་པོ་ལྟ་བུ་འབྱོར་ལྡན་མང་པོ་ཡོད་པ་དང་ཆབས་ཅིག དེའི་ཉེ་འགྲམ་རང་དེར་དབུལ་ཕོངས་ཉམ་ཐག་ཉིན་ལྟོ་ཉིན་འཚོལ་བྱེད་པོ་གྲངས་ལས་འདས་པ་མཐོང་བཞིན་པ་འདི་རིགས་ཡར་རྒྱས་དམན་པའི་ཡུལ་ཁག་གང་སར་མཆིས་ཤིང་། གཞན་ཡང་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་རྩ་ཁྲིམས་ནང་དུ་ཐོབ་ཐང་འདྲ་མཉམ་དང་། གཞུང་གི་སྲིད་བྱུས་སུ་དབུལ་ཕོངས་སྐྱོབ་བྱེད་སོགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་དུ་མ་ཡོད་ཀྱང་། དེ་རྣམས་ལག་ལེན་མི་ཁེལ་བའི་རྩ་བ་ནི། དབང་འཛིན་པ་མི་སྒེར་སོ་སོའི་བསམ་བློའི་ནང་ལ་བྱམས་བརྩེས་ཕོངས་ནས། རང་སྐྱིད་པ་ཞིག་དང་། རང་བདེ་བ་ཞིག་གཙོ་བོར་བསམས་ཏེ། གཞན་ལ་བརྩེ་བ་མེད་པར་མཐོང་ཆུང་དང་། ཁྱད་གསོད། བཤུ་གཞོག་དང་། བེད་སྤྱོད་བཏང༌བའི་གནས་ཚུལ་གྱིས་དཀའ་ངལ་དེ་རྣམས་སེལ་མ་ཐུབ་པ་ཡིན།

༢ ཆོས་པ་རྣམས་ལ་འཚེ་མེད་ཞི་བའི་ཆེད་དུ་དྲག་སྤྱོད་འགོག་ཐབས་བྱ་རྒྱུར་དམིགས་བསལ་འབད་བརྩོན་དགོས་པའི་འགན་ཁུར་ཡོད་པ།

འཚེ་བ་སྤོང་བའི་བསམ་བློ་དང་སྤྱོད་པ་གཉིས་ནི། མི་སྒེར་གྱི་བདེ་སྐྱིད་ལྡན་པའི་འཚོ་བའི་ཆ་རྐྱེན་ཙམ་མིན་པར། འཇིག་རྟེན་ཁྱོན་ལ་ཕན་བདེ་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་རྨང་གཞི་ཡང་ཡིན་ཏེ༑ དཔེར་ན་མི་གཉིས་ཁོ་ནས་ཕན་ཚུན་འཚེ་བ་སྤོང་བའི་སྤྱོད་བཟང་བསྟེན་རེས་བྱས་པ་ཙམ་གྱིས་ཞི་བདེའི་གནས་བབས་དེ་ཙམ་རྒྱ་ཆེ་བསྐྲུན་མི་ཐུབ་ཀྱང་། མི་འབོར་ཇི་ཙམ་མང་བས་འཚེ་བ་སྤོང་བའི་སྤྱོད་བཟང་བསྟེན་ན་དེ་ཙམ་ནུས་ཤུགས་ཆེ་བས། འཚེ་བ་སྤོང་བའི་སྤྱོད་བཟང་བསྟེན་མཁན་གང་མང་མང་བྱུང་ན་ཁོར་ཡུག་རྒྱ་ཆེར་སྤྱི་ཚོགས་བདེ་ལྡན་འོང་བར་ནུས་པ་རླབས་ཆེན་ཐོན་ཐུབ་པ་གོ་བས་ཆོད་པས། ངོས་ནས་དུས་རབས་གོང་མའི་གྲང་དམག་སྐབས་ནས། སའི་གོ་ལ་རིལ་པོ་འདི་བཞིན་དྲག་འཐབ་སྤངས་ཏེ། འཚེ་མེད་ཞི་བདེའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་གོ་ལ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བ་དང་། འཇིག་རྟེན་ཁྱོན་ནམ་ཡང་ན་གླིང་ཆེན་སོ་སོ་གོང་བུ་ཆིག་སྒྲིལ་ཡོང་རེའི་འདུན་པ་ཆེན་པོ་བཅངས་ཏེ། དེའི་ཐོག་བསྐུལ་མ་རྒྱ་ཆེར་ཞུ་བའི་གོ་སྐབས་ཐོབ་བྱུང་། ཡུ་རོབ་གླིང་ལ་མཉམ་འབྲེལ་གྱི་ནུས་ཤུགས་རྒྱ་ཆེར་བསྐྱེད་པའི་རླབས་ཆེའི་གྲུབ་འབྲས་སུ། ནུབ་གླིང་ཁྱོན་དེར་རང་དབང་མང་གཙོ་དང་། ཆིག་སྒྲིལ་ཅན་དུ་མྱུར་བསྐྱོད་ཐུབ་པ་དེ་ནི། ས་ཁྱོན་ཡོངས་ལ་ཆིག་སྒྲིལ་དང་། མང་གཙོ། དཔལ་འབྱོར་འཕེལ་རྒྱས་དོ་མཉམ་པ། ཁེ་ཕན་ཆ་སྙོམ་འབྱུང་བ་སོགས་ཀྱི་ཆོད་སེམས་མངོན་དུ་འགྱུར་བའི་དཔེར་མཚོན་ཚད་མཐོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པར་ངོས་ནས་ཡིད་ཆེས་དང་འབྲེལ། དགེ་མཚན་ལྡན་པའི་ཡུ་རོབ་ཀྱི་འཕོ་འགྱུར་འདིའི་བག་ཆགས་བཟང་པོའི་ཚོར་སྣང་དང་། དགའ་སྤོབས་ཆེན་པོས་ཡི་རང་སྐྱེ་བཞིན་པར་མ་ཟད། དེ་ནི་ལས་འཛིན་མང་ཚོགས་དང་བཅས་པའི་བློ་གྲོས་གཏིང་ཟབ་དང་། འབད་བརྩོན་བྱས་པའི་གཟི་བརྗིད་ཅན་གྱི་བྱས་རྗེས་རླབས་ཆེན་རིན་ཐང་ལྡན་པ་ཞིག་ཏུ་མཐོང་ཞིང་། ཁོང་རྣམས་ནས་ས་ཁྱོན་གཞན་ལ་དཔེར་མཚོན་ཐུབ་པའི་སྟོབས་ཤུགས་དང་ཆ་རྐྱེན། བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་འགན་འཁྲི་དམིགས་བསལ་ཆེན་པོ་ཡོད་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པས། དེའི་ཆེད་དུ་ད་དུང་མཉམ་འབྲེལ་གྱི་ནུས་ཤུགས་དེ་བཞིན་ཡུ་རོབ་ཤར་ཕྱོགས་སུ་རྒྱ་བསྐྱེད་བཏང་སྟེ། དེ་སྔོན་ཨུ་རུ་སུ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁོངས་གཏོགས་ཁག་ཀྱང་། ཡུ་རོབ་མཉམ་འབྲེལ་དེའི་ཁོངས་སུ་འཛུལ་ཞུགས་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡོང་རྒྱུར་རེ་བ་ཆེན་པོ་བྱེད་བཞིན་ཡོད།

གཞན་ཡང་ཨ་མེ་རི་ཀ་དང་། ཨ་ཧྥི་རི་ཀའི་གླིང་། དབུས་ཤར་ཨ་རབ་གླིང་། ཨེ་ཤ་ཡའི་གླིང་སོགས་ས་ཁྱོན་འདིའི་གླིང་ཆེན་གཞན་ཁག་ཆིག་སྒྲིལ་མངོན་དུ་འགྱུར་བའི་ས་བོན་བཟང་པོ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། ཨེ་ཤ་ཡའི་གླིང་ཆེན་ལ་མཚོན་ན། དེ་སྔ་རྒྱ་གར་གྱི་སློབ་དཔོན་ཨཱ་ཙཱརྱ་ཧྦི་ནོ་བ་ བྷ་ཧྦེ་ (Vinoba Bhave) ནས། “སྡེ་ཚན་གསུམ་གྱི་འཆར་སྣང་”སྟེ། “ཨེ་ སྦིས་ སིས་” (ABC) ཞེས་བཏགས་པའི་ཨཧྥ་གྷ་ནི་སི་ཐན་དང་། སྦར་མ་(དེང་སང་»མིའན་མ་»ཞེས་མིང་བསྒྱུར་བ་དེ་)དང་། སའེ་ལོན་ (ཤྲཱི་ལངྐ་) གསུམ་རྒྱ་གར་དང་བཅས་མཉམ་འབྲེལ་གྱི་འཆར་གཞིའི་དམིགས་ཚད་བཀོད་ནས། ཨེ་ཤ་ཡ་ཆིག་སྒྲིལ་ཅན་དུ་བསྒྱུར་རྒྱུར་བསྐུལ་མ་གནང་ཡོད།

བརྒྱ་ཕྲག་ཉེར་གཅིག་པའི་མགོར། འཇིག་རྟེན་འདིའི་སྐྱེ་བོ་ཕལ་མོ་ཆེ་རྣམས་དམག་འཁྲུག་ལ་ཞེན་པ་ལོག་སྟེ་ཞི་བདེ་དང་། ཆིག་སྒྲིལ། མང་གཙོ། དཔལ་འབྱོར་འཕེལ་རྒྱས་ཆ་སྙོམ་འབྱུང་རེ་ཆེན་པོ་བྱེད་བཞིན་པར་བརྟེན། རང་རེ་འཚོ་གནས་བྱེད་པའི་གོ་ལའི་ཁྱོན་འདིར་སྤྱི་སྒེར་ཚང་མའི་འཚོ་བའི་གནས་བབས་དང་། བདེ་སྡུག་བཅས་པ་ཕན་ཚུན་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་དགོས་པའི་འབྲེལ་བའི་ལྟོས་ཚབས་སྔར་ལས་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་དུས་རབས་ཀྱི་འཕེལ་ཕྱོགས་ཡིན་སྟབས། ཆིག་སྒྲིལ་འོང་བར་འབད་བརྩོན་བྱ་རྒྱུ་འདི་རེ་བ་སྟོང་པ་ཞིག་ཏུ་གཏན་ནས་གནས་པ་མི་སྲིད་པས། མཐོང་ཆོས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་འདིའི་འཕོ་འགྱུར་ནས་བཤད་ན། རྡུལ་ཕྲན་དམག་འཁྲུག་གི་ཉེན་ཁ་དང་། དབུལ་ཕྱུག་མཐའ་གཉིས་སུ་ལྷུང་བའི་དཀའ་ངལ། རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་ཉམ་ཉེས། འཇིགས་བསྐུལ་གྱི་དཀའ་རྙོག འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་འགྲན་རྩོད། མིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཉམ་ཞན་སོགས་ལ་གདོང་ལེན་ངེས་པར་བྱེད་དགོས་པའི་དཀའ་ངལ་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་ནའང་། དུས་རབས་གོང་མ་ལས་ད་ལྟའི་བརྒྱ་ཕྲག་ཉེར་གཅིག་པ་འདིར་གང་ཅིའི་གནས་བབས་བཟང་བ་ཡོད་པར་མ་ཟད། འབྱུང་འགྱུར་དེ་བས་རེ་བ་ཆེ་བ་བྱེད་ཆོག་པའི་རིན་ཐང་གི་ས་བོན་ལྡན་པས། དངོས་སུ་རང་རེའི་སའི་གོ་ལར་ཞི་བདེ་བརྟན་ལྷིང་གི་དུས་རབས་ཤིག་བསྐྲུན་ཆེད་རྡུལ་ཕྲན་མཚོན་ཆ་དང་། དྲག་པོའི་དམག་དཔུང་། རྒྱལ་མཚམས་སོགས་རང་རྒྱལ་གཞན་ཕམ་རྩལ་འདོན་བྱེད་པའི་རྗེས་ལུས་ལྟ་བར་བཅོས་བསྒྱུར་ཐོག་ནས། གང་ཅིར་ཁྱིམ་ཚང་ཆེན་པོ་གཅིག་གི་འདུ་ཤེས་མངོན་གསལ་དུ་འོང་བ་བྱ་རྒྱུ་ཚང་མར་འགན་འཁྲི་ཆེན་པོ་ཡོད།

དེ་ཡང་ཉེ་བའི་ཆར་གྱི་འདས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་དཔྱད་ན། བརྒྱ་ཕྲག་ཉི་ཤུ་པ་དེ་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་ལོ་རྒྱུས་ནང་གི་དུས་རབས་འཁྲུག་ཆ་དོད་ཤོས་དང་། འགངས་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་ཅིང་། འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་དང་པོ་དང་། གཉིས་པ། རྒྱ་ནག་གི་ནང་འཁྲུག ཨུ་རུ་སུའི་ནང་འཁྲུག ཀོ་རི་ཡ་དང་ཝེད་ནམ་གྱི་དམག་འཁྲུག་སོགས་ལ་བསམས་ན་དུས་རབས་དེའི་ནང་དུ་མི་བསད་ཁྲག་སྦྱོར་ཚད་ལས་བརྒལ་བས་མི་གྲངས་ས་ཡ་དུ་མ་སྲོག་སྐྱོན་བྱུང་བར་མ་ཟད། ལྷག་པར་རྡུལ་ཕྲན་མཚོན་ཆ་གསར་དུ་རྙེད་ནས་ཉི་ཧོང་གི་ཐོག་ཏུ་དངོས་སུ་བེད་སྤྱོད་བྱ་ཐལ་བྱུང་སྟེ། འབར་མདེལ་གཅིག་གིས་མི་གྲངས་འབུམ་ཕྲག་བསད་པའི་གཏོར་བཤིག་ཚབས་ཆེ་བློ་ཡུལ་ལས་འདས་པ་ཞིག་བཏང་ཞིང་། དེ་ལྟར་དམག་འཁྲུག་ཧ་ཅང་མང་པོ་བྱུང་བའི་རྐྱེན་ངན་དེས་ས་ཁྱོན་འདིའི་སྐྱེ་བོ་དུ་མ་འཚེ་མེད་ཞི་བདེའི་ཐོག་ཏུ་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་སྐྱེས་པ་དང་། བརྒྱ་ཕྲག་ཉི་ཤུ་པའི་མྱོང་བ་དེས་བདེན་པ་ཞེས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། འགྲོ་བ་མི་ལ་རན་པ་དེ་གང་ཞིག་ཡིན་མིན་གཞི་ནས་རྟོག་དཔྱོད་གསར་པ་ཞུགས་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡུལ་གྲུ་ཁག་གི་མི་མང་ལ༌རང་དབང་དང༌། མང་གཙོ། རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་བསམ་འདུན་རྣམས་ཀྱི་ནུས་ཤུགས་སྲ་བརྟན་དགོས་པའི་མངོན་འདོད་གསལ་པོ་བྱུང་བའི་དུས་ཚོད་དམིགས་བསལ་ཅན་ཞིག་ཤར་ཏེ་ཤར་ཕྱོགས་ཡོ་རོབ་ཁུལ་དང༌། སོག་ཡུལ་དུ་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ། མི་ལོ་བདུན་ཅུ་ལྷག་རིང་དམར་པོས་དབང་བསྒྱུར་བྱས་རྗེས་ཨུ་རུ་སུའི་ནང་གི་འཕོ་འགྱུར། རྗར་མེ་ནིའི་རྒྱལ་ས་སྦར་ལིན་ཤར་ནུབ་དུམ་བུར་བགོས་པའི་རྩིག་བཅད་འཐོར་བ་བཅས་ནི། འཇིག་རྟེན་ཐོག་ཤིན་ཏུ་ཧ་ལས་དགོས་པའི་འགྱུར་བ་ཡིན་ལ། ངོས་ནས་སོག་ཡུལ་དང༌། སྦལ་ཌིག་རྒྱལ་ཁབ་ཁག སྦལ་གྷ་རི་ཡ་བཅས་ལ་བློ་ཡུལ་ནས་ནམ་ཡང་བརྗེད་དཀའ་བའི་བལྟ་སྐོར་འཚམས་འདྲི་བྱས་སྐབས། ལོ་བཅུ་ཕྲག་མང་པོའི་རིང་རང་དབང་བྲལ་བའི་མི་མང་ས་ཡ་མང་པོ་ད་ཆ་རང་དབང་བདེ་སྐྱིད་ལ་ལོངས་སུ་སྤྱོད་བཞིན་དགའ་ཚོར་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་མཐོང་བས་སྨོན་གནས་སུ་གྱུར་ཏེ། འགྲོ་བ་མིའི་མངོན་འདོད་རང་དབང་གི་འདུན་པ་དེ་བཞིན་དུས་ཡུན་རིང་པོ་དང༌། མནར་གཅོད་ཀྱི་དཀའ་སྡུག་ཚབས་ཆེ་ཇི་འདྲ་ཞིག་བྱུང་རུང་། མཐའ་མར་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ར་འཕྲོད་གསལ་པོ་བྱུང་ཁར། འགྱུར་བ་དེ་ཡང་དྲག་པོའི་ཐབས་ལམ་མ་བརྒྱུད་པར་འགྲུབ་པ་དེ་ནི་དེ་བས་ཀྱང་ཡི་རང་དགོས་པའི་གནས་ཚུལ་གལ་ཆེ་ཞིག་རེད།

སྐྱེ་བོ་རྣམས་ནི་ཚིམ་པ་མེད་པའི་འདོད་དོན་ད་དུང་ཐོབ་ཏུ་རེ་བས་རང་རྒྱལ་གཞན་ཕམ་གྱི་བསམ་སྤྱོད་མཐའ་མེད་དུ་འཕེལ་བ་དང་། ཆགས་སྡང་གིས་ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་པར་གྱུར་ཏེ་འཁྲུག་རྩོད་ཀྱི་རྐྱེན་དུ་སོང་བ་རྣམས་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་གཞི་རྩའི་ཡོན་ཏན་བྱམས་བརྩེ་དང་། དེའི་རྒྱབ་རྟེན་དུ་བཟོད་པ་དང་། ཆོག་ཤེས་དགོས་གནད་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་དེ་རྣམས་མེད་པས་ལན་པ་ཡིན།

འདས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ནང་དུ་ལྷག་པར་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མིང་ཐོག་ནས་ཆགས་སྡང་གི་གནས་ཚུལ་ཐ་ཆད་བྱུང་བར་མ་ཟད། དེང་གི་དུས་ཀྱང་ཆོས་ལུགས་ལ་བརྟེན་པའི་འཁྲུགས་རྩོད་དང་། མི་སྡེའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་དབྱེ་འཁོན་བཟོ་བཞིན་ཡོད་པ་འདི་རྣམས་ཆོས་ཀྱི་བསླབ་བྱ་དང་ཤིན་ཏུ་མི་འཚམས་པའི་འགལ་ཚབས་ཅན་ཞིག་ཡིན་སྟབས། དཀའ་རྙོག་མེད་པར་ཞི་བདེ་བག་ཕེབས་སུ་གནས་རྒྱུ་དེ་ནི་ཀུན་གྱི་དམིགས་ཡུལ་ཡིན་པ་མཚུངས་པས། སྤྱི་སྒེར་ཡོངས་ལ་སྨན་པའི་ཆོས་ལུགས་མཐུན་སྒྲིལ་དང་། དག་སྣང་སྦྱོང་རྒྱུར་ཆ་རྐྱེན་དང་། དགོས་གལ། གཞི་རྟེན་ལྡེང་ངེས་ཡོད་པ་འདི་གཅེས་འཛིན་བྱ་དགོས།

ངོས་ནས་དེང་དུས་ཀྱི་སྐྱེ་བོའི་སེམས་རྒྱུད་ལ་ཞེ་སྡང་གི་བློ་ཇེ་འཕེལ་དུ་སོང་ཚུལ་མི་སེམས་པར། གདུག་རྩུབ་ཅན་གྱི་མཚོན་ཆའི་སྟོབས་ཤུགས་རྒྱས་པའི་བརྒྱུད་ནས་ཞེ་སྡང་གི་རྣམ་འགྱུར་གང་ཡོད་གསལ་པོར་ཐོན་པ་དེ་ཉིད་གཞི་རྒྱ་ཇེ་ཆེར་སོང་བར་མཐོང་ཞིང་། རང་རེའི་དུས་རབས་ནང་དུ་དུག་དང་མཚོན་ཆས་མི་འབོར་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་སྡེབས་གསོད་བྱས་པའི་བློ་ཕམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དེ་རྣམས་དཔང་པོར་གྱུར་ཚུལ་ཆོས་ལུགས་པ་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་ཚང་མས་བརྗེད་མི་རུང་བ་ཞིག་ཡིན། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་གལ་གནད་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ནི། ཆོས་ལུགས་ཁག་གི་ནུས་ཤུགས་གཅིག་ཏུ་བསྒྲིལ་ཏེ་དམག་འཁྲུག་གི་ཉེན་ཚབས་ལས་སྐྱོབ་པའི་ལས་འགུལ་བརྩམ་རྒྱུ་ཞིག་ནི་ཅིས་ཀྱང་སྒྲུབ་དགོས་པའི་ལས་འགན་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད།

མིའི་ཚེ་སྲོག་ནི་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་བདག་དབང་རྩ་བ་ཆེ་ཤོས་ཡིན་ལ། སྡུག་བསྔལ་དང་། མྱ་ངན་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀུན་ལ་མི་འདོད་པ་ཡིན་པས། དམག་འཁྲུག་གི་ལམ་ནས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་བདལ་བཤིག་བཏང་བར་རྒྱལ་སྤྱིས་སེམས་ཁུར་དགོས་པའི་ལས་འགན་གཅིག་མཚུངས་ཡོད་སྟབས། གནས་ཚུལ་འདི་དག་རྒྱལ་ཁབ་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་གི་གནས་ཚུལ་རྐྱང་པ་མིན་པར། ས་ཕྱོགས་གང་སར་ཡོད་པའི་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་སྤུན་ཟླ་ཕོ་མོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བར་འཁུར་ལེན་དགོས་པའི་གཞི་རྩའི་གནད་དོན་ཡིན།

དམག་སྡེའི་གྲུབ་ཆའི་རང་བཞིན་དེ་ཉིད་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་འགལ་བའི་ནོངས་པ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་དང་། མི་གསོད་ཁྲག་སྦྱོར་བྱ་རྒྱུར་རྔམས་པའི་དྲེགས་ལྡན་དབང་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱབ་རྟེན་གཙོ་བོ་དེ་ཡིན་ཚུལ་ངོ་ཤེས་དགོས། དམག་བྱེ་བྲག་པ་གཅིག་གིས་འབྲས་བུ་ཕན་ཐོགས་ཅན་ཞིག་འབྱུང་ཚུལ་གྱི་བསམ་བློ་སྔོན་ཚུད་ནས་ནམ་ཡང་གཏོང་མི་རུང་བས། ཞི་བདེ་སྲུང་སྐྱོབ་ཆེད་དུ་དམག་གི་སྟོབས་ཤུགས་བསྐྲུན་པ་འདི་རིགས་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ཁོ་ན་མ་གཏོགས། དོན་དུ་ནམ་ཞིག་འགས་པར་འགྱུར་བའི་འབར་རྫས་དང་མཚུངས་པར་མཐོང་ཐུབ་པ་ཡིན།

འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་དང་། ཁྱད་པར་དུ་ཡང་སའི་གོ་ལ་འདིའི་སྐྱེ་འགྲོ་ཀུན་ལ་འཕྲད་བཞིན་པའི་ཉེན་ཚབས་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ནི། རྡུལ་ཕྲན་འབར་རྫས་ཀྱིས་གཏོར་སྐྱོན་བྱེད་པའི་འཇིགས་སྣང་དེ་ཡིན་ལ། ས་ཁྱོན་འདིའི་མ་འོངས་པ་ནི་གང་གི་ལག་ཏུ་ཡོད་པའི་རྡུལ་ཕྲན་མཚོན་ཆའི་སྟོབས་ཤུགས་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་དབུ་ཁྲིད་རྣམས་དང་། གོ་མཚོན་བསྐྲུན་པའི་ཚན་རིག་པ། འབྲེལ་ཡོད་ལས་རིགས་མི་སྣ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ནུས་པ་ཡོངས་ལ་ངོས་ནས་སེམས་འགུལ་ཆེན་པོས་རྡུལ་ཕྲན་མཚོན་ཆ་ཡོངས་རྫོགས་ལྷུ་བཤིག་དང་། མེད་པར་བཟོ་རྒྱུའི་ལས་མགོ་བརྩམ་དགོས་པའི་འབོད་བསྐུལ་ཞུ་བཞིན་ཡོད། གལ་ཏེ་རྡུལ་ཕྲན་མཚོན་ཆའི་དམག་འཁྲུགས་བྱུང་ན། སྐྱེ་འགྲོ་ཐམས་ཅད་འཆི་རྒྱུ་ཡིན་པ་ལས། རྒྱལ་ཁ་སུ་ལའང་ཐོབ་ཐབས་མེད་པ་ཤེས་གསལ་ལྟར་མི་སྤྱོད་ལས་འདས་ཤིང་། སྙིང་རྗེ་མེད་པའི་གཏོར་སྐྱོན་དེ་ནི་བསམ་པ་ཙམ་གྱིས་འཇིགས་སྣང་སྐྱེ་གཞི་ལས་མེད་སྟབས། རང་རེ་གཏོར་སྐྱོན་བྱེད་པའི་རྒྱུ་དེ་རང་རེས་མེད་པར་བཟོ་དགོས་པ་འོས་སུ་ཆེ་བས། ད་ལྟ་དུས་སྐབས་དང་། མཐུན་རྐྱེན་གཉིས་འཛོམས་སྐབས་འདིར་ཉེན་ཚབས་དེ་ལས་ཐར་ཐབས་བྱ་དགོས་པ་དེ་རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པ་ཡིན། སྤྱིར་བཏང་མིའི་ལོ་རྒྱུས་ནང་དམག་འཐབ་ཀྱི་ཐོག་ནས་དམིགས་ཡུལ་འགྲུབ་པ་དང་། རྒྱལ་ཁབ་རང་བཙན་བྱུང་མཁན་ལྟ་བུ་ཡོད་ཀྱང་། དཀའ་ངལ་མཐའ་དག་དམག་གིས་གཙང་སེལ་གཏན་ནས་མི་ཐུབ་པ་ནི། གནོད་ལན་གནོད་པས་གཞལ་ཏེ་ཞི་བདེར་འགོད་ཐབས་མེད་པ་མཐོང་ཆོས་སུ་གྲུབ་བཞིན་པ་དང་། ཆོས་ཉིད་ཡིན། མཚོན་ཆའི་ནུས་སྟོབས་ནི་གནས་སྐབས་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་གློ་བུར་བ་ཙམ་ཡིན་པས། དེ་ཡིས་དྲང་བདེན་གྱི་ནུས་སྟོབས་འཇོམས་མི་ནུས་པ་ཤེས་པར་བྱས་ཏེ། ཆོས་ལུགས་ཚང་མ་མཉམ་འབྲེལ་ཐོག་ནས་དམག་འཐབ་ཀྱི་ལྟ་བ་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱ་རྒྱུ་གལ་གནད་ཤིན་ཏུ་ཆེ་ཞིང་། དེ་ཡང་རེ་ཞིག་སྐྱོན་བརྗོད་ཐུབ་པ་ཙམ་གྱིས་མི་འགྲིགས་པར་དམག་འཁྲུག་མཚམས་འཇོག་འོང་ཐབས་ལག་ལེན་ངོ་མར་འབད་བརྩོན་མཐའ་སྐྱེལ་བྱ་དགོས། དེའི་ཐབས་ལམ་རྩ་བ་གཅིག་ནི་གོ་མཚོན་མེད་པ་བཟོ་རྒྱུ་དེ་ཡིན། སྤྱིར་ན་གོ་མཚོན་གྱི་དགོས་མཁོ་མཐོང་སྟེ་བཟོ་བསྐྲུན་བྱེད་དུ་འཇུག་མཁན་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་རྒྱུད་ཀྱི་མ་རུངས་པའི་བསམ་ངན་རང་ཕྱོགས་ལ་ཆགས་པའི་དབང་གིས་གཞན་ལ་ཞེ་ནས་སྡང་བའི་ཁོང་ཁྲོ་སོགས་ལས་བྱུང་བ་སྨོས་མ་དགོས་ཤིང་། གོ་ལག་བཟོ་བསྐྲུན་དང་། དམག་གི་གྲབས་གཤོམ་དེ་རྣམས་དོན་དུ་མི་གསོད་པའི་གྲབས་གཤོམ་ཉག་གཅིག་ཡིན་ལ། ཞེ་སྡང་ནི་རང་གཞན་ཀུན་གྱི་དགྲ་ཡིན་པ་ལྟར། གོ་མཚོན་ཡང་རང་གཞན་ཀུན་གྱི་དགྲ་ཡིན་པས། གོ་མཚོན་ལ་བརྟེན་ནས་ཞི་བདེ་དང་། བདེ་སྐྱིད་འཇོམས་ཚུལ་ཁེ་གྱོང་མི་མཉམ་པའི་གྲུབ་འབྲས་ལ་ལེགས་པར་དཔྱད་རྒྱུ་དེ་ནི་ཆོས་ལུགས་འཛིན་པ་རྣམས་ལ་ལྷག་པར་འཁྲི་ཞིང་། སྒྲུབ་པར་འོས་པའི་ལས་འགན་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། མེ་མདས་གཙོས་པའི་གོ་མཚོན་འགའ་རེ་ལྟ་སྣང་མཛེས་ཤིང་། གནད་དུ་ཁེལ་བའི་དེང་རབས་ཀྱི་འཕྲུལ་ཆའི་ཁྱད་ཆོས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡོད་ཀྱང་། བེད་སྤྱོད་ངོ་མ་རང་རེ་འགྲོ་བ་མིས་གཙོས་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་སྲོག་འཕྲོག་བྱེད་ཡིན་ཚུལ་ངོ་ཤེས་དགོས། འགའ་ཤས་ནས་ནུབ་ཕྱོགས་པ་རྣམས་འཆི་བར་འཇིགས་པ་དང་། ཤར་ཕྱོགས་པ་རྣམས་ལ་དེ་ཙམ་འཇིགས་སྣང་མེད་པ་ལྟ་བུའི་མཐོང་ཚུལ་འཛིན་པར་སྣང་མོད། དེ་ལྟར་མཐའ་གཅིག་ཏུ་བརྗོད་པར་དཀའ་ནའང་། ཤར་ཕྱོགས་པ་ནས་ལམ་དུ་འགྲོ་ཞོར་འབུ་སྲིན་གཅིག་བསད་ནའང་འགྱོད་བཤགས་བྱེད་མཁན་མང་པོ་ཡོད། དཔེར་ན། དེ་སྔོན་ངོས་རང་བོད་དུ་སྡོད་སྐབས་ནམ་ཞིག་མི་གཅིག་བསད་པའི་གནས་ཚུལ་ཐོས་ནས། ཚང་མ་འདྲོགས་ཏེ་ཡིད་ཆེས་དཀའ་བའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་སོང་བ་ལྟ་བུར་བལྟས་ན། ནུབ་ཕྱོགས་པ་ལས་ཤར་ཕྱོགས་པ་རྣམས་འཆི་བར་འཇིགས་སྣང་ཆེ་བའི་ཚོད་དུ་ཡོད། འོན་ཀྱང་ཤར་ནུབ་རྒྱལ་ལྡན་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་རྒྱལ་པོའི་རིགས་བརྒྱུད་རྣམས་ས་དམག་དང་། མཚོ་དམག་གི་སློབ་སྦྱོང་ལ་གཏོང་བའི་ལག་ལེན་ཡོད་རིགས་དེ་ལ་ཡུལ་མིས་གཟེངས་བསྟོད་བྱེད་སྲོལ་དང་། རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོའི་དམག་ཤུགས་སྤེལ་བའི་འགྲོ་གྲོན་ཁྱོན་ཆེ་དང་། ཡུལ་ཁག་དུ་མས་གོ་མཚོན་ཕྱིར་ཚོང་འབོར་ཆེན་བྱེད་པ་རྣམས་ལ་གཞིགས་ན་ནུབ་ཕྱོགས་པ་རྣམས་འཆི་བར་འཇིགས་མིན་ཁ་ཚོན་གཅོད་མི་ནུས་པ་ཞིག་རེད།

དམག་དང་། དམག་སྡེ་ཆེན་པོ་རྣམས་ནི་འཇིག་རྟེན་ནང་འཚེ་བའི་འབྱུང་ཁུངས་ཆེ་ཤོས་གྲས་ཡིན་པ་སྨོས་མ་དགོས་ཀྱང་། དམག་མི་རྣམས་ནི་ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་སྡེ་ཚན་དུ་བརྩི་ཞིང་། དགྲ་གཅིག་བསད་ཀྱང་འགྲོ་བ་མི་གཅིག་བསད་པའི་ཁྲིམས་འགལ་ཉེས་ཅན་ཡིན་པའི་ཚོར་སྣང་མི་འཛིན་ཁར། རང་གཞན་གཉིས་ཀས་དེ་ནི་དཔའ་ངར་དང་། འཇོན་ཐང་། བྱས་རྗེས་སུ་རློམ་པ་ནི། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་བློའི་འཆར་ཚུལ་བཅོས་མ་ཞིག་ལས་བྱུང་བ་མ་གཏོགས། དོན་དུ་གདུག་རྩུབ་ཅན་དང་། བློ་ཕམ། སྡུག་བསྔལ་བར་བྱེད་པའི་རང་བཞིན་ལས་མ་འདས་ཤིང་། རང་སྲུང་ཡིན་ཚུལ་སོགས་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཇི་ལྟར་སྦྱོར་རུང་། འགྲོ་བ་མིའི་སྲོག་འཕྲོག་པའི་བྱ་བ་ཚབས་ཆེ་ཞིག་ཡིན་པ་དེ། ལྷག་པར་ཆོས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཇི་མི་སྙམ་པར་འཇོག་མི་ནུས།

དམག་ནི་རྒྱ་ཁྱབ་ཏུ་འཕེལ་ཞིང་མཆེད་པས་མེ་ལྟ་བུ་དང་། རང་རེ་ལྟ་བུ་འཚོ་བཞིན་དུ་གནས་པའི་མི་རྣམས་ནི་དེའི་བུད་ཤིང་དང་མཚུངས་ལ། དེང་དུས་ཀྱི་དམག་ནི་གཙོ་ཆེར་མེའི་རྣམ་པ་ཐ་དད་པའི་སྒོ་ནས་གཡུལ་འགྱེད་བྱེད་ཀྱང་། དོན་དུ་བུད་ཤིང་ལྟ་བུའི་མི་རྣམས་བསྲེག་པར་མི་འཛིན་པ་དང་། དམག་ཤུགས་བསྐྱེད་ཆེད་དམག་སྣོན་ཞེས་པ་དེ་ནི་དམག་མི་དུ་མ་གསོན་པོ་མེ་དོང་དུ་འཕངས་པ་དང་འདྲ་བ་ཡིན་ཡང་། བློའི་འཛིན་སྟངས་ཤིག་ལ་བརྟེན་ནས་དམག་མི་བྱེ་བྲག་པ་རྣམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ལ་མི་བསམ་པར་སྣང་ཞིང་། དམག་མི་སུ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་རྨས་སྐྱོན་དང་། འཆི་བར་མི་འདོད་ལ། དེ་རྣམས་ཀྱི་ཉེ་འབྲེལ་སོགས་ལའང་དེ་ལྟར་འདོད་པ་མེད་པ་དང་། གལ་ཏེ་དམག་དཀྱུས་གཅིག་ལ་རྐྱེན་ཆག་བྱུང་ན། དེའི་ལྟོས་བཅས་ཙམ་མ་ཟད། རྒྱལ་ཁབ་དེའི་ཡུལ་མི་དབང་འཛིན་པ་དང་བཅས་པ་དོན་དུ་སྡུག་བསྔལ་དང་། བློ་ཕམ་གྱི་རང་བཞིན་དུ་སྦྱོར་བར་ངོས་འཛིན་ཐུབ་པའི་ཐོག་ནས་འཇིགས་སྣང་གིས་ལམ་ནོར་ལྡོག་ཤེས་དགོས་མོད། ཤིན་ཏུ་རྨོངས་པའི་ནུས་ཤུགས་ཀྱིས་རང་གཞན་ཀུན་ལ་འཕྲལ་ཕུགས་གཉིས་ཀར་ཇི་ལྟར་འཚེ་བ་མི་སེམས་པར། ད་དུང་མིག་ལྡན་གཡང་མཆོངས་བྱེད་བཞིན་ཡོད།

རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་ཀྱིས་རང་རང་གི་དམག་སྡེ་སྲུང་སྐྱོབ་ཡར་རྒྱས་ཆེད་དུ་འགྲོ་གྲོན་རྒྱ་ཆེ་གཏོང་བའི་དངུལ་འབོར་དེས། འཕྲོད་བསྟེན་དང་། ཤེས་ཡོན་སློབ་གསོ་ལ་སོགས་པའི་སའི་གོ་ལའི་སྣོད་བཅུད་ཀྱི་བཀོད་པ་གང་ཅིར་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་བྱ་བ་ངོ་མཚར་ལྡན་པ་རླབས་ཆེ་འགྲུབ་ངེས་ཚོད་དཔོག་ནུས་པས། གལ་ཏེ་ཆོས་ལུགས་མཉམ་འབྲེལ་གྱི་ནུས་པས་འདི་འདྲའི་བཟང་ཕྱོགས་ཀྱི་འགྱུར་བ་གསར་པར་ཁ་ལོ་བསྒྱུར་ཐུབ་ན་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁོར་ཡུག་ལ་ཞི་བདེ་ལྷིང་འཇགས་དང་། ཡར་རྒྱས་ཀྱི་འབྲས་བུ་བརྟན་པོ་འབྱུང་བའི་ཆ་རྐྱེན་བླ་ན་མེད་པ་ཞིག་ཐོབ་པར་ངེས།

ལོ་མང་གོང་དེར་ངོས་ནས་ནམ་ཞིག་རང་རེའི་ས་ཁྱོན་ཆེན་པོ་འདི་ཉིད་གོ་མཚོན་མེད་པའི་འཇིག་རྟེན་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རེའི་བསམ་ཚུལ་འཆར་སྣང་བརྗོད་སྐབས། འབྲེལ་ཡོད་མཆེད་གྲོགས་ཐེ་བས་སྐྱེ་བོ་དུ་མས་དེ་ནི་སྟོང་བསམ་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པོ་ཙམ་ཞིག་ཡིན་པར་གླེང་ཡང་། དེ་སྔོན་ཨ་མེ་རི་ཀའི་སྲིད་འཛིན་སྐུ་ཞབས་“རྗོར་རྗི་ སྦུ་ཞི་”དང་། ཨུ་རུ་སུ་མནའ་འབྲེལ་སྤྱི་མཐུན་ཡུལ་གྱི་སྲིད་འཛིན་སྐུ་ཞབས་“མི་ཧལ་ གྷོར་སྦ་ཅོབ་”རྣམ་གཉིས་ནས། རིམ་བཞིན་འཇིག་རྟེན་འདི་གོ་མཚོན་མེད་པའི་ས་གཞི་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་ཐབས་བྱེད་ཐུབ་ཚུལ་ཁྱབ་བསྒྲགས་ཤིག་གནང་བ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལྡན་པ་དེར་ངོས་ནས་བསྔགས་བརྗོད་ཞུས་ཤིང་། འགྱུར་བ་གསར་པ་འདི་ལྟ་བུས་ངོས་ཀྱི་འཆར་སྣང་དེ་བཞིན་འགྲུབ་སྲིད་པའི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཐོབ་སོང་། དེ་ལྟ་ནའང་ལས་འགན་འདི་ནི་དཀའ་ངལ་ཅན་ཞིག་དང་། འགལ་རྐྱེན་དུ་མ་ཡོད་པ་སྨོས་མེད་ཡིན་ནའང་། རང་རེ་ཚང་མས་ནུས་ཤུགས་བསྐྱེད་དེ་འགྲོ་བ་མིའི་མངོན་པར་འདོད་པའི་ལས་གཞི་བཟང་པོ་དེ་འདྲར་ཞབས་འདེགས་གང་འགྲུབ་ཐུབ་པའི་འབད་བརྩོན་ཞུ་དགོས།

༣ ཆོས་པ་དང་། ཆོས་དད་མེད་མཁན། ཆོས་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་མཁན་གསུམ་ལ་བདེ་སྐྱིད་ཆེ་ཆུང་གི་ཁྱད་པར་ཡོད་མེད་དཔྱོད་པ།

འཇིག་རྟེན་ཁྱོན་འདིར་ཆོས་ཁས་ལེན་མི་ལེན་གཉིས་དང་། བཏང་སྙོམས་སུ་གནས་པ་བཅས། སྡེ་ཚན་གསུམ་དུ་དབྱེ་བའི་དབང་དུ་བཏང་ནས། དེ་རྣམས་ལ་བདེ་སྐྱིད་ཆེ་ཆུང་གི་ཁྱད་པར་ཅི་འདྲ་ཡོད་མེད་དཔྱད་ན། ཐོག་མར་ཆོས་དད་བྱེད་པོ་དེང་སྐབས་དྲྭ་རྒྱ་ཁག་ཏུ་མི་འབོར་རོབ་བརྩིས་ཀྱི་བཤད་ཚུལ་ཕྱོགས་གཅིག་གི་དབང་དུ་བྱས་ཚེ། འཇིག་རྟེན་ཁྱོན་འདིར་མི་གྲངས་ཐེར་འབུམ་བདུན་ (དུང་ཕྱུར་བདུན་ཅུ་) སྐོར་ཡོད་ཚོད་བཤད་ཅིང་། དེའི་ནང་དུ་དང་པོ། ཆོས་ཁས་ལེན་མཁན་གྲས་སུ་“འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིའི་ཆོས་”སུ་གྲགས་པའི་སྡེ་ཚན་མི་འབོར་ཆེ་བའི་ཁོངས་སུ་བགྲང་ཚུལ་ཞིག་ལ།1

ཡེ་ཤུའི་ཆོས་པ་བརྒྱ་ཆ་སོ་གསུམ། (ཐེར་འབུམ་གཉིས་དང་། དུང་ཕྱུར་གཉིས། = ca. 2.1 Billion)

ཁ་ཆེའི་ཆོས་པ་བརྒྱ་ཆ་ཉེར་གཅིག (ཐེར་འབུམ་གཅིག་དང་། དུང་ཕྱུར་བཞི། = ca. 1.3 Billion)

ཧིན་དྷུའི་ཆོས་པ་བརྒྱ་ཆ་བཅུ་བཞི། (ཐེར་འབུམ་གཅིག་དང་། དུང་ཕྱུར་གཅིག = ca. 1.1 Billion)

ནང་པའི་ཆོས་པ་བརྒྱ་ཆ་དྲུག (དུང་ཕྱུར་གསུམ་དང་། བྱེ་བ་བདུན་དང་། ས་ཡ་ལྔ་སྐོར་ཏེ། = ས་ཡ་ ༣༧༥ སྐོར། = ca. 488-535 Million)

དེ་འཕྲོས་ཆོས་ལུགས་ཆུང་ཁག་གཞན་ཡང་ཡོད་པ་གཤམ་གསལ་ལྟར་རེད།

Religion

Number of followers
(in millions)

Cultural tradition

Founded

References

Christianity

2,200

Abrahamic religions

Levant (Asia)

[17]

Islam

1,600

Abrahamic religions

Arabian Peninsula (Asia)

[17]

Hinduism

1,100

Indian religions (Dharmic)

Indian subcontinent (Asia)

[17]

Chinese folk religion

754 — 1,000

Chinese religions

China (Asia)

1:;[18] 2:[19]

Buddhism

488 — 535

Indian religions (Dharmic)

Indian subcontinent (Asia)

[17]

Medium sized religions

Religion

Number of followers
(in millions)

Cultural tradition

Founded

References

Religion

Taoism

12–173

Chinese religions

China (Asia)

[18]

Taoism

Shinto

100[nb 1]

Japanese religions

Japan (Asia)

[20][21]

Shinto

Sikhism

28

Indian religions (Dharmic)

Indian subcontinent (Asia), 15th century

[22]

Sikhism

Judaism

14

Abrahamic religions

Levant (Asia)

[17]

Judaism

Korean shamanism

5–15

Korean religions

Korea (Asia)

[23]

Korean shamanism

Caodaism

5–9

Vietnamese religions

Vietnam (Asia), 20th century

[24]

Caodaism

Bahá‘í Faith

5–7.3

Abrahamic religions

Iran (Asia), 19th century

[25][26][nb 2]

Bahá‘í Faith

Jainism

4.2

Indian religions (Dharmic)

Indian subcontinent (Asia), 7th to 9th century BC

[27]

Jainism

Cheondoism

3–4

Korean religions

Korea (Asia), 19th century

[28]

Cheondoism

Hoahaoism

1.5–3

Vietnamese religions

Vietnam (Asia), 20th century

[29]

Hoahaoism

Tenriism

5

Japanese religions

Japan (Asia), 19th century

[30]

Tenriism

Trends in annual growth of adherence

1970–1985[32]

1990–2000[33][34]

2000–2005[35]

% change 1970–2010 (40 yrs)[26]

3.65%: Bahá‘í Faith

2.65%: Zoroastrianism

1.84%: Islam

9.85%: Daoism

2.74%: Islam

2.28%: Bahá‘í Faith

1.70%: Bahá‘í Faith

4.26%: Bahá‘í Faith

2.34%: Hinduism

2.13%: Islam

1.62%: Sikhism

4.23%: Islam

1.67%: Buddhism

1.87%: Sikhism

1.57%: Hinduism

3.08%: Sikhism

1.64%: Christianity

1.69%: Hinduism

1.32%: Christianity

2.76%: Buddhism

1.09%: Judaism

1.36%: Christianity

2.62%: Hinduism

1.09%: Buddhism

2.60%: Jainism

2.50%: Zoroastrianism

across 40 yrs, world total 2.16%

2.10%: Christianity

0.83%: Confucianism

0.37%: unaffiliated (inc. atheists, agnostics, religious but not affiliated)

-0.03%: Judaism

-0.83%: Shintoism

གཉིས་པ། ཆོས་ཁས་མི་ལེན་པར་མ་ཟད། དེ་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་མཁན་ཁོངས་སུ་གུང་ཁྲན་རིང་ལུགས་པ་དང་། ཚན་རིག་པའི་ཕྱོགས་གཅིག དེ་མིན་ཆོས་ལུགས་པ་འགའ་རེའི་བྱེད་བབས་ལ་མ་རངས་པའི་དབང་གིས་ཆོས་ལ་འགལ་ཟླའི་བསམ་ཚུལ་འཆང་རིགས་ཁག་ཅིག་བཅས་ཡོད། དེ་རྣམས་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བ་དང་བདེ་བ་སྒྲུབ་པར་ཆོས་ཀྱིས་ཕན་ཐོགས་མེད་ཁར། ད་དུང་ཕུང་ལ་སྦྱོར་བྱེད་དང་རྙོག་དྲ་སློང་བྱེད་ཀྱི་སྐྱོན་དུ་བལྟས་ཏེ། ཞེ་ནས་སྡང་ཞིང་རྒོལ་བའི་ཆེད་དུ་“ཆོས་ནི་དུག་ཡིན་”པས་ལེགས་པོ་མིན་ཚུལ་བཤད་པ་རེད།

གསུམ་པ། བཏང་སྙོམས་པའི་རིགས་ཕལ་ཆེ་བ་ནི། ཆོས་སེམས་དེ་རིགས་རང་ཉིད་ཀྱི་འཚོ་བའི་ནང་དགོས་གལ་མ་མཐོང་ནས། རང་བདེ་དོན་གཉེར་གྱི་གནས་སྟངས་ཙམ་ལ་ཞེན་པ་ལས། དོ་སྣང་གཏིང་ཟབ་གཞན་པ་མེད་མཁན་རྣམས་བརྩི་ཆོག་པ་ཡིན།

གང་ལྟར་དེ་གསུམ་ཀ་སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་ཅིང་། བདེ་བ་འདོད་པ་སྒོ་ཀུན་ནས་མཚུངས་པས། ཆོས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་མཐོང་ནས་ཉམས་ལེན་བྱེད་མཁན་དང་། ཆོས་ལ་སྐྱོན་དུ་བལྟས་ནས་ངོ་རྒོལ་བྱེད་མཁན་གཉིས་ཀ་བདེ་བ་འདོད་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་པ་མཉམ་ཞིང་། གཟུ་བོའི་བློ་ཡིས་དེ་གཉིས་བདེ་སྡུག་སུ་ཆེ་ལེགས་པར་བརྟགས་ན༑ ཆོས་ལ་དད་མོས་ཡོད་པ་དང་། དེའི་བསླབ་བྱ་ཉམས་ལེན་བྱེད་མཁན་དེ་རྣམས་སེམས་ནང་བདེ་བ་ཆེ་ལ། མི་ཚེ་སྐྱིད་པ་ཡོད་ཚུལ་མངོན་གསལ་དོད་པོ་མཐོང་ཆོས་སུ་གྲུབ་ཅིང་།

ཆོས་སྤངས་པའི་མི་རྣམས་བློ་རྒྱ་ཆེ་ཆུང་རང་གི་ཐོག་ནས་དོན་དམ་པའི་བདེ་སྐྱིད་ཆེ་བ་ཡོད་པ་ཁག་པོ་ཡིན་ཚུལ་ར་འཕྲོད་འབྱུང་བཞིན་པ་ལྟར། ཆོས་ལུགས་གང་ཞིག་ལ་དད་མོས་དང་། འགལ་ཟླའི་བསམ་བློ་ཡོད་མེད་ལ་མ་བལྟོས་པར། རང་ཉིད་ནས་ཆོས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཇི་བཞིན་མ་ཤེས་པའི་དབང་གིས་འགལ་རྐྱེན་ལྟ་བུར་མཐོང་འཕྲལ་སྐྱོན་འཛུགས་སྤོམ་བཤད་བྱེད་པོ་མང་བས། ཐོག་མར་རང་ཉིད་གཟུ་བོར་གནས་པའི་ཐོག་ནས་རྣམ་དཔྱོད་བློ་ཡིས་ཆོས་ཀྱི་བསླབ་བྱ་གང་ཡིན་ལེགས་པར་དཔྱད་ནས་ཤེས་པར་བྱས་ཏེ་ལག་ལེན་ཐོག་ནས་ཀྱང་མྱོང་བ་གསོག་རྒྱུའི་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པ་ལོངས་སུ་སྤྱད་རྗེས། ཐོག་མར་ཆོས་ཚུལ་དཔྱིས་ཕྱིན་པ་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱས་ཏེ། དེའི་སྟེང་མྱོང་བའང་བསགས་པའི་ཆ་ནས་ཆོས་ལ་ལེགས་ཆ་མེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གང་ཞིག་རིགས་པ་ཡང་དག་པས་ཁུངས་སྐྱེལ་ཐུབ་ན། གཞི་ནས་ཆོས་ལ་དགག་པ་བརྒྱག་རྒྱུའི་འོས་བབས་མཆིས་ཤིང་། དེ་མིན་འཆལ་གཏམ་ཁོ་ན་ཡིན་པས། ལྷག་པར་རང་དང་གཞན་ལ་ཕན་པའི་བསླབ་བྱ་གང་ཞིག ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བསླབ་བྱའི་ཁོངས་ནས་བྱུང་བ་ཙམ་གྱི་རྒྱུ་མཚན་ལ་བརྟེན་ནས། དྭོགས་འདྲོག་ལྟ་བུས་དྭང་དུ་མ་བླངས་པའམ། དོ་སྣང་མ་བྱས་ན། རང་གཞན་ཡོངས་ལ་གནོད་ཅིང་གྱོང་གུན་ཕོག་པ་ལས་མ་འདས་པ་རེད།

མི་ཚེ་དོན་དང་ལྡན་པ་འབྱུང་ཆེད་མིའི་རྣམ་དཔྱོད་དང་། ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་ནུས་པ་དེ་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ལོངས་སུ་སྤྱོད་དགོས། ཆོས་མེད་ན་སྐྱིད་པ་ཡོད་ཚེ་ཆོས་མ་བྱས་ཀྱང་འཐུས་ལ། ཆོས་ལ་ཡིད་ཆེས་མེད་མཁན་ཞིག་བྱས་ཏེ་འཚོ་སྡོད་བྱེད་ཀྱང་མི་འགྲིགས་པ་གཏན་ནས་མེད་མོད། བསམ་པ་བཟང་པོ་ཡོད་པའི་མི་ཞིག་ངེས་པར་དུ་བྱ་དགོས་པ་ཡིན། རང་གི་ཁམས་དང་མོས་པའི་དབང་གིས་ཆོས་ལ་དད་པ་བྱ་རྒྱུ་ལྟ་ཞོག སྐྱོན་དུ་མཐོང་ནས་དགག་པ་རྒྱག་ཀྱང་རང་དབང་དུ་འཇོག་པ་ཉིད་ལས། སྐྱེ་བོ་དེ་བཞིན་ལོག་ལྟ་ཅན་དུ་བལྟས་ནས་ཕྱིར་འབུད་གཏོང་ཐབས་མེད་ལ། ས་ཆེན་འདིའི་སྟེང་དུ་ཡོད་པའི་མིའི་འགྲོ་བ་གཅིག་གྱུར་ཡིན་པ་དང་། ཁྱིམ་ཚང་གཅིག་ནང་གནས་པ་མཚུངས་པས་མཐུན་པོ་བྱ་རྒྱུ་གལ་ཆེ། བྱམས་བརྩེའི་སེམས་ཀྱི་བལྟ་ཕྱོགས་ཚུལ་མཐུན་ལེགས་པོ་ཞིག་བྱུང་ན། དམིགས་བསལ་ཆོས་ཀྱི་དད་པ་ཞིག་དང་འབྲེལ་མི་དགོས་པར། མིའི་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་བཟང་པོའི་ཡོན་ཏན་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་འགྲོ་བ་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ཡོད་པའི་དཀའ་ངལ་མང་པོ་ཞིག་བསལ་ནུས་པ་ཡིན། དེའི་ཆེད་དུ་ཡོན་ཏན་དེ་རྣམས་རྒྱུན་དུ་རྒྱུད་ལ་བསྟེན་པ་དང་གོང་འཕེལ་དུ་གཏོང་བ་གནད་ཀྱི་དོན་པོ་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་གྱི་རྨང་གཞིའི་ཐོག་ནས། རིས་སུ་མ་ཆད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་བདེ་དོན་ཆེད་དུ་འགན་ཁུར་ལེན་དགོས། དེང་སང་འཇིག་རྟེན་ཁྱོན་ནང་ངོས་དང་འདྲ་བར་འགྲོ་བ་མིའི་བཟང་སྤྱོད་ཉམ་གུད་འགྲོ་བཞིན་པ་འདིའི་ཐོག་ཁུར་ལེན་བྱེད་པོ་དུ་མ་ཡོད་ཚུལ་ཡིད་ཆེས་ཤིང་། དེ་རྣམས་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ནང་བྱམས་བརྩེ་དང་། དྲང་བདེན། ཕྱོགས་ལྷུང་སྤངས་པའི་ཁོར་ཡུག་བསྐྲུན་ཆེད་འགྲོ་བ་མི་རིགས་སྤྱིའི་བདེ་སྡུག་ལ་སེམས་ཁུར་སྔར་ལས་ལྷག་པ་འོང་བ་དང་། ཆོས་པ་རྣམས་ལ་ངོས་ཀྱི་འབོད་བསྐུལ་འདིའི་ནང་མཉམ་ཞུགས་གནང་བའི་བློས་འགེལ་བྱེད་བཞིན་ཡོད།

ཆོས་ལ་ཡིད་ཆེས་ཡོད་མེད་ཅི་འདྲ་ཡིན་རུང་། སེམས་རྒྱུད་བཟང་པོ་དང་། མི་ཡ་རབས། བྱམས་པ། སྙིང་རྗེ་སོགས་ལ་བརྩི་མཐོང་དང་། རྗེས་སུ་ཡི་རང་བའི་ལེགས་སྨོན་མི་བྱེད་པ་སུ་ཡང་མེད་པས། ངོས་ནི་འཇིག་རྟེན་འདིའི་འགྲོ་བ་མི་ཞིག་ཡིན་པར་བརྟེན། སྤྱི་སྨན་གྱི་བྱ་གཞག་གང་ཅིར་བསམ་བློ་གཏོང་བ་དང་། མིའི་བདེ་སྡུག་ལ་ངེས་པར་བསམ་གཞིགས་བྱ་རྒྱུར་འགན་འཁྲི་ཡོད་པའི་འདུ་ཤེས་དམ་པོར་འཛིན་བཞིན་ཡོད། ལྟ་ཚུལ་འདིའི་ཐོག་ནས་ངོས་རང་སྒེར་གྱི་བསམ་ཚུལ་ནི་གཤམ་གསལ་དོན་ཚན་ཁག་བཞི་ཡིན།

༡ འཇིག་རྟེན་ཡོངས་ཀྱི་འགྲོ་བ་མི་རིགས་སྤྱིའི་བདེ་སྡུག་ལ་སེམས་ཁུར་བཅང་བའི་རིང་ལུགས་ (Universal Humanitarism) དེ། ས་གཞིའི་གོ་ལ་འདིའི་དཀའ་རྙོག་སེལ་བར་མཁོ་གལ་ཆེ།

༢ སྙིང་རྗེ་ནི་འཇིག་རྟེན་ཞི་བདེའི་རྩ་བ་ཡིན།

༣ ལྟ་གྲུབ་གང་འདྲ་ཞིག་འཛིན་ཡང་འགྲོ་བ་མི་རིགས་སྤྱིའི་བདེ་སྡུག་ལ་སེམས་ཁུར་ཡོད་མཁན་རྣམས་ནས་འཇིག་རྟེན་ཞི་བདེའི་ཆེད་ལས་དོན་སྒྲུབ་བཞིན་ཡོད་པ་ལྟར། འཇིག་རྟེན་འདིའི་ཆོས་ལུགས་ཚང་མས་དེ་ལྟར་གནང་དང་གནང་མུས་ལ་སྔར་ལྷག་ཤུགས་སྣོན་རྒྱག་དགོས།

༤ གང་ཟག་སྒེར་ཚང་མར་འགྲོ་བ་མིའི་དགོས་མཁོ་བསྒྲུབ་ཆེད་འཇིག་རྟེན་ཡོངས་ལ་འཁྲི་བའི་འགན་ཁུར་ (Universal Responsibility) ཡོད།

ངོས་ནས་རང་ཉིད་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཆབ་སྲིད་པ་ཞིག་ཡིན་ཁུལ་བྱ་རྒྱུ་ལྟ་ཞོག ནང་པའི་ཆོས་པ་དང་། བོད་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་དབང་གིས་འདི་ལྟར་བཤད་ཀྱིན་མེད་པར། འགྲོ་བ་མི་ཞིག་ཡིན་པ་ཙམ་དང་། མི་རིགས་སྤྱིའི་བདེ་སྡུག་ལ་སེམས་ཁུར་བླངས་པའི་རིན་ཐང་ལ་བརྩི་མཁན་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་བརྗོད་པ་ཡིན།

ལེའུ་གསུམ་པ། ཆོས་དང་ཚན་རིག་གི་འབྲེལ་བ།

༡ ནང་ཆོས་ཀྱི་ཚན་རིག་དང་། རིག་གསར་ཚན་རིག་དཔྱད་བསྡུར་ལེགས་ཆ་སྤེལ་རེས་ལ་བརྟེན་ནས། ཚན་རིག་དང་འཕྲུལ་ཆའི་ཡར་རྒྱས་ཁོ་ན་བདེ་སྐྱིད་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་ལམ་ཉག་གཅིག་མིན་པར་རྟོགས་པ།

ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ན། མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ནང་དུ་བསྐལ་པ་ཡ་ཐོག་སྐབས་སུ་ཆོས་ཀྱི་སྒྲོས་མེད་པར། མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་གསུམ་བཞི་ཙམ་གྱི་སྔོན་དུ་ཆོས་ཞེས་པའི་བསམ་བློའི་འཛིན་ཚུལ་ཞིག་སླེབས་ཤིང་། མིའི་སེམས་ནང་དཀའ་ངལ་འཕྲད་པ་དང་། དེ་དག་སེལ་བའི་ནུས་པ་རང་ཉིད་ལ་མེད་པས། གདོད་མའི་དུས་སུ་རེ་བ་བཅོལ་ས་འབྱུང་བའི་ཁམས་ཀྱི་ཕན་པའི་ནུས་པ་ལ་“ལྷ་”དང་། གནོད་པའི་ནུས་པ་ལ་“འདྲེ་”ཞེས་ངོས་འཛིན་བྱས་ཤིང་། དེའི་བརྒྱུད་ནས་ལྷ་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དང་། དཀོན་མཆོག་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་ལམ་ནས་རེ་བ་འཆོལ་ས་ཞིག་དང་། གནོད་བྱེད་ཀྱི་གདོན་བགེགས་ལ་སོགས་པའི་ངོས་འཛིན་དར་སྤེལ་གཟུགས་གྲུབ་ཀྱི་ལྟ་བའི་མགོ་ཚུགས་པའི་རྨང་གཞི་དེ་ལ་བརྟེན་ནས། དཀའ་ངལ་འཕྲད་པའི་སྐྱེ་བོ་འདྲ་མཚུངས་ནང་ནས་ལ་ལར་དཀོན་མཆོག་གིས་སྐྱོབ་པར་འགྱུར་སྙམ་དུ་བློ་ལ་རེ་བས་དད་པ་འཇོག་ས་ཞིག་བྱུང་སྟེ། དེ་ལ་གསོལ་འདེབས་སྨོན་ལམ་འདེབས་ཤིང་། མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱི་འགལ་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱང་གང་ལས་བྱུང་བའི་བྱེད་པ་པོ་ཞིག་ངོས་འཛིན་ཐོག་ནས་བསད་བསྐྲད་དབྱུང་སོགས་ཀྱི་ཆོ་ག་ལ་བརྩོན་པའི་བྲེལ་བའི་མགོ་ཚུགས་པར་སྣང་ལ། ལྟ་གྲུབ་དེ་རིགས་མི་འདོད་པ་རྣམས་ལ་ནི་རེ་ལྟོས་འཆའ་ཡུལ་ཟུར་དུ་མེད་པའི་ངང་ཚུལ་ཞིག་བྱུང་བར་མངོན།

བར་ལམ་བརྒྱ་ཕྲག་བཅོ་བརྒྱད་པ་ནས་བརྒྱ་ཕྲག་ཉི་ཤུ་པའི་སྟོད་ཆ་ཙམ་བར་དངོས་པོ་ཡར་རྒྱས་ཁོ་ནའི་ཐོག་ལ་ཡིད་ཆེས་བློས་འགེལ་ཤུགས་ཆེ་བྱས་ཏེ་ཆོས་ལུགས་ཐོག་ལ་དོ་སྣང་ཆུང་ངུར་སོང་ཡང་བརྒྱ་ཕྲག་ཉི་ཤུ་པའི་དཀྱིལ་སྨད་ཙམ་དང་། ལྷག་པར་བརྒྱ་ཕྲག་ཉེར་གཅིག་པ་འདིའི་ནང་དུ་ཕྱི་དངོས་པོའི་ཡར་རྒྱས་ཚད་མཐོར་སོན་ནས། འཚོ་བའི་མཐུན་འགྱུར་གྱི་ཆ་རྐྱེན་བཟང་པོ་ཞིག་བསྐྲུན་ཐུབ་པ་ནི་ཧ་ཅང་ལེགས་པོ་ཡིན་ཡང་། མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་གི་རིང་ཆོས་ལ་དད་པ་བྱས་པའི་ཚུལ་རྣམས་གལ་ཆེ་དེ་ཙམ་མིན་པར་བརྩིས་པ་རེད། དཔེར་ན། ངོས་དང་འབྲེལ་ཡོད་དཔལ་འབྱོར་སྐོར་ལ་མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་ཁོང་དང་མཉམ་དུ་དེབ་ཅིག་བྲིས་ན་ལེགས་ཚུལ་བྱུང་བར། ངེད་རང་དཔལ་འབྱོར་ལ་མཁས་པ་མིན་ཞིང་། མྱོང་བ་མེད་ཀྱང་། དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལས་ཀའི་ཐོག་ཏུའང་ཡ་རབས་ཀྱི་བསམ་པ་འཁྱེར་ཕྱོགས་དང་། ཁྲིམས་མཐུན། བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་བསླབ་པ་དང་ལྡན་པ་སོགས་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་ལུགས་གླེང་མོལ་བྱས་སྐབས། དཀོན་མཆོག་ལ་འཇིགས་སྣང་ངམ། དེ་ལ་དམིགས་ནས་ངོ་ཚ་ཁྲེལ་ཡོད་ཀྱི་བསམ་ཤེས་བསྟེན་ན་ཕན་ཐོགས་ཡོད་མེད་དྲིས་པས། ཁོང་གིས་དེ་ནི་བརྒྱ་ཕྲག་བཅོ་བརྒྱད་པའི་གཏམ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེ་དུས་དཀོན་མཆོག་ལ་ཡིད་ཆེས་བྱེད་པོ་མང་ཡང་། བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་དགུ་པ་དང་ཉི་ཤུ་པའི་ནང་ལ་དེ་འདྲ་མིན་ཚུལ་ཟེར།

ཆོས་ལུགས་རྣམས་ལ་ཚན་རིག་དང་མཐུན་ཆ་ཆེ་ཆུང་ཡོད་པ་ནི། དེང་རབས་ཚན་རིག་ (Modern Science) འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་སྐབས་འདི་ནི་དད་པའི་དུས་སྐབས་མིན་པར། བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་དུས་སྐབས་ཡིན་པས། བརྒྱ་ཕྲག་བཅོ་བརྒྱད་དང་། བཅུ་དགུ་ནས་ཚན་རིག་དར་སྐབས། དབྱིན་སྐད་དུ་“རི་ལིས་རྗིན་” (Religion) ཞེས་བརྗོད་སའི་ཆོས་ལ་དོ་སྣང་ཇེ་ཆུང་དུ་སོང་བ་དེ་ནི། ཆོས་ལུགས་དུ་མ་ཞིག་ནས་མིའི་རྣམ་དཔྱོད་རྩལ་དུ་བཏོན་ཏེ་རིགས་པས་དཔྱད་པ་མི་བྱ་བར། དཀོན་མཆོག་གི་བཀའ་བརྩི་རྐྱང་བྱ་རྒྱུ་དང༌། ཡིད་ཆེས་ (Faith) བྱེད་རྐྱང་བྱ་རྒྱུ་རྨང་གཞིར་བཞག་པར་བརྟེན། དཔེར་ན། སྔོན་མ་ངོས་རང་དབྱིན་ཇིའི་“སྦིས་སྦིས་སིས་” (BBC) རླུང་འཕྲིན་ཁང་གི་ཆོས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་ནང་གི་ལས་བྱེད་ཅིག་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐོར་གླེང་མོལ་ཕྲན་བུ་བྱུང་སྐབས། ཁོང་ནས་“དཀོན་མཆོག་ (God) ཅེས་པ་དེ་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་པ་ང་ཚོས་ཤེས་མི་ཐུབ་པ་དེ་དཀོན་མཆོག་གིས་བཟོས་པས། ཧ་ཅང་ངོ་མཚར་ཆེ་”ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟ་བུའི་འཛིན་སྟངས་ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡིན་པ་དང་། ཚན་རིག་ (Science) པས་ནི་བསམ་བློས་བརྟག་དཔྱད་བྱས་མཐར་ར་འཕྲོད་རྒྱུ་ཡོད་པ་ཞིག་གི་ཐོག་ནས་འགྲོ་བས། དེ་གཉིས་ལམ་ཕྱོགས་ཐ་དད་གྱུར་པ་རེད།

དེ་ལྟ་བུའི་སྐབས་སུ་ཚན་རིག་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་པོ་ཞིག་གིས་རང་ཉིད་སྒེར་གྱི་སྡུག་བསྔལ་སེལ་ཐབས་ལྟ་བུར་དཀོན་མཆོག་ལ་གསོལ་འདེབས་བྱེད་མཁན་འདྲ་འོང་སྲིད་ན་མ་གཏོགས། དེ་མིན་ཚན་རིག་གི་སློབ་སྦྱོང་དང་། ལས་དོན་ཆེད་དུ་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་དཔེ་“སྦའེ་སྦིལ་” (Bible) དང་། ཁ་ཆེའི་ཆོས་དཔེ་“ཁོ་རཱན་” (Koran) ལྟ་བུའི་ཆོས་ཀྱི་ཐོག་ནས་ལེགས་ཆ་བླང་རྒྱུ་ཞིག་དང་། རིགས་པ་གསར་པ་ཞིག་རྙེད་རྒྱུ་ཕལ་ཆེར་མེད་པར་བརྩིས་ཡོད་པ་དང་། ནང་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཤྲཱི་ལངྐ༌། མིའན་མཱར་(སྦར་མ་)། ཐའེ་ལནྜི། བོད། སོག་པོ། དེ་བཞིན་རྒྱ་ནག ཉི་ཧོང་། ཀོ་རི་ཡ། ཧྦེད་ནམ་ལྟ་བུར་ནང་ཆོས་ཁྱབ་གདལ་ཆེན་པོ་བྱུང་བའི་ཡུལ་གྲུ་མང་པོ་ཞིག་ནུབ་ཕྱོགས་ཡུལ་ཁག་དང་སྔ་མོ་ནས་འབྲེལ་བ་ཆེན་པོ་བྱུང་ནའང་། ནུབ་ཕྱོགས་པའི་ཚན་རིག་མཁས་པས་ནང་པའི་ཆོས་ནས་རིགས་པ་སློབ་རྒྱུར་འབད་བརྩོན་བྱེད་མཁན་ཕལ་ཆེར་མ་བྱུང་བ་ལྟ་བུར་སྣང་།

དེ་ལྟར་ཚན་རིག་དར་སྐབས་ཚན་རིག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་ལུགས་ཤིག་ལ་རེ་བ་བརྒྱབ་རྒྱུ་མེད་པ་དང་། དེ་ནས་ལེགས་བཤད་བླང་རྒྱུ་མེད་པར་བརྩིས་ཀྱང་། དེང་སང་སྤྱིར་ནང་པའི་ཆོས་དང་། དེའི་ནང་ཚན་བོད་བརྒྱུད་ནང་པའི་ཆོས་ནས་ནང་ཤེས་པའི་རིག་གནས་སྐོར་བཤད་པ་རྣམས་ལ་ཚུར་རེ་བ་བརྒྱབ་ནས་རིག་པ་གསར་པ་ཞིག་ལེན་ཐུབ་ཐབས་དང་། གནད་འགག་གསར་པ་ཤེས་ཐུབ་ཐབས་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པ་འདི་གཟི་བརྗིད་ཆེ་ཞིང་། བོད་བརྒྱུད་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་དེ་མི་འདྲ་བ་ཞིག་ཡོད་པའི་བྲོ་བ་རྙེད་བཞིན་ཡོད་པ་རེད།

དེ་ནི་ཕྱིའི་ཡར་རྒྱས་ཁོ་ནས་མ་ཚིམས་པར་སེམས་ལ་ད་དུང་དཀའ་ངལ་གསར་པ་སྣ་ཚོགས་འཕྲད་བཞིན་ཡོད་པས་སླར་ཡང་ཆོས་ལ་དོ་སྣང་སླེབས་པར་མངོན་ཏེ། དཔེར་ན༑ དབྱིན་ཡུལ་གྱི་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་པའི་དབུ་ཁྲིད་ཅིག་ནས། “དེ་སྔོན་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ཁང་ནང་ལ་སྨོན་ལམ་གདབ་ཏུ་འོང་མཁན་ཉུང་ཡང་། བར་སྐབས་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་འདུག་པ་ནི། སྤྱི་ཚོགས་ནང་དངོས་པོ་ཡར་རྒྱས་ཕྱིན་རུང་སེམས་ནང་བདེ་སྐྱིད་མེད་པས། གཞི་ནས་ཆོས་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་ཤུགས་ཆེ་རུ་འགྲོ་བཞིན་འདུག་”ཅེས་གསུང་བྱུང་བ་ལྟར་བདེན་པར་སྣང་།

འདས་པའི་མི་ལོ་ཉིས་བརྒྱ་ཙམ་གྱི་རིང་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱས་པའི་གྲུབ་ཆར་ཚན་རིག་གི་རིགས་པ་རྙེད་དེ་རྫས་ཀྱི་ནུས་པར་བརྟེན་ནས་འཕྲུལ་ཆས་བཟོ་སྐྲུན་གྱི་བྱ་བ་བསྒྲུབས་ཏེ་ཚན་རིག་དང་། འཕྲུལ་བཟོ་ཡར་རྒྱས་ཤུགས་ཆེར་སོང་ཞིང་། སྔ་མོ་ལོ་སྟོང་ཕྲག་གི་རིང་ལ་“འོང་བར་ཤོག་”ཅེས་རེ་བས་སྨོན་པའི་ཡུལ་དུ་བྱས་པ་དེ་རྣམས་ཕལ་ཆེ་འཕྲུལ་ཆས་ཀྱིས་བཟོས་ཏེ། ནད་རིགས་འཇོམས་པའི་སྨན་སྣ་ཚོགས་དང་། བཤག་བཅོས་སོགས་ཀྱི་སྨན་དཔྱད་ཐབས་ལམ་ངོ་མཚར་ཆེ་བ་ལྟ་བུ་གསར་ཐོན་བྱུང་རིགས་གོང་དུ་འཕེལ་བཞིན་ཡོད་ལ། དེ་སྔོན་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་ཐག་རིང་གི་ཡུལ་དུ་གནས་པའི་ནང་པ་ལྟ་བུས་འཕགས་ཡུལ་གྱི་གནས་ཆེན་རྡོ་རྗེ་གདན་སོགས་མཇལ་བར་སྨོན་པ་ཙམ་ལས་བགྲོད་པར་དཀའ་ཡང་། རིམ་བཞིན་གྲུ་གཟིངས་དང་། ད་ཆ་གནམ་གྲུ་ལ་བརྟེན་ནས་བདེ་བླག་ཏུ་བགྲོད་ནུས་པ་འདི་ལྟ་བུས་མཚོན། གང་ཅིའི་འཚོ་བ་སྤྱོད་སྟབས་བདེ་བའི་ཆ་རྐྱེན་བཟང་པོ་རིམ་འཕེལ་བྱུང་བ་འདི་རྣམས་དགེ་མཚན་ལྡན་པའི་རང་བཞིན་ཡིན། འོན་ཀྱང་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་ཡོངས་རྫོགས་འཕྲུལ་ཆས་དང་། ཕྱི་དངོས་པོའི་ཡར་རྒྱས་ཁོ་ན་ལ་བརྟེན་ནས་སེལ་ཐུབ་པའི་བསམ་ཚུལ་འཛིན་ན་ནོར་འཁྲུལ་ཡིན་པ་ངོས་ནས་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་ལ། བརྒྱ་ཕྲག་ཉི་ཤུ་པའི་སྨད་ཙམ་ནས་ཚན་རིག་གི་དངོས་པོ་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་བ་ཁོ་ནས་མིའི་སེམས་ལ་བདེ་སྐྱིད་བསྐྲུན་མི་ཐུབ་པའི་ཚོར་བ་བྱུང་སྟེ། དངོས་པོའི་ཡར་རྒྱས་ཚད་མཐོར་སོན་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ལའང་སེམས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་མ་མང་ནའང་གཞན་ལས་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཅིས་ཀྱང་འོང་བ་མཐོང་ཆོས་སུ་གྲུབ་ཅིང་། དེས་ནི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཕྱི་དངོས་པོ་ལས་གྲུབ་པའི་སེམས་ཅན་ཞིག་མིན་ལ། འཕྲུལ་ཆས་ཀྱིས་བཟོས་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་དངོས་པོ་ཞིག་ཀྱང་མིན་པས། རང་རེའི་ལུས་ནི་ཕྱིའི་འཕྲུལ་འཁོར་དང་གཅིག་མཚུངས་མིན་པར་རྟོགས་བཞིན་པར་བརྟེན། བདེ་སྡུག་ཐམས་ཅད་ཕྱིའི་དངོས་པོ་ཡར་རྒྱས་ལ་སྐྱབས་སུ་བཅོལ་ན་ནོར་འཁྲུལ་ཡིན་སྟབས། ཡིད་གཟབ་ཆེན་པོས་ནང་སེམས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་དང་། ཡ་རབས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་བཅས་ལ་དོ་སྣང་མི་ལྷོད་པ་བྱེད་དགོས་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེར་གྱུར་པས། རང་གི་འབྱུང་ཁུངས་དང་རང་བཞིན་འཚོལ་ཞིབ་བྱས་ཏེ། འདོད་པའི་དོན་དེ་གང་ཡིན་བསམ་ཞིབ་བྱ་དགོས།

དེ་ཡང་འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིར་ཞི་བདེ་བདེ་སྐྱིད་དང་ལྡན་པ་ཞིག་བྱུང་ན་སྙམ་པའི་ཀུན་སློང་བཟང་པོ་ཡོད་པ་ཙམ་གྱིས་བདེ་སྐྱིད་མི་འགྲུབ་ལ། སྨོན་ལམ་བརྒྱབས་ནས་ཞི་བདེ་བསྐྲུན་པར་མི་ནུས་པས། དེའི་ཆེད་དུ་ལག་ལེན་ཞིག་བསྟར་དགོས་པ་ཡིན། དེ་ནི་གཙོ་བོ་སེམས་ཚོར་ཐོག་ནས་འབྱུང་དགོས་པས། དེང་སྐབས་སྐྱེ་བོ་དུ་མ་དང་། ལྷག་པར་དུ་ཚན་རིག་པའི་ནང་ནས་སེམས་དང་། སེམས་ཚོར་གང་འདྲ་ཡིན་མིན། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ལྡོག་ཐབས་ཇི་ལྟར་བྱ་དགོས་པ་སོགས་ཀྱི་སྐོར་དམིགས་བསལ་དོ་སྣང་བྱེད་མགོ་བཙུགས་ཏེ། ནང་གི་བདེ་སྐྱིད་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་ཤེས་ཡོད་མེད་ལ་དཔྱད་པ་བྱེད་མཁན་ཇེ་མང་འབྱུང་བཞིན་པ་འདི་ནི་མ་འོངས་པའི་རེ་བའི་དམིགས་ཡུལ་བཟང་པོ་ཞིག་རེད། ངོས་རང་ཨ་མེ་རི་ཀར་བསྐྱོད་སྐབས་ཤིག་ཏུ་ སི་ཊན་ཧྥོར་ཌི་ (Standford) དང་། ཝི་སི་ཁོན་སིན། (Wisconsin) ཨི་མོ་རིས་ (Emory) བཅས་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་སོ་སོའི་སློབ་ཚན་ནང་དུ་སེམས་ལ་སྦྱོང་བརྡར་སྤྲད་དེ་ཞི་བདེ་བསྐྲུན་ཐབས་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བ་བཅས་ནི། རེ་བ་ཆེན་པོའི་ཐོག་ནས་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་བཞིན་པའི་ཆོས་དང་ཚན་རིག་བར་གྱི་མཐུན་འབྲེལ་དེ་ཡིན། བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་དགུ་ཆ་ཚང་དང་། ཉི་ཤུའི་ལོ་རབས་མང་ཆེ་བའི་རིང་ཆོས་དང་ཚན་རིག་དབར་འགལ་འདུའི་སྣང་ཚུལ་ཞིག་མང་ཚོགས་ཀྱི་བསམ་བློར་བརྟན་པོར་གནས་ཀྱང་། དེང་སང་རྫས་སྦྱོར་ཚན་རིག་དང་། སེམས་ཁམས་རིག་པའི་ཐོག་ཉམས་ཞིབ་ཚད་མཐོར་སོན་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ཁམས་དང་། མིའི་མི་ཚེའི་མཐར་ཐུག་གི་རང་བཞིན་ཐོག་གཏིང་ཟབ་ཀྱི་དྲི་བ་འབྱུང་ཞིང་། དྲི་བ་དེ་རྣམས་ནི་ཆོས་ཀྱི་ནང་དུའང་དྲི་དོན་གཙོ་བོ་རྣམས་ཡིན་པས། ནུས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཐུན་མོང་གི་ལྟ་བ་ཞིག་དང་། ལྷག་པར་སེམས་དང་། དངོས་པོའི་ལྟ་བ་གསར་པ་ཞིག་འོང་གིན་ཡོད་པར་སྣང་། རང་རེ་ཤར་ཕྱོགས་པ་རྣམས་ནང་སེམས་ཀྱི་སྐོར་ལ་རྒྱུས་མངའ་ཆེ་བ་དང་། ནུབ་ཕྱོགས་པ་རྣམས་ཕྱི་དངོས་པོའི་སྐོར་ལ་རྒྱུས་མངའ་ཆེ་བས། ད་ཆ་ཤར་ནུབ་གཉིས་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་ལམ་བྱུང་བར་བརྟེན། ནང་པའི་གཞུང་ནས་བཤད་པའི་སེམས་ཀྱི་སྐོར་དང་། དེང་དུས་ཚན་རིག་པའི་དངོས་པོ་དང་འབྲེལ་བའི་གྲུབ་ཆའི་སྐོར་གཉིས་ཟུང་འབྲེལ་དུ་འཇུག་པ་ལ་བརྟེན་ན་འགྲོ་བ་མིའི་མངོན་འདོད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འགྲུབ་ཐུབ་པ་ཡིན།

ཚན་རིག་དང་། འཕྲུལ་ལས་རིག་པས་དོན་གནད་མང་པོའི་ཐོག་ཏུ་ངོ་མཚར་ཆེ་བའི་བྱ་བ་བསྒྲུབས་ནས་མིའི་བདེ་དོན་ཆེད་དུ་མཐུན་འགྱུར་ཧ་ཅང་གལ་ཆེ་བྱུང་སྟེ། འགྲོ་བ་མིའི་བདེ་ཐབས་དང་། ཕྱིའི་དངོས་པོས་འཇུག་པ་བདེ་བར་བྱེད་ཅིང་། རང་རེ་གང་དུ་གནས་སའི་ས་ཁྱོན་འདིའི་གོ་རྟོགས་སྤྱིར་བཏང་རྒྱ་སྐྱེད་ཆེད་དུ་མཐུན་འགྱུར་རླབས་ཆེན་བསྐྲུན་པའི་ཕན་ནུས་ཤུགས་ཆེ་སྦྱིན་པ་བསྙོན་དུ་མེད་རུང་། མཐར་ཐུག་གི་བདེ་བ་ལྟ་ཞོག ད་དུང་འཕྲལ་གྱི་དཀའ་ངལ་དུ་མ་སེལ་ཐུབ་མེད་ཁར། དེང་སང་སྔར་ལས་ལྷག་པའི་ཤེས་ཡོན་ཅན་མང་བ་ཡོད་མོད། ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་མིའི་བཟང་སྤྱོད་གོང་འཕེལ་རྒྱ་ཆེར་བཏང་མ་ཐུབ་པར། ད་དུང་འདོད་བློ་མི་ཁེངས་པ་དང་། བརྟན་བརླིང་མེད་པའི་རྐྱེན་དུ་གྱུར་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་ལས་སྒྲོལ་མ་ཐུབ་པར་རང་སར་གནས་པར་མ་ཟད། སྡུག་བསྔལ་དང་། དངངས་སྐྲག ཉེན་ཚབས་ལ་སོགས་པ་ཆུང་དུ་འགྲོ་རྒྱུའི་ཚབ་ཏུ་ད་དུང་ཇེ་ཆེར་སོང་བ་རྣམས་ནི། ད་ལྟའི་དངོས་པོ་ཡར་རྒྱས་འདི་རྣམས་ཀྱིས་མ་ལྡེང་བའི་རྟགས་ཡིན། རང་རེས་སྡོམ་བརྒྱབ་ཐུབ་པ་ཞིག་ནི་ཡར་རྒྱས་འདི་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་ནོར་འཁྲུལ་ཚབས་ཆེན་ཡོད་ངེས་དེ་རིགས་དུས་ཐོག་འགོག་ཐབས་མ་བྱས་ན། དེའི་འབྲས་བུར་མ་འོངས་པའི་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་སོགས་སྣོད་བཅུད་ཀུན་ལ་བཀྲ་མི་ཤིས་པའི་གོད་ཆག་ཆེན་པོ་འབྱུང་བར་གདོན་མི་ཟ་བས། གལ་ཏེ་རང་རེས་ཚན་རིག་དང་། འཕྲུལ་ལས་རིག་པར་གལ་འགངས་བརྩི་དྲགས་པ་ཡིན་ན། དྲང་བདེན་དང་། གཞན་ཕན་གྱི་སྤྱོད་ཚུལ་ཕྱོགས་སུ་འཇུག་པར་བསྐུལ་ཞིང་དེ་ལ་དོན་དུ་གཉེར་བའི་འགྲོ་བ་མིའི་ཤེས་རྒྱ་དང་། གོ་རྟོགས་རྣམས་ལས་ཐག་རིང་དུ་འགྲོ་ཉེན་ཡོད་པ་རེད། ད་ལྟའི་འཛམ་གླིང་གི་དཔལ་ཡོན་འདིས་ནི་རིང་མོའི་དུས་ནས་དར་ཞིང་ཕན་བདེ་རྒྱ་ཆེར་བསྒྲུབས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ནུས་པ་དང་། འགྲོ་བ་མིའི་བདེ་སྡུག་གི་སེམས་འཁུར་ཚུལ་བཞིན་བླངས་པའི་རིན་ཐང་རྣམས་ཀྱི་ཚབ་བྱེད་མི་ཐུབ་པས། ཕྱི་དངོས་པོའི་འཛུགས་སྐྲུན་དང་། འགྲོ་བ་མིའི་རིན་ཐང་གི་གཞི་རྩའི་ཡོན་ཏན་ཡར་རྒྱས་གོང་དུ་སྤེལ་རྒྱུ་གཉིས་ཆ་སྙོམ་བཟོ་བར་འོས་པ་རྒྱུ་མཚན་དང་ལྡན། དེ་འདྲའི་སྙོམ་སྒྲིག་ཆེན་པོ་དེ་འོང་བ་ལ་འགྲོ་བ་མི་རིགས་ཀུན་ལ་སེམས་ཁུར་བླངས་པའི་རིན་ཐང་དེ་བསྐྱར་གསོ་བྱ་དགོས། དེང་སྐབས་ཕྱི་དངོས་པོའི་ཡར་རྒྱས་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་བྱེད་པོ་དུ་མ་འབྱུང་ཡང་། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་བཤད་ན་ཡར་རྒྱས་དེ་རྣམས་ནུབ་ཕྱོགས་ཡུལ་ཁག་གི་བྱས་རྗེས་དང་། གཟི་བརྗིད་ཡིན་ཞིང་། མི་རྣམས་ཀྱི་མངོན་པར་འདོད་པའི་ཐོབ་ཐང་ལ་དུས་རྟག་ཏུ་བརྩི་བཀུར་ཡོད་པའི་ཐོག དངོས་པོའི་ཡར་རྒྱས་ཚུལ་དང་མཐུན་པར་གཏོང་ན་དེ་ལ་སྐྱོན་ཆ་གང་ཡང་མ་མཆིས་པས། འགྲོ་བ་མིའི་དཀའ་ངལ་ཆེ་ཕྲ་མཐའ་དག་སེལ་ཕྱིར་དཔལ་འབྱོར་ཡར་རྒྱས་དང་། སེམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་འཕེལ་སྐྱེད་གཉིས་འཛོམས་སྙོམ་སྒྲིག་དགོས་གལ་ཆེ་བའི་ཡིད་ཆེས་བརྟན་པོ་བྱེད་བཞིན་ཡོད། ད་ལྟ་ཚན་རིག་པས་ཀྱང་སེམས་ལ་ཞི་བདེ་ཞིག་བྱུང་ན། ལུས་སེམས་གཉིས་ཀའི་བདེ་ཐང་ལ་ཧ་ཅང་གལ་གནད་ཆེ་ཚུལ་བཤད་ཀྱིན་ཡོད་པ་ལྟར། དེང་དུས་ཚན་རིག་གི་རིགས་པའི་གནས་སུའང་འགྲོ་བ་མིའི་རིན་ཐང་རྣམས་བསྐྱར་གསོ་བྱ་རྒྱུའི་ཆོད་སེམས་དགོས་པ་ཡིན།

སྐྱེ་བོ་སུ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནའང་མི་ཚེ་སྐྱིད་པོ་ཞིག་བསྐྱེལ་བ་ལ་ཕྱི་དངོས་པོ་དང་། ནང་སེམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཉིས་ཀ་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་བའི་ཐབས་ལ་བརྩོན་དགོས་པས། ཕྱི་མ་འདི་ལ་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡར་རྒྱས་ཞེས་བརྗོད་དུ་རུང་ཡང་། མཐའ་གཅིག་ཏུ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཡར་རྒྱས་ལ་གོ་རྒྱུ་མིན་པའིདབྱེ་བ་ཞིག་འབྱེད་དགོས། སེམས་ཀྱི་ཡར་རྒྱས་དེ་ནི་གཙོ་ཆེར་འགྲོ་བ་མི་ལ་རང་ཆས་སུ་ཡོད་པའི་གཞི་རྩའི་ཡ་རབས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་གོང་འཕེལ་ལ་ཟེར། དཔེར་ན། བསམ་པ་བཟང་པོས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་ཕན་ཚུན་བྱམས་བརྩེའི་སེམས་དང་། ལྷག་བསམ། དྲང་བདེན། ཁྲིམས་མཐུན། རྣམ་དཔྱོད་ལྟ་བུ་ཡིན། ཁྱད་ཆོས་འདི་རྣམས་ཀྱི་ས་བོན་རང་རེ་ཐོག་མར་སྐྱེས་པའི་གནས་སྐབས་ནས་རང་ཆས་སུ་ཡོད་པ་ཞིག་ལས། ཕྱིས་སུ་གསར་དུ་བྱུང་བ་ཞིག་མ་ཡིན་ཞིང་། ཆོས་ལུགས་ཤིག་དང་འབྲེལ་བའི་དད་པ་སོགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ནི་ཕྱིས་སུ་བྱུང་བ་ཞིག་རེད། ཆོས་ལུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་གྲུབ་ཐ་དད་པའི་རིམ་པ་ཞིག་ཡོད་ཀྱང་། ཆོས་ལུགས་ཡོངས་ནས་མི་བཟང་པོ་དང་། སེམས་རྒྱུད་འཇམ་པོ་འབྱུང་ཐབས་ཀྱི་བསླབ་བྱ་སྟོན་སྐབས། ཡ་རབས་སྤྱོད་བཟང་གི་ནུས་ཤུགས་གསར་དུ་བསྐྲུན་པ་ཞིག་མིན་པར། རང་རེ་སྐྱེ་དུས་ནས་རང་ཆས་སུ་ཡོད་པ་དེ་ཉིད་གོང་སྤེལ་གཏོང་བར་བྱེད་པ་ཡིན།

ངོས་རང་ལོ་བཅུ་དགུ་ཉི་ཤུར་སོན་སྐབས་ནས་འཕྲུལ་ཆས་རིགས་ལ་ཤེས་འདོད་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡོད། དེ་ནས་རིམ་བཞིན་ཚན་རིག་ལ་དོ་སྣང་སླེབས་ཏེ། ཕྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་བདུན་ཅུའི་མགོ་སྟོད་ཙམ་ནས་ཚན་རིག་པ་དང་མཉམ་དུ་འབྲེལ་བ་བྱ་རྒྱུའི་མགོ་བཙུགས་པ་ཡིན། རིམ་བཞིན་ཚན་རིག་པ་དང་མཉམ་དུ་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་རིག་པ་དང་། ཀླད་ཁམས་རིག་པའི་རྣམ་གཞག ཚད་རྡུལ་དངོས་ཁམས་རིག་པས་ (Quantum physics) གཙོས། དངོས་ཁམས་རིག་པའི་སྐོར་ཚན་རིག་པ་དང་མཉམ་དུ་གོ་བསྡུར་བྱས་ཤིང་། དེའི་སྐབས་ཐོག་མར་ཨ་མེ་རི་ཀའི་ནང་པའི་ཆོས་པ་འགའ་ཤས་ནས་ཚན་རིག་ནི་ཆོས་ལ་འགལ་ཟླ་དང་། རྩ་མེད་གཏོང་བྱེད་ཡིན་པས། དེ་ལ་འབྲེལ་བ་བྱ་རྒྱུར་ཉེན་ཁ་ཡོད་ལུགས་ཀྱིས་འཇིགས་སྣང་བསྐུལ་རིགས་བྱུང་ཡང་། ཚན་རིག་པས་ནི་སྔོན་དུ་རང་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་རྟོག་ལ་བརྟེན་ནས་ཡིན་མིན་ཁ་ཚོན་བཅད་དེ་ཐག་གཅོད་མི་བྱེད་པར། བློ་གཟུ་བོར་གནས་པའི་ཐོག་ནས་ཡུལ་དེར་ཞིབ་ཏུ་དཔྱད་དེ་ངེས་པ་རྙེད་ན་ཁས་ལེན་ཞིང་། དེ་མིན་ཁས་མི་ལེན་པས། དྭོགས་པ་དང་ཐེ་ཚོམ་ངང་དུ་གནས་ན་དྲི་བ་འབྱུང་བ་དང་། དྲི་བ་བྱུང་ན་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་ཅིང་། བརྟག་དཔྱད་བྱས་ན་ངེས་ཤེས་འདྲེན་པའི་གོ་དོན་ཡང་རྙེད་པ་ཡིན། དཔེར་ན། ངོས་ཀྱིས་ཤེས་ཚོད་ལྟར་བྱས་ན། ཚན་རིག་པ་ཕལ་མོ་ཆེ་རྣམས་ཧ་ཅང་གི་དྲང་པོ་དང་། གཙོ་བོ་སྒྲུབ་ཕྱོགས་ནས་བཤད་ཅིང་། མིག་གིས་མཐོང་ནས་ཚད་གཞལ་ཏེ་མངོན་སུམ་གྱི་བདེན་པའི་དཔང་པོའི་ཐོག་ནས་བཤད་པས། དེ་ལྟར་གང་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ཡོད་པར་ཐག་བཅད་པའི་དངོས་པོ་དེ། གང་ཟག་གཅིག་གིས་བརྟག་དཔྱད་བྱས་ནས་མཐོང་བ་ཙམ་ལ་ཆ་འཇོག་མི་བྱེད་པར། དཔྱད་ལུགས་མཚུངས་པ་དེའི་ཐོག་ནས་སྐྱེ་བོ་སུ་ཞིག་གིས་བལྟས་ཀྱང་མཐོང་ཚུལ་གཅིག་གྱུར་བྱུང་བའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་ཐོག་ནས་ཐག་གཅོད་བྱེད་པས། དཔྱད་བྱའི་ཡུལ་དུ་མ་གྱུར་པའི་གནད་དོན་རྣམས་ཡོད་མེད་དང་། ཡིན་མིན་གང་ཡང་ཁས་མི་ལེན་པ་ཡིན།

ལྷག་པར་སྔར་གྱི་རིག་གཞུང་དང་། ལྟ་གྲུབ། མཁས་པའི་ལུང་དང་། རིགས་པ། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་བ་སོགས་གང་ལའང་ཞེན་ཆགས་དང་། ཕྱོགས་འཛིན་མི་བྱེད་པར། ཚན་རིག་འཕེལ་རྒྱས་ཁོ་ནའི་འགྲོས་དང་བསྟུན་ནས་འགྲོ་བར་མ་ཟད། ད་དུང་དེ་རྣམས་ཀྱིས་སྐྱོན་ཆ་བཙལ་ཏེ་ཐེར་འདོན་གང་ཐུབ་བྱེད་ཀྱིན་འདུག་པ་དེ་ནི་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་ཆེན་དུ་ཞུགས་པའི་བྱ་ཐབས་བཟང་པོ་ཞིག་ཡིན་པར་བརྟེན། གནད་དོན་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ཕྲ་རགས་གང་ཡིན་རུང་ཚན་རིག་པས་མ་མཐོང་བ་ཙམ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་ནས་མེད་པར་ཡང་ཁས་མི་ལེན་པར། གང་ཡང་འོང་ཆོག་པ་དང་། ཅི་ཡང་ཡིན་སྲིད་པར་ཁས་ལེན་པའི་གྲུབ་མཐའ་འཛིན་པ་འདི་ནི་ཚན་རིག་པའི་ཐུན་མིན་ཁྱད་ཆོས་ཡིན་པས། ཚན་རིག་པ་རྣམས་སྤྱིར་བཏང་གཟུ་བོར་གནས་པ་ཤ་སྟག་རེད།

འོན་ཀྱང་སྐབས་རེ་ལྟ་གྲུབ་གཞན་གྱི་ཤན་ཞུགས་པའི་ཚན་རིག་པའང་འབྱུང་བ་ནི། དཔེར་ན། ༡༩༧༩ ལོར་ངོས་རང་ཨུ་རུ་སུའི་ཚན་རིག་པ་འགའ་ཤས་དང་འཕྲད་དེ། ཤེས་པའི་སྐོར་བགྲོ་གླེང་བྱས་སྐབས་ཚན་རིག་པ་ཞིག་ནས་ཡིད་བློ་ཞེས་པ་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་པས་བཤད་པའི་“སོའོལ་” (Soul) ཞེས་པའི་བདག་གམ་སེམས་ཀྱི་རིགས་ཤིག་ངོས་འཛིན་ཚུལ་སྣང་བ་དེ་ལ་གོ་ནས། དེ་ཆོས་པའི་སྐད་ཆ་ཡིན་ཚུལ་གྱིས་མི་འཐད་པའི་རྣམ་འགྱུར་བསྟན་སོང་། དམར་པོའི་རིང་ལུགས་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱིས། ཆོས་དུག་ཏུ་བརྩིས་ནས་དགག་པ་རྒྱག་གིན་ཡོད་པར་བརྟེན། སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི་ཡོད་མེད་གང་གི་ཕྱོགས་སུ་སྒྲོ་འདོགས་ཆོད་པའི་ངེས་ཤེས་མེད་ཀྱང་། ཆོས་ནས་བཤད་པའི་གནད་དོན་ཞིག་ཡིན་པ་ཙམ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་ནས་ཁས་མི་ལེན་མཁན་ཡང་འོང་བ་འདི་རིགས་ནི་བློ་གཟུ་བོར་གནས་པ་མ་ཡིན།

དེ་བཞིན་ནང་པས་གནད་དོན་གང་ཞིག་ཡང་དག་པ་ཡིན་མིན་ལ་དཔྱོད་སྐབས་ཀྱང་། ནང་པའི་གཞུང་ནས་ཇི་ལྟར་བཤད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ལ་བརྟེན་ནས། དོན་དེ་ཉིད་བདེན་པའི་ཚད་ཐིག་ཏུ་བཞག་སྟེ། དེའི་ཐོག་ནས་ཡང་དག་པ་ཡིན་མིན་གྱི་གནས་ལུགས་འཚོལ་བའང་བློ་གཟུ་བོར་གནས་པ་མ་ཡིན།

དང་པོ་ཉིད་ནས་འདི་ནི་བླང་བྱ་ཡིན་པ་དང་། འདི་ནི་དོར་བྱ་ཡིན་པའི་དམིགས་ཡུལ་གཏན་ཁེལ་གཞི་ལ་བཞག་ནས། ཐག་ཆོད་ཟིན་པའི་རྩ་དོན་དེ་ཉིད་སྒྲུབ་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་རིགས་པ་འགོད་པ་ནི། རིགས་པ་སྨྲ་བའི་དཔྱོད་ཐབས་སམ། ཡང་དག་པའི་དཔྱད་པ་བྱེད་ཚུལ་མིན་པས། ཕྱོགས་སུ་མ་ལྷུང་བར་བློ་གཟུ་བོར་གནས་ཏེ་གང་ཡང་ཡིན་སྲིད་པའི་བསམ་ཚུལ་འཛིན་བཞིན་བཙལ་བྱའི་དོན་དེའི་གནས་ལུགས་བཙལ་ནས་བདེན་དོན་རྙེད་པ་ན། བློ་གཞན་ཞིག་གིས་དེའི་ཕན་གནོད་ཀྱི་དཔྱད་པ་བྱ་དགོས་ཉིད་ལས། བདེན་དོན་འཚོལ་བྱེད་ཀྱི་བློ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དང་པོ་ཉིད་ནས་ལེགས་ཉེས་བཟང་ངན་གང་རུང་ཞིག་ཏུ་སྒྲུབ་འདོད་ཐོག་ནས་དཔྱད་པ་བྱ་མི་རུང་ལ། དེ་ནི་བློ་གཟུ་བོར་གནས་པ་མིན་པས། དཔྱོད་ལུགས་དེ་ལྟ་བུས་བདེན་དོན་ངོ་མ་རྙེད་མི་ཐུབ་པ་ཡིན།

སྤྱིར་བཏང་“ནང་ཆོས་དང་། ཚན་རིག་བར་གྱི་བགྲོ་གླེང་”(Dialogue between Modern Science and Buddhism) ཞེས་པའི་ཚིག་དེ་འདྲ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་མཁན་འདུག་ཀྱང་ངོས་ནས་ཚིག་དེ་ནོར་བར་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད། “ནང་ཆོས་” (Buddhism) ཞེས་སྤོམ་ཚིག་གཅིག་རང་བེད་སྤྱོད་བཏང་ན། དེའི་ནང་ཐར་པའི་གོ་འཕང་དང་། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གོ་འཕང་། ཕྱི་མ་མངོན་མཐོའི་གོ་འཕང་བསྒྲུབ་རྒྱུ་ལ་སོགས་པ་མང་པོ་ཡོད་པས་ཧ་ཅང་གཞི་རྒྱ་ཆེན་པོར་འགྱུར་བས་དེ་ལྟར་གོ་རྒྱུ་མ་ཡིན། ང་ཚོས་ཚན་རིག་པ་མཉམ་དུ་སྐྱེ་བ་ཕྱི་མ་ཡོད་མེད་དང་། ཐར་པ་ཡོད་མེད། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གོ་འཕང་ཡོད་མེད་སོགས་གོ་བསྡུར་བྱེད་ཀྱིན་མེད་ཅིང་། གང་གི་སྐོར་ལ་གོ་བསྡུར་བྱེད་ཅེ་ན། མིའི་བསམ་བློའི་འགྲོ་སྟངས་དང་། སེམས་ལ་དཀའ་ངལ་འཕྲད་སྐབས་སེལ་ཐབས་ཇི་ལྟར་བྱ་འོས་པ་དང༌། ནད་ལ་སྔོན་འགོག་གང་འདྲ་བྱེད་དགོས་མིན། ན་ཚ་བྱུང་སྐབས་ནད་ལས་མྱུར་དུ་དྲག་སྐྱེད་འོང་བར་སེམས་ཀྱི་འཁྱེར་སོས་ཕན་གནོད་ཆེན་པོ་ཡོད་ཚུལ་ཚན་རིག་པར་ར་འཕྲོད་བྱུང་འདུག་པས། གཞི་རྩ་དེ་ཚོའི་ནང་ལ་མིའི་ཕན་བདེ་སྒྲུབ་བྱེད་ད་ལྟའི་མི་ཚེ་འདིའི་ནང་གི་དཀའ་ངལ་མང་པོ་ཞིག་སེལ་བའི་ཆེད་དུ་ད་ཆ་གཞི་ནས་བསམ་བློ་ཟེར་བ་དེ་གལ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་མཐོང་སྐབས། བསམ་བློའི་རྣམ་གཞག་ཞིབ་ཚགས་པོ་ཞིག་ཤེས་ཐབས་སུ་སེམས་ཀྱི་སྐོར་ལ་ནང་པའི་ཆོས་ནས་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་སྟངས་འདིར་དོ་སྣང་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པ་རེད།

དེ་བཞིན་ཚན་རིག་པ་དང་གོ་བསྡུར་བྱ་རྒྱུའི་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་པོ་རྣམས་ནས་“ནང་ཆོས་དང་ཚན་རིག་གི་གོ་བསྡུར་”ཞེས་བརྗོད་ཀྱིན་འདུག་ཀྱང་། ངོས་ནས་དེ་འདྲ་མིན་པར་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་གཞུང་གི་བརྗོད་བྱར་གཞི་དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་དང༌། ལམ་བགྲོད་པའི་རིམ་པ། འབྲས་བུ་མངོན་དུ་བྱ་ཚུལ་བཅས་ཁག་གསུམ་གསུངས་པའི་ནང་། གཞི་དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་གྱི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་གང་ཡིན་གཏན་ལ་འབེབས་པ་དེ་ནི་ནང་ཆོས་ནས་བཤད་པའི་ཚན་རིག་ཡིན་ལ། དེའི་ནང་བླང་དོར་དང་ཆོས་ཉམས་ལེན་གྱི་གླེང་མོ་མེད་པར་བརྟེན། ཚན་རིག་པ་དང་མཉམ་དུ་བགྲོ་གླེང་བྱ་རྒྱུ་ནི། ནང་ཆོས་དང་བགྲོ་གླེང་བྱེད་པ་ཞིག་མིན་པར། “ནང་ཆོས་ཀྱི་ཚན་རིག་དང་། དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་གཉིས་གོ་བསྡུར་བྱེད་པ་”ཞིག་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན། ཚན་རིག་པ་རྣམས་དང་བགྲོ་གླེང་ལྷན་ཚོགས་རིམ་པ་དུ་མ་བྱུང་སྐབས། ཁོང་རྣམས་ཀྱིས་ངོས་ལ་ནང་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྐོར་དྲིས་པའི་ལན་དུ་སྐབས་བབས་དགོས་ངེས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ཙམ་རྒྱག་པ་མ་གཏོགས། ནང་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཆེད་དུ་གཉེར་ནས་ཡང་དག་པ་ཡིན་ཚུལ་ལྟ་བུ་གཏན་ནས་སྒྲུབ་ཀྱིན་མེད་ལ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་བསྒྲུབས་ན་ནོར་འཁྲུལ་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད། དཔྱད་པ་བྱེད་པར་བློ་གཟུ་བོར་གནས་པ་དགོས་གལ་ཆེ་ཚུལ་གོང་དུ་བརྗོད་པ་ལྟར། རང་རེའི་ངོས་ནས་ནང་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཡང་དག་པར་སྒྲུབ་འདོད་ནས། དེ་ལ་མཐུན་པའི་ཚན་རིག་གི་སྒྲུབ་བྱེད་ཅིག་ནན་གྱིས་འཚོལ་ན། མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མཐོང་བ་ཙམ་དང་། མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མ་མཐོང་བ་ཙམ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བཀོད་ནས་བསྒྲུབས་པ་ཞེས་པ་དེ་ཡིན་པས། ཚུལ་དེ་ཡང་དག་པའི་དཔྱད་པ་བྱེད་ཚུལ་མ་ཡིན་པས་ནོར་འཁྲུལ་རེད།

དེ་ལྟར་ཚན་རིག་པས་བཙལ་བྱ་གཙོ་བོ་མངོན་གྱུར་གཟུགས་ཅན་རགས་པའི་ཆོས་ཙམ་གྱི་སྟེང་དུ་བདེན་དོན་འཚོལ་གྱིན་ཡོད་སྟབས། བཙལ་བྱའི་ཚད་གཞི་ངེས་ཅན་ཞིག་ཡིན་རུང་། གཞི་དེའི་ནང་ལ་བདེན་དོན་འཚོལ་གྱིན་ཡོད་པ་དང་། སངས་རྒྱས་པས་ཀྱང་བདེན་དོན་འཚོལ་ཞིང་། དེའི་ཐབས་ལམ་ལ་དངོས་པོའི་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་གྲུབ་ཚུལ་ལམ་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པ་དང་། དངོས་པོ་སོ་སོའི་བྱེད་ལས་སམ་ནུས་པ་མི་འདྲ་བས་བྱ་བ་བྱེད་པའི་རིགས་པ། བདེ་བ་འདོད་ལ་སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་པའི་བསམ་པ་གཞི་ལ་བཞག་སྟེ༑ རྒྱུ་འབྲས་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པའི་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་རིགས་པ་བཅས་རིགས་པ་གསུམ་གྱི་ཐོག་ནས་དེ་ལྟར་འཐད་པའི་འཐད་སྒྲུབ་ཀྱི་རིགས་པ་བཅས་བཞིར་གསུངས་པ་ཅུང་ཟད་ལེའུ་བརྒྱད་པའི་ནང་དུ་བཀྲལ་བ་ལས་ཤེས་པར་བྱ། ད་ལྟ་བཤད་མ་ཐག་པ་ནང་པས་རིགས་པ་ཡང་དག་གིས་བརྟག་དཔྱད་བྱས་ནས་ཐག་བཅད་པའི་དོན་ཁས་ལེན་དགོས་པའི་རྩ་བ་ནི། གཞལ་བྱའི་ཡུལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རྟོགས་པ་ལ། ཡུལ་དེའི་གནས་སྟངས་གང་ཞིག་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་བལྟ་བའི་ལོག་ལྟ་གཉིས་སུ་ཡོད་པ་དེ་དག་སེལ་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ཡིན། དེ་ནི་གནས་ཚུལ་གང་ཡོད་པ་དེ་ལས་བརྒལ་ནས་རྣམ་རྟོག་གིས་ལྷག་པར་སྒྲོ་བཏགས་པའི་སྒྲོ་འདོགས་ཀྱི་ལོག་ལྟ་ཞེས་པ་དང་། གནས་ཚུལ་གང་ཡོད་པ་དེ་ལས་བསྙུང་བར་བྱས་ཏེ་མེད་པར་སྐུར་བ་བཏབ་པའི་སྐུར་འདེབས་ཀྱི་ལོག་ལྟ་ཞེས་པ་གཉིས་ཡིན་པས། ནང་པས་ལོག་ལྟ་དེ་གཉིས་གང་རུང་མིན་པའི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ལ་གང་ཡོད་པ་དེ་ཁས་ལེན་པའི་རྟགས་མཚན་གསལ་བར་བསྟན་པ་རེད། དེས་ན་རིགས་པ་ཡང་དག་གིས་དཔྱད་པ་བྱས་པའམ། འཕྲུལ་རིག་རྫས་སྦྱོར་སོགས་ཀྱི་དཔྱད་ཐབས་ལ་བརྟེན་ནས་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལྟར་ཡང་དག་པར་རྙེད་པ་ཡིན་ན། དེ་ནི་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པས་ཁས་ལེན་དགོས་པ་ཡིན། དེ་ལྟ་བུའི་སྒོ་ནས་ནང་པའི་གཞུང་དུ་སྣོད་བཅུད་གཉིས་ཀའི་རྣམ་གཞག་གཏན་ལ་ཕབ་ཅིང་། ལྷག་པར་སེམས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་སྐོར་ཞིབ་རྒྱས་འབྱུང་བས། དེང་སྐབས་ནང་ཆོས་ལ་དོ་སྣང་ཡོད་པའི་མཁས་པ་འགའ་ཞིག་གིས་ནང་ཆོས་འདི་བཞིན་དབྱིན་སྐད་དུ་“རི་ལི་རྗིན་” (religion) ཞེས་པའི་ཆོས་དེ་མིན་པར། སེམས་ཀྱི་ཚན་རིག་ཡིན་ཚུལ་བརྗོད་པ་དེ་ལ་རྒྱུ་མཚན་ཡོད་པ་ཡིན།

གནས་སྟངས་འདིའི་ཐོག་ནས་བསམས་ན། ད་ལྟ་ཚན་རིག་པས་སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི་ཡོད་པ་མི་མཐོང་ཡང་། སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི་མེད་པའང་མི་མཐོང་བས། སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི་ཡོད་མེད་གང་ཡང་སྒྲུབ་མི་ཐུབ་ལ། སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི་ཡོད་མེད་ཐག་བཅད་ནས་ཚད་བཟུང་མི་བྱེད་པར། ཐེ་ཚོམ་གྱི་ངང་དུ་འཇོག་མཁན་མང་ཤོས་སུ་གྱུར་ཡོད། དེ་ལྟར་སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི་མ་རྙེད་པ་བདེན་ཡང་། མ་རྙེད་པ་དང་མེད་པ་གཉིས་ཐ་དད་ཡིན་པས། གལ་ཏེ་ཚན་རིག་པས་སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི་ཡོད་མེད་བརྟག་དཔྱད་བྱས་ཏེ་མེད་པར་ཚད་མས་ངེས་པ་རྙེད་པ་བྱུང་ན། ནང་པས་དེ་ལྟར་ཁས་དགོས་པ་རེད། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། སངས་རྒྱས་པའི་གཞུང་ནས་“ཚད་མས་དམིགས་པ་”ཡོད་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་ཁས་ལེན་པས། ཚད་མས་དམིགས་མ་དམིགས་ཀྱི་སྟེང་ནས་ཡོད་མེད་རིགས་པས་དཔྱད་དེ་ཐག་གཅོད་དགོས་པ་མ་གཏོགས། ལུང་ཙམ་ལ་ཁུངས་གཏུགས་པའི་རྒྱབ་རྟེན་གཙོ་བོར་བརྩིས་ཏེ་ཐག་གཅོད་མི་ནུས་པས། མིག་མཐོང་ལག་ཟིན་གྱི་ངེས་པ་རྙེད་པ་བྱུང་རིགས་ལུང་དང་འགལ་ཡང་དེ་ལྟར་ཁས་ལེན་དགོས་པ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ཚུལ་སྤྱི་དང་། ལྷག་པར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཚུལ་གྱི་འགྲོས་དང་ཡོངས་སུ་མཐུན་པས། བློ་གཟུ་བོར་གནས་པའི་ཐོག་ནས་དཔྱད་རྒྱུ་དེ་ནི་གལ་གནད་ཤིན་ཏུ་ཆེ་ལ། རིགས་པས་གནོད་པ་འབབ་པའི་ལུང་རྣམས་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པར་མི་འཛིན་པར་དགོངས་པ་གཞན་དུ་བཀྲལ་བས། ནང་ཆོས་དང་ཚན་རིག་གཉིས་ཧ་ཅང་མཐུན་ཆ་ཆེ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གལ་ཆེ་བ་གཅིག་ཡིན་ལ། གཉིས་ནས་བརྟག་དཔྱད་ཐོག་ནས་གཏན་ལ་དབབ་བྱའི་དཔྱད་དོན་གཞི་དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་མཚུངས་པ་དང་། ནང་པའི་ཆོས་ནི་རིགས་པས་དཔྱད་སྟོབས་ཀྱིས་དྲངས་པའི་ངེས་ཤེས་ལ་བརྟེན་པ་གཙོ་བོར་བཟུང་དགོས་པ་རྩ་དོན་ཡིན་པས། དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དང་མ་མཐུན་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ཡིན་ནའང་དྲང་ངེས་ཕྱེ་དགོས་པའི་རང་དབང་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས། རྒྱུ་མཚན་ཡང་དག་པར་ཡིད་ཆེས་ཐུབ་པའི་དད་པ་ཞིག་དགོས་པ་རེད། དེ་ནི་ནང་ཆོས་དང་ཚན་རིག་བར་གྱི་འབྲེལ་བའི་རྨང་གཞི་ཡིན།

སངས་རྒྱས་པའི་གཞུང་ནས་སེམས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་གཙོ་བོར་དཔྱད་པ་ལས། ཕྱི་དངོས་པོའི་རྣམ་གཞག་ལ་གཙོ་བོར་མི་དཔྱད་ཅིང་། ཚན་རིག་པས་ནི་ད་ཕན་ཕྱིའི་གནས་ཚུལ་གཙོ་བོར་གཏན་ལ་འབེབས་པ་མ་གཏོགས། ནང་སེམས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ལ་དཔྱད་པ་རྒྱ་ཆེ་ད་ལྟ་མ་བྱུང་ནའང་། འབྱུང་འགྱུར་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་བར་ངེས་པ་རེད། སེམས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་དེ་རྣམས་རང་རང་གི་ལས་ཚུལ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་སྟེང་ནས་རྣམ་རྟོག་འདྲ་མིན་ཇི་སྙེད་ཅིག་ལས་བྱུང་བས་དཔྱད་པར་དཀའ་བ་དང་། དེ་ལ་བལྟོས་ཏེ་ཕྱིའི་གནས་ཚུལ་རྣམས་ཐུན་མོང་གི་ལས་སྣ་ཚོགས་དབང་གིས་གྲུབ་པས་ཅུང་ཟད་དཔྱད་སླ་བའི་ཉེར་ལེན་གྱིས་མིན་ནམ་སྙམ། གང་ལྟར་ཚན་རིག་པ་དང་འབྲེལ་བ་ཇི་ཙམ་མང་བ་བྱུང་བ་དེ་ཙམ་གྱིས་ཚན་རིག་པ་རྣམས་ལ་སངས་རྒྱས་པའི་ཚན་རིག་གིས་ཇི་ལྟར་འགྲེལ་ཚུལ་བློ་སྐྱེད་ཐོབ་པ་དང་། རང་རེར་ནང་པས་ཇི་ལྟར་གཏན་ལ་འབེབས་ཚུལ་དེའི་ཐོག་ཏུ་ཚན་རིག་གི་འགྲེལ་བཤད་ཟུང་དུ་སྦྲེལ་ཏེ་དཔྱད་པ་བྱ་རྒྱུ་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེར་གྱུར་ཅིང་། དཔྱད་བྱའི་འཇུག་སྒོ་ཇི་ཙམ་མང་བ་དེ་ཙམ་གྱིས་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེའི་གོ་བ་རྙེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གྲུབ་དོན་སེམས་ལ་ངེས་ཤེས་ཤུགས་ཆེར་འབྱུང་བ་ཡིན།

༢ ཚན་རིག་མཁས་པ་”ཨལ་སྦེ་ཊི། ཨའེན་ ཤི་ཊའེན་” (Albert Einstein) སོགས་ཀྱིས་ནང་ཆོས་ལ་དོ་སྣང་བྱས་སྐོར།

འཇིག་རྟེན་ཁྱོན་འདིར་སྙན་གྲགས་ལྡན་པའི་དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་མཁས་པ་“ཨལ་སྦེ་ཊི༑ ཨའེན་ ཤི་ཊའེན་” (Albert Einstein, 1879-1955) ནས། ནང་ཆོས་ལ་དོ་སྣང་ཞིག་བྱས་ཏེ། ཁོང་གིས་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་ལྟ་བ་བཤད་སྐབས། ཕྱི་རོལ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་གནས་ལུགས་དང་། རྡུལ་ཕྲན་སོགས་ལས་ཅུང་ཟད་བརྒལ་ཏེ་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་ལ། ནང་ཆོས་སུ་བཤད་བཞིན་པའི་རྟེན་འབྱུང་དང་། སྟོང་ཉིད་དེ་ད་ལྟའི་ཚན་རིག་གི་གྲུབ་དོན་ལས་བརྒལ་ཏེ། ཕྱི་ནང་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པའི་གནས་ལུགས་ཤིག་ཡིན་པས། མ་འོངས་པ་ན་ཚན་རིག་དང་ཆོས་མཉམ་དུ་འགྲོ་བ་ཞིག་བྱུང་ན། ནང་ཆོས་ཚན་རིག་དང་མཉམ་དུ་འགྲོ་ཐུབ་པ་འོང་ཚུལ་བཤད་པ་རེད།

ཕྱི་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་ཉི་ཤུའི་སྨད་དུ་གཞི་ནས་སེམས་ཀྱི་ཚན་རིག་པ་དང༌། ཀླད་པའི་ཚན་རིག་པས་“རྡུལ་ཕྲ་མོའི་ཚན་རིག་” (Quantum Physics) ཐོག་ཏུ། བོད་བརྒྱུད་ནང་པའི་ཆོས་ཀྱི་རིག་གནས་ཁོངས་ནས་རྡུལ་ཕྲ་རབ་སྐོར་ལ་འགྲེལ་བཤད་ཇི་ལྟར་རྒྱག་མིན་ཉམས་ཞིབ་བྱེད་མགོ་ཚུགས་སྐབས། ནང་པས་ཆོས་དེ་དང་དེའི་ངོ་བོ་ཞིག་ཡུལ་སྟེང་ནས་གྲུབ་མེད་པ་དང་། བཙལ་ནས་རྙེད་རྒྱུ་མེད་ནའང་མིང་རྐྱང་བཏགས་ཡོད་ཙམ་གྱི་དངོས་པོ་ཞིག་འཇོག་ཐུབ་པའི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་གི་རྣམ་གཞག་རྣམས་བློ་ལ་མ་ཤར་བས། དེང་རབས་ཀྱི་རྡུལ་ཕྲ་མོའི་ཚན་རིག་(Quantum Physics) མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཟུགས་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་གང་ཡང་བཙལ་ན་རྙེད་རྒྱུ་མེད་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཀྱང་། དངོས་པོ་དེ་ཕལ་ཆེར་མེད་པ་རེད་ཅེས་བརྗོད་ནའང་མི་འགྲིགས་ཤིང་། དངོས་པོ་དེ་མིང་རྐྱང་བཏགས་ཡོད་ཙམ་གྱི་དངོས་པོ་ཞིག་ཡིན་ཚུལ་བསམ་བློའི་ནང་ད་ལྟ་བར་དུ་གཏན་ནས་མེད་པས་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོ་ཞིག་འཕྲད་པ་རེད། བརྒྱ་ཕྲག་ཉེར་གཅིག་པ་འདིའི་ནང་རྡུལ་ཕྲ་མོའི་ཚན་རིག་གིས་དངོས་པོ་བཙལ་ནས་རྙེད་རྒྱུ་མེད་པ་དེ་ལ་ཡོད་པར་འཇོག་པའི་ཐབས་དེ། ཡུལ་ཅན་ཐ་སྙད་ཀྱི་དབང་གིས་ཡོད་པ་ཟེར་བ་འདིས་ཕན་ཐོགས་ངེས་པར་དུ་འོང་ཐུབ་པ་ཞིག་རེད་འདུག་ཟེར་བ་འདི་བྱུང་།

དེ་བཞིན་ཕྱི་ལོ་ཉིས་སྟོང་ཡས་མས་སྐོར་ལ་ཚན་རིག་ཚོགས་འདུ་ཞིག་གི་སར་རྒྱ་གར་གྱི་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་ཚན་རིག་པ་གྲགས་ཅན་རཱ་ཇ་རཱ་མན་ནཱ་ (Raja Ramanna) མཆོག་ནས། ཁོང་གིས་སྔ་མོའི་འཕགས་ཡུལ་གྱི་ནང་པའི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་གཞུང་དེ་རྣམས་ཀློག་སྐབས། དེའི་ཁྲོད་ནས་མང་པོ་ཞིག་དེང་རབས་ཚན་རིག་པ་ཚོས་ཚད་རྡུལ་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་རྣམ་གཞག་སྐོར་བཤད་བཞིན་པ་དང་ཧ་ཅང་འདྲ་པོ་ཡོད་པ་ཤེས་སྐབས་ཧང་སང་དགོས་པ་བྱུང་ཞེས་གསུངས་སོང་།

དེ་ནས་ཕྱི་ལོ་ཉིས་སྟོང་བཅུ་བཞིའི་ནང་། རྒྱ་གར་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་ཀོལ་ཀ་ཏའི་“པྲེ་སི་ཌེན་སིའི་”གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭའི་ཉེ་བའི་རིགས་བདག་སྐུ་ཞབས་ཨེ་སི་ བྷ་ཊ་ཅརྱཱ་ (the Vice Chancellor Prof. S. Bhattacharya) ནས། ཚད་རྡུལ་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་རྣམ་གཞག་ནང་། རང་ངོས་ནས་གྲུབ་པ་གང་ཡང་མེད་སྐོར་འགྲེལ་བཤད་བྱས་སོང་བ་དེ་ཐོས་སྐབས། ནང་པའི་སེམས་ཙམ་པ་དང་། དབུ་མ་པའི་གཞུང་ནས་ཆོས་རྣམས་རང་བཞིན་གྱིས་མ་གྲུབ་པར་གསུངས་པ་དང་ཧ་ཅང་འདྲ་བར་མ་ཟད། ལྷག་པར་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་ཆོས་རྣམས་མིང་རྐྱང་བཏགས་ཡོད་ཙམ་དུ་གྲུབ་པར་གསུངས་པ་དེ་དང་ཤིན་ཏུ་མཚུངས་པར་མཐོང་ནས་ངོ་མཚར་སྐྱེས་བྱུང་བ་འདི་རིགས་ལ་བརྟེན་ནས་གནའ་དེང་གི་ཚན་རིག་གཉིས་སྐོར་བགྲོ་གླེང་བྱས་པའི་འབྲས་བུར་ཚན་རིག་པ་རྣམས་ལ་མྱོང་ཚོར་སྐོར་དང་། ཤེས་པའི་རྣམ་གཞག་གི་འགྲོ་སྟངས་འདྲ་མིན་གང་འདྲ་ཡིན་པའི་སྐོར་བློ་སྐྱེད་བྱུང་ཡོད་ལ། ང་ཚོར་ཡང་གཟུགས་ཅན་གྱི་གནས་ལུགས་ཕྲ་མོའི་སྐོར་གནས་ཚུལ་གསར་པ་མང་པོ་ཤེས་ཐུབ་སྟེ། ཕྱོགས་གཉིས་ཀའི་ཐུན་མོང་གི་གྲུབ་ཆ་མང་པོ་རྙེད་པའི་ཕན་ཐོགས་རྒྱ་ཆེན་པོ་བྱུང་སོང་།

“ཨའེན་ཤི་ཊའེན་” (Einstein) སོགས་རྣམ་དཔྱོད་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་རྣམས་ནས་སྔར་ས་ཁྱོན་འདིའི་ཐོག་ཏུ་མ་ཤེས་པའི་ཤེས་བྱའི་གནས་ཚུལ་གསར་པ་རྒྱ་ཆེ་ཤེས་ཐུབ་པའི་གྲུབ་འབྲས་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད་པར་མ་ཟད། སྤྱིར་བཏང་ཚན་རིག་པས་སྡེ་ཚན་གང་འདྲ་ཞིག་ལ་དོ་སྣང་དང་། ཞིབ་འཇུག་གིས་ཕྱོགས་བསྡོམས་བྱས་པ་རྣམས་ཧ་ལས་པའི་ངོ་མཚར་ཆེ་བར་སྣང་།

ཤེས་པ་ལ་དབྱིན་ཇིའི་ཚིག་ཏུ་“མའིན་ཌི་” (Mind) དང་། “ཁོན་ཤེ་སི་ ནེ་སི་” (Consciousness) ཟེར་བ་དེ་སུ་ལ་ཡིན་ནའང་ཡོད་ཀྱང་། དེའི་ངོ་བོ་དང་བྱེད་ལས་དཔྱིས་ཕྱིན་པ་ཞིག་ཀླད་རྩའི་སྟེང་ནས་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་ཐུབ་དཀའ་ཞིང་། མིག་གིས་ཤེས་པས་གཟུགས་མཐོང་བས་མཚོན། ཀླད་པའི་ནང་ལ་སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པས་ཡུལ་རིག་སྟངས་དང་། ཀླད་པའི་ནང་ལ་བརྡ་ལན་ཇི་འདྲ་ཞིག་སླེབས་མིན། བཟང་ངན་དང་། བླང་དོར་གྱི་འདུ་ཤེས་དེ་རྣམས་ཀླད་པའི་ནང་ནས་འོང་བའི་སྐོར་རྣམས་རགས་པ་ཙམ་ལས་ཇེ་ཕྲར་འགྲོ་སྐབས་བརྗོད་དཀའ་བར་གྱུར་པ་རེད།

མཚམས་འདིར་འབྲེལ་ཡོད་ལྟ་བུར་དངོས་མྱོང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཤིག་མཚོན་ཙམ་བཤད་ན། སྔ་སོར་ཨ་མི་རི་ཀར་ཚན་རིག་མཁས་པ་ཁག་དང་ལྷན་དུ་ཚོགས་འདུའི་སྐབས་ཤིག་ལ། ཐོག་མར་ཚན་རིག་དང་ལྟ་གྲུབ་མཁས་པ་སྐུ་སྐྱེ་མ་ཞིག་ནས། ཚན་རིག་པས་ཆོས་པ་ཞིག་དང་མཉམ་དུ་བགྲོ་གླེང་བྱ་རྒྱུ་གང་ཡང་མེད་ཚུལ་གྱི་རྣམ་འགྱུར་དང་ཉོབ་མདངས་བསྟན་པས། རི་རབ་མེད་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ས་ཁྱོན་གོང་བུར་འདོད་མཁན་ཞིག་གི་མདུན་ལ། རང་རེས་“ས་གཞི་སྤོས་ཀྱིས་བྱུགས་ཤིང་མེ་ཏོག་བཀྲམ།།” ཞེས་སོགས་ལྟར་གྱི་འབྲུ་དོན་དམ་འཛིན་བྱས་ན། བགྲོ་གླེང་བྱ་གཞི་གང་ཡང་མ་ལུས་པའི་སྣང་བ་འཆར་བ་བཞིན་བྱུང་ཚོད་ཅིས་ཀྱང་བདེན་ཡང་། རིམ་བཞིན་སེམས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་གི་སྐོར་དང་། ལྷག་པར་སངས་རྒྱས་པའི་གཞུང་དུ་རྟག་གཅིག་རང་དབང་བའི་བདག་དང་། འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་ཁས་མི་ལེན་པར། རྟེན་འབྱུང་གི་རང་བཞིན་ཅན་ཞེས་པར་འགྲེལ་བརྗོད་སྐབས་སུ། གོང་གསལ་སྐུ་སྐྱེ་མ་དེའི་རྣམ་འགྱུར་ཡོངས་སུ་བརྗེས་ཏེ། ཁྱེད་ཅག་རྣམས་ལ་རང་རྐྱ་བའི་བདག་དང་། འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་བཤད་མཁན་དང་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་མངོན་ཚུལ་བརྗོད་དེ་དོ་སྣང་རིམ་འཕེལ་ཐོག་ནས། ཚོགས་འདུའི་བར་གསེང་ཁག་ལའང་དོན་གཉེར་ཆེན་པོས། ནང་པའི་འདོད་ཚུལ་སྐོར་ལ་དྲི་བ་ཡང་ཡང་བྱེད་པ་ཞིག་བྱུང་སོང༌། དེ་ནི་ཚན་རིག་པ་སྒེར་སོ་སོས་ཆགས་སྡང་དང༌། རེ་དྭོགས་སོགས་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་སྐབས་དཀོན་མཆོག་ལ་ཡིད་ཆེས་བྱ་རྒྱུ་དང༌། གསོལ་བ་འདེབས་པ་འོང་གིན་ཡོད་ན་ལས། དེ་མིན་རང་ཉིད་ཀྱི་སློབ་སྦྱོང་དང་། ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་རིམ་སྡེ་ཚན་ནང་དུ་ཆོས་ཕྱོགས་ནས་ལེགས་ཆ་བླང་རྒྱུ་དང༌། ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཐོག་ནས་རིགས་པ་གསར་པ་བླང་རྒྱུ་ཧ་ལམ་མེད་པར་བརྩི་བཞིན་འདུག་པ་དེ་ལས་བྱུང་བར་སྣང་།

ཚན་རིག་པས་དཔྱད་དོན་ལྟར་ན། བདེ་སྡུག་གི་མྱོང་བ་གནད་ཆེན་པོ་ཡིན་པའི་ཚོར་སྣང་སྐྱེན་པོ་སླེབས་ཐབས་བྱ་རྒྱུའི་ཐད། གློག་དཔར་ཐོག་ནས་བྱམས་པ་དང་། བརྩེ་བ༑ སྙིང་རྗེའི་བློ་ཤུགས་ཆེ་བ་བསྐྱེད་སྐབས་ཀླད་པ་གཡོན་ཕྱོགས་འཁྲུག་ཏུ་འགྲོ་བ་དང་། ལུས་ཀྱི་“ནད་རིགས་འགོ་ཉེན་སྐྱོབ་ཚུལ་” (Immunsystem) དེ་འཕེལ་བར་བྱེད་པས་ལུས་ཀྱི་འཕྲོད་བསྟེན་ལ་ཕན་པའི་བཟང་པོར་བརྩི་ལ། དེ་ལས་ལྡོག་པའི་ཞེ་སྡང་གི་བློ་ལྟ་བུ་སེམས་རྩུབ་མོའི་རིགས་རྣམས་མངོན་དུ་འགྱུར་སྐབས་ཀླད་པའི་གཡས་ཕྱོགས་འཁྲུག་ཆ་དོད་པོས་ལུས་ཀྱི་“ནད་རིགས་འགོ་ཉེན་སྐྱོབ་ཚུལ་”འཇོམས་ལུགས་ཐོན་པར་བརྟེན། སེམས་ཞི་བ་དང་། དུལ་བ་སོགས་ཀྱིས་དངོས་སུ་ལུས་ཀྱི་འཕྲོད་བསྟེན་ལའང་ཕན་ལ། སེམས་རྩུབ་པ་དང་། མ་ཞི་བ། མ་དུལ་བ་སོགས་ཀྱིས་གནོད་པས། ལུས་སེམས་བདེ་ཐང་འབྱུང་བའི་འཕྲོད་བསྟེན་གྱི་ཆ་ནས་བཤད་ཀྱང་བརྩེ་བ་དང་། སེམས་རྒྱུད་ཞི་དུལ་དགོས་གལ་ཆེ་ཚུལ་ར་འཕྲོད་བྱུང་བ་རེད།

དེ་བཞིན་ངོས་ནས་ཚན་རིག་པ་དང༌། ཕྱི་རྒྱལ་སློབ་གྲྭའི་དགེ་རྒན་འབྲེལ་ཡོད་ཁག་ལ་ཇི་ལྟར་འབོད་བསྐུལ་བྱས་པའི་རྐྱེན་ལས། སློབ་ཕྲུག་རྣམས་ལ་དུས་ཡུན་སྐར་མ་བཅུ་ཉི་ཤུ་ལྟ་བུའི་རིང་སྙིང་རྗེ་དང་། བྱམས་པ་བསྒོམ་རྒྱུའི་ཚོད་བལྟ་བྱས་སྐབས། བདུན་ཕྲག་འགའ་ཤས་ནས་གཤིས་ཀ་འཇམ་པ་དང་། བཟང་དུ་སོང་སྟེ། སེམས་ལྷོད་པོ་དང་། སྐྱིད་དུ་འགྲོ་བའི་ཚོར་སྣང་བྱུང་ཚུལ་ཐོས་ཤིང་། མིའི་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་བཟང་པོའི་ཡོན་ཏན་བྱམས་པ་དང་། སྙིང་རྗེ། བཟོད་བསྲན་ཟེར་བ་སོགས་ལ། ལུས་སེམས་གཉིས་ཀའི་དཀའ་ངལ་སེལ་ཐབས་ཐད་ཀའི་འབྲེལ་བ་ཧ་ཅང་ཟབ་པོ་ཡོད་པ་དང་། ནུས་ཤུགས་རླབས་ཆེན་ལྡན་ཚུལ་གསལ་སྟོན་བྱུང་བ་འདི་རིགས་ཤེས་དགོས།

ད་ལྟ་ཚན་རིག་གི་ཐོག་ལ་འཕྲད་པའི་དཀའ་ངལ་ནི། རང་ཉིད་ཀྱི་ནང་གི་ཤེས་པ་ལ་ཡོད་པའི་རྣམ་འགྱུར་དང་། མྱོང་བ་དེ་རྣམས་གཟུགས་སུ་མ་གྲུབ་པས། སོ་སོ་རང་གི་ཉམས་མྱོང་གི་ཐོག་ནས་མ་གཏོགས་ཤེས་མི་ཐུབ་པ་ཡིན། ཤེས་པ་རང་གི་ངོ་བོ་དེ་སྒོམ་བརྒྱབ་ནས་ཤེས་དགོས་པས། ཉམས་སུ་མྱོང་མཁན་སོ་སོས་རང་གི་མྱོང་བ་དེ་བཤད་ཐུབ་པ་མ་གཏོགས། མི་གཞན་ཞིག་གིས་ཚད་བརྒྱབ། རྩིས་སྐོར་བྱེད་ཐུབ་ཐབས་མེད་ལ། མི་གཞན་དག་ཅིག་གིས་བརྟག་དཔྱད་བྱ་རྒྱུ་དང་། “མི་གསུམ་པ་” (Third Person) ཞིག་གིས་ར་སྤྲོད་བྱ་རྒྱུ་ལྟ་བུ་སུས་ཀྱང་དེ་ལ་བར་དཔང་བྱེད་མི་ཐུབ་པ་ཞིག་རེད། ད་ལྟ་བར་དུ་ནང་ཤེས་པའི་སྐོར་གྱི་ཤེས་ཚད་མ་སོན་ནའང་། སེམས་སམ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་སྐོར་ལ་ཚན་རིག་གིས་དཔྱད་པ་བྱ་རྒྱུ་གཞི་ནས་མགོ་ཚུགས་འོང་གིན་ཡོད་པས། ཀླད་པའི་ཉམས་ཞིབ་བྱེད་མཁན་ཚོས་རིམ་བཞིན་བརྟག་དཔྱད་བྱས་ནས། ཤེས་པའི་རྣམ་གཞག་ཐོག་ལ་དོ་སྣང་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་མུས་ཡིན་པ་འདི་ནི་བཟང་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། འཕྲོད་བསྟེན་ཆེད་དུ་ན་ཚ་སྔོན་འགོག་དང་། ནད་གཞི་མྱུར་བཅོས་ཐུབ་ཐབས། སྤྱི་ཚོགས་དང་། སྒེར་གྱི་བདེ་སྐྱིད་སོགས་མང་པོ་ཞིག་ལ་སེམས་ཁམས་རིག་པར་འབྲེལ་བ་དམ་པོ་ཡོད་པས། སེམས་ཀྱི་མྱོང་བ་དེ་ནི་གལ་གནད་ཤིན་ཏུ་ཆེ་སྟབས། ནང་པའི་གཞུང་དུ་མིའི་ལུས་ངག་གི་གཡོ་བ་ཐམས་ཅད་སེམས་ཀྱི་བྱེད་པ་ལ་རག་ལུས་ཚུལ་གསུངས་པའི་ར་སྤྲོད་གསལ་པོ་འབྱུང་བཞིན་པར་བརྟེན། ནང་ཤེས་པ་ལ་རྟོགས་དཔྱོད་བྱ་རྒྱུ་དེ་དགོས་གལ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཞིག་རེད།

གཟུགས་ཅན་གྱི་སྡེ་ཚན་སེམས་མེད་བེམ་པོའི་རྣམ་གཞག་ནང་དེང་རབས་ཚན་རིག་གིས་རྙེད་པའི་གྲུབ་ཆ་དང་། དེའི་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་སྟངས་སངས་རྒྱས་པའི་གཞུང་ནས་གསུངས་པ་ལས་ལྷག་པའི་ཧ་ཅང་ཞིབ་ཚགས་པ་དང༌། གསལ་ཆ་ཐོན་པ་མེད་ཚུལ་བརྗོད་རྒྱུ་མེད།

༣ ནང་ཆོས་དང་། ཚན་རིག་པས་གནས་ལུགས་ཤེས་ཐབས་བྱེད་པའི་རིགས་པའི་རྣམ་གཞག་གཉིས་གཞི་མཐུན་ཆེ་བ།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༧ ནས། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༥ བར་ཚུགས་པའི། བོད་བརྒྱུད་ནང་པའི་ལྟ་གྲུབ་སྨྲ་བ་དང་། དེང་རབས་ཚན་རིག་པའི་བར་གྱི་མཁས་པའི་ཞིབ་བསྡུར་ལྷན་ཚོགས་ཐེངས་སུམ་ཅུ་བྱས་པར་མ་ཟད། དེ་མིན་བགྲོ་གླེང་ཁག་མང་བྱུང་བ་བརྒྱུད། ནང་ཆོས་ནས་བཤད་པའི་ཚན་རིག་དང་། དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་གཉིས་ཀ་སྡུག་བསྔལ་བདེན་པ་གཏན་ལ་འབེབས་བྱེད་དུ་མཚུངས་པས། སངས་རྒྱས་ཆོས་གཞུང་གི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་བར་ཕན་པ་དང་། ས་ཁྱོན་འདིའི་ཚན་རིག་མཁས་པ་དུ་མས། ནང་ཆོས་ནས་བཤད་པའི་རིགས་པས་དཔྱད་ཚུལ་གཙོ་བོ། ཡོད་མེད་དང་། རྟག་དངོས། གཟུགས་ཤེས་ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད། ཚད་མ་དང་། ཚད་མིན། རྒྱུན། རྡུལ་ཕྲན། ཤེས་པའི་རྒྱུ། སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི། རྒྱུ་རྐྱེན་རིགས་མཐུན་དང་འགལ་ཟླ་སོགས་ལ་དོ་སྣང་ལྷག་པར་འཕེལ་ཏེ། དེང་རབས་ཚན་རིག་གི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་སྒོར་རམ་འདེགས་སུ་འགྱུར་བཞིན་པ་རེད། དེ་ལྟ་བུའི་བགྲོ་གླེང་བྱ་འགོ་ཚུགས་ནས་ལོ་བཅུ་ཕྲག་གསུམ་ཙམ་སོང་ཞིང་། ཐོག་མར་ངོས་སྒེར་ནས་དམིགས་བསལ་དོ་སྣང་བྱས་ཏེ་མགོ་ཚུགས་ནས། རིམ་བཞིན་ནང་པའི་རིགས་པ་སྨྲ་བ་དང་། དེང་རབས་ཚན་རིག་པའི་བར་དཔྱད་བསྡུར་བསྟར་ཆགས་བྱས་པས། ནང་པའི་གཞུང་ལུགས་ཆེན་མོར་སློབ་གཉེར་བྱེད་པར་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་ཞིག་དང་། དགོས་གལ་ཆེ་ཚུལ་གསལ་པོར་མཐོང་ནས། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བཤད་གྲྭ་ཁག་གི་ནང་ཚན་རིག་སློབ་སྦྱོང་བྱ་མགོ་ཚུགས་ནས་ལོ་བཅུ་ཕྲག་གཅིག་ལྷག་ཙམ་སོང་ཞིང་། ཉམས་ཞིབ་ལས་དོན་ཞིག་ཀྱང་བརྩམས་ཡོད། སྔར་རང་རེས་རྒྱ་གར་ཁ་སྤུ་ཅན་རྣམས་དགེ་རྒན་དུ་བསྟེན་ནས་རྒྱ་གར་མཁས་པའི་ནང་པའི་གཞུང་ལུགས་སློབ་གཉེར་བྱས་ཤིང་། ད་ཆ་ང་ཚོས་དེང་རབས་ཚན་རིག་གི་ཤེས་བྱ་ཁག་སློབ་སྦྱོང་གི་ཆེད་དུ་མགོ་སེར་བ་དགེ་རྒན་དུ་བསྟེན་ནས་བར་སྐབས་བོད་ཀྱི་ནང་པའི་སློབ་གཉེར་ཁང་རྣམས་ནས་ཚན་རིག་སློབ་གཉེར་བ་ཁག་ཅིག་ཐོན་ཐུབ་ཡོད། དེ་ཡང་ཐོག་མར་བོད་ཀྱི་དགོན་སྡེ་ཁག་གང་འཚམས་ཤིག་ལ་ཚན་རིག་སློབ་རྒྱུའི་ལས་གཞི་ཞིག་ ༢༠༠༠ ལོ་ནས་ཚན་རིག་ཟབ་སྦྱོང་ཟླ་རེ་བསྟར་ཆགས་སུ་ཚུགས་ཤིང་། ༢༠༠༨ ལོར་ཨ་མེ་རི་ཀའི་ཨེ་མོ་རིའི་ (Emory) གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་དང་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས། ད་བར་ཚན་རིག་སྦྱངས་འབྲས་ལེགས་ཤོས་མི་གྲངས་གང་འཚམས་འདེམས་སྒྲུག་ཐོག་ནས་ཚན་རིག་སློབ་རྒྱུའི་འཆར་གཞི་གསར་པ་ཞིག་འགོ་བཙུགས་ཤིང་། ཚན་རིག་གི་སློབ་ཚན་ཡང་བོད་ཡིག་ཏུ་སྒྱུར་བཞིན་པ་རེད། འདི་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་འགྱུར་དགོན་སྡེ་ཁག་ནང་། ནང་ཆོས་དང་ཚན་རིག་བར་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་གལ་ཆེའི་རིགས་རྣམས་བོད་དབྱིན་གཉིས་ཀའི་ཡིག་ཐོག་ཡོད་སྟབས། དགོན་སྡེ་ཁག་གི་ཚན་རིག་འཛིན་གྲྭར་སློབ་དེབ་ཡོད་པ་དང་། འདེམས་ཐོན་རྣམས་ནས་སློབ་དགེ་དང་ལས་རོགས་ཀྱི་འགན་འཁྱེར་ཐུབ་རེ་བྱེད་བཞིན་ཡོད།

དེའི་ཐོག་དེང་དུས་ཀྱི་སློབ་སྦྱོང་གང་འཚམས་ཡོད་པ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ཕྱི་བོད་མི་རིགས་རྣམས་ལ་ནང་ཆོས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་ངོ་སྤྲོད་བྱས་ན། རང་སེམས་བདེ་སྡུག་གི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་མིའི་བསམ་བློའི་འགྲོ་སྟངས་དང་། རྣམ་རྟོག་འདྲ་མིན་དབང་གིས་ལུས་ཀྱི་འཕྲོད་བསྟེན་དང་། བདེ་ཐང་སོགས་ལ་ཕན་གནོད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཇི་ཡོད་ཐད། དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་དང་ར་སྤྲོད་གསལ་བར་ཐུབ་པ་འོངས་སྟབས། ང་ཚོས་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་དེང་རབས་ཚན་རིག་དང་། ནང་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་སློབ་སྦྱོང་གི་ལས་གཞི་བཙུགས་ནས་ལོ་ཤས་སོང་ཞིང་། དེ་ནི་ནང་ཆོས་ཁྱབ་སྤེལ་གཏོང་བའི་ཆེད་དུ་མིན་པར། གཙོ་བོ་ནང་པ་ཞིག་ལ་ཚན་རིག་ཤེས་བྱའི་ལེགས་ཆ་ཚུར་བླང་རྒྱུ་དང་། ཚན་རིག་པ་ཞིག་ལ་སངས་རྒྱས་པའི་ཤེས་བྱའི་གནས་ལ་འགྲེལ་བཤད་དང་། མྱོང་བའི་ངོ་སྤྲོད་སྤེལ་རེས་བྱ་རྒྱུའི་ལས་རིམ་ཞིག་ཡིན་པས། ཚན་རིག་ཐོག་ནས་འགྲེལ་བཤད་ཇི་འདྲ་ཞིག་འབྱུང་བ་དང་། དེ་ལ་ནང་པའི་གཞུང་ནས་ངོས་འཛིན་བྱེད་སྟངས་གང་འདྲ་ཡིན་མིན་ར་སྤྲོད་བྱ་རྒྱུར་ཕན་ཐོགས་ངེས་པར་སྣང་བས། ལས་འགུལ་འདིའང་མཐའ་འཁྱོལ་ཐུབ་པ་དང་། འདི་འདྲའི་སློབ་ཁྲིད་སྐབས་སུ་དམིགས་བསལ་ཟབ་སྦྱོང་ཅིས་ཀྱང་དགོས་པས། དེང་དུས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་ལྡན་ལ། ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སློབ་སྦྱོང་ཡོད་པ། ཚན་རིག་པའི་ཚོགས་འདུ་ལྟ་བུའི་བགྲོ་གླེང་འདྲ་མིན་ནང་ཞུགས་ཏེ་ཉམས་མྱོང་རྒྱུས་མངའ་ལྡན་རིགས་ཁ་ཤས་ཡོད་པ་རྣམས་ནས་རྐང་འཛིན་གྱིས། ཟབ་སྦྱོང་མུ་འབྲེལ་ཚུགས་ཐུབ་ན་ལེགས་ཆ་ཆེ་བར་མངོན། གནས་སྟངས་འདི་འདྲ་ཞིག་གི་འོག་ནས་ད་ཕན་ང་ཚོས་ལོ་མང་རིང་ཕན་ཚུན་གྲོས་བསྡུར་ཐོག་ནས་ཉམས་མྱོང་སྤེལ་རེས་བྱས་ཡོད་པ་དང་། དེ་ཡང་མི་སྒེར་པ་རེ་ཟུང་ཞིག་ལ་དམིགས་བསལ་དོ་སྣང་ཡོད་པའི་ཐོག་ནས་འབྲེལ་བ་དང་། གོ་བསྡུར་བྱ་རྒྱུ་ཞིག་མིན་པར། མ་འོངས་པར་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སློབ་གཉེར་གྱི་བསྟི་གནས་ཁག་གིས་འགན་ཆ་ཚང་ཁྱེར་དགོས་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།

འབྱུང་འགྱུར་ཚན་རིག་པས་ནང་པའི་སེམས་ཁམས་རིག་པར་ཚུར་ཕན་ཐོགས་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་བའི་སློབ་སྦྱོང་སྤྲོད་རྒྱུ་མང་པོ་ཡོད་པ་དང་། ནང་པའི་སེམས་ཁམས་རིག་པའི་ཐོག་ནས་ཚན་རིག་པར་ཕར་ལའང་ཕན་གྲོགས་བྱ་རྒྱུ་དུ་མ་ཡོད་པས། བོད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་པའི་ལྟ་གྲུབ་དེས་བརྒྱ་ཕྲག་ཉེར་གཅིག་པའི་ནང་ལ་ཚན་རིག་པར་གྲོགས་བྱེད་ཐུབ་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་སྐབས་སྤོབས་པ་སྐྱེ་འོས་པ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། དེང་གི་ཚན་རིག་ཡར་རྒྱས་ལ་བརྟེན་ནས་ཐར་པ་དང་། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་མེད་པའི་ཐག་གཅོད་ཐུབ་ཀྱི་མེད་པར་མ་ཟད། ཚན་རིག་སྨྲ་བ་དུ་མས་ནང་ཆོས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་ལ་དོ་སྣང་ཇེ་འཕེལ་དང་། ངོས་འཛིན་གསར་པའི་བསམ་ཚུལ་དབྱར་མཚོ་ལྟར་རྒྱས་པས། རྟོག་པ་དང་། རྟོག་མེད། སེམས་དང་སེམས་བྱུང་། ཚད་མ་དང་ཚད་མིན་སོགས་སེམས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ཐད། ནང་པའི་གཞུང་ནས་ཚན་རིག་པར་རམ་འདེགས་ཞུ་བའི་ནུས་པ་ཤུགས་ཆེ་ཡོད་པ་མངོན་གསལ་དུ་གྱུར་ཅིང་། ཁྱད་པར་སྟོང་དང་རྟེན་འབྱུང་གི་རིགས་པའི་རྣམ་གཞག་ལ་བརྟེན་ནས་ཕྱིའི་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་ངོས་འཛིན་དང་། ཡུལ་ལ་བརྟགས་པའི་བསྟན་དོན་གྱི་གྲུབ་དོན་གཉིས་བར་མཐུན་ཆ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡོད་པས། སེམས་ཁམས་རིག་པའི་ཚན་རིག་པ་མང་པོ་ཞིག་གིས་ནང་པའི་གཞུང་ནས་བསྟན་པའི་ཕུང་པོ་ལས་གཞན་པའི་བདག་མེད་པའི་ངོས་འཛིན་སྐོར་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཤུགས་ཆེ་ཡོད་པ་སོགས་བཟང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་འཕེལ་བཞིན་པ་རེད།

དེ་ལྟ་བུའི་བགྲོ་གླེང་སྐབས་སུ་སའི་གོ་ལའི་ཁྱོན་འདིར་ཆོས་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་བྱེད་མཁན་དང་། དེའི་ནང་ནས་གཙོ་བོ་དེང་རབས་ཀྱི་རིགས་པའི་རྣམ་གཞག་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་ལ་དགག་པ་རྒྱག་པའམ། ཡང་ན་ཡིད་ཆེས་མི་ཐུབ་པ་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་རྣམས་ལ་རང་ལུགས་བཞག་པའི་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་ཐབས་ཇི་དགེ་གོ་བསྡུར་བྱ་རྒྱུ་གལ་ཆེར་འཛིན་གྱི་ཡོད།

སྤྱིར་བཏང་འཇིག་རྟེན་ཐོག་ཐོན་པའི་ཤེས་བྱ་ཁག་གི་སྡེ་ཚན་གང་ཞིག་ཡར་རྒྱས་འོང་བར། དེ་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་འགལ་ཞིག་དགོས་རྒྱུ་གལ་ཆེ་སྟེ། དཔེར་ན། དམ་ཆོས་ཉམས་ལེན་གྱི་རིམ་པའི་དབང་དུ་བྱས་ན་རྟག་འཛིན་གྱི་བློ་ཞིག་ཡོད་ཚེ་མི་རྟག་པའི་བློའི་སྐོར་བསམ་བློ་གཏོང་རྒྱུ་གལ་ཆེན་པོ་དང་། ཚེ་འདིའི་སྣང་ཤས་ཤུགས་ཆེ་ན་དེ་ལྡོག་ཐབས་སུ་དམིགས་བསལ་ཐབས་ཤེས་འཚོལ་སྒྲུབ་དགོས་ལ། ས་བཅུ། ལམ་ལྔ་སོགས་ཀྱི་ཉམས་ལེན་དེ་རྣམས་འགལ་རྐྱེན་སྤང་བྱའི་ཕྱོགས་ནས་མཐོང་སྤངས་དང་། སྒོམ་སྤངས། ཀུན་བཏགས། ལྷན་སྐྱེས་ཟེར་བ་ལྟ་བུའི་ལྡོག་ཕྱོགས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་དང་། རིམ་པ་མང་པོ་ཡོད་པར་བརྟེན་ནས། གོང་གསལ་གཉེན་པོའི་རིགས་རྣམས་འཕེལ་བ་ཆོས་ཉིད་ཡིན་ལ། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་དང་། དེའི་འགལ་ཟླ་ཡོད་ན་སེམས་ཀྱི་འཆར་སྒོ་ཡར་རྒྱས་འོང་ཞིང་། གནད་འགག་ཤེས་རྒྱུར་དགེ་མཚན་ཡོད་པས། དེ་དག་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ནང་གསལ་བར་མངོན་པ་རེད། སྟོན་པ་ཞལ་བཞུགས་སྐབས་སུ་ལྟ་གྲུབ་མི་མཐུན་པ་མང་པོ་ཡོད་པའི་དབང་གིས་ནང་པའི་ལྟ་གྲུབ་འཕེལ་བར་ཕན་ཐོགས་བྱུང་ལ། སངས་རྒྱས་པའི་ལྟ་གྲུབ་དང་། མུ་སྟེགས་པའི་ལྟ་གྲུབ་འདྲ་མིན་བར་ལ་གོ་བསྡུར་དང་། རྩོད་པའི་ཐོག་ནས་ཕན་ཚུན་གཉིས་ཀ་ཡར་རྒྱས་ཆེན་པོ་ཕྱིན་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད། དེ་ཡང་གསལ་ཤོས་ཤིག་ནི་སློབ་དཔོན་ཕྱོགས་ཀྱི་གླང་པོ་མ་བྱོན་གོང་། མུ་སྟེགས་པའི་ཚད་མའི་རྣམ་གཞག་ཤུགས་ཆེ་ཡོད་པར་བརྟེན། སློབ་དཔོན་དེས་དམིགས་བསལ་ཚད་མའི་རྣམ་གཞག་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་པས། དེ་ལ་ཕྱི་རོལ་པའི་གཏན་ཚིག་རྣམ་གཞག་གིས་མཚོན་གཞུང་ལུགས་དར་ཁྱབ་ཆེན་པོས་སློབ་དཔོན་ཕྱོགས་གླང་ལ་དགག་པ་བྱུང་སྐབས། དཔལ་ལྡན་ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པས་དགག་སྒྲུབ་ཀྱི་ཚད་མའི་རྣམ་བཤད་གསར་པ་ཞིག་སྤེལ་ཞིང་། ཡང་དཔལ་ལྡན་ཆོས་གྲགས་ཀྱི་རྣམ་བཤད་ཁག་ལ་ཕྱི་རོལ་པས་དགག་སྒྲུབ་བྱུང་བ་རྣམས་ལ། སློབ་དཔོན་ཞི་བ་འཚོས། ཚད་ཆེན་གཞུང་དུ་དེ་ལ་དགག་སྒྲུབ་ཀྱི་རྣམ་གཞག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞིག་མཛད་པས། ཕྱོགས་ཕན་ཚུན་གྱི་དགག་སྒྲུབ་དེ་རྣམས་མེད་ན་ནང་པའི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱི་ཚད་མའི་གཞུང་ཆེན་ཤུགས་ཆེའི་འཕེལ་རྒྱས་འོང་དཀའ་བ་རེད། དེ་བཞིན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ལྟ་བའི་རྣམ་གཞག་ལ་མཚོན་ན། ཀླུ་སྒྲུབ་རང་གི་དགོངས་པ་སངས་རྒྱས་བསྐྱངས་ཀྱིས་བཀྲལ་ཞིང་། དེ་ལ་སློབ་དཔོན་ལེགས་ལྡན་འབྱེད་ནས་རྩོད་པའི་དགག་སྒྲུབ་ཤུགས་ཆེ་བྱུང་རྗེས། དཔལ་ལྡན་ཟླ་བ་གྲགས་པས་དེའི་གསལ་བཤད་གནང་བས་གཞུང་དོན་ཇེ་གསལ་དུ་སོང་སྟེ། ཐལ་འགྱུར་བའི་ཁས་ལེན་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཐོན་པས། དེ་དག་ལ་བལྟས་ན་སྐབས་དེར་སེམས་ཙམ་པའི་རིང་ལུགས་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཡོད་པས། དཔལ་ལྡན་ཟླ་བས་དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་བའི་དཀའ་གནད་བཀྲལ་བ་རེད།

དེས་ན་ད་ལྟའི་དུས་སུའང་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་རྒྱ་གར་གྱི་གནའ་རབས་ཕྱི་ནང་གི་ལྟ་གྲུབ་སྐོར་བགྲོ་གླེང་བྱ་རྒྱུ་དང་། ལྷག་པར་གོང་དུ་བཀོད་མ་ཐག་པ་ལྟར། ཆོས་འདོད་མཁན་དང་། བཏང་སྙོམས་པ་གཉིས་ལ་གནད་འགག་ཆེ་བ་མེད་ཀྱང་། ཆོས་ལ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་མཁན་གྱི་ཕྱོགས་ལ་བསམ་བློ་ཞིག་མ་བཏང་མཐུ་མེད་ཆགས་ཤིང་། དེ་ནི་རང་རེས་ཆོས་ལ་དགག་པ་རྒྱག་མཁན་ཚོ་རྩོད་པས་ཕམ་ཉེས་སུ་གཏོང་རྒྱུའི་ཆེད་མིན་པར། ཆོས་ལ་དགག་པ་དང་། སྐྱོན་བརྗོད་ཇི་ལྟར་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཁག་ངེས་པར་དུ་ཤེས་དགོས་པ་དང་། དེ་ལ་བསམ་གཞིག་ཐོག་ནས་རྒྱུ་མཚན་ཡང་དག་ཡོད་པའི་གནས་ཚུལ་རིགས་ལ་ངོས་ལེན་དགོས་པ་གལ་ཆེ།

དེ་ཡང་བརྒྱ་ཕྲག་ཉི་ཤུ་པའི་ནང་ཆོས་ལུགས་ལ་འགལ་རྐྱེན་མང་པོ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་ལ། ལྷག་པར་ཨེ་ཤ་ཡའི་ནང་དུ་ནང་ཆོས་ལ་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོ་འཕྲད་པའི་ཁོངས་སུ་འགལ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་རྣམ་གྲངས་གཉིས་ཡིན་པ་ནས། གཅིག་ནི་དམར་པོའི་ལམ་ལུགས་ལྟ་བུའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་ནས་ཆོས་ལ་དགག་པ་བརྒྱབ་སྟེ་ཡུལ་གྲུ་མང་པོར་དཀའ་ངལ་འཕྲད་པའི་རྒྱུ་མཚན་སྣ་ཚོགས་ཡོད་རུང་། གཙོ་བོ་ཆབ་སྲིད་དབང་འཛིན་གྱི་ཆེད་དུ་ཆོས་ལ་དགག་པ་རྒྱག་གིན་ཡོད་ཀྱང་། དེས་ནི་ཆོས་ཚུལ་གྱི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ལ་གནོད་མི་ཐུབ་པའི་གནས་ཚུལ་ཐ་དད་ཡིན་སྟབས། ཧ་ལས་དགོས་དོན་མེད་ལ། ད་ཆ་རིམ་བཞིན་འཕོ་འགྱུར་འོང་བཞིན་པར་བརྟེན་གལ་གནད་ཆེ་བ་མ་ཡིན། དེ་ནས་ཆོས་ལ་དགག་པ་རྒྱག་མཁན་འགལ་རྐྱེན་གཞན་པ་དེ་ནི། དེང་རབས་ཀྱི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཁག་ནས་འབྱུང་བའི་ཚན་རིག་གི་ཤེས་བྱ་དང་མཐུན་མིན་གྱི་གནད་དོན་དེ་ཡིན་པས། ཐད་ཀའི་གནས་ཚུལ་ལ་བལྟས་ནས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་དང་། དེང་རབས་ཚན་རིག་བར་མི་མཐུན་པའི་དཀའ་ངལ་འབྱུང་བའི་རྣམ་པ་མཐོང་སྲིད་པ་འདི་འགན་ཆེ་བས་རང་རེས་དོ་སྣང་དང་། ཡིད་གཟབ་བྱ་རྒྱུ་གལ་ཆེ། དེའི་ནང་སྔར་རྒྱང་འཕེན་གྱི་ལྟ་བ་དང་ཆ་འདྲ་ཡང་། དེ་ལ་སོགས་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་དམ་བཅའ་མི་བཟུང་བར། བློ་གཟུ་བོར་གནས་པའི་ཚན་རིག་པའི་རིགས་པའི་རྣམ་གཞག་མང་པོ་ཞིག་དར་རྒྱས་སུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་ཅིང་། ད་དུང་ཚན་རིག་གི་དཔྱད་པ་མ་རྫོགས་ཀྱང་། ད་ལྟའི་ཆར་ཀླད་པའི་བྱ་བ་འགག་མ་ཐག་ཤེས་པ་འགག་པའི་མཐོང་ཚུལ་འཛིན་ནས། ཀླད་པའི་ནུས་པ་དེ་ཙམ་མ་གཏོགས་དེ་ལས་གཞན་པའི་ཤེས་པ་ཟུར་དུ་མེད་པར་ངོས་འཛིན་བྱས་ཏེ༑ སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི་དང་། ཐར་པ་དང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གོ་འཕང་མི་འདོད་པའི་རིགས་ལམ་འཛིན་མཁན་ཞིག་ཐོན་བཞིན་ཡོད་པ་རེད།

ངོས་ནས་ལོ་མང་རིང་ཚན་རིག་པ་ཁག་དང་བགྲོ་གླེང་མང་པོ་ཞིག་བྱས་སྐབས། ཁོང་རྣམས་ལ་ཆེད་དུ་གཉེར་ནས་སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི་སྒྲུབ་ཀྱིན་མེད་པར་མ་ཟད། ཚན་རིག་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་ཇི་ཡོད་གལ་ཆེར་འཛིན་བཞིན་ཡོད། འོན་ཀྱང་རང་རེ་སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི་འདོད་མཁན་ཞིག་གི་ངོས་ནས་སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི་ཡོད་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་ཁག་ངོ་སྤྲོད་གསལ་སྟོན་བྱ་རྒྱུའི་འོས་བབས་ཡོད་པ་རེད། དེ་ཡང་སྔར་ཡོད་ལོ་སྟོང་ཕྲག་རིང་གི་སྒྲུབ་བྱེད་འདི་རང་གཅིག་པུའི་ཐོག་ནས་བསྐོར་བ་བརྒྱབ་སྟེ་མི་སྡོད་པར། སྒྲུབ་བྱེད་གསར་པ་དེ་འདྲ་ངེས་པར་དགོས་པར་མ་ཟད། དེའི་ཐོག་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས་པའི་མཐོང་ཚུལ་མང་པོ་ཞིག་བྱུང་། རང་རེས་སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི་འདོད་པ་དེ་ནི་ཡིད་ཆེས་གཅིག་པུའི་ཐོག་ནས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པར། སྒྲུབ་བྱེད་མང་པོ་ཞིག་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་དང་། དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ཐོག་ནས་བཤད་ནའང་། སེམས་ལ་བཟང་ངན་གྱི་བཅོས་བསྒྱུར་གཏོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་མི་ཚེ་འདི་ཀའི་མྱོང་བས་ཤེས་ཐུབ་པ་ཞིག་རེད། དཔེར་ན། ཆགས་སྡང་ལྟ་བུར་མཚོན་ན་དེ་དང་མཐུན་པའི་བསམ་བློ་བཏང་ཚེ་ཆགས་སྡང་ཤུགས་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་བ་དང་། དེའི་ལྡོག་ཕྱོགས་ནས་བསམ་ན་ཆགས་སྡང་ཆུང་དུ་གཏོང་ཐུབ་པ་ཤེས་རྒྱུ་ཡོད་པས། ཆགས་སྡང་ལ་གཉེན་པོ་བསྟེན་ནས། མཐར་སེམས་སྟེང་གི་དྲི་མ་གཏན་ནས་ཟད་ཐུབ་པའི་སྐོར་དེ་རང་རེས་ངེས་པར་སྒྲུབ་དགོས། སངས་རྒྱས་ཆོས་གཞུང་ནས་ཐར་པ་སྒྲུབ་ཐབས་ཀྱི་རིགས་པ་མང་པོ་ཞིག་བསྟན་ཡོད་ལ། མུ་སྟེགས་པ་ཚོས་ཀྱང་ཐར་པ་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་རིགས་པའི་རྣམ་གཞག་གང་ཡོད་པ་དེ་བསྟན་ཐུབ་པ་དགོས་པ་རེད། མདོ་དོན་ཆོས་ལུགས་དེ་གཉིས་ཐུན་མོང་ཐོག་ཤེས་པའི་རྒྱུན་ཡོད་པ་ཁས་ལེན་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པ་ལྟར། རྒྱུ་མཚན་གྱི་སྒྲུབ་བྱེད་ཇི་ཡོད་ཐོག་ཉམས་ཞིབ་བྱ་རྒྱུ་དང་། སེམས་ཀྱི་དྲི་མ་ཟད་པའི་ཐར་པ་འོང་ཆོག་པ་རང་རང་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་སྒྲུབ་བྱེད་ཁག་འདོན་ཐུབ་པ་ཞིག་བྱུང་ན་ཕན་ཐོགས་ཆེ་བ་ཡིན།

དཔལ་ནཱ་ལནྡཱའི་མཁས་པའི་བཞེད་གཞུང་གི་ཕྱོགས་ནས་བཤད་ན། དེང་རབས་ཚན་རིག་ཤེས་བྱའི་རྣམ་གཞག་མང་པོ་ཞིག་གསར་དུ་ཐོན་པ་ཁག་གིས་ནང་ཆོས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་ཡར་རྒྱས་ལ་སྨན་པའི་ལེགས་ཆའི་བློ་སྐྱེད་འདོན་གྲོགས་གསར་དུ་ཐོན་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཡོད། དེར་བརྟེན་ངོས་ནས་ནང་ཆོས་དང་། དེང་རབས་ཚན་རིག་གི་རིགས་པའི་འགྲོ་སྟངས་ཐད་འགལ་ཟླ་མེད་པ་ཞིག་ཏུ་མཐོང་ཞིང་། ཕྱི་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་ལ་དེང་རབས་ཚན་རིག་གི་ཤེས་བྱ་ཁག་ཚད་ལྡན་དུ་བརྩི་དགོས་པ་དང་། ཤེས་པའི་རྣམ་གཞག་དང་། བདེ་སྡུག་མྱོང་ཚོར། སྡུག་བསྔལ་ལ་གདོང་ལེན་བྱེད་སྟངས་སོགས་ཀྱི་ངོ་བོ་དང་། ཁྱད་ཆོས། ཐབས་ལམ། བཅོས་ཐབས་སོགས་ཀྱི་ཐད། གནའ་རབས་རྒྱ་གར་གྱི་ཤེས་ཡོན་དང་། ལྷག་པར་དཔལ་ནཱ་ལནྡཱའི་བཞེད་པའི་ནང་པའི་གཞུང་ལུགས་ཁག་ལ་ཤེས་ཡོན་གཏིང་ཟབ་ཡོད་པ་དེ་རྣམས་ཚན་རིག་པར་བློ་སྐྱེད་ཀྱི་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པར་ཤེས་ཐུབ་དགོས། དེ་དག་ནི་ནང་པའི་ལྟ་གྲུབ་དང་། ཚན་རིག་བར་གྱི་གཞི་རིམ་གྱི་འབྲེལ་བའི་འབབ་སྟེགས་ཡིན།

༤ གནའ་དེང་གི་རིགས་པ་གཉིས་ཀྱིས་གཞི་ལམ་འབྲས་གསུམ་གཏན་ལ་འབེབས་ཚུལ་དང་། སེམས་དང་སེམས་བྱུང་གི་འགྱུ་བ། ཀླད་རྩའི་བྱེད་ལས། ལུས་སེམས་ཀྱི་རྫས་རྒྱུན་སོགས་ལ་དཔྱད་པ།

རྣམ་ཀུན་ངོས་ནས་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་ཚན་རིག་པ་ཁག་ལ་ནང་པའི་ལྟ་གྲུབ་དང་ཚན་རིག་བར་གྱི་འབྲེལ་བར་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་སྐབས། ནང་པའི་གཞུང་ནང་གཞི་ལམ་འབྲས་བུའི་གནས་སྐབས་གསུམ་བཤད་པས། ཐོག་མར་བདེ་སྡུག་དང་། སྣོད་བཅུད་སོགས་ཀྱི་ཆོས་གང་དང་གང་ཡིན་ནའང་ཇི་ལྟར་ཡོད་པའི་སྐོར་རྣམས་གཞི་དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་དང་། གཞི་དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་དེ་གཞི་ལ་བཞག་པའི་ཐོག་ནས་དེ་ལ་འགྱུར་བ་འགྲོ་བའི་གནས་སྐབས་གཅིག་དང་། འགྱུར་བ་གཏོང་བའི་གནས་སྐབས་ཤིག་ཡོད་པ་རྣམས་ལམ་བགྲོད་པའི་རིམ་པ་ཡིན་ལ། འགྱུར་བ་བཏང་ནས་འགྱུར་བ་བྱུང་བའི་གནས་སྐབས་ཤིག་ཡོད་པ་དེ་འབྲས་བུའི་གནས་སྐབས་སུ་འཇོག་གིན་ཡོད། དེས་ན་གཞིའི་གནས་སྐབས་བརྗོད་སྐབས་འདི་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐད་ཆ་མིན་པར། གཞི་དངོས་པོའི་གནས་ལུགས་གང་ཡིན་པ་དེ་གཏན་ལ་འབེབས་ཀྱིན་ཡོད་པས། ཆོས་དང་ཚན་རིག་གཉིས་ཀས་གཞི་དངོས་པོའི་གནས་ལུགས་གཏན་ལ་འབེབས་པ་ནི་གཅིག་གྱུར་ཡིན་ལ། སངས་རྒྱས་ཆོས་གཞུང་ནས་གཞི་དངོས་པོའི་གནས་ལུགས་གཏན་ལ་འབེབས་པའི་སྐབས་ལུང་ལ་བརྟེན་པ་དེ་འདྲ་འོང་ཡང་། གཙོ་བོར་མཐོང་བ་མངོན་གྱུར་གྱི་དངོས་པོ་གཞི་ལ་བཞག་ནས་རིགས་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་བཀོད་དེ་མཐར་ཐུག་མྱོང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་མཐའ་དཔྱོད་དགོས་པར་བཤད་ཀྱིན་ཡོད་པར་བརྟེན། ནང་པའི་གཞུང་དང་། ཚན་རིག་བར་ལ་གནས་ལུགས་ཤེས་ཐབས་ཀྱི་རིགས་པའི་རྣམ་གཞག་གཉིས་གཞི་མཐུན་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་རྒྱུ་མཚན་གཅིག་ཡིན།

ནང་པའི་འགྲོ་སྟངས་ནི་གཞི་དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་ལ་བརྟག་ཅིང་དཔྱད་དེ་ར་འཕྲོད་ཐུབ་པ་བྱུང་ན་ཁས་ལེན་བྱ་རྒྱུ་དང་། གཞལ་བྱའི་གནས་ལ་བརྟགས་ནས་ར་འཕྲོད་མ་ཐུབ་ཚེ་༸རྒྱལ་བའི་བཀའ་ཡིན་ནའང་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པ་མིན་ཞེས་དགོངས་པ་གཞན་དུ་བཀྲལ་དགོས་པའི་རྩ་བའི་འགྲོ་སྟངས་ཤིག་ཡོད་པས། གལ་ཏེ་དེའི་རྗེས་སུ་འབྲང་མ་ཐུབ་པར་མངོན་སུམ་ལ་བསྙོན་ནས། རིགས་པ་དང་འགལ་བའི་ལྟ་ཚུལ་མཁྲེགས་འཛིན་བྱས་ན༑ རང་དབང་ལྡན་པའི་ནང་ཆོས་འདིའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་དང་མི་འཚམས་པའི་འགལ་ཟླ་འབྱུང་བ་རེད།

དེས་ན་ནང་པའི་གཞུང་ནས་བཤད་པའི་རྣམ་གཞག་སྐོར་ལ་ངོས་ནས་གཤམ་གསལ་དུམ་བུ་གསུམ་དུ་དབྱེ་ཆོག་ཚུལ་བཤད་ཀྱིན་ཡོད་པས། དུམ་བུ་སོ་སོར་ནང་དོན་གཞན་ཁག་ཇི་ལྟར་འདུས་ཚུལ་ནི།

༡༽ ནང་པའི་ལྟ་གྲུབ། —› མཚན་ཉིད་རིག་པ་སྤྱི་དང་། སྡུག་བསྔལ་གསུམ་ལ་སོགས་པའི་ཁོངས་ནས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་དེ་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་ཚུལ། དེ་བཞིན་ལས་ཀྱི་ཀུན་འབྱུང་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་འབྱུང་། ལམ་བགྲོད་བྱའི་རིམ་པ་དང་། མངོན་དུ་བྱ་རྒྱུའི་འབྲས་བུའི་རྣམ་གཞག་སྐོར་རྣམས་འདུ་ཞིང་།

༢༽ ནང་པའི་ཚན་རིག —› གཞི་དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་གཏན་ལ་འབེབས་ཆེད་སྡུག་བསྔལ་བདེན་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བདེན་པའི་རང་བཞིན་བརྗོད་པ། ཚད་མ་རིག་པ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཆ་དུ་མའང་འདིར་འདུས།

༣༽ ནང་ཆོས་ཉམས་ལེན། —› ལམ་བགྲོད་པའི་རིམ་པར་ཉམས་ལེན་ཇི་ལྟར་བྱ་ཚུལ་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འབྲས་བུ་མངོན་དུ་བྱ་ཚུལ་དངོས་རྣམས་ཡིན།

མདོར་ན་སྡུག་བསྔལ་བདེན་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བདེན་པ་གཉིས་ནི། གཞི་དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་དང་། ཚན་རིག་སྐོར་ཡིན་ལ།

ལམ་བདེན་ནི་ལམ་བགྲོད་པའི་རིམ་པའམ། བགྲོད་བྱའི་ལམ་དང་། ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་སྐོར་ཡང་གཏོགས་ཤིང་།

འགོག་བདེན་ནི་འབྲས་བུ་མངོན་དུ་བྱ་ཚུལ་དང་། ཉམས་ལེན་གྱི་རིམ་པའི་སྙིང་པོ་ཡིན།

དེ་རྣམས་རང་རེའི་གཞུང་ཆེན་མོའི་ནང་དུ་ཐ་སྙད་དང་། སྡེ་ཚན་གོང་བཞིན་ཕྱེ་ནས་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་མིན་ལ་མ་བལྟོས་པར། གསུང་རབ་རྣམས་སུ་དེ་ལྟར་ཡོད་ལ། ལྷག་པར་གསང་སྔགས་ཀྱི་གཞུང་ནང་གཞི་ལམ་འབྲས་གསུམ་སྐོར་རྣམས་བཤད་བྱའི་གཙོ་བོ་ཞིག་རེད།

ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སྤྱིའི་འགྲོ་སྟངས་བྱས་ནས་བཤད་པ་ཡིན་ན།

གཞི་བདེན་པ་གཉིས།

ལམ་ཐབས་ཤེས་གཉིས།

འབྲས་བུ་སྐུ་གཉིས།

བཅས་གསུངས་ཏེ། གཞིའི་གནས་ཚུལ་བཟང་ངན་ལ་བརྟེན་ནས་ལེགས་སྤེལ་ཉེས་འགོག་གི་འགྱུར་བ་གཏོང་དགོས་པས། དེ་ལྟར་བསྒྱུར་བཅོས་གཏོང་བའི་ཐབས་ལམ་ཡོད་མེད་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྒྱུར་བཅོས་ཐེབས་པའི་འབྲས་བུའི་གནས་སྐབས་གང་འདྲ་ཡོད་མེད་རྣམས་ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་ནས་གཞི་ལམ་འབྲས་བུའི་དབྱེ་བ་ཕྱེས་པར་བརྟེན། སྐབས་འདིར་སངས་རྒྱས་ཆོས་གཞུང་གི་མདོ་སྔགས་གཉིས་ཀས་གཞི་དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་ཇི་ཡོད་རིགས་པའི་སྒོ་ནས་དཔྱད་པ་རྩལ་དུ་འདོན་ཚུལ་སྙིང་བསྡུས་ཤིག་བཀོད་ན། གཞི་ཕྱིའི་སྣོད་དང༌། ནང་བཅུད་ཀྱི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་འགྱུར་བ་འགྲོ་བ། རྒྱུ་རྐྱེན་ལ་བལྟོས་ནས་སྐྱེ་བ། མི་རྟག་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པ། མཐར་འགག་པའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་གནས་ཚུལ་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་ཆེད། རྡུལ་ཟེར་བ་དང༌། རྡུལ་དེ་ཡང་གཞི་ཞིག་ལ་བརྟེན་ན་མ་གཏོགས། མ་བརྟེན་པར་འདི་རེད་ཅེས་མཛུབ་མོ་འཛུགས་ཡུལ་ཞིག་མེད་པས། གཞུང་ཆེན་མོས་གཞིའི་གནས་ཚུལ་འགྲེལ་སྐབས་སྤྱིར་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ཞེས་པའི་མཚམས་ཇི་ལྟར་ཕྱེ་དགོས་ཤེ་ན། བློས་དམིགས་རྒྱུ་ཡོད་པ་དང༌། དམིགས་རྒྱུ་ཡོད་པར་མ་ཟད། དམིགས་བྱེད་ཀྱི་བློ་དེ་ལ་བློ་ཚད་མ་གཞན་གྱིས་གནོད་པ་ཡོད་མེད་ལ་བྱེད་པ་དང་། ཚད་མ་ཞེས་པ་ནི། རང་གིས་ཇི་ལྟར་གཞལ་བ་དེ་ལྟར་དོན་ལ་གནས་པ་ཞིག་ལ་བྱེད་ཅིང་། བློ་ཚད་མས་དམིགས་མ་དམིགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་དབྱེ་བ་ཕྱེས་ཏེ། དེ་ལྟ་བུའི་ཡོད་པ་དེ་ལ་རྒྱུ་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱས་པས་རྟག་ཏུ་འགྱུར་བ་འགྲོ་བའི་རང་བཞིན་ཅན་ཞིག་དང་། རྒྱུ་རྐྱེན་གྱིས་བྱས་པ་མ་ཡིན་པས་སྐད་ཅིག་སྐད་ཅིག་གིས་འགྱུར་བ་མེད་པའི་རིགས་བཅས་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པའི་དབྱེ་བ་ཕྱེས་ཤིང་། རྟག་མི་རྟག་དེ་ཡང་རང་གར་བཤད་ཀྱིན་མེད་པར། དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་གཏན་ལ་འབེབས་པའི་ཆེད་དུ་འགྱུར་བ་འགྲོ་བའི་རིགས་ལ་མི་རྟག་པ་དང༌། འགྱུར་བ་མི་འགྲོ་བའི་རིགས་ལ་རྟག་པ་ཞེས་བྱ་ལ། འགྱུར་བ་འགྲོ་བའི་རིགས་དེའི་ནང་ལའང་མིག་གིས་མཐོང་རྒྱུ་དང༌། ལག་པས་རེག་རྒྱུ་ཡོད་པ། ཚད་གཞལ་རྒྱུ་ཡོད་པའི་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་ཤིག་དང༌། ཡང་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པར་མྱོང་ཙམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཅན། གཟུགས་ཅན་གྱི་ངོ་བོར་མ་གྲུབ་པར་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་སྒོ་ནས་རང་རེའི་སེམས་ལ་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་མཚོན་པར་བྱེད་པའི་རིགས་ཤིག་གིས་ཡུལ་རིག་ཅིང་འཇལ་བའམ། ཡུལ་དེ་རྟོགས་པའི་སྒོ་ནས་མྱོང་བ་ཞེས་པ་ཞིག་ཡོད་པས། དེ་ལ་ཤེས་པ་ཞེས་པའི་མིང་བཏགས་ནས་སྡེ་ཚན་གཅིག་ཕྱེས་པ་རེད། དེ་ནས་དུས་ལྟ་བུ་དང་། ཡང་ན་ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པའི་ང་ལྟ་བུ་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་ལ། ཡུལ་མྱོང་བའི་མྱོང་རིག་གི་རང་བཞིན་ཡང་མིན་པ༑ མྱོང་ཙམ་གྱི་ཤེས་པ་མ་ཡིན་པ། གཟུགས་དང་ཤེས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པའི་གང་ཟག་ང་ལྟ་བུ་འགྱུར་ཞིང་འཇིག་འགྲོ་བའི་སྡེ་ཚན་གཅིག་ཡོད་པ་དེ་ལ་ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་དམ། ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་ཅེས་མིང་བཏགས་པ་བཅས། དངོས་པོ་ལ་འགྱུར་བ་འགྲོ་བའི་རིགས་དེར་སྡེ་ཚན་གསུམ་ཡོད། དེ་ལྟར་ཐ་སྙད་མི་འདྲ་བ་བཏགས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གང་ལགས་ཤེ་ན། ཡུལ་གྱི་གནས་ལུགས་སྟོང་ཉིད་མ་ཡིན་པའི་དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་གང་ཡིན་པ་དེ་གཏན་ལ་འབེབས་པའི་ཆེད་དུ་རེད། དེ་ལྟར་གཏན་ལ་ཕབ་ནས་གཞིའི་གནས་ཚུལ་ལ་སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་པ་དང༌། བདེ་བ་འདོད་པ་རང་གི་ངང་གིས་འོང་བས། དེ་འདྲ་ཞིག་གི་འོག་ནས་བདེ་སྡུག་ཟེར་བ་དེ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གང་གིས་བྱས་པ་དང་། འཇིག་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་པ། འགྱུར་བའི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་པ། དེ་རྣམས་རྒྱུ་ཡིས་བྱས་པ་མ་གཏོགས་རང་ཉིད་ཀྱིས་འགྱུར་བ་ཕྱིན་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པ་སོགས་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་དེ་རྣམས་ཞིབ་འཇུག་གི་རྨང་གཞིར་བྱེད་པ་ཡིན། དེ་འདྲའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེས་ཕྱིན་ཆད་དེ་ལ་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་ཞིག་དང་། ལྷན་ཅིག་བྱེད་རྐྱེན་གྱི་རྒྱུ་ཞིག་ཡོད། ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་ཞེས་པ་ནི་རིགས་འདྲའི་རྒྱུན་སྔ་མ་སྔ་མ་ནས་རྒྱུན་གཅིག་གི་སྒོ་ནས་འོང་དགོས་པ་ཡིན། རྒྱུན་དེ་ལ་རིགས་རྒྱུན་དང་། རྫས་རྒྱུན་གཉིས་ནས། རིགས་འདྲའི་རྒྱུན་ཞེས་པ་རིགས་འདྲ་བ་ཞིག་དགོས་པ་དང༌། རྫས་ཀྱི་རྒྱུན་ཞེས་པ་རིགས་འདྲ་བ་མིན་ཡང་དངོས་པོ་དེའི་རྒྱུན་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། དཔེར་ན་མེ་ལྟ་བུར་མཚོན་ན། མེ་སྐད་ཅིག་དང་པོ་དེ་མེ་སྐད་ཅིག་གཉིས་པའི་རིགས་རྒྱུན་སྔ་མ་དང་། མེ་སྐད་ཅིག་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་རྣམས་མེ་སྐད་ཅིག་དང་པོའི་རིགས་རྒྱུན་ཕྱི་མ་ཡིན་ཞིང་། མེ་མ་འབར་བའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་མེའི་ངོ་བོར་འགྱུར་རུང་གི་དངོས་པོ་དེ་མེའི་རིགས་རྒྱུན་མིན་ཡང་རྫས་རྒྱུན་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ། །དེས་ན་ས་ཁྱོན་འདིའི་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་དེའི་རྫས་རྒྱུན་གྱི་སྒོ་ནས་ཡར་ལ་དེད་ན། གླིང་འདི་མ་ཆགས་གོང་དེར་“རྫས་རྡུལ་ཕྲ་མོ་” (“ཕར་ཊི་ཀལ་” particle) ཞེས་པའི་རྫས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་རྡུལ་ཕྲན་ཞིག་ཡོད་པར་བཤད་པ་དེར་ཐུག་ཅིང་། མངོན་པའི་གཞུང་ནས་“མངོན་པ་སྐབས་ཡོད་ཀྱི་གཟུགས་”ཞེས་གསུངས་པ་དེ་མིན་ནམ་སྙམ་ལ། དེ་ནི་གཟུགས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ། གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་མ་ཡིན་པ། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་པའི་གཟུགས་སུ་བཤད་ཀྱིན་འདུག དུས་འཁོར་གྱི་གཞུང་ནང་“ནམ་མཁའི་རྡུལ་”ཞེས་པ་ཞིག་གསུངས། གཟུགས་ཅན་གྱི་རྒྱུ་དེ་ཉེར་ལེན་སྔ་མ་སྔ་མ་ནས་འོངས་ཀྱང་། རྣམ་པ་འགྱུར་ལ། ངོ་བོའང་འགྱུར་ཡང་། རྫས་རྒྱུན་དེ་ཐོག་མ་མེད་པ་ནས་འོངས་པ་རེད། སྣོད་ཕྱི་མ་ཆགས་པ་དེ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་པའི་གཟུགས་དེ། སྣོད་སྔ་མ་འཇིགས་ནས། བར་སྣང་སྟོང་པར་གནས་པ་ལ། དེའི་རྫས་རྒྱུན་བྱས་ནས་འོང་བར་སེམས་ལ། གང་ལྟར་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུན་དེ་ཡར་དེད་སྐབས། དེ་ལ་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་ཤིག་གིས་ཉེར་ལེན་བྱེད་པ་མ་གཏོགས་ཅི་ཡང་མེད་པ་ཞིག་གིས་གཟུགས་གྲུབ་པ་མེད། གཟུགས་དང་མཚན་ཉིད་མི་མཐུན་པའི་ཤེས་པ་ཞིག་གིས་གཟུགས་ཀྱི་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་བྱེད་པ་མེད། དེ་བཞིན་དུ་ནང་ཤེས་པ་ལའང༌ཤེས་པ་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བ། དཔེར་ན་དབང་པོའི་ཤེས་པ་ལྟ་བུ་དང་། དབང་པོའི་ཤེས་པའི་ནང་གཟུགས་འཛིན་དབང་ཤེས། སྒྲ་འཛིན་དབང་ཤེས། དྲི་འཛིན་དབང་ཤེས་སོགས་དབང་པོ་བྱེ་བྲག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བ་ཞིག་དང༌། ཡང་གཟུགས་འཛིན་དབང་ཤེས་ལ་མཚོན་ན། གཟུགས་དཀར་པོ་འཛིན་པ་དང༌། སྔོན་པོ་འཛིན་པ། དམར་པོ་འཛིན་པ་སོགས་ཤེས་པ་དེའི་དམིགས་རྐྱེན་མི་འདྲ་བའི་དབང་གིས་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བར་འཆར་ཡང༌། དེ་ཐམས་ཅད་མྱོང་ཙམ་གྱི་བདག་ཉིད་དུ་སྐྱེ་བའི་གསལ་རིག་གི་ཤེས་པ་སྔ་མའི་རིགས་འདྲ་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་ཞིང་། དེའི་ཐོག་ནས་གོང་དུ་བཤད་པ་བཞིན་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་གཅིག་གི་ཉེར་ལེན་གྱི་རིགས་འདྲའི་རྒྱུན་ཡང་ཡར་དེད་སྐབས། ཅི་ཡང་མེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བ་མ་ཡིན། རྒྱུ་མེད་ལས་སྐྱེ་བ་མ་ཡིན། རིགས་མི་མཐུན་པའི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེ་བ་མ་ཡིན་པར། རང་གི་རིགས་མཐུན་གྱི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེ་བ་བཞིན། མྱོང་ཙམ་གྱི་ཤེས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱང༌རིགས་མི་མཐུན་པའི་རྒྱུ་ལས་མི་སྐྱེ་བར་རིགས་མཐུན་གྱི་རྒྱུ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བས། ཤེས་པའི་རིགས་འདྲ་སྔ་མ་སྔ་མ་ཡོད་དགོས་པ་དང་། དེའི་ཐོག་ནས་སྐྱེ་བ་སྔ་མ་ཡོད་པ་ཤེས་དགོས། སྐྱེ་བ་སྔ་མ་འདོད་མཁན་གྱི་ལུགས་ནས་བཤད་ན་གཞི་དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་ཐོག་ནས་བྱུང་བ་ཡིན་གྱི། རྟོག་པས་བཅོས་ནས་གསར་དུ་བཟོས་པ་མ་ཡིན། ཕྱི་གཟུགས་ཅན་གྱི་རྒྱུན་མཐོང་བ་བཞིན། ནང་ཤེས་པའི་རྒྱུན་ཡང་མཐོང་བ་ཡིན། དེ་བཞིན་དུ་ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་བཏགས་ཡོད་ཀྱི་ཆོས་ཏེ། རྫས་བཏགས་གཉིས་ཁས་ལེན་པའི་ལུགས་ལ་རྫས་བཏགས་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བའི་བཏགས་ཡོད་ཀྱི་རིགས་རྣམས་ཀྱང་གང་དུ་བཏགས་སའི་གཞི་རྫས་ཡོད་རེ་ཡོད་དགོས། རྫས་ཡོད་ཀྱི་རྒྱུན་ཡང་ཐོག་མ་མེད་པ་ནས་ཡོད་དགོས་པ་དང༌། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པའི་བཏགས་ཡོད་ཀྱང་ཐོག་མ་མེད་པ་ནས་ཡོད་དགོས། གལ་ཏེ་ཤེས་པ་ལ་ཐོག་མ་ཡོད་པར་བཞག་ན་ཤེས་པ་ཐོག་མ་དེ་རིགས་མི་མཐུན་པའི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེ་བའམ། རྒྱུ་མེད་ལས་སྐྱེ་བ་ཁས་ལེན་དགོས། དེ་ཁས་བླངས་ན་ཤེས་པ་དང་པོ་དེ་རིགས་མི་མཐུན་པའི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེ་བ་དང༌། རྒྱུ་མེད་ལས་སྐྱེ་བ་རེད་ཅེས་དབང་ཡོད་བཤད་ན་མ་གཏོགས་རྒྱུ་མཚན་གཞན་བསམ་བློ་བཏང་ས་མེད་པས། མཐར་གཏུགས་ན་ཁྱོད་ཀྱིས་ཤེས་པ་ཐོག་མ་མེད་པ་ནས་བཞག་ན། ང་ཡིད་ཆེས་ཀྱི་མི་འདུག་ཅེས་བཤད་ན་མ་གཏོགས་གཞན་བཤད་རྒྱུ་མེད། དེས་ན་ཤེས་པ་རྒྱུ་མེད་ལས་སྐྱེ་བ་འདོད་ཚུལ་གཅིག་དང༌། ཤེས་པ་རིགས་མཐུན་གྱི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེ་བ་འདོད་ཚུལ་གཅིག་བཅས་གཉིས་ཡོད་པ་ལས། གང་ལ་རྒྱུ་མཚན་ཡང་དག་པ་མང་བ་ཡོད་མེད་བལྟ་རྒྱུ་རེད། ཤེས་པའི་རྒྱུན་ཐོག་མ་མེད་པ་ནས་ཡོད་པར་ཁས་ལེན་མི་བདེ་བར་གྱུར་སྐབས། ཤེས་པའི་རྒྱུན་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པའི་ངའམ། གང་ཟག་ཟེར་བ་དེའི་རྒྱུན་དེའང་ཐོག་མ་མེད་པ་ནས་ཡོད་པར་འཇོག་མི་ནུས། དེས་ན་ང་ཟེར་བ་གདགས་གཞིའི་ཁྱད་པར་ལ་བརྟེན་ནས་མི་ཡི་ང༌། དུད་འགྲོའི་ང༌ལ་སོགས་པ་དང་། མིའི་ང་ལ་ཆ་བཞག་ནའང་ལོ་གཞོན་པའི་དུས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པའི་ང་དེ་གཞོན་དུས་ཀྱི་ང་དང༌། དར་ལ་བབས་པའི་ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པའི་ང་དེ་དར་བབས་ཀྱི་ང་ཞེས་ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པས། ཕུང་པོའི་ཁྱད་པར་ལ་བརྟེན་ནས་ང་དེའི་གནས་སྐབས་མི་འདྲ་བ་འཇོག་ཐུབ་ནའང༌། ང་སྐྱེ་བའི་སྐབས་ཀྱི་ང་དེ་ད་ལྟ་རྒས་དུས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པའི་ང༌དེ་མ་ཡིན་ཡང༌། གཞོན་དུས་ཀྱི་ང་དང༌། བར་མའི་དུས་ཀྱི་ང༌། རྒས་དུས་ཀྱི་ང་བཅས། ང་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པའི་ང་སྤྱི་ཙམ་པ་ཞིག་ཡོད། དེའི་ཐོག་ནས་ང་སྔོན་མ་གཞོན་པའི་སྐབས་དང༌། ང་སྔ་མ་སྐྱེས་པའི་སྐབས་ཞེས་བཤད་སྐབས། དེ་ལ་མྱོང་བས་མི་གནོད་པ་དང༌། ཐ་སྙད་དེ་ལ་ཚད་མས་མི་གནོད་པས། ང་ཞེས་པར་གནས་དང་དུས་དང་བྱེ་བྲག་ཅིག་གི་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་ང་གཅིག་དང་། ཁྱད་པར་དུ་མ་བྱས་པར་ང་སྤྱི་ཙམ་པ་ཞིག་འཇོག་རྒྱུ་ཡོད། དེ་འདྲའི་ང་དེའི་རྒྱུན་དེ་ཡར་དེད་སྐབས་ཤེས་པའི་རྒྱུན་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པའི་ང་དེ། གང་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པའི་གདགས་གཞི་གཙོ་བོ་ཤེས་པ་འཇོག་དགོས་ཤིང་། ཤེས་པ་དེའི་རྒྱུན་ཐོག་མའི་མཐའ་མི་བཞག་པས། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པའི་གང་ཟག་ང་ཙམ་དེ་ཡང་ཐོག་མར་མགོ་བཙུགས་རྒྱུ་མེད་པ་རེད། རྒྱ་གར་གྱི་གྲུབ་མཐའི་ནང་སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི་འདོད་མཁན་རྣམས་ཀྱིས་སྤྱིར་སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི་ཁས་ལེན་ཡང༌། མཐར་གཏུག་ན་ཐམས་ཅད་ཚངས་པས་བྱེད་པར་འདོད་པས། ཕལ་ཆེར་ཤེས་པ་ལ་ཐོག་མ་འཇོག་གིན་ཡོད་པར་སྙམ།

སངས་རྒྱས་པའི་གྲུབ་མཐའི་ནང་སྐྱེ་བ་ལ་ཐོག་མ་མི་བཞག་ཅིང་། བྱེ་བྲག་སྨྲ་བའི་ལུགས་སུ་དགྲ་བཅོམ་པས་ལྷག་མེད་མྱང་འདས་ཐོབ་དུས་རིག་པ་རྒྱུན་ཆད་པར་ཁས་ལེན་པས། དེའི་ལུགས་ལ་ཤེས་པ་མཐའ་མ་བཞག གང་ཟག་རྒྱུན་ཆད་པར་ཁས་ལེན། མདོ་སྡེ་པ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་པའི་གྲུབ་མཐའ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པ་ལ་ཐོག་མ་ཡང་མེད། མཐའ་མ་ཡང་མེད་པར་ཁས་ལེན། རིག་པའི་རྒྱུན་གནས་པ་ལ་གེགས་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གང་ཡང་མེད། གལ་ཏེ་ཤེས་པ་རང་ཉིད་གནས་པ་ལ་གེགས་བྱེད་ཡོད་ན་གེགས་དེའི་ནུས་པ་ཤུགས་ཆེ་རུ་ཇི་ཙམ་འགྲོ་སྐབས་ཤེས་པ་རང་ཉིད་གནས་པ་ལ་དེ་ཙམ་གྱིས་གེགས་བྱེད་པས། ཤེས་པ་རང་ཉིད་རིམ་བཞིན་འཇིག་པར་བྱེད་དགོས་ཀྱང་། གསལ་རིག་ཙམ་གྱི་ཤེས་པ་རང་ཉིད་ལ་གེགས་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གཞན་གང་ཡང་མེད་པ་དང་། གསལ་རིག་གི་སྟེང་དུ་ཡོད་པའི་སྐྱོན་གློ་བུར་བའི་རིགས་ལ་འགལ་ཟླར་གྱུར་པའི་གེགས་བྱེད་ཀྱི་གཉེན་པོ་སྟོབས་ལྡན་ཡོད་པས། དེའི་རྒྱུན་འགག་རྒྱུ་ཡོད་ཀྱང༌གསལ་ཙམ་རིག་ཙམ་གྱི་བདག་ཉིད་དེ་ལ་ནི་འགལ་ཟླའི་གཉེན་པོ་གང་ཡང་མེད་སྟབས། རིག་པ་རྒྱུན་ཆད་པར་འདོད་པ་དེ་ལ་གནོད་བྱེད་དང་འགལ་འདུ་ཡོད་པས། མདོ་སྡེ་པ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་ཤེས་པ་མཐའ་མ་ཡང་མེད། ཐོག་མ་ཡང་མེད་ཅེས་རིག་པ་རྒྱུན་ཆད་པར་ཁས་མི་ལེན་ཞིང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པའི་ང་དེའི་ཐོག་མའང་མེད། མཐའ་མའང་མེད། རྒྱུས་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པ་དང༌། འབྲས་བུ་རྒྱུའི་གཞན་དབང་ཅན་ཡིན་པ་ནི། རང་བཞིན་གྱི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་པས། རིགས་འདྲ་དང་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་ཕྱི་གཟུགས་ཅན་དང་། ནང་ཤེས་པ་གང་དང་གང་ཡིན་ནའང་རིགས་འདྲའི་རྒྱུན་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བ་ཡིན་ཡང་། དེ་ལ་ལྷན་ཅིག་བྱེད་རྐྱེན་བྱེད་མཁན་དུ་མ་ཡོད་པའི་དབང་གིས་རྣམ་པ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་དང༌། ངོ་བོ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཡོད་ཀྱང་། གསལ་རིག་གི་ངོ་བོ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་མེད་དེ། རིགས་མི་འདྲ་བ་མི་འདྲ་བ་འགྱུར་བ་འགྲོ་རྒྱུ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་མི་འདྲ་བ་མང་པོ་འོང་བས། རྐྱེན་རིགས་གཅིག་ལྷན་ཅིག་ཏུ་རང་བཞིན་གྱིས་འབྱུང་བ་དང་། ཡང་རྐྱེན་གྱིས་འགྱུར་བ་འགྲོ་བ་དེའི་རིགས་ལ། རང་རེའི་མྱོང་བའི་ནང་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་པའི་མྱོང་བ་ཞིག་འདུག་པ་འདི། ཚོར་བ་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་འབྲས་བུ་ཞིག་རྒྱུ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་ཞིང་། རང་སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཡིན་པས་འབྲས་བུ་ཡིན། དེ་འདྲའི་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་འབྲས་བུ་འབྱུང་བ་དེ། དེ་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་རྣམ་གྲངས་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་པས་ཡིན། སྤྱིར་ཤེས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཚོར་བ་འབྱུང་བ་དེ། ཤེས་པའི་རིགས་འདྲའི་རྒྱུ་ལ་བརྟེན་ནས་འོང་དགོས་པ་ཞིག་དང་། བྱེ་བྲག་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་བ་དེ་ལ་རྐྱེན་མི་འདྲ་བ་མང་པོ་འཕྲད་ཅིང་། རྐྱེན་དེའི་ནང་ལ་རང་རེའི་བསམ་བློ་གཏོང་སྟངས་གཅིག་གིས་རྐྱེན་པས་སེམས་ལ་དགའ་ཚོར་འོང་བ་དང་། ཡང་བསམ་བློ་གཏོང་སྟངས་གཞན་པ་གཅིག་གི་རྐྱེན་ལས་སེམས་ལ་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་བ་བཅས། སྐབས་སོ་སོའི་བསམ་བློའི་རྐྱེན་དབང་ལས་བདེ་སྡུག་མི་འདྲ་བ་དེ་ལྟར་འོང་བ་དང་། བདེ་སྡུག་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་ཤེས་པ་གསལ་རིག་རང་གི་རྒྱུའི་དབང་གིས་འོང་བ་རེད། ཚོར་བ་བདེ་སྡུག་འབྱུང་བ་དེ་ནི་སྐབས་དེར་རྐྱེན་ཞིག་གི་དབང་གིས་བྱུང་བས། རྐྱེན་དེར་བསམ་བློ་གཏོང་སྐབས་རྩོལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་འོང་བ་དང༌། བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འོང་བ། བྱ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་འོང་བ། དེ་བཞིན་ལུས་ཀྱི་ཚོར་བ་རེག་བྱ་བདེ་སྡུག་ལྟ་བུ་དེ། རྐྱེན་མང་པོ་ཞིག་ཚོགས་པ་ལས་བྱུང་ཞིང་། དེ་འདྲའི་རྐྱེན་གཅིག་འཕྲད་པ་ནི་ལས་ཤིག་ལ་བརྟེན་ནས་འབྲེལ་བ་འབྱུང་ལ། སྤྱིར་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་འགྱུར་བ་སྣ་ཚོགས་འོང་བ་ནི་ཆོས་ཉིད་རེད། དེའི་ནང་ཀུན་སློང་གི་ཁྱད་པར་དང་འབྲེལ་བའི་ཐོག་ནས་བྱེད་པ་གསར་པ་ཞིག་བྱུང་སྟེ། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་འབྲས་བུ་བདེ་སྡུག་འབྱུང་བས། དེའི་སྟེང་ནས་ལས་འབྲས་ཞེས་བཤད་ཀྱིན་ཡོད་པ་རེད། ལས་ཞེས་པ་ནི་བྱེད་པ་དང༌། དཀར་ནག་ཅེས་པ་ནི་ཁྱད་པར་ལ་གོ་བས། བྱེད་པ་དེ་ཀུན་སློང་གི་ཁྱད་པར་དང་འབྲེལ་བའི་ཐོག་ནས་ཆེད་དུ་སྒྲུབ་པ་ཞིག་དང་། ཆེད་དུ་བསྒྲུབས་པའི་རྒྱུ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འབྲས་བུ་བདེ་སྡུག་འབྱུང་བ་དེ། ཕལ་ཆེར་ལས་འབྲས་ཀྱི་རྒྱུ་འབྲས་རེད། འོ་ན་འགྱུར་བ་འགྲོ་བ་དེ་ཅིའི་ཕྱིར་འོང་ཞེ་ན། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་འོང་བ་ཆོས་ཉིད་རེད། འགྱུར་བ་མི་འདྲ་བ་མི་འདྲ་བ་འོང་བ་དེའི་རྒྱུ་མཚན་གང་ཞེ་ན། འགལ་ཟླ་ཡོད་ན་འགྱུར་བ་འགྲོ་ལ། འགལ་ཟླ་མེད་ན་འགྱུར་བ་མི་འགྲོ་བས་ཡིན། དེས་ན་ཕྱི་དངོས་པོ་གཟུགས་ཅན་དཔེར་ན། ཚ་བ་དང་གྲང་བ་གཉིས་ལྟ་བུ་འབྱུང་བཞིའི་ལྡོག་ཟླར་གྱུར་པའི་འབྱུང་བ་རྣམས་འགལ་ཟླ་ཡིན། འགལ་ཟླའི་ཆོས་གཅིག་འཕེལ་འགྲིབ་ཀྱི་དབང་གིས་ཅིག་ཤོས་དེར་འགྱུར་བ་འགྲོ་བ་རེད། འགལ་ཟླ་ལ་ཚ་གྲང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་རྒྱུན་མཐུད་དུ་གནས་མི་ཐུབ་པའི་རྒྱུན་གྱི་འགལ་ཟླ་དང༌། སྣང་བ་དང་མུན་པ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་མི་གནས་པའི་འགལ་ཟླ་སོགས་འགལ་ཟླ་ལའང་རིགས་མི་མཐུན་པ་མང་པོ་འབྱུང་། དེ་བཞིན་ཕྱི་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་རྣམས་འགལ་བ་ཞིག་ཡོད་པས་འགྱུར་བ་འགྲོ་བ་དེ་འདྲའི་རང་བཞིན་གྱི་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་འགྲོ་སྟངས་ཤིག་ཡོད་སྟབས། རང་རེས་འགལ་བ་དེ་ཤེས་ནས་འགལ་ཟླ་དེ་འཚོལ་བ་ནི། དཔེར་ན། ཚ་རེག་དང་གྲང་རེག་གཉིས་རྒྱུན་གཅིག་ཏུ་འགྲོགས་མི་ཐུབ་པའི་འགལ་བ་ཡིན་པས། ཚ་བའི་རེག་པ་ཉུང་དུ་གཏོང་དགོས་ན་གྲང་བའི་རེག་པ་བསྟེན་པས་ཕན་ལ། གྲང་རེག་འཇོམ་པར་ཚ་བའི་རེག་པ་བསྟེན་པའི་ཐབས་ཤེས་ལག་ལེན་བཀལ་བ་ལྟར། རང་བཞིན་གྱིས་འགལ་ཟླ་ཞིག་ཡོད་པ་རྣམས་རང་རེས་གོ་སྐབས་བཟུང་ནས་དགོས་མཁོ་ཡོད་པ་སྒྲུབ་ཅིང་། འགལ་རྐྱེན་སེལ་ཐབས་བྱེད་པ་ལྟར། ནང་ཤེས་པ་ལའང་འགལ་ཟླ་ཡོད་པ་ངོས་བཟུང་ནས་སེལ་ཐབས་བྱ་རྒྱུ་ཡོད་པ་རེད། འོན་ཀྱང་དེ་ཕྱི་གཟུགས་ཅན་མིན་པས་གཟུགས་ཅན་དང་མཚུངས་པའི་འགལ་ཟླ་ཞིག་མེད་ནའང་། འཛིན་སྟངས་འགལ་བ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི། དཔེར་ན། ས་གདན་ལྟ་བུ་ཞིག་དཀར་པོ་རེད་སྙམ་དུ་འཛིན་མཁན་གཅིག་དང༌། ཡང་ས་གདན་འདི་ལ་ཚོས་གཞི་གཞན་ཇི་ལྟར་ཚོགས་པ་བཞིན་འཛིན་མཁན་གྱི་ཤེས་པ་གཉིས་འཛིན་སྟངས་འགལ་བ་ཡིན་ཏེ། གཅིག་གིས་ཚོས་གཞི་དཀར་པོ་དང༌། གཅིག་གིས་ཚོན་ཁྲ་བོར་འཛིན་པའི་འཛིན་སྟངས་ཐ་དད་པ་གཉིས་ནས། གཅིག་ལ་དགའ་བས་བཟང་པོ་དང༌། ཅིག་ཤོས་ལ་མ་དགའ་བས་ངན་པ་རེད་སྙམ་དུ་འཛིན་སྟངས་འགལ་བ་རེད། དེ་བཞིན་ཁོང་ཁྲོའི་ཡུལ་ལ་མི་དགའ་བས་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པའི་ཡུལ་དེར་སྡང་བའི་རྣམ་པས་ཡུལ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བར་མཐོང་བ་དང༌། བྱམས་པའི་ཡུལ་ལ་ཡིད་དུ་འོང་བའི་རྣམ་པས་ཉེ་བར་བྱེད་ཅིང་ཡུལ་དེར་བྱམས་པའི་སེམས་དང་མཛའ་བའི་སེམས་འབྱུང་བས། ཡུལ་བྱེ་བྲག་པ་གཅིག་ལ་དུས་གཅིག་ཏུ་ཞེ་སྡང་གི་སེམས་དང་། མཛའ་བའི་སེམས་གཉིས་ཀ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་མི་འབྱུང་བ་དེ་དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་རེད། འགལ་བ་དེ་འདྲ་ཞིག་ཡོད་པས་ཕྱི་རོལ་གྱི་གནས་ཚུལ་ལ་འགྱུར་བ་དེའི་སྒོ་ནས་འགྲོ་ཞིང་། དེའི་ཐོག་ནས་བསྒྱུར་བཅོས་གཏོང་བ་དང་། ནང་གི་བསམ་བློ་ཡིན་ནའང་གཞི་རྩ་དེའི་ཐོག་ནས་འགྱུར་བའི་རང་བཞིན་དུ་འགྲོ་བ་དང་། དེའི་འགལ་བ་བཙལ་ཏེ་ཆེད་དུ་གཉེར་ནས་བསྒྱུར་བཅོས་གཏོང་བ་རེད།

རང་རེས་གཞིའི་གནས་ཚུལ་བརྗོད་སྐབས་གཟུགས་ཅན་གྱི་སེམས་མེད་བེམ་པོའི་ཆོས་གཅིག་དང་། ནང་སེམས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ཞིང་། ད་ཕན་ཚན་རིག་པས་ཕྱིའི་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་ལ་དཔྱད་པ་བྱེད་པ་གཙོ་བོ་ཡིན། བར་སྐབས་གཞི་ནས་འཕྲོད་བསྟེན་པ་སོགས་མང་པོ་ཞིག་གིས་ནང་སེམས་ཚོར་ལ་དཔྱད་པ་གསར་པའི་དོ་སྣང་ཞིག་བྱེད་བཞིན་པ་དང་། སེམས་ཚོར་ལ་དཔྱོད་སྐབས་ཀླད་རྩའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ལ་ཐུག་པའི་བར་དཔྱད་དེ། ཀླད་རྩའི་བྱ་བ་རྫོགས་ན་ཤེས་པ་འགག་པ་དང་། ཤེས་པ་འགག་པ་ན་སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི་འདོད་དགོས་དོན་མེད་པའི་ངོས་འཛིན་བྱེད། ངོས་ནས་ཀླད་ཁམས་རིག་པའི་ཚན་རིག་པ་དང་གོ་བསྡུར་སྐབས་ཡ་མཚན་གྱི་གནས་ཚུལ་ཐེངས་འགའ་ཤས་བྱུང་། ཚན་རིག་པ་འགའ་ཤས་ཀྱིས་ཕྱིའི་སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པར་བརྟེན་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཀླད་པའི་བྱེད་ལས་འགྱུར་ལྡོག་འགྲོ་བ་གསལ་པོ་ཤེས་པས། ཁོང་རྣམས་ལ་ཕྱིའི་རྐྱེན་གང་ཡང་མེད་པར་ནང་བསམ་བློའི་རྣམ་རྟོག་ལ་བརྟེན་པའི་རྐྱེན་ཅུང་ཟད་ཙམ་གྱིས་ཀླད་པར་འགྱུར་བ་ཐེབས་པ་དེ་འདྲ་མི་འོང་ངམ་ཞེས་འདྲི་སྐབས། ཚན་རིག་པ་འགའ་ཤས་ནས་དེ་འདྲ་འོང་དགོས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཡང་། ཀླད་པར་བརྟེན་ནས་འོང་དགོས་པས། དེ་འོང་མི་རུང་བ་རེད་ཅེས་བརྗོད་མཁན་བྱུང་། ལན་འདི་དོན་དངོས་ཐོག་ཧ་ཅང་གིས་ལས་སླ་དྲགས་པར་སེམས་ཏེ། ངོས་ཀྱི་བསམ་པར་ཁས་ལེན་འདི་ལ་སྔར་གྱི་རིག་གཞུང་དང་། གོམས་སྲོལ་གྱི་བསླད་སྐྱོན་ནམ་ཤུགས་རྐྱེན་ཞིག་མེད་དམ་སྙམ། དེར་བརྟེན་ངོས་ནས་ཚན་རིག་པ་ཚོར་ཚད་མ་དང་ཚད་མིན། རྟོག་པ་དང་རྟོག་མེད། ལོག་ཤེས་དང་ཐེ་ཚོམ་སོགས་མྱོང་བྱའི་ཤེས་པ་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ཀླད་རྩར་འགྱུར་བ་ཇི་ལྟར་འགྲོ་མིན་ཐད་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་དགོས་པར་རྗོད་ཀྱིན་ཡོད། ཚན་རིག་པས་སེམས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ཁག་ལ་དཔྱད་པ་བྱེད་སྐབས། རང་རེས་དངོས་སུ་མྱོང་བཞིན་པའི་ཤེས་པའི་འགྲོ་སྟངས་ཆ་ཚང་ལ་ཀླད་རྩའི་ཐོག་ནས་འགྲེལ་བཤད་བརྒྱག་རྒྱུ་ཧ་ཅང་ཁག་པོ་ཡིན་པའི་མཐོང་ཚུལ་བྱུང་།

རྗར་མན་མི་རིགས་དབང་རྩ་རིག་པ་བ་སྟེ། (Neurologist) ཀླད་རྩའི་སྐོར་གྱི་མཁས་པ་སྐུ་སྐྱེ་མ་ཞིག་ནས། དེ་སྔོན་ཨ་མེ་རི་ཀར་ཚན་རིག་ཚོགས་འདུ་ཞིག་སྐབས་བགྲོ་གླེང་བྱས་ནས། རྗེས་སུ་རྡ་རམ་ས་ལར་ཁོང་གིས་བྲིས་པའི་ཀླད་རྩའི་སྐོར་གྱི་རི་མོ་འཁྱེར་ཏེ། ཀླད་རྩར་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་སྐབས་ཀླད་པའི་ནང་ལ་ཤེས་པ་འདྲ་མི་འདྲ་ཧ་ཅང་མང་པོ་སྐྱེ་བ་དེ་རྣམས་སྟངས་འཛིན་བྱེད་མཁན་གྱི་དབུས་སམ། ལྟེ་གནས་ཤིག་གཏན་ནས་མི་འདུག་པས། ཀླད་རྩ་ཕན་ཚུན་ཚང་མ་མཉམ་རུབ་ཀྱི་ཐོག་ནས་ཀླད་པའི་ལས་ཀ་བྱེད་དགོས་པ་མ་གཏོགས། དབུས་གཅིག་ནས་བཀོད་ཁྱབ་ལྟ་བུ་གཏོང་མཁན་མེད་ཚུལ་ཚོགས་འདུར་འགྲེལ་བཤད་བརྒྱབ་སོང་། སེམས་ཟེར་བ་མང་ཆེ་བར་ཀླད་རྩའི་རྡུལ་ཕྲན་ཐོག་ནས་འགྲོ་ཚུལ་ཞིབ་ཆ་བཤད་ཅིང་། ད་དུང་འདིས་ཀླད་པའི་འགྲོ་སྟངས་ཟུར་ཆ་གཅིག་མ་གཏོགས་ཆ་ཚང་ཤེས་ཐུབ་མེད་ཚུལ་ཟེར།

ཚན་རིག་པས་ཀླད་པའི་གནས་སྟངས་སྟེང་ནས་ཚད་མ་དང་ཚད་མིན་གྱི་དབྱེ་བ་ད་ལྟ་ཕྱེ་ཐུབ་ཀྱིན་མེད་པས། ཡུལ་གཅིག་ལ་དམིགས་ནས་བློ་ཡིས་འཛིན་སྟངས་སྐད་ཅིག་སྔ་མ་ལོག་ཤེས་ཡིན་པ་ཞིག་སྐད་ཅིག་ཕྱི་མར་རྐྱེན་གཞན་ཞིག་ལ་བརྟེན་ཏེ་འཛིན་སྟངས་སྔ་མ་དེ་ནོར་བ་མཐོང་ནས། འདི་མ་རེད། འདི་རེད་སྙམ་པའི་བློ་ཚད་མ་ཞིག་སྐྱེ་བས། བློས་ཡུལ་གཅིག་ལ་དམིགས་ནས་རྒྱུན་གཅིག་གི་སྟེང་ལ། རྒྱུན་སྔ་མ་དེ་ལོག་ཤེས་ཡིན་པ་དང༌། རྒྱུན་ཕྱི་མ་ཚད་མ་ཡིན་པ་དེ། ཀླད་པའི་ཀླད་རྩར་བརྟེན་ནས་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་ཐུབ་པ་ཕལ་ཆེར་དཀའ་བས། འདི་ལ་རང་རེས་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་དགོས་ཚུལ་ངོས་ནས་ཚན་རིག་པ་རྣམས་ལ་རེ་བསྐུལ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ཀྱང་། ད་ལྟ་ངོས་ནས་ངོ་ཤེས་པའི་ཚན་རིག་པ་མང་ཆེ་བས་དེའི་ཐོག་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་ཀྱིན་མེད་པར་སྣང་མོད། བརྟག་དཔྱད་ངེས་པར་དུ་བྱ་དགོས་ལུགས་སླར་ཡང་བསྐུལ་མ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ཚན་རིག་པ་ཀླད་རྩའི་ཐོག་ནས་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་མཁན་རྣམས་ཀྱིས། མི་ལ་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་སྐབས་སྡུག་བསྔལ་ཉམས་སུ་མྱོང་བཞིན་པའི་དུས་ཀྱི་ཚོར་བ་ཤུགས་དྲག་པོ་འོང་བའི་ཀླད་པའི་གནས་དེ་དང་། སྙིང་རྗེ་ཤུགས་ཆེན་པོ་སྐྱེས་ཏེ་གང་དྲག་ཅི་དྲག་སྙམ་པའི་གནས་སྐབས་སུ་སེམས་ལ་མི་བདེ་བ་འབྱུང་བའི་ཚོར་བ་མྱོང་མཁན་དེ་ཀླད་པའི་གནས་གཅིག་ཡིན་ཚུལ་ཚན་རིག་པའི་ཚོགས་འདུ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཐོག་བཤད་སོང་། ངོས་ནས་དེ་གོ་བའི་སྐབས་སུ་དེ་འདྲ་ཡིན་ན་རང་རེའི་ཀླད་པའི་རྩ་དེ་ལྐུགས་པ་ཞིག་རེད་འདུག་ཅེས་བརྗོད་རྒྱུ་བྱུང་། གང་ལགས་ཤེ་ན། རང་ལ་སྡུག་བསྔལ་བྱུང་སྟེ་མི་འདོད་པའི་ཚོར་བ་ཡིད་མི་བདེ་བ་ཤུགས་ཆེན་པོ་འབྱུང་བ་དེ་དང་། གཞན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་བསམ་ནས་དེས་རྐྱེན་པས་རང་ལ་ཡིད་མི་བདེ་བ་འབྱུང་བ་གཉིས་པོ་དེ་རྩ་བ་ནས་ཐ་དད་ཅིང་། ཡིན་ནའང་ཀླད་པ་གཅིག་གི་སྟེང་ལ་གཡོ་འགུལ་ཐེབས་པས། ཀླད་པའི་རིམ་པ་དེའི་ཐོག་ནས་ཚོར་བ་དེ་ཡིད་མི་བདེ་བ། ཡིད་བློང་བློང་པོར་གྱུར་པའི་ཚོར་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་མཁན་དེ། ཀླད་རྩ་གཅིག་མ་གཏོགས། ཡིད་བློང་བློང་པོ་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་དེ་རྩ་བ་ནས་ཐ་དད་ཡིན་ཏེ། གཅིག་ནི་རང་སྟེང་ལ་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་ནོན་པའི་སྐབས་ལ་མ་བཟོད་པར། ད་ང་ག་རེ་བྱས་སོང༌། ང་གང་དྲག ང་ཅི་དྲག ང་ཐབས་སྡུག་པོ་འདི་འདྲ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་སོང་སྙམ་ནས། དེས་ཡིད་བློང་བློང་པོ་དང་། སེམས་འཕང་དམའ་བ། བློའི་རང་བཞིན་ཞུམ་པ། བློ་ཕམ། སྐྱབས་མེད་མགོན་མེད་ཀྱི་ཚོར་བས་བློ་རྒྱ་ཆུང་ངུར་གྱུར་ཅིང་། གཞན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་བསམ་ནས་སྙིང་རྗེ་སྐྱེ་སྐབས། ཕ་རོལ་པོ་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་མནར་བ་དེ་ལ་གང་དྲག་ཅི་དྲག་སྙམ་དུ་ཡིད་བློང་བློང་པོར་གྱུར་པ་མཚུངས་ཀྱང་། གཞན་ལ་ཕན་པར་བྱེད་འདོད་ཀྱི་བློ་དེས་དྲངས་ཏེ། ཞུམ་པ་རྩ་བ་ནས་མི་སྐྱེད་པར། ང་གང་དྲག་ཅི་དྲག་སྙམ་པའི་བློས་ཟུར་ཆ་ཙམ་ཡང་འགྲན་དུ་མེད་པའི་བློ་རྒྱ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོར་གྱུར་སྟབས། ད་དུང་སེམས་ཤུགས་དང་། སྤོབས་པ། སྙིང་སྟོབས་ (Self Confidence, Courageous) ཤུགས་ཆེན་པོ་ཧ་ལས་པ་ཞིག་འཕེལ་བར་བྱེད་པས། རྒྱུ་རྐྱེན་རྩ་བ་ནས་ཐ་དད་ཡིན་ནའང་། ཀླད་པའི་ཀླད་རྩས་དེ་ངོ་ཤེས་ཀྱིན་མེད་པ་རེད། གཞན་ཡང་ཡིད་མི་བདེ་བ་འབྱུང་བའི་ཚོར་བ་སོགས་ལུས་སེམས་ཀྱིས་མྱོང་དུས་ཀླད་རྩ་གཅིག་གི་སྟེང་ནས་འབྱུང་བ། དཔེར་ན། མིག་ཆུ་གཏོང་བ་ལ་མཚོན་ན། རང་གི་དགའ་ཉེ་དང་། ཕ་མ་སོགས་ཡུན་རིང་མ་འཕྲད་པའི་རྗེས་སུ་འཕྲད་སྐབས་ལྟ་བུའམ། དེ་མིན་དགའ་ཚོར་ཤུགས་ཆེན་བྱུང་སྐབས་མིག་ཆུ་ཤོར་བ་དང་། ཡང་རྐྱེན་ངན་དང་། གོད་ཆག རྙོག་དྲྭ། བློ་ཕམ། སེམས་ཁྲལ་ཆེན་པོ་བྱུང༌བའམ། འཁོར་བ་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་སྡུག་བསྔལ་དང་། མི་རྟག་པ་སོགས་བསམས་པ་བརྟེན་ནས་མིག་ཆུ་ཤོར་བ། ཡང་དགོད་བྲོ་བའི་གནས་ཚུལ་ལ་བརྟེན་ནས་གད་མོ་ཤུགས་ཆེན་པོ་བགད་དེ་མིག་ཆུ་ཤོར་བ་དང་། དད་པ་སྐྱེས་ཏེ་མིག་ཆུ་ཤོར་བ་སོགས་རྒྱུ་ཡི་གནས་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་མང་ཡང་། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པ་རིག་བྱེད་ (Reaction) མིག་ནས་མིག་ཆུ་གཅིག་པ་ཐོན་པ་དེ་ལ་ཁྱད་པར་མེད་པ་རེད། དེ་བཞིན་ཀླད་པའི་ཀླད་རྩའི་སྟེང་ནས་དགའ་སྡུག་མྱོང་བའི་སྐབས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་དེ་རགས་པ་ཞིག་གི་སྟེང་ནས་ཐོན་པ་མ་གཏོགས། བློའི་རིགས་མི་འདྲ་བ་ཕྲ་མོའི་སྟེང་ནས་ཤེས་པའི་རྣམ་འགྱུར་མི་འདྲ་བ་ཕྲ་མོའི་ཁྱད་པར་དེ་རྣམས་མི་མཐོང་བ་ནི། ཕལ་ཆེར་མངོན་སུམ་དུ་མི་མངོན་པས་ཡིན་སྲིད། ཤེས་པ་ཟེར་བ་ཧ་ཅང་ཕྲ་མོ་ཞིག་དང་། ཀླད་རྩ་ནི་གཟུགས་ཅན་དང་རགས་པ་ཡིན་ལ། ད་ལྟ་ཀླད་པའི་རྣམ་གཞག་སྐོར་གང་འཚམས་ཤིག་ཤེས་མོད། གནས་སྟངས་ཞིབ་ཕྲ་དཔྱིས་ཕྱིན་པ་ཞིག་ཤེས་ཀྱིན་མེད་པས་ལྐོག་གྱུར་དུ་གནས་པ་མང་པོ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་པས། རིམ་བཞིན་ད་དུང་དཔྱད་པ་ཞིབ་ཚགས་པོས་ཉམས་ཞིབ་མུ་མཐུད་ལ་བརྟེན་ནས་གནས་སྟངས་ཞིབ་པ་ཤེས་རྒྱུ་འོང་འགྲོ་ཞིང་། ཀླད་པ་རྙོག་དྲ་ཚ་པོ་དང་། འཁྲུག་ཆ་དོད་པོ་ཇི་ཙམ་ཡོད་ནའང་། ཤེས་པ་ལ་བལྟོས་ན་རགས་པ་རེད། ད་ལྟ་དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་ཐོག་ནས་ཤེས་པའི་རྣམ་གཞག་དང་། “སེམས་ཀྱི་ཚོར་ཤུགས་” (Emotion) སྟེང་ལ་དོ་སྣང་གསར་པ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ཀྱང་། ཚོར་བ་ཧ་ཅང་ཕྲ་མོ་ཡོད་པའི་བློ་དེ་རྣམས་ཞིབ་ཚགས་པོ་ཤེས་ཐུབ་པ་དཀའ། སྤྱིར་རྒྱ་གར་བའི་གནའ་རབས་ཀྱི་གཞུང་དང་། ལྷག་པར་སངས་རྒྱས་པའི་གཞུང་ནས་སེམས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་སྐོར་ཧ་ཅང་མང་པོ་བཤད་ཅིང་། དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་ (Modern Science) གཅིག་པུས་གཞི་ཡི་རྣམ་གཞག་སྐོར་ནས་ཕྱི་དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་མ་གཏོགས། ནང་ཤེས་པའི་རྣམ་གཞག་སྐོར་ལ་ད་ལྟ་བཤད་དཀའ་བས། ནང་པའི་སེམས་ཁམས་རིག་པ་ (Buddhist Psychology) དང་། ནུབ་ཕྱོགས་པའི་སེམས་ཁམས་རིག་པ་ (Western Psychology) གཉིས་བསྡུར་ན། ནུབ་ཕྱོགས་པའི་སེམས་ཁམས་རིག་པ་དེ་གཞི་ནས་འཚར་ལོངས་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པས། ནང་པ་ཐེ་བའི་རྒྱ་གར་གྱི་གནའ་བོའི་རིག་གཞུང་གི་སེམས་ཁམས་རིག་པ་རྣམས་ཧ་ཅང་གི་ཚད་མཐོ་བ་རེད།

ཡང་ཀླད་རྩའི་ནང་ལ་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་སའི་ཀླད་པའི་གནས་ཤིག་ཡོད་པ་དེར་བསམ་བློ་བཏང་ན། རང་རེ་སྤྱིར་བཏང་གཙོ་བོ་ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་འབྲེལ་བ་ཤུགས་ཆེ་བ་ལྟ་བུ་ཡོད་དེ། རྒྱུན་དུ་གཟུགས། སྒྲ། དྲི། རོ། རེག་བྱ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་ལེགས་པ་རྣམས་ལ་ཞེན་ཆགས་སྐྱེ་ལ། དེ་རྣམས་ལུས་ཤེས་ཀྱི་སྟེང་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་པས། ཀླད་རྩའི་ནང་ནས་ངོས་འཛིན་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡོད་ཆོག་པར་འདྲ་ཞིང་། དེ་ཡང་རིམ་པས་བརྟག་དཔྱད་བྱ་རྒྱུ་འོང་བར་ངེས་ཏེ། དཔེར་ན། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་འདོད་པའི་འདོད་ཡོན་ལྔ་ལ་ཆགས་པའི་ཆགས་པ་སྐྱེ་བའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཀླད་རྩ་དེ་དང་། ཡིད་བློ་རྐྱང་རྐྱང་གི་ཐོག་ནས་ཆགས་པ་སྐྱེ་སའི་ཡུལ་ཞིག་ལ་ཆགས་པ་སྐྱེ་བའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཀླད་རྩ་ལ་ཁྱད་པར་ཡོད་མེད་ཞིབ་འཇུག་བྱ་རྒྱུ་ཡོད་པར་སྙམ། དེ་བཞིན་ཐར་པ་ལ་ཡིད་ཆགས་པའི་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་ཆགས་པ་འོང་མི་འོང་ཇི་ལྟར་ཡིན་ཞེ་ན། ཐར་པ་ཚད་མས་ངེས་པ་ཡིན་ན་ཐར་པ་བདེན་སྟོང་ཤེས་དགོས། དེ་འདྲའི་བློ་དེ་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་བློ་ཕལ་ཆེར་ཨེ་ཡིན་སྙམ། དཔེར་ན། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལྟ་བུ་འདོད་ཡོན་མ་ཡིན་པའི་ཁམས་གོང་གི་ཞི་རག་གི་རྣམ་པར་བལྟ་སྐབས། གོང་མའི་ས་ལ་ཞི་བར་བལྟས་ནས་དེ་ལ་ཆགས་པའི་ཆགས་པ་དེ་ཡིད་བློའི་སྟེང་ནས་འོང་བ་རེད།

བྱམས་སྙིང་རྗེའི་སྐོར་ལ་བསམ་པས་ཁོང་ཁྲོ་འཇགས་པ་ཞིག་ཚན་རིག་པར་མྱོང་གྲུབ་བྱུང་སྟབས། འདི་ནི་ཚན་རིག་དང་། ཀླད་རྩའི་ཐོག་ནས་འགྲེལ་བཤད་ཐུབ་མི་ཐུབ་བརྟག་པའི་གནས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་པ་རེད། ཚན་རིག་མཁས་པ་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡོད་པ་ཁོང་ཚན་རིག་ཚོགས་འདུར་འོངས་ནས་འདྲིས་པོ་བྱུང་སྟེ། ངོས་ནས་ཁོང་ལ་བྱམས་པ་དང་སྙིང་རྗེའི་སྐོར་ཡང་ཡང་བཤད་པས། ཁོང་དེ་སྔ་གཞོན་ནུའི་སྐབས་སུ་པཱ་ལགས་ནས་རྒྱུན་དུ་གཤེ་གཤེ་བཏང་སྟེ་མ་སྐྱིད་པ་བཟོས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཁོང་རང་ཡང་རླུང་ཧ་ཅང་ལང་པོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་ཀྱང་། ངེད་རྣམས་བྱམས་པ་དང་སྙིང་རྗེའི་སྐོར་གླེང་མོལ་བྱས་རྗེས་ཁོང་ནས་ཀྱང་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པར་བརྟེན། དེ་རྗེས་ཟླ་བ་དྲུག་བདུན་ཙམ་ནས་རླུང་གཏན་ནས་མི་ལངས་པར་གྱུར་ཏེ་སེམས་སྐྱིད་པོ་ཚད་མེད་ཡོད། དེ་ནི་ཚན་རིག་གི་བལྟ་སྟངས་དང་། ཀླད་རྩའི་ཐོག་ནས་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་མི་ཐུབ་པ་ཞིག་དངོས་སུ་མྱོང་བ་བྱུང༌ཚུལ་བཤད་སོང༌བས། བྱམས་བརྩེས་མིའི་སེམས་ལ་བདེ་སྐྱིད་སྤྲོད་ངེས་ཡིན་པའི་ར་སྤྲོད་གསལ་པོ་བྱུང་།

སངས་རྒྱས་པའི་གཞུང་ལུགས་སུ་དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་འདི་རྣམས་ཤེས་རྒྱུ་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོར་བརྩི་བ་འདི། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་པ་དེ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བར་ཐག་བཅད་ཀྱིན་ཡོད་པས། དུད་འགྲོ་དང་བཅས་པའི་སེམས་ཅན་སུ་དང་སུ་ཡིན་ནའང་འདོད་པའི་བདེ་བ་དང་། མི་འདོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་པ་འདི་བེམ་པོ་མིན་པར་ཤེས་པ་ཡིན་པས། བདེ་བ་དེ་རྣམས་ནི་ཚོར་བ་བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་རྣམས་ནི་ཚོར་བ་སྡུག་བསྔལ་རེད། དེས་ན་ཤིང་དང་། མེ་ཏོག རྡོ་ལ་སོགས་པར་ཚོར་བ་བདེ་སྡུག་མི་བཤད་ཅིང་། དཔེར་ན། “ངོ་ཚའི་རྩྭ་”ཞེས་གྲགས་པ་དེ་ལྟ་བུའི་རྩྭ་དང་། མེ་ཏོག་འགའ་ཤས་ལ་མཛུབ་མོ་ཐུག་ན་འཁུམས་འགྲོ་བ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ལ་ཤེས་པ་མེད་མོད། སེམས་མེད་བེམ་པོའི་རིགས་ལ་རྫས་ཀྱི་ནུས་པ་(Chemistry)ལ་བརྟེན་ནས་འགྱུར་བ་འགྲོ་བ་ཞིག་སྣང་བ་དང་། མེ་ལ་ཤེས་པ་མེད་ནའང་། ལག་པས་རེག་པར་ཕྱོགས་ན་ལག་པའི་རྫས་ཀྱི་ལྷང་གི་ནུས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མེ་ལྕེ་འཁྱོག་འགྲོ་བ་འབྱུང་བ་དེའང་རྫས་ཀྱི་ནུས་པ་རེད། རང་རེ་སེམས་ལྡན་ལ་མིང་གི་ཐ་སྙད་ཤེས་མིན་ལ་མ་བལྟོས་པར་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་འདི་དང་འདིའོ་སྙམ་པའི་འདུ་ཤེས་ཤིག་འབྱུང་ལ། “ཁམ་ཕིའུ་ཊར་”(Computer)ནང་དུ་གནས་ཚུལ་ཆ་ཚང་ཕར་བླུག་ནས་དེས་བརྡ་ལན་འོང་རྒྱུ་ཞིག་ཡོད་པ་མ་གཏོགས། འཕྲུལ་ཆས་དེའི་རང་སྟོབས་ཀྱིས་འདི་དང་འདིའོ་སྙམ་པའི་ངོས་འཛིན་དང་། འདུ་ཤེས་ཐོག་ནས་འཇུག་ལྡོག་བྱེད་པ་མེད་པས། མིའི་ཀླད་པ་འདིས་“ཁམ་ཕིའུ་ཊར་”ནང་བཞིན་གྱི་བྱ་བ་བྱེད་པ་དེ། ཕྱིའི་འཕྲུལ་ཆས་ཤིག་བཟོས་པ་ཡིན་ན་ཁང་པ་གང་བ་འོང་ཚུལ་ཟེར་དོན་ལྟར། ང་ཚོའི་ཀླད་པ་ཆུང་ངུ་འདིའི་ནང་ལ་“ཁམ་ཕིའུཊར་”ཁང་པ་གང་ཁེངས་པའི་ཚོད་ཀྱི་ཆ་ལག་ཚང་བར་བཤད་ཀྱིན་འདུག ཀླད་པའི་ནང་འདུ་ཤེས་འབྱུང་ཞིང་། འདུ་ཤེས་དེ་དང་འབྲེལ་བའི་ཚོར་བ་བདེ་སྡུག་ཀྱང་མྱོང་བ་ནི་ཤེས་པ་ཡིན་པ་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་མྱོང་བ་སྐྱེ་ཞིང་། མྱོང་བ་སྐྱེ་སྟངས་དེ་ཀླད་པའི་རྫས་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་སྟངས་དང་། དབང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་སྟངས་མང་པོ་ཡོད་པ་རེད། རང་རེའི་གཞུང་ཆེན་མོའི་ནང་ལ་མཚོན་ན། དབང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་རྒྱུའི་ཤེས་པ་མང་པོ་དང་། ཡིད་བློ་རང་གི་སྟེང་ནས་འབྱུང་བའི་རིགས། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བའི་རིགས་བཅས་ཡོད།

སྔ་མོའི་ཚན་རིག་པ་བདག་ (Soul) ཁས་བླངས་མཁན་ཚོས། བདག་དེ་ཀླད་པའི་ནང་ལ་ཡོད་དགོས་པར་འདོད་དེ། ཀླད་པའི་དཀྱིལ་དེར་རི་མོ་ཞིག་བྲིས་ནས་བདག་འདི་འདྲ་ཞིག་ལ་ཡོད་ཚུལ་ངོས་འཛིན་བྱས་སྐད་ཀྱང་། ཀླད་པའི་རྣམ་གཞག་ཞིབ་ཚགས་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་སྐབས་བདག་འཇོག་ས་གཏན་ནས་མེད་པར་བཤད་ཅིང་། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་པ་ཚོ་ལའང་བདག་(Soul)འཇོག་ས་མེད་པ་དེས་དཀའ་ངལ་ཞིག་འཕྲད་ཀྱིན་ཡོད་ལུགས་ཚན་རིག་ཚོགས་འདུ་ཞིག་སྐབས་བཤད་སོང་། ཚན་རིག་པ་དེས། ཁྱེད་ཅག་ནང་པ་རྣམས་ནས་ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་ཙམ་ཞིག་གི་བདག་ཁས་ལེན་པ་མ་གཏོགས། བདག་ཤེས་པའི་ངོ་བོ་ལ་བཞག་ནས་འདི་འདྲ་ཞིག་ལ་ཡོད་ཅེས་བཤད་ཀྱིན་མེད་སྟབས། བདག་ཁས་མ་བླངས་པས། ནང་པར་དཀའ་ངལ་གང་ཡང་མེད་ཚུལ་བཤད་སོང་།

ཚན་རིག་ཟེར་བ་དེ་ནི་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པས་སྡུག་བདེན་དུ་བཤད་པ་དེ་གཏན་ལ་འབེབས་བྱེད་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་ལུགས་བཤད་ཆོག་སྟེ། མངོན་པ་ཀུན་བཏུས་སུ། འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ་ཞེས་པས་སྡུག་བདེན་གཏན་ལ་འབེབས་སྐབས། ནང་བཅུད་དང་། ཕྱི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དང་བཅས་པར་གསུངས་ཤིང་། ཕྱི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་འཆད་སྐབས་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ས་གཞིའི་བཀོད་པ་དང་། དུས་དང་། འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་རིག་པ། (Cosmology) དངོས་ཁམས་རིག་པ་ (Physics) ཚང་མར་འབྲེལ་བ་ཡོད་ཅིང་། དེ་ཇེ་རྒྱས་སུ་བཏང་ན་སེམས་ཀྱི་རྟེན་དང་། བདེ་སྡུག་གི་མྱོང་བ་དེ་རྣམས་གལ་ཆེར་འགྱུར་བ་རེད། དེས་ན་སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་ཅིང་། བདེ་བ་འདོད་པའི་བདེ་སྡུག་གཉིས་པོ་དེ་ཚོར་བ་དང་། མྱོང་བ་ཡིན་ལ། མྱོང་བ་ནི་ཤེས་པ་ཡིན་ཞིང་། ཤེས་པ་གང་ལ་བརྟེན་ས་གཟུགས་ཅན་ཡིན་པས། གཟུགས་ཅན་གྱི་རྣམ་གཞག་དེ་ཤེས་དགོས། ཕྱི་སྣོད་དང་། ནང་བཅུད་ཀྱི་ཕུང་པོའི་སྐོར་རྣམས་ནང་པའི་གཞུང་ནང་ཞིབ་ཕྲ་གསུངས་པ་དེ་ནི་སྡུག་བདེན་གཏན་ལ་འབེབས་པའི་སྐབས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ཡིན་པས། བདེ་སྡུག་གི་ཚོར་བ་དང་། མྱོང་བ། ནང་ཤེས་པའི་སྐོར་འདི་རྣམས་རིམ་བཞིན་ཚན་རིག་ལ་ཕར་སྣོན་དགོས་པ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བཞིན་ཡོད།

དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་ (Modern Science) ཀྱང་། གཞིའི་གནས་ཚུལ་གཏན་ལ་འབེབས་བྱེད་ཁོངས་སུ་ཚུད་མོད། གཙོ་བོ་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་གཟུགས་ཅན་རིགས་ལ་བརྟག་དཔྱད་ཀྱིས་ཡུལ་དེའི་ཚད་གཞལ་རྒྱུ་དང་། རྩིས་བསྐོར་རྒྱུ་སོགས་ལ་རྩལ་འདོན་བྱས་ཏེ། ནང་ཤེས་པའི་རྣམ་གཞག་ཐོག་ཏུ་དོ་སྣང་བྱེད་མཁན་ཉུང་ཡང་། བརྒྱ་ཕྲག་ཉི་ཤུ་པའི་མཇུག་ཏུ་གཞི་ནས་དོ་སྣང་གསར་དུ་སྐྱེས་ནས། ནམ་རྒྱུན་ཚན་རིག་པའི་ཚོགས་འདུར་ངོས་ནས་བཤད་བཞིན་པ་ལྟར། ཤེས་པའི་ནང་ལ་སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པ་ཞེས། མིག་ཤེས། རྣ་ཤེས། སྣ་ཤེས། ལྕེ་ཤེས། ལུས་ཤེས་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཆོས་ཤིག་ལ་དམིགས་ནས། དེས་དམིགས་རྐྱེན་བྱས་ཏེ་སྐྱེ་བའི་ཤེས་པའི་རིགས་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་པས། དེ་རྣམས་ཀླད་པ་དང་འབྲེལ་བ་ཧ་ཅང་ཟབ་པ། དཔེར་ན། ཀླད་པའི་དུམ་བུ་ཕྱེ་དུས་གཟུགས་མཐོང་བྱེད། སྒྲ་ཐོས་བྱེད། སྐད་ཐོན་བྱེད་ལ་སོགས་པ་ཚང་མར་ཀླད་པའི་གནས་ལ་དབྱེ་བ་སོ་སོར་འབྱེད་རྒྱུ་འདུག་པ་དེ་ཚོ་ཕལ་ཆེར། ལུས་ལ་ལུས་དབང་ཇི་བཞིན་དུ། །ཞེས་གསུངས་པའི་ལུང་ལྟར། ལུས་ཤེས་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པས། མིག་གི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་བྱེ་བྲག་པ་སོ་སོར་ལུས་དབང་གིས་ཁྱབ་པ་ཞིག་དང་། རྟོག་པ་དང་རྟོག་མེད་གཉིས་ཕྱེ་བ་སོགས་རང་རེའི་གཞུང་ཆེན་མོར་བཤད་ཀྱིན་ཡོད་ལ། གཙོ་བོ་ལུས་ཤེས་དང་འབྲེལ་བའི་ཀླད་རྩ་དེ་རྣམས་མངོན་གསལ་དོད་པོ་ཡོད་པ། དཔེར་ན༑ མི་མང་པོ་ཞིག་གིས་༸རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་གདོང་ལ་བལྟ་དུས། བལྟ་བཞིན་པའི་མུ་དེར་ང་མཐོང་བའི་ང་ལ་དམིགས་པའི་བློ་ཞིག་ཡོད་ལ། བློ་དེས་ངས་ལག་པ་སོགས་འགུལ་བསྐྱོད་བརྒྱབ་པ་ཚང་མ་མཐོང་ཡང་། དེ་ལ་ངེས་པ་འདྲེན་མི་འདྲེན་ནི་གནས་ཚུལ་ཐ་དད་རེད། གལ་ཏེ་༸རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་མིག་གི་རྣམ་འགྱུར་འདི་འདྲ་ཞིག་འདུག་སྙམ་ནས་དེའི་སྟེང་རང་ལ་ཡིད་བློ་གཏད་ན། དེ་ནས་ངའི་མིག་གི་ཚོས་གཞི་དང་། གང་དུ་བལྟ་བ༑ ཇི་ལྟར་བལྟ་བ་སོགས་གསལ་བར་མཐོང་སྟེ་དེ་ལ་ངེས་པ་འདྲེན་པ་རེད། དེ་བཞིན་ངས་མི་སྟོང་ཕྲག་ཁྲི་ཕྲག་འགའ་ཤས་ལ་ཕར་བལྟ་དུས། མདུན་དང་། ཟུར་ཕན་ཚུན་ཐག་རིང་ཐུང་ཅི་རིགས་པར་འཁོད་པའི་མི་ཆ་ཚང་ངའི་མཐོང་སྣང་ལ་འཆར་ཡང་། ཐམས་ཅད་ལ་ངེས་པ་འདྲེན་མི་ནུས་ཤིང་། གལ་ཏེ་ངས་མི་གཅིག་གི་གདོང་ལ་ཡིད་བློ་གཏད་ན། གཞི་ནས་དེ་ལ་ངེས་པ་འདྲེན་པ་ལྟར། གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་སྤྱི་ཆ་ཚང་ཤར་བའི་ཤེས་པ་གཅིག་དང་། དེའི་ནང་ནས་བྱེ་བྲག་པ་གཅིག་རྡོག་སྒྲུག་བརྒྱབ་ནས། དེ་ལ་དམིགས་སུ་བསལ་མཁན་དེ་ཡིད་བློ་ཡིན་ཞིང་། ཐད་ཀར་མཐོང་དུས་བལྟ་མཁན་གྱི་ཤེས་པ་དེ་དབང་པོའི་ཤེས་པ་རྟོག་མེད་རེད། སྤྱིར་བཏང་བཤད་ན་རྟོག་མེད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་སོགས་ཡོད་ནའང་། ད་ལྟ་བཤད་པའི་ངེས་པ་འདྲེན་རྒྱུ་དེ་ཡིད་བློའི་སྟེང་ལ་འགྲོ་གིན་ཡོད་པས། དེ་ནི་ཡིད་བློའི་རྟོག་པ་ཟེར་བ་དེ་རེད། དེ་ནས་གཞན་གྱིས་ང་ལ་བལྟས་ཏེ། བལྟ་མཁན་དེས་༸རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་གཟུགས་ཀྱི་དབྱིབས་དང་རྣམ་འགྱུར་ཆ་ཚང་བློའི་ནང་ལ་ཤར་ཟིན་པའི་རྗེས་སུ་མིག་བཙུམ་ན། དེའི་ཚེ་མིག་གི་ཤེས་པས་བྱ་བ་མ་བྱས་ནའང་། གཟུགས་བརྙན་དེ་རྣམས་ད་དུང་ཤར་བ་ནི། དེ་སྔོན་མིག་གི་ཤེས་པས་མཐོང་སྟེ། ཡིད་བློའི་སྟེང་ལ་དཔར་ཐེབས་པ་དེ་འཆར་བས། དེ་ནི་རྟོག་པ་རེད། དེ་ལྟ་བུའི་སྐྱེ་བོ་གང་ཞིག་མིག་བཙུམ་ནས་༸རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་ལ་དམིགས་པའི་ཡིད་བློའི་རྟོག་པ་དེ་ལ་ངའི་རྣམ་འགྱུར་ད་དུང་འཆར་བཞིན་པ་དེ་མངོན་སུམ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་སྔོན་གྱི་གཟུགས་བརྙན་དེ་འཆར་བ་མ་གཏོགས་སྔར་མཐོང་བ་དེ་འགག་ཟིན་པ་རེད། དེ་ལྟ་བུའི་རྟོག་པ་ནི། ཡུལ་དུས་གནས་སྐབས་ཀྱི་རང་བཞིན་འདྲེས་པའི་སྣང་ཚུལ་ཞིག་སྟེ། དཔེར་ན། མེ་ཏོག་ལྟ་བུ་ཞིག་འདི་ངས་སྔ་ལོ་མཐོང་སོང༌། མེ་ཏོག་དེ་ཁ་སང་ས་ཆ་འདི་དང་དེ་ལ་མཐོང་བྱུང༌། ཁ་ཉིན་ནས་རྐུབ་བཏེགས་སྟེང་ལ་ཡོད་པའི་༸རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་དེ་དང་། ད་ལྟ་ཡོད་པའི་དེ་གཉིས་པོར་མིག་བཙུམ་ནས་བསམ་བློ་བཏང་ན། དེ་ཁ་སང་ཡོད། དེ་ཁ་ཉིན་ཡོད་སྙམ་དུ་དྲན་པ་ལྟ་བུ་རྣམས་ཡིན་ལ། དེ་ནི་རྟག་འཛིན་གྱི་བློའང་འོང་གྲབས་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པ་རེད། རྟོག་མེད་ཀྱི་ཤེས་པས་མཐོང་ཚུལ་ནི། ད་ལྟ་དངོས་སུ་༸རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་མཐོང་བཞིན་པ་ལྟ་བུ་དུས་སྐབས་དེ་ལ་གང་ཡོད་པ་དེ་མཐོང་བས། དེ་ནི་ཡུལ་དུས་གནས་སྐབས་བྱེ་བྲག་པ་གཅིག་ད་ལྟ་རང་ཡོད་པ་མཐོང་སྟེ། ཡུལ་དུས་གནས་སྐབས་མ་འདྲེས་པའི་མཐོང་ཚུལ་ཞིག་རེད།

ད་ལྟ་ཚན་རིག་གིས་ཀླད་རྩའི་ཐོག་ནས། རྟོག་པ་དང་། རྟོག་མེད་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཕྱེ་མི་ཐུབ་པ་དེ། ཚན་རིག་གི་ལམ་ནས་ཤེས་པའི་སྐོར་ལ་འགྲེལ་བཤད་བརྒྱག་རྒྱུར་མི་ལྡེང་བའི་རྟགས་ཤིག་རེད། རྟགས་གཞན་ཡང་ཡོད་པ་ནི། ཚད་མ་དང་ཚད་མིན། ལོག་ཤེས་སོགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་འབྱེད་མི་ཐུབ་པ་དེ་ཡིན། རང་རེས་ཚད་མའི་གཞུང་དེ་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོ་བརྩིས་ནས་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པ་ནི། དོན་དེ་རྣམས་ཇི་བཞིན་པ་ཤེས་པའི་ཆེད་དུ་ཡིན། དཔེར་ན། དངོས་ཡོད་ཀྱི་ས་ཆའི་བབས་ཇི་ལྟ་བུ་ཡོད་པ་ཤེས་ཆེད་ས་ཁམས་རིག་པ་ (Geography) དང་། དཔལ་འབྱོར་གྱི་འགྲོ་སྟངས་ཤེས་ཆེད་དཔལ་འབྱོར་རིག་པར་ (Economy) སྦྱངས་བརྩོན་བྱས་ཏེ། སྡེ་ཚན་སོ་སོའི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་གང་འདྲ་ཡོད་མེད་སློབ་ཀྱིན་ཡོད་པས། གལ་ཏེ་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ཇི་བཞིན་མ་ཤེས་ན་དེ་ལ་ལག་ལེན་མཐིལ་ཕྱིན་པ་བྱ་དཀའ་ཞིང་། དེ་བཞིན་སྨན་པ་ཞིག་གིས་ནད་པར་སྨན་བཅོས་བྱེད་པ་ལ་དེའི་གཟུགས་བབས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཆ་ཚང་ཤེས་ན་མ་གཏོགས་མི་འོང་བ་ལྟར། འདོད་པའི་དོན་ཞིག་འདོད་པ་ལྟར་དུ་བསྒྲུབ་པ་ལ། དེའི་གནས་ཚུལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་རྟོགས་པའི་བློ་ཚད་མ་ཞིག་དགོས། བློ་ཚད་མ་དེས་དོན་ངོ་མར་འཚམས་པའི་ཐབས་ལམ་བསྟེན་ཕྱོགས་འོང་དང་མི་འོང་དེ། དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་དང་འཚམས་མིན་ལ་རག་ལུས་པས། ཡུལ་གྱི་གནས་ཚུལ་དེའི་དངོས་ཡོད་ཆ་ཚང་ཤེས་པར་བྱས་པའི་ཐོག་ནས་དེ་དང་འཚམས་ཤིང་རན་པ་ཞིག་གིས་ཡུལ་དེ་ལ་ཇི་ལྟར་འཇུག་ཚུལ་ལམ། ཡུལ་དེ་དང་འབྲེལ་བ་བྱེད་སྟངས་ཤེས་པ་བྱུང་ན། ཚད་མ་ཟེར་རུང་བ་མིན་ནམ་སྙམ། སྤྱིར་བཏང་ཚད་མ་ཟེར་བར། བློ་ཚད་མ་དང་། གང་ཟག་ཚད་མ་འཇོག་རྒྱུ་ཡོད་པས། གང་ལྟར་མི་བསླུ་བ་ཞིག་དགོས། དཔེར་ན་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོ་ཚོའི་སྲིད་བྱུས་ཀྱི་གླེང་རྙོག་ལྟ་བུས་མཚོན། དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་གཞི་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་དེ་ལ་རྟོག་པ་མ་འཇུག་པ་ཞིག་གིས་གནད་དོན་རྩ་བ་ཇི་བཞིན་མ་ཤེས་པར། ནང་གསེས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་རྡོག་སྒྲུག་བརྒྱབས་ཏེ། རྙོག་དྲ་ཚང་མ་འདིས་བཟོས་པ་དང་། སྐྱོན་ཐམས་ཅད་འདི་ལས་བྱུང་ཚུལ་བསམས་ན། དེ་ལོག་ཤེས་ཡིན་པས། ནོར་འཁྲུལ་དེའི་འབྲས་བུ་ནི་ཕམ་ཉེས་དང་། དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ལ་རྩོད་རྙོག་གཞི་རྒྱ་དེ་ལས་ཆེ་བ་ཡོད་པ་མ་རྟོགས་པའི་སྐྱོན་རེད། རང་རེའི་མི་ཚེའི་ནང་ལ་ཆོས་དང་འཇིག་རྟེན་གྱི་བྱ་གཞག་དང་། ཉིན་ཞག་ཕྲུགས་གཅིག་གི་འགྲོ་འཆག་ཉལ་འདུག་བཟའ་བཏུང་སོགས་ཀྱི་སྤྱོད་ལམ་ཚུན་ཆད་གང་དང་གང་ཡིན་ནའང་། ཚད་མའི་བློས་བྱ་བ་བྱེད་དགོས་པས། གང་ལྟར་ཤེས་པ་ལ་ཚད་མ་དང་ཚད་མིན། ཚད་མ་དང་ལོག་ཤེས་ཀྱི་དབྱེ་བ་འབྱེད་རྒྱུ་དེ་རྣམས་རང་རེའི་ཉིན་རེའི་འཚོ་བ་ལ་འབྲེལ་བ་ཧ་ཅང་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོད།

ལུས་དང་། སེམས་ཀྱི་རྫས་རྒྱུན་སྐོར་ལ། ཚན་རིག་གི་གྲུབ་དོན་ལྟར་ན་རང་རེའི་ཕ་མའི་ལུས་དེའི་སྔོན་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་ནི། མི་རབས་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་ཕྱིན་པའི་མེས་པོ་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ཀྱི་བརྒྱུད་པ་ལས་བྱུང་ཞིང་། ད་དུང་ཡར་དེད་ན་སྔ་མོ་སྐམ་ལ་གནས་པའི་འབུ་རྐང་ལག་བཞི་བཙུགས་ཤིང་། གཤོག་པ་ཕྲན་བུ་ཡོད་པ། ཅུང་ཟད་འཕུར་ཐུབ་པ་དེའི་རིགས་ཡིན་ལ། ད་དུང་དེ་ནས་ཡར་དེད་ན་རྒྱ་མཚོའི་ནང་ལ་གནས་པའི་འབུ་ཆུང་ངུ་དེ་ཚོ་རང་རེའི་མེས་པོར་གྱུར་པ་རེད། ཡང་དེ་ཚོའི་ལུས་གང་ལ་བརྟེན་ནས་གྲུབ་ཅེ་ན། ཐོག་མར་སའི་གོ་ལའི་གོང་བུ་འདི་མེའི་ཕུང་པོ་ཞིག་ཡིན་པས། རང་རེའི་ད་ལྟའི་ལུས་འདིའི་རྫས་རྒྱུན་དེ་དུས་ནས་ཡོད་དགོས་ཤིང་། གལ་ཏེ་རྫས་རྒྱུན་མེད་ན། ལུས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་པོ་དེ་རྒྱུ་མེད་ལས་སྐྱེ་དགོས་པ་དང་། རིགས་མཐུན་པའི་རྒྱུ་མིན་པ་ཞིག་ལས་སྐྱེ་དགོས་པས། རང་རེའི་རིགས་པ་དང་འགལ་ཞིང་། གལ་ཏེ་ད་དུང་ཡར་དེད་སྐབས་ས་གཞི་འདི་མ་ཆགས་གོང་ལ་“སྦིག་ སྦེང་” (Big Bang) ཞེས་པའི་“འབར་གས་ཆེན་པོ་”སྟེ། གང་ཡང་མེད་པའི་སྟོང་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དེ་དུས་ནས་ད་ལྟའི་ལུས་འདི་གྲུབ་རྒྱུའི་རྫས་རྒྱུན་དེའི་རྒྱུན་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོ་ཞིག་ཡོད་དགོས། “འབར་གས་ཆེན་པོ་”དེ་མི་ལོ་ས་ཡ་བཅུ་གཉིས་ནས་བཅོ་ལྔའི་སྔོན་ཏེ། མི་ལོ་ས་ཡ་དུང་ཕྱུར་བརྒྱ་དང་ཉི་ཤུ་ནས། དུང་ཕྱུར་བརྒྱ་དང་ལྔ་བཅུའི་ (13.7 billion) གོང་ལ་བྱུང་ཚུལ་བཤད་ཀྱིན་འདུག “འབར་གས་ཆེན་པོ་”ཞེས་བཤད་པ་འདི་ད་ལྟའི་ཚན་རིག་པ་ཚོའི་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཤིག་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་”འབར་གས་ཆེན་པོ་”མང་པོ་བྱུང་བ་དང་། “འབར་གས་ཆེན་པོ་”གཅིག་རང་བྱུང་ཚུལ་འདོད་མཁན་ཅི་རིགས་སྣང་། འདི་ལ་ད་དུང་དྲི་བ་མང་པོ་ཡོད་པ། དཔེར་ན། “འབར་གས་ཆེན་པོ་”བྱུང་བ་དེ་རྫས་ཀྱི་ནུས་པ་ཤུགས་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཞིག་ཆིག་སྒྲིལ་ཐོག་ནས་དེ་འབར་གས་(Explosion) བྱུང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡིན་པར་བཤད་པས། ནུས་པ་དེ་འདྲ་གཅིག་ཏུ་སྒྲིལ་བ་དེ་གང་ལས་བྱུང་བ་བཤད་དགོས་ལ། དེ་དཀོན་མཆོག་གིས་བཟོས་ཚུལ་བརྗོད་ན་རྙོག་དྲ་ཧ་ཅང་ཚ་ཞིང་། དཀོན་མཆོག་གིས་བཟོས་པ་མིན་ན་དེ་མིན་གྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་བཤད་དགོས། ད་ལྟ་ང་ཚོའི་སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡས་པ། གྲངས་མེད་པ་དེ་རྣམས་“འབར་གས་ཆེན་པོ་”ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བས། དེ་བྱུང་བའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལ་དེའི་སྔ་རོལ་ཏུ་“འབར་གས་ཆེན་པོ་”ཞིག་མེད་ན་དཀའ་བས། ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་གཞུང་ནས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ལ་ཐོག་མ་མེད་པར་བཞག་པའི་རྒྱུ་མཚན་དེས་ཡིན་ལ། གལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ལ་ཐོག་མ་བཞག་ན། དེའི་རྒྱུ་གང་དང་། རྐྱེན་གང་། རྟག་པའི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་སམ། རྒྱུ་མེད་ལས་སྐྱེས་སམ་ཞེས་དྲིས་ན་ཀླན་ཀ་འབྱུང་བ་ཡིན། ང་ཚོའི་ལུས་འདིའི་རྫས་རྒྱུན་ཡར་དེད་ན་ཐོག་མར་འཇིག་རྟེན་མ་ཆགས་གོང་གི་སྟོང་པའི་བསྐལ་པ་རྣམས་ཀྱི་སྐབས་ནས་རྡུལ་ཕྲན་ (Particle) ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ཞིག་ཡོད་ཅིང་། “འབར་གས་ཆེན་པོ་”ཆགས་བྱེད་ཀྱི་རང་རྒྱུ་དེའི་སྐབས་ནས་ཡོད་པ་རེད། དུས་འཁོར་གྱི་གཞུང་ནང་“ནམ་མཁའི་རྡུལ་”ཞེས་པ་ཞིག་བཤད་ཡོད་པས། དེ་སྣོད་བཅུད་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཆགས་རྒྱུའི་རྩོམ་གཞི་དང་། དེ་ཡང་རང་ཉིད་ཀྱི་རིགས་འདྲའི་རྒྱུ་སྔ་མ་སྔ་མ་ལས་བྱུང་བར་འདོད་དགོས་པས། དེ་ལྟ་ན་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་དེའི་རྫས་རྒྱུན་དེ་ལྟར་བརྩིས་ནས་ཐོག་མ་མེད་ཅེས་བཤད་དུ་རུང་ངམ་སྙམ། དེ་ནས་རྙོག་དྲ་གཅིག་ལ། མེ་ཏོག་གི་རྫས་རྒྱུན་ཐོག་མ་དེད་དུས་མི་ལོ་ས་ཡ་ (Million) བཅུ་གཉིས་སོང་བར་བརྗོད་ཅིང་། “འབར་གས་ཆེན་པོ་”མ་བྱུང་བའི་གོང་ནས་རང་རེའི་ལུས་འདིའི་རྫས་རྒྱུན་ཡོད་ལ། མེ་ཏོག་དེའི་རྫས་རྒྱུན་ཡང་དེ་དུས་ནས་ཡོད་པའི་རྫས་རྒྱུན་འདྲ་འདྲ་ཞིག་ཡོད་པར་འདོད་ན། རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག་གི་རྫས་རྒྱུན་འདྲ་འདྲ་ཞིག་ལས། ཆ་ཤས་གཅིག་དེ་སེམས་མེད་བེམ་པོའི་རྒྱུ་ལ་སོང་བ་དང་། གཅིག་དེ་སེམས་ལྡན་ཕུང་པོའི་རྒྱུ་ལ་སོང་བ་དེ་གང་གིས་བྱས་ཤེ་ན། འུ་ཐུག་ན་དཀོན་མཆོག་གིས་བཟོས་ཚུལ་བཤད་ན་ལས་སླ་ཤོས་ཡིན་འགྲོ་ནའང་། དེ་ལ་ཡང་དག་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཞིག་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས་ཞེས་ངོས་ནས་ཚན་རིག་པ་རྣམས་ལ་གོ་བསྡུར་གླེང་སློང་བྱས་པ་ཡིན། རྒྱུ་མཚན་འདིའི་ཐོག་ནས་རྫས་རིགས་ཕལ་ཆེར་འདྲ་བ་རྫས་ཕྲ་མོའི་སྟེང་ལ་འགྲོ་སྐབས་ཕལ་ཆེར་རིགས་ཤས་མཚུངས་པ་ཡིན་བཟོར་མངོན་ཏེ། རྫས་ཕན་ཚུན་འདུས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡང་གོང་བུ་གསར་པ་ཞིག་ཆགས་ཤིང་། དེས་ནུས་པ་མི་འདྲ་བ་ཞིག་བསྐྱེད་པས། གྲུབ་ཆའང་མི་འདྲ་བ་འབྱུང་སྲིད་པར་སྙམ།

འདི་ལ་སངས་རྒྱས་པའི་གཞུང་ནང་དཔྱད་པ་བྱེད་ཚུལ་ཐད། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པ་དང་། བལྟོས་པའི་རིགས་པ། བྱ་བ་བྱེད་པའི་རིགས་པ། འཐད་སྒྲུབ་ཀྱི་རིགས་པ་ཞེས་པ་བཞི་བཤད་ཚུལ་གོང་དུ་བཀོད་ཡོད་པ་དེ་རྣམས་དང་འབྲེལ་བ་ཆེན་པོ་སྣང་ལ། དེ་གལ་ཡང་ཆེན་པོ་རེད། གང་ལྟར་རྫས་ཕན་ཚུན་འདུས་ནས་ནུས་པ་གསར་པ་ཞིག་སྐྱེས་པ། དཔེར་ན། རྫས་འགྱུར་རིག་པའི་ (Chemistry) རྫས་རྒྱུན་འདུས་པས་རྡུལ་ཕྲ་མོ་དེ་ཚོའི་རྣམ་འགྱུར་མི་འདྲ་བ་དང་། ནུས་པ་མི་འདྲ་བ་ཞིག་འོང་བས། རྫས་འདུས་པའི་གོང་བུ་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་རྟེན་བྱེད་ཐུབ་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པ་རྣམས་ལས་སེམས་ལྡན་གྱི་ཕུང་པོ་རིམ་བཞིན་གྲུབ་པ་ཞིག་དང་། ཡང་རྫས་གང་ཞིག་ད་དུང་ཡང་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་རྟེན་བྱེད་མི་ཐུབ་པ་རྣམས་སེམས་མེད་བེམ་པོའི་ཉེར་ལེན་རིགས་འདྲའི་རྒྱུ་ལ་འགྲོ་བ་ཞིག་ཕལ་ཆེར་ཡིན་བཟོར་མངོན། རྒྱུ་མཚན་དེའི་ཆ་ནས་སེམས་མེད་བེམ་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཅིག་གྱུར་ཡིན་པ་ལ། གཅིག་གིས་ཚོར་བ་དང་། མྱོང་བའི་རྟེན་བྱེད་པ་དང་། གཅིག་གིས་དེ་མིན་གྱི་རྟེན་བྱེད་པ་རྫས་རང་གི་ནུས་པའི་སྟེང་ནས་བཤད་ན་ཧ་ཅང་ཁག་པོ་རེད།

འཇིག་རྟེན་ཁམས་སུ་སྲོག་ཆགས་ཐོག་མར་ཆགས་པའི་གནས་སྐབས་ནས། ཤེས་པའི་རྟེན་བྱེད་པར་ལས་སུ་རུང་བ་ཞིག་གྱུར་པའི་སྐབས་སུ་རྣམ་ཤེས་དེ་ལ་ཞུགས་ནས་སྲོག་ཆགས་གྲུབ་ཚུལ་སངས་རྒྱས་པས་བཤད་ཅིང་། དེ་ལྟར་ཡིན་ན་དེ་འདྲའི་ཤེས་པ་དེ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གང་ལ་བརྟེན་ནས་འོང་ཞེས་ད་ལྟའི་དྲི་བ་དེ་ཡིན་པས། ཤེས་པ་སྐད་ཅིག་སྐད་ཅིག་གིས་འགྱུར་བ་དེ། ཕྱིའི་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་ཇི་ལྟ་བར་རང་ཉིད་སྐད་ཅིག་གི་རྒྱུ་ལ་བརྟེན་ནས་འཇིག་པའི་བདག་ཉིད་དུ་སྐྱེས་ཤིང་། ཤེས་པ་སྐད་ཅིག་གི་རྒྱུའི་ཐོག་མ་ཞིག་བཞག་པ་ཡིན་ན་ཤེས་པ་སྐད་ཅིག་དང་པོ་དེ་རང་དང་རིགས་མི་མཐུན་པའི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པས། གལ་ཏེ་རང་དང་རིགས་མི་མཐུན་པ་ཞིག་གི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེ་རུང་ན། ད་ལྟའང་རིགས་མི་མཐུན་པའི་རྒྱུ་ལས་ཤེས་པ་སྐྱེ་རུང་དགོས་ཀྱང་། དེ་ལྟར་འདོད་ན་རིགས་པས་གནོད་པ་ཡིན།

ནང་པའི་གཞུང་ནང་དབང་པོའི་ཤེས་པ་ལྟ་བུ་ལ་མཚོན་ན། དམིགས་རྐྱེན། བདག་རྐྱེན། དེ་མ་ཐག་རྐྱེན། ཞེས་པའི་རྐྱེན་གསུམ་བཤད་པའི་ནང་ནས། ཡིད་བློའི་སྟེང་ལ་གཙོ་བོ་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་ཟེར་ཞིང་། མྱོང་བའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་ཤེས་པའི་རྣམ་འགྱུར་མི་འདྲ་བ། དཔེར་ན། མིག་གི་ཤེས་པ། རྣ་བའི་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོའི་ཤེས་པ་དང་། ཀླད་པར་མཚོན་ནའང་། ཀླད་པའི་གནས་འདྲ་མི་འདྲ་ལ་བརྟེན་ནས་ཤེས་པའི་རྣམ་འགྱུར་འདྲ་མི་འདྲ་སྣ་ཚོགས་འོང་ནའང་། དེ་ཐམས་ཅད་མྱོང་བ་གསལ་རིག་གི་ངོ་བོར་སྐྱེ་བ་དེ་ལ་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་ཞེས་བྱ། ད་དུང་ཤེས་པ་ཕྲ་རགས་ལ་དབྱེ་བ་འབྱེད་རྒྱུ་དང་། ཀླད་པ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ཤེས་པའི་རིགས་ཇི་ཙམ་ཡོད་མེད། ཀླད་པའི་བྱ་བ་རྫོགས་པའི་རྗེས་ལ་ཤེས་པའི་མྱོང་བ་གང་འདྲ་འོང་ཐུབ་མིན་སོགས་མུ་མཐུད་ནས་ཞིབ་འཇུག་དང་། ཚན་རིག་པ་དང་མཉམ་དུ་གོ་བསྡུར་བྱ་རྒྱུ་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་བས། ནང་པའི་གཞུང་ནང་། དཔེར་ན། བུ་ཆུང་སྐྱེས་མ་ཐག་པའི་རིག་པ། རིག་པ་སྔ་མ་སྔོན་དུ་སོང་སྟེ། རིག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཟེར་བ་འདི་གཅིག་པུར་གོ་བ་སྤྱི་ཙམ་པ་སྤམ་པོར་འཇོག་མི་རུང་།

ལར་ནས་རིག་པ་ཞེས་པ་འདི་ནི། བློ་དང་། རིག་པ། ཤེས་པ་ཟེར་བའི་རིག་པ་དེ་ཙམ་ཕལ་ཆེར་ཨེ་ཡིན་སྙམ་པ་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་ལ། ཤེས་པ་ལ་ཕྲ་རགས་མང་པོ་བཞག་པས། ཤེས་པ་ཕྲ་མོ་ལའང་བསམ་དགོས་ཤིང་། ཤེས་པ་ཕྲ་མོའི་སྟེང་ལ་རྩད་གཅོད་བྱེད་སྐབས་སྔགས་བླ་མེད་ཀྱི་གཞུང་ནས་གསུངས་པ་རྣམས་ལ་གོ་བ་བླང་རྒྱུ་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཡོད་བཟོར་མངོན། གང་ལྟར་ཤེས་པ་ལ་ཤེས་པའི་རྒྱུན་གྱི་སྐད་ཅིག་དང་པོ་ཞིག་བཞག་པ་ཡིན་ན་དེ་རིགས་མི་མཐུན་པའི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པ་ཞིག་ཁས་ལེན་དགོས་པས། ཤེས་པ་རྒྱུ་མེད་ལས་སྐྱེ་བར་འཆད་དགོས་པར་འགྱུར་ལ། ཐོག་མ་མེད་པ་ནས་ཡོད་པར་བཤད་སྐབས་རེ་ཞིག་བློ་ལ་མི་བདེ་ཙམ་ཞིག་འོང་མདོག་ཁ་མོད། གང་ཁས་བླངས་ནའང་བློ་ལ་མི་བདེ་བ་ཞིག་བྱུང་ཚེ་རང་གི་བློ་ལ་བདེ་དང་མི་བདེ་ཙམ་མིན་པར། དཔྱད་པ་བྱེད་སྐབས་གང་ལ་རིགས་པས་གནོད་པ་ཉུང་ལ་སྒྲུབ་བྱེད་མང་བ་དང་། གང་ལ་སྒྲུབ་བྱེད་ཉུང་ལ་གནོད་པ་མང་བ་ཡོད་ན། གནོད་པ་ཉུང་བ་དེ་ཁས་བླང་དགོས།

གང་ལྟར་ནང་ཆོས་ཀྱི་ཚན་རིག་དང་། དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་ལྟ་ཕྱོགས་མཐུན་ཚུལ་རྒྱུ་འབྲས་རིགས་པ་གཞིར་བཞག་ཐོག མངོན་སུམ་གྱི་མྱོང་བ་དང་། དེ་གཞིར་བྱས་པའི་རྗེས་དཔག་གི་རིགས་པ། བསྒྲུབ་བྱ་སྒྲུབ་དགོས་པ་བཅས་ལ་མཐུན་ཕྱོགས་ཡོད་པ་འདས་པའི་ལོ་མང་རིང་ཚན་རིག་པ་རྣམས་དང་བགྲོ་གླེང་དུ་མ་བྱས་ཏེ་ཉམས་མྱོང་སྤེལ་རེས་རིམ་པ་བྱུང་ཞིང་། ཞིབ་ཆ་ངོས་ནས་བྲིས་པའི་དེབ་“རྡུལ་ཕྲན་གཅིག་ཁོ་ནའི་སྟེང་གི་འཇིག་རྟེན་”ཞེས་པའི་ནང་གསལ་བཀོད་བྱས་ཡོད།

ལེའུ་བཞི་པ། འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་སྐོར།

༡ འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིའི་སྣོད་ཀྱི་སྐར་ཚོགས་ཆགས་ཚུལ་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་སྐོར།

འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིའི་སྣོད་ཀྱི་སྐར་ཚོགས་ཆགས་ཚུལ་གཏམ་རྒྱུད་དང་། དངོས་མཐོང་གི་རིམ་པ་མི་འདྲ་ཞིང་། བོད་དུ་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་ཆོས་ལུགས་མ་དར་བའི་སྔ་རོལ་ཏུ་འཇིག་རྟེན་གྲུབ་ཚུལ་གྱི་སྐོར་ལ་བོན་ཆོས་ལས་བྱུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད་འདྲ་མིན་ཞིག་བྱུང་ཡོད་ལ། དེ་རྣམས་ཀྱི་བརྗོད་གཞི་གཙོ་བོ་ཞིག་ནི་ཟང་ཟིང་ལས་གོ་རིམ་ལྡན་པ་དང༌། མུན་པ་ལས་སྣང་བ་གསལ་བ། མཚན་མོ་ལས་ཉིན་མོ་འབྱུང་བ། སྟོང་པ་ལས་གནས་པ་བསྐྲུན་པ་འདི་རྣམས་ཡིན། དེ་རྣམས་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་ནུས་པ་ཁོ་ནར་བརྟེན་ནས། དེའི་རྐྱེན་ལས་ཆོས་ཐམས་ཅད་གསར་གཏོད་བྱུང་རབས་དང་། གཏམ་རྒྱུད་ཁག་གཞན་ཞིག་གིས་རང་རེའི་འཇིག་རྟེན་འདི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཆེན་པོའི་སྒོ་ང་ཞིག་ལས་སྐྱེས་ཤིང་འཚོ་བཞིན་པའི་སྐྱེ་ལྡན་གྱི་ཕུང་པོ་ཞིག་ཡིན་པར་བཤད།

གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་གྲུབ་མཐའ་ཆོས་དང་། མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱིས་ཕྱུག་པ་ཁག་གི་ནང་འཇིག་རྟེན་ཆགས་ཚུལ་གྱི་ལྟ་བ་མི་མཐུན་པ་གང་མང་བྱུང་ཞིང༌། དེའི་ནང་གསེས་གྲངས་ཅན་པའི་སྤྱི་གཙོ་བོའི་རྣམ་གཞག་གིས་རང་རེའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐོག་མ་དང་དེའི་ནང་གི་ཚེ་སྲོག་ནི། གཞི་རུ་གནས་ཤིང་རང་རྐྱ་ཐུབ་པའི་གྲུབ་གཞི་ཞིག་གི་མཚོན་བྱེད་ཡིན་པར་བརྗོད། བྱེ་བྲག་པས་རྡུལ་གྱི་རྣམ་གཞག་གིས་རང་རྐྱ་ཐུབ་པའི་རྩ་བའི་གྲུབ་རྫས་གཅིག་པུ་དེའི་ཚབ་ལ་ཆ་ཆུང་དུ་བགོ་མི་ཐུབ་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་མང་པོ་ཞིག་བཞག་ནས། དེ་རྣམས་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་ཀྱི་རྩ་བའི་གྲུབ་ཆ་ཡིན་པར་འདོད་ཅིང་། ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལྷུང་བའི་དངོས་གཙོ་སྨྲ་བ་རྒྱང་འཕེན་པའི་ལུགས་ལ་དགོས་དམིགས་སྟོང་ཞིང་ཐོལ་བྱུང་དུ་གྲུབ་པའི་བེམ་པོ་ལས་འཇིག་རྟེན་གྱི་འཕེལ་འགྱུར་བྱུང་བ་དང༌། སེམས་དང་སེམས་བྱུང་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བེམ་པོའི་ཆོས་རྣམས་འདུས་ཤིང་ཚོགས་པ་ལས་གྲུབ་པར་བཤད། འདོད་ཚུལ་མཐའ་མ་འདི་ནི་སེམས་དབང་རྩ་དང་སྐྱེ་དངོས་རྫས་འགྱུར་གྱི་དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་ལ་ཁུངས་གཏུགས་པ་དང༌། འདི་གཉིས་དངོས་ཁམས་ཀྱི་ནུས་རྩོལ་ལ་ཐུག་པར་འདོད་པའི་ཚན་རིག་གི་དངོས་གཙོ་སྨྲ་བའི་གྲུབ་མཐའ་དང་མི་མཚུངས་པ་ཞིག་མ་ཡིན།

གྲུབ་མཐའ་དེ་དག་ལས་ལྡོག་སྟེ་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པས་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐོག་མ་དང་གནས་གཞི་གང་ཡིན་རུང་ཕན་ཚུན་བརྟེན་པའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་དྲྭ་བ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བཞག་ནས། འཇིག་རྟེན་གྱི་འཕེལ་འགྲིབ་འགྱུར་འགྲོས་མཐའ་དག་རྟེན་འབྱུང་གི་ཆོས་ཉིད་གཞི་ལ་བཟུང་ནས་འགྲེལ་བར་བྱེད་ཅིང་། རྟེན་འབྱུང་གི་ཆོས་ཉིད་འདི་ནི་ཤེས་པ་དང་བེམ་པོ་གཉིས་ཀར་ཁྱབ་པ་ཡིན།

སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་སུ་འཇིག་རྟེན་ཆགས་ཚུལ་གླེང་བའི་གཞུང་ལུགས་གཙོ་བོ་མངོན་པའི་ལུགས་དང་། དུས་འཁོར་གྱི་ལུགས་གཉིས་ཡོད། དང་པོ་མངོན་པའི་ལུགས་འདི་ཐའེ་ལན་ཌིདང༌། ཤྲཱི་ལངྐ༌། མིའན་མཱར་(སྦར་མ།)། ཀམ་སྦོ་ཌི་ཡ། ལའོ་སི་བཅས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་སུ་དེང་སང་བར་དུ་དར་རྒྱས་ཡོད་པའི་གནས་བརྟན་སྡེ་པའི་ལུགས་ལྟ་བུ་ནང་པའི་གྲུབ་མཐའ་མང་པོས་ཐུན་མོང་དུ་ཁས་ལེན་པར་བྱེད།

བོད་དུ་དར་བའི་མངོན་པའི་ལུགས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྲུབ་ཚུལ་གྱི་བསྟན་བཅོས་གཙོ་བོ་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཡིན་ལ། མངོན་པའི་གཞུང་གི་སེམས་ཁམས་རིག་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྲུབ་ཚུལ་རིག་པ་གཉིས་ནི་བོད་པའི་བསམ་བློའི་དཔལ་ཡོན་གྱི་གྲུབ་ཆ་འགངས་ཆེར་གྱུར་པ་རེད།

གཉིས་པ་དུས་འཁོར་གྱི་གཞུང་དང་དེའི་ཉམས་ལེན་གྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་གསང་སྔགས་རྡོ་རྗེ་ཐེག་པའི་བསྟན་བཅོས་གལ་ཆེ་ཁག་ཅིག་ཕྱོགས་བསྡུས་བྱས་པ་ལས་གྲུབ་པའི་གཞུང་ལུགས་དེའི་བཤད་སྲོལ་ལ། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་དུས་འཁོར་གྱི་གཞུང་གཙོ་བོ་རྣམས་གསུངས་པར་གྲགས་ཀྱང༌། གཞུང་ལུགས་འདིའི་བསྟན་བཅོས་སྔ་ཤོས་རྣམས་ནམ་བྱུང་ངོས་འཛིན་དཀའ་བར་སྣང་མོད། དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ནང་དུས་འཁོར་གྱི་གཞུང་ཁག་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ནས་བོད་བསྒྱུར་བྱས་པ་ནས་བཟུང༌། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཁོངས་སུ་གནས་བབས་གལ་ཆེ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་པ་ཡིན།

མངོན་པའི་འཇིག་རྟེན་གྲུབ་ཚུལ་རིག་པས་སའི་གོ་ལ་ལེབ་མོ་ཡིན་པ་དང༌། དེའི་མཐའ་འཁོར་དུ་ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་སོགས་གཟའ་དང་རྒྱུ་སྐར་རྣམས་ཀྱིས་ནམ་མཁར་བསྐོར་ནས་འཁོར་བགྲོད་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པར་བཤད་ཅིང་། རྣམ་གཞག་འདི་གཞིར་བཞག་ན་འཇིག་རྟེན་གྱི་ལྟེ་བར་རིའི་རྒྱལ་པོ་རི་རབ་དང་། དེའི་ཕྱོགས་བཞི་ན་གླིང་ཆེན་བཞི་ཡོད་ཅིང་། གླིང་ཆེན་རེ་རེ་ལའང་གླིང་ཕྲན་གཉིས་རེས་བསྐོར་ལ། དེ་རྣམས་ཀྱི་བར་ན་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོས་ཁེངས་པར་བཤད། རང་རེ་གང་དུ་གནས་པའི་སའི་ཁྱོན་འདི་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་གླིང་ཆེན་དུ་ངོས་འཛིན་ཞིང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདི་རྣམས་ཀྱི་གནས་གཞི་ནི་བར་སྣང་སྟོང་པའི་ནམ་མཁའ་དང་། དེར་རླུང་གི་ནུས་ཤུགས་ཀྱིས་བཏེགས་ནས་ཡོད་པར་འདོད། སྔ་མོའི་གསུང་རབ་ཁག་ཅིག་གི་ནང་རྒྱུ་སྐར་རྣམས་བར་སྣང་སྟོང་པའི་ནང་གཡེངས་པའི་གཟུགས་ཕུང་ཟླུམ་པོ་ཡིན་པར་གསུངས་པ་འདི་ནི་དེང་རབས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྲུབ་ཚུལ་རིག་པའི་ནང་གི་རྒྱུ་སྐར་གྱི་སྒྲོམ་གཞི་དང་མི་མཚུངས་པ་ཞིག་མ་ཡིན།

སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་ཉི་ཟླའི་བོངས་ཚད་དང་། བསྐོར་ལམ། དེ་དག་དང་ལྷོའི་གླིང་ཆེན་འཛམ་བུ་གླིང་གི་བར་ཐག་བཅས་ལ་འགྲེལ་བཤད་ཞིབ་ཙམ་ཡོད་མོད། བོངས་ཚད་དང་བར་ཐག་གི་འགྲེལ་བཤད་སོགས་ཀྱང་དེང་རབས་ཀྱི་གནམ་དཔྱད་རིག་པའི་མངོན་སུམ་གྱི་བདེན་དཔང་ཡོད་པ་དང་ཡོངས་སུ་འགལ་བ་རེད།

ངོས་རང་ལོ་ན་ཉི་ཤུ་སྐོར་ལ་སོན་སྐབས་དུས་དེབ་ཁག་ཏུ་ཟླ་བའི་སྟེང་གི་མེ་རིའི་དོང་ཁའི་དཔར་སོགས་མཐོང་མྱོང༌བ་དང་། འཇིག་རྟེན་འདིའི་ས་གཞི་གོ་ལའི་གཟུགས་སུ་ཡོད་པ་ཤེས་རྟོགས་ཟིན་ཅིང༌། སའི་གོ་ལ་དང་ཟླ་བ་གཉིས་ཉི་མ་ལ་བསྐོར་བ་བྱེད་པའི་གོ་རྟོགས་ཟུར་ཙམ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་པས། མངོན་པའི་འཇིག་རྟེན་གྲུབ་ཚུལ་གྱི་གཞུང་ལུགས་ལ་སྦྱོང་སྐབས། དྲང་པོར་བཤད་ན་སྤྱིར་བཏང་མངོན་པ་མཛོད་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཞིག་ཡོད་ཀྱང་། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་མངོན་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཆགས་ཚུལ་འདི་ལ་དམིགས་བསལ་ཡིད་འཕྲོག་པ་མ་བྱུང་།

མངོན་པ་མཛོད་ནས་བསྟན་པའི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་བཞེད་ཚུལ་དང་། རྡུལ་ཕྲ་རབ་སྐོར་སོགས་ལ་དགག་སྒྲུབ་རྣམ་གཞག་རྒྱ་ཆེ་ཡོད་ཀྱང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་རྣམས་ནས་ལུང་ཁོ་ནར་བརྟེན་དགོས་པ་མིན་པར། དུས་རབས་འཕེལ་རྒྱས་དང་མཐུན་པར་བསམ་བློ་གསར་པ་དང་། ཉམས་མྱོང་གསར་པའི་རིགས་ལམ་རྒྱ་བསྐྱེད་ཤུགས་ཆེའི་ཐོག་ནས་འདོར་ལེན་བྱ་ཐུབ་པ་དགོས་རྒྱུ་དུས་ལ་བབས་པར་བརྟེན། ཁོ་བོ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་རྗེས་འབྲངས་ཤིག་གིས་ནང་པའི་གཞུང་ནས་བཤད་པའི་རི་རབ་གླིང་བཞི་གླིང་ཕྲན་གྱི་རྣམ་གཞག་དེ་དག་ཁས་ལེན་བྱ་མ་ནུས། དེ་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། དགེ་སློང་དག་གམ་མཁས་རྣམས་ཀྱིས། །བསྲེགས་བཅད་བརྡར་བའི་གསེར་བཞིན་དུ། །ལེགས་པར་བརྟག་ལ་ང་ཡི་བཀའ། །བླང་བར་བྱ་ཡི་གུས་ཕྱིར་མིན། །ཞེས་སྟོན་པ་ཉིད་ཀྱི་གསུང་ལའང་རང་རེ་རྗེས་འཇུག་པ་རྣམས་ནས་བརྟག་དཔྱད་ཞུ་དགོས་པའི་ཐོབ་ཐང་ཚིག་ཐག་བཅད་དེ་གནང་ཡོད་ཅིང་། རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་རང་རྩོམ་གྲུབ་མཐའི་བསྟན་བཅོས་ལྟ་བུ་རྨད་དུ་བྱུང་བ་《 དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོའི་》 ནང་དུའང་། རིགས་པ་དང་འགལ་བའི་གྲུབ་མཐའ་ཁས་བླངས་ན་སྨྲ་བ་པོ་ཚད་མའི་སྐྱེས་བུར་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་གསུངས་པས། མངོན་པ་མཛོད་ནས་གསུངས་པ་དེ་ལྟར་རང་རེས་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པར་ཁས་བླངས་ན་རིགས་པ་དང་འགལ་བ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། མཐོང་ཆོས་དང་འགལ་བར་འགྱུར་བས་མངོན་སུམ་ལ་བསྙོན་དགོས་ཀྱི་ཡོད་ལ། དེ་ལྟར་ཁས་ལེན་པ་པོ་ཚད་མའི་སྐྱེས་བུར་མི་རུང་བ་ལྟ་ཅི་སྨོས། ལྷག་པར་དུ་ཡང་སྤྱིར་ནང་པའི་གཞུང་དང་། དེའི་ནང་ནས་ཚད་མའི་གཞུང་གཙོ་བོར་བརྩི་བའི་ཐེག་ཆེན་གྱི་གཞུང་ངམ། ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ལས་མཆེད་པའི་ནཱ་ལནྡཱའི་ཆོས་བརྒྱུད་ཅེས་ངོས་ནས་ཡོངས་གྲགས་སུ་གླེང་བཞིན་པའི་ཕྱག་སྲོལ་འདི་ལ༑ ཚད་མའི་ལམ་ནས་བརྟག་དཔྱད་ཀྱིས་ར་འཕྲོད་པ་ཞིག་འདུག་ན་ཁས་ལེན་དགོས་ལ། ར་མ་འཕྲོད་ན་ཁས་མི་ལེན་ཞིང་། ར་མི་འཕྲོད་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། འགལ་བ་ཞིག་མཐོང་ན་ཚད་མའི་གཞུང་གི་ནང་མེད་པར་ཐག་བཅད་རྒྱུ་དང༌། ཡང་ན་མཐོང་རྒྱུ་ཞིག་ཡོད་ན་སྣང་དུ་རུང་ལ། ཡོད་ན་མཐོང་ཆོག་པ་ཞིག་ཡིན་ཡང་། མཐོང་ཐུབ་ཀྱི་མི་འདུག་ཅེས་པ་དེས་མེད་པར་ཐག་གཅོད་ཀྱིན་ཡོད་པ་རེད། དེས་ན་རི་རབ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་ན་མཐོང་དགོས་པ་དང༌། རི་རབ་ཀྱི་གྲིབ་མ་དེ་རང་རེས་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱིན་ཡོད་སྐད་བྱེད་ཅིང་། གྲིབ་མ་རང་རེས་མཐོང་ཁུལ་དང་། མྱོང་ཁུལ་བྱེད་ཀྱང་། གྲིབ་མ་གང་ནས་འོང་བའི་རྒྱུ་རི་རབ་དེ་སྨྲ་བསམ་བརྗོད་མེད་ཡིན་ཚུལ་བཤད་རྒྱུ་དཀའ་བའི་གནས་ལ་བརྟེན། རི་རབ་སོགས་མེད་པར་ཁས་བླངས་ན་ཧ་ལས་རྒྱུ་གང་ཡང་མེད། གླིང་བཞི་གླིང་ཕྲན་གྱིས་མཚོན་པའི་དེའི་རིགས་རང་རེར་ཤིན་ཏུ་ལྐོག་གྱུར་དང་མཚུངས་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་མོད། ཤིན་ཏུ་ལྐོག་གྱུར་སྟོན་པའི་གཞུང་ལ་སྔ་ཕྱི་དངོས་ཤུགས་འགལ་བ་མེད་པ་ཞིག་དགོས་ཀྱང་། དེ་འདྲའི་ཤིན་ཏུ་ལྐོག་གྱུར་སྟོན་པའི་གཞུང་ལ་མི་མཐུན་པ་མང་པོ་ཡོད་པ་རེད།

ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་བོད་ཀྱི་ཆེས་མཐོའི་སློབ་གཉེར་ཁང་ནས་ཧིན་དིའི་ཡིག་སྒྱུར་དང་། དཔར་འགྲེམས་བྱས་པའི་རྒྱ་གར་མཁས་པ་སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོབ་ (Dharmatrata) ཀྱི་གསུང་《 འདྲེས་པའི་ཆོས་མངོན་པའི་སྙིང་པོའི་བསྟན་བཅོས། Mishrakabhidharmahridaya shastra》 ཞེས་པ་ཞིག་པཱ་ལིའི་སྐད་ཐོག་བཞུགས་པ་མངོན་པ་མཛོད་ཇི་ལྟ་བའི་ཕྱག་དཔེ་དེའི་ནང་། ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་དང་། དབང་པོ། ལས། སེམས་སེམས་བྱུང་སོགས་ཆ་ཚང་ཡོད་ཀྱང་། འཇིག་རྟེན་བསྟན་པའི་ལེའུ་མེད་པ་ཞིག་བཞུགས་པ་ལྟ་བུ་དོན་དུ་ནང་ཆོས་རང་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ནང་ཡང་འཇིག་རྟེན་ཆགས་རབས་ཀྱི་འཆད་ཚུལ་འགལ་འདུ་ཅན་འགའ་ཞིག་ཡོད་པས། ནང་པ་ཞིག་ཡིན་རུང་། ཚན་རིག་ལ་རྒྱབ་རྟེན་མ་བཅོལ་ནའང་འཆད་ཚུལ་དེ་ནས་གང་ཞིག་ཁས་ལེན་ཐུབ་མིན་ཐད་ཀའི་ཚིག་དོན་ལ་རྟོག་དཔྱོད་མི་བྱ་ཀ་མེད་ཡིན་པས། ནང་པས་མངོན་པའི་ལུགས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྲུབ་ཚུལ་གྱི་ཆ་ཤས་མང་པོ་ཞིག་ངེས་པར་དུ་འདོར་དགོས་པ་ངོས་རང་གི་བསམ་ཚུལ་ཡིན་ལ། མངོན་པའི་ལུགས་རང་གི་འཇིག་རྟེན་ཆགས་ཚུལ་དེ་ལ་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་ཡིད་ཆེས་ཅི་ཙམ་གནང་ཡོད་མེད་ཐེ་ཚོམ་ཞིག་ཡིན།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༣༠ ལོ་རབས་ནང་རྒྱ་གར་ནང་འགྲུལ་བཞུད་རྒྱ་ཆེར་བྱས་པའི་བོད་ཀྱི་མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས། རང་རེའི་གནས་ཡུལ་འདི་བཞིན་ལྷོ་འཛམ་བུ་གླིང་དུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་པའི་མངོན་པའི་ལུགས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་འདིས། གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་ས་དཀྱིལ་མའི་ས་ཁྲ་ཞིག་མཚོན་པའི་བསམ་ཚུལ་བཏོན་ཞིང་། ཁོང་གིས་གླིང་ཆེན་གཞན་གསུམ་གྱི་འགྲེལ་བཤད་དེ་དེང་རབས་ཀྱི་རྒྱ་གར་ནང་གི་ས་བཤད་ཀྱི་གནས་བབས་དངོས་ཡོད་ཁ་ཤས་དང་མཚུངས་ཚུལ་ཡིད་རང་དབང་མེད་པར་འགུག་པའི་གསལ་བཤད་ཅིག་བྱས་འདུག ཁོང་གི་འདོད་ཚུལ་འདི་བདེན་པ་ཡིན་མིན་དང༌། ཡང་ན་དོན་ངོ་མར་རྒྱ་གར་གྱི་ས་ཆ་དེ་ཚོ་རིའི་རྒྱལ་པོ་རི་རབ་ཀྱི་མཐའ་སྐོར་བར་འདོད་པའི་གླིང་ཆེན་དག་ལ་བལྟོས་ནས་མིང་བཏགས་པ་ཡིན་མིན་ནི་ད་དུང་ཐེ་ཚོམ་གྱི་གནས་སུ་ཡོད།

དུས་འཁོར་ལུགས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྲུབ་ཚུལ་རིག་པའི་ནང༌། ད་ལྟའི་ང་ཚོའི་དགུ་ཚིགས་ནང་གི་ནམ་མཁའི་གཟུགས་ཕུང་དག་གི་འཕེལ་འགྱུར་ལ་དུས་རིམ་ངེས་ཅན་ཞིག་བསྟན་ནས། དང་པོ་སྐར་མ་རྣམས་གྲུབ་པའི་རྗེས་སུ་རང་རེའི་ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་སོགས་བྱུང་བར་འདོད་པ་རེད།

དྭང་བ་བརྟས་པ་ཞིག་ལ། མངོན་པའི་ལུགས་དང་དུས་འཁོར་གྱི་ལུགས་གཉིས་ཀའི་ནང་འཇིག་རྟེན་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་ལ་ལྟ་སྟངས་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞིག་བཟུང་ནས། རང་རེའི་འཇིག་རྟེན་འདི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གྲངས་ལས་འདས་པའི་ནང་གི་གཅིག་ཡིན་པའི་ངོས་འཛིན་དང་། ལུགས་གཉིས་ཀའི་ནང་དུ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གྲངས་ལས་འདས་པར་གསུངས་ཏེ། སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་སྦྱར་བས། ངོས་ཀྱི་འཆར་སྒོ་ལྟར་ན། འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དུང་ཕྱུར་བརྒྱ་དང་ཕལ་ཆེར་མཚུངས་པར་སྙམ། གང་ལྟར་གྲངས་ལས་འདས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཡོད་པར་ལུགས་གཉིས་ཀས་ཁས་ལེན་བྱེད་པས། ནང་པའི་ལྟ་བའི་ཆ་ནས་བཤད་ན། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཧྲིལ་པོའམ། ཆ་ཚང་ལ་ཐོག་མ་དང་མཐའ་མ་མེད་ནའང༌། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བྱེ་བྲག་པ་སོ་སོ་ལ་ཐོག་མ་དང༌། བར་མ། མཐའ་མའི་བརྒྱུད་རིམ་བཅས་ཀྱི་དུས་སྐབས་ངེས་ཅན་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་རྣམས་མདོར་བསྟན་གླེང་སློང་ཙམ་ཡིན།

༢ འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིའི་སྣོད་ཀྱི་སྐར་ཚོགས་ཆགས་ཚུལ་དེང་རབས་ཚན་རིག་གི་ལམ་ནས་དངོས་མཐོང་གི་སྐོར།

དེས་ན་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་སྐོར་འདིར་ནང་བསྟན་གྱི་གཞུང་ཁོ་ནར་གསལ་བའི་རྗེས་སུ་འབྲང་མཁན་དབང་པོ་རྣོ་བརྟུལ་སུ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནའང་། ཀླད་རྙིང་མཁྲེགས་བཟུང་གིས་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་བལྟ་སྟངས་དེ་རང་དམ་འཛིན་མིན་པར། དེང་རབས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་འཕེལ་རྒྱས་ལ་བརྟེན་ནས་ཕྱིའི་འཇིག་རྟེན་འདིའི་ཁོར་ཡུག་གི་གནས་སྟངས་མངོན་སུམ་དུ་སྟོན་ཚུལ་ཁག་ལ་རྣམ་དཔྱོད་ཡངས་པོས་ཤེས་རྟོགས་བྱ་གལ་ཆེ་བས། ད་ལྟའི་ཚན་རིག་གི་གྲུབ་ཆའི་རྨང་གཞིའི་དཔེར་མཚོན་སྙིང་བསྡུས་ཤིག་མཚམས་འདིར་ངོ་སྤྲོད་བྱ་རྒྱུ་ཡིན།

དཀར་ཆག

ངོ་སྤྲོད།

ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད།

སའི་གོ་ལའི་དངོས་ཁམས་ཀྱི་དབྱིབས་བཀོད།

ཟླ་བའི་དངོས་ཁམས་ཀྱི་དབྱིབས་བཀོད།

སྐར་མ་དང་ཉི་མ།

ཉི་མ་རྣམས་ཀྱི་ཆེ་ཆུང་གི་འབྲེལ་བ།

ཕྱིའི་རྒྱུ་སྐར།

སྐར་སྤྲིན་དང་། དགུ་ཚིགས།

8.1.སྐར་སྤྲིན།

8.2. དགུ་ཚིགས།

བུ་ག་ནག་པོ།

སྣ་མང་འཇིག་རྟེན་ཁམས།

10.1. བྷི་རན་ -གྷི་རིན་ནེ་(Brain Greene)ཡིས་བཞག་པའི་སྣ་མང་འཇིག་རྟེན་ཁམས་རིགས་དགུ།

དཔེ་རིས། བརྡ་ཆད་ཀྱི་རེའུ་མིག་བཅས། བསྟན་འཛིན་རིག་བཟང་གིས་བསྒྱུར།

ངོ་སྤྲོད།

གཟུགས་ཅན་དང་འབྲེལ་བའི་དེང་དུས་ཀྱི་གོ་རྟོགས་ནི། འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཕྲ་རགས་གཉིས་སུ་འབྱེད་ཆོག་ཅིང་། དེ་གཉིས་གང་ཡིན་ཡང་གྲུབ་ཚུལ་དང་བཀོད་དབྱིབས་གཉིས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཤིན་ཏུ་རྙོག་འཛིང་ཆེ་ལ། འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཆེན་པོ་ནི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་མཐའ་ཡས་ཤིང་རྙོག་འཛིང་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན། དེ་ནི་སྐར་མ་གྲངས་མེད་པ་ཞིག་གིས་གྲུབ་ཡོད་པ་དང་། སྐར་མ་དེ་རྣམས་དགུ་ཚིགས་དང་སྐར་སྤྲིན་སོགས་ཀྱི་ཆ་ཤས་སུ་གྱུར་ཅིང་། དགུ་ཚིགས་རྣམས་ཀྱང་མཐའ་ཡས་པའི་དགུ་ཚིགས་ཚང་ཚིང་དང་། དགུ་ཚིགས་ཚང་ཚིང་ཆེན་པོ་སོགས་ཀྱི་སྡེ་ཁག་ཏུ་ཕྱེས་ཡོད། སྣང་དུ་རུང་བའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཆེན་པོའི་ནང་དུ་དགུ་ཚིགས་ཐེར་འབུམ་བརྒྱ་དང་བདུན་ཅུ་(1.7x1011)སྐོར་ཞིག་ཡོད་ཅིང་། དེ་དག་གི་བོངས་ཚད་ནི་ཚངས་ཐིག་ཏུ་གཞལ་ན། ཆུང་ཤོས་ཕ་སི་ཀ་ 1,000 དང་། ཆེ་ཤོས་ཕར་སིཀ་ 100, 000 ཡོད། (ཕར་སིཀ་(parsec)གཅིག་ལ་སྤྱི་ལེ་ཁྲག་ཁྲིག་ཆེན་པོ་སུམ་ཅུ་སོ་གཅིག་ཡོད།) སྣང་དུ་རུང་བའི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་ཚངས་ཐིག་ནི། (འདི་ལ་ཧ་བྷོལ་བོངས་ཚད་ཟེར།) འོད་ལོ་ཐེར་འབུམ་དགུ་བཅུ་གོ་གསུམ་གྱིས་ཆོད་པའི་རིང་ཚད་ཅིག་ཡིན། སྣང་དུ་རུང་བའི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་རྒྱ་བསྐྱེད་པ་མགོ་ཚུགས་པ་ནས་བཟུང་། གཟུགས་ཕུང་དག་ལས་བྱུང་བའི་འོད་དང་བརྡ་རྟགས་གཞན་དང་། དེ་དག་སའི་གོ་ལའི་ཐོག་ཏུ་འབྱོར་བར་འགོར་བའི་དུས་ཡུན་བཅས་ལ་བརྟེན་ནས། སའི་གོ་ལའི་ཐོག་ཏུ་གནས་པ་རང་རེར་སྣང་ཐུབ་པའི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་ཆ་ཤས་རྣམས་ཡིན། འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཆེན་པོའི་ལོ་ཚད་ནི་ཐེར་འབུམ་ 13.75 སྐོར་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ལོ་ཚད་དེ་ནི་འགྱུར་མེད་ཀྱི་བར་སྣང་རྒྱ་སྐྱེད་ལས་གློག་ཤུགས་ཁབ་ལེན་གྱི་འགྱེད་འཕྲོ་གཅིག་པུར་གཞིར་བཞག་ཡོད།

འཐེན་ཤུགས་ནི་སྣང་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཆེན་པོའི་བཀོད་པ་འདི་གྲུབ་པར་བྱེད་པའི་སྐུལ་འདེད་གཙོ་བོ་དེ་ཡིན་ཞིང་། འཐེན་ཤུགས་ཀྱིས་ཡང་རླུང་གི་ཟླུམ་གཟུགས་བསྐྲུན་ནས། རང་གི་གནོན་ཤུགས་འོག་ཟླུམ་གཟུགས་དེ་རྣམས་འབར་ནས་འཐོར་དུ་འཇུག་པར་མ་ཟད། གས་འཐོར་དུ་གྱུར་པའི་རྡུལ་ཚོགས་རྣམས་ལས་སྐར་མ་གྲུབ་པར་བྱེད་པ་དང་། སྐར་མ་དེ་དག་དགུ་ཚིགས་ཀྱི་སྡེ་ཁག་ཏུའང་འབྱེད་པར་བྱེད་པ་རེད། འཐེན་ཤུགས་ནི་ཐོག་མ་ནས་རང་བྱུང་གི་སྣང་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དེའི་རྐྱེན་པས་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཕུང་པོ་མཐའ་དག་ཕན་ཚུན་གྱི་ཕྱོགས་སུ་འདུ་བ་ཡིན། ཕྱི་ལོ་ ༡༦༨༧ ལོར་དབྱིན་ཇིའི་རྩིས་རིག་སྨྲ་བ་ནིའུ་ཏྲོན་(Sir Isaac Newton)གིས་འཐེན་ཤུགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་གཏན་ལ་ཕབ་ཅིང་། ཁོང་གིས་《 རང་བྱུང་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་རྩིས་རིག་གི་རྩ་དོན་》 ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་ཏུ་འཇིག་རྟེན་ཁམས་སུ་ཁྱབ་པའི་འཐེན་ཤུགས་ཀྱི་ལུགས་ལྡོག་རང་སྒྱུར་མའི་གཏན་སྲོལ་ (the inverse-square law) གྱི་ཚོད་གཞག་དེ་འཐབ་ཤུགས་རིག་པའི་(mechanics) རྣམ་གཞག་ཅིག་ཏུ་གླེང་ཡོད།

འཐེན་ཤུགས་ནི་ད་དུང་དུས་ཡུན་བརྐྱང་བསྐུམ་བྱེད་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཡང་ཡིན་ཏེ། ཨ་ཡིན་སི་ཊའེན་ (Einstein)གྱིས་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་ཐུན་མོང་གི་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ལྟར་ན། འཐེན་ཤུགས་ཆེ་བའི་ཡུལ་ན་དུས་ཡུན་དལ་དུ་འགྲོ་ཞིང་། འཐེན་ཤུགས་མེད་ན་འཇིག་རྟེན་ཁམས་སུ་དྲོད་ཤུགས་ཡོད་མི་སྲིད་ལ། རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་མཁའ་དབྱིངས་སུ་སོ་སོར་གནས་རྒྱུ་རེད། སའི་གོ་ལའི་ཐོག་ཏུ་འཐེན་ཤུགས་ཀྱིས་དངོས་པོ་དག་ལ་ལྗིད་ཚད་སྟེར་ཞིང་། ཟླ་བའི་འཐེན་ཤུགས་དང་ཟུང་འབྲེལ་གྱིས་རྒྱ་མཚོའི་དུས་རླབས་ལ་འཕེལ་འགྲིབ་འབྱུང་དུ་འཇུག་པ་ཡིན། འཐེན་ཤུགས་ལ་མཐའ་མེད་ཀྱི་ཁྱབ་ཚད་ཅིག་ཡོད་པ་དང་། དེ་ནི་ཆོས་གཞན་ཞིག་གི་ངོ་བོར་མི་ཐིམ་ཞིང་། ང་ཚོས་དེ་ལ་འགོག་སྲུང་དང་། ཡང་ན་དེའི་རྣམ་པ་བསྒྱུར་མི་ཐུབ།

འཐེན་ཤུགས་ནི་རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་ནུས་ཤུགས་བཞི་ལས་ཞན་ཤོས་ཡིན་མོད། འོན་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་ཁམས་རགས་པའི་གནས་རིམ་དུ་འཐེན་ཤུགས་ནི་ནུས་ཤུགས་གཙོ་བོ་ཡིན་ལ། དེ་ནི་མཁའ་དབྱིངས་ཀྱི་གཟུགས་ཕུང་སྟེ། སྐར་ཕྲན་དང་། སྐར་མ་དུ་བ་མཇུག་རིང་། རྒྱུ་སྐར། སྐར་མ། དགུ་ཚིགས་སོགས་ཀྱི་དབྱིབས་རྣམ་དང་། གྲུབ་ཚུལ། འཁོར་ལམ་བཅས་ཀྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ཡིན་ཞིང་། ད་དུང་སའི་གོ་ལ་དང་རྒྱུ་སྐར་གཞན་རྣམས་ཉི་མར་སྐོར་བ་བྱེད་པ་དང་། ཟླ་བས་སའི་གོ་ལར་བསྐོར་བ་བྱེད་པ་བཅས་ཀྱང་འཐེན་ཤུགས་ལ་ཐུག་ཡོད།

སྐར་མ་ནི་ནུས་ཤུགས་དང་འོད་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་གཙོ་བོ་ཡིན་ལ། ང་ཚོའི་ཉི་མ་ལྟ་བུའི་སྐར་མ་ནི། རང་གི་འཐེན་ཤུགས་ཀྱིས་གཅིག་ཏུ་བཟུང་བའི་ཕི་ལ་ཟི་མ་ (plasma: ཞེས་པའི་དངོས་རྫས་ཀྱི་གནས་སྐབས་བཞི་པ་སྟེ། སྲ་གཟུགས་དང་། རླངས་གཟུགས། གཤེར་གཟུགས་བཅས་ཀྱི་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་གཞན་པའི་རྡུལ་མ་ཚང་བའམ། རང་གར་གནས་པའི་གློག་རྡུལ་ཅན་གྱི་དངོས་གཟུགས་ཀྱི་མྱག་མ།) ཟླུམ་གཟུགས་འོད་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན། འཐེན་ཤུགས་ཀྱི་ཆ་ནས་སྒྲིག་འཛུགས་གཅིག་ཏུ་གནས་པའི་སྐར་མ་དང་། སྐར་མའི་ལྷག་ལུས། སྐར་མ་དག་གི་བར་དུ་ཡོད་པའི་རླངས་གཟུགས་དང་ཐལ་རྡུལ། ནག་རྫས་(dark mattter)བཅས་ཀྱིས་སྐར་སྤྲིན་དང་དགུ་ཚིགས་གྲུབ་ཡོད། དགུ་ཚིགས་འཁྱིལ་འཁོར་མ་དང་། དགུ་ཚིགས་འཇོང་མོ་ཕལ་ཆེ་བ་ལ་རྩོལ་ཤུགས་དང་ལྡན་པའི་སོ་སོའི་ལྟེ་བ་ཞིག་ཏུ་བུ་ག་ནག་པོ་ཞིག་ཡོད་པར་འདོད་ཀྱི་ཡོད།

ནག་རྫས་ཀྱིས་འོད་མི་འཇིབ་པར་མ་ཟད། འོད་དང་གློག་ཤུགས་ཁབ་ལེན་གྱི་འགྱེད་འཕྲོ་གཞན་སོགས་ཕྱི་ལའང་ཚད་གཞི་ངེས་ཅན་ཞིག་འབྱིན་གྱི་མེད། ཕི་ལན་ཁི་འཚོལ་ཞིབ་རུ་ཁག་(Planck mission team)གི་ཤེས་རྟོགས་དང་། སྣང་སྲིད་རིག་པའི་སྤྱི་འགྲོས་སུ་གྱུར་པའི་དཔེ་གཟུགས་གཉིས་གཞི་རུ་བཞག་ན། སྣང་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་རྫས་དང་ནུས་ཤུགས་ཧྲིལ་པོའི་ནང་དུ་སྤྱིར་བཏང་གི་བེམ་རྫས་ 4.9% དང་། ནག་རྫས་ 26.8%། ནག་ཤུགས་ 68.3% བཅས་ཡོད། དེ་ལྟ་བས་ན། ནག་ཤུགས་དང་ནག་རྫས་གཉིས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་ཁམས་སུ་འདུས་པའི་རྫས་ཀྱི་འབོར་ཚད་དང་ནུས་ཤུགས་སྤྱིའི་བརྒྱ་ཆ་ 95.1 ཟིན་ཡོད།

ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད།

ང་ཚོའི་ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ནི། ཉི་མ་དང་། རྒྱུ་སྐར་བརྒྱད་ཀྱིས་གྲུབ་ཡོད་པ་དང་། རྒྱུ་སྐར་དེ་རྣམས་ཉི་མའི་མཐའ་རུ་རྒྱུ་སྐར་གྱི་སྒྲིག་འཛུགས་གཅིག་ཏུ་གནས་ཡོད། (དཔེ་རིས་དང་པོར་གཟིགས།) ཉི་མ་ལ་ཐད་ཀར་བསྐོར་བ་བྱེད་པ་དང་། ཡང་ན། བརྒྱུད་ནས་བསྐོར་བ་བྱེད་པའི་གཟུགས་ཕུང་ཆུང་བའི་རིགས་ལ། རྒྱུ་སྐར་ཆུང་བ་རྣམས་དང་། སྐར་མ་དུ་བ་མཇུག་རིང་། སྐར་ཕྲན་ལྟ་བུའི་ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཡིན་པའི་གཟུགས་ཕུང་རྣམས་ཡོད། ང་ཚོའི་ཉི་མ་ནི་དགུ་ཚིགས་སྐྱ་མོའི་ནང་མའི་མུ་ཁྱུད་དང་ཐག་ཉེ་སར་གནས་ཡོད་པ་དང་། མུ་ཁྱུད་དེ་ནི་ཨོ་རན་གྱི་ལག་ངར་(Orion arm) ཞེས་པའི་ནང་དུ་ཡོད་པ་རེད། འདི་ཡང་ས་གནས་ཀྱི་སྐར་མའི་དུ་སྤྲིན་ནམ། གྷོའོལ་ ཌི་ སྐ་རགས་(Gould Belt)ཞེས་པའི་གནས་སུ་ཡོད། ང་ཚོའི་དགུ་ཚིགས་ཀྱི་ལྟེ་བ་ནས་ཉི་མའི་བར་ལ་འོད་ལོ་ 25,000 ནས་ 28,000 ཀྱི་རྒྱང་ཐག་ཅིག་ཡོད་པ་རེད།

རྒྱུ་སྐར་བརྒྱད་ནི། ལྷག་པ་དང་། པ་སངས། སའི་གོ་ལ། མིག་དམར། ཕུར་བུ། སྤེན་པ། སྐར་མ་གནམ་རྒྱལ། སྐར་མ་མཚོ་རྒྱལ་བཅས་ཡིན། དེ་རྣམས་ཉི་མའི་མཐའ་རུ་རྒྱང་ཐག་རིམ་པ་ལྟར་བསྒྲིགས་ནས་ཡོད། སྐར་མ་གཤིན་རྒྱལ་ནི་ཉི་མར་བསྐོར་བ་བྱེད་པའི་མཁའ་དབྱིངས་ཀྱི་གཟུགས་ཕུང་གཞན་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དེ་ནི་སྐར་མ་མཚོ་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་རྒྱང་རིང་དུ་གནས་ཤིང་། རྒྱུ་སྐར་ཆུང་བ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད།

དཔེ་རིས་དང་པོ།

འདི་ནི་ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་ནང་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱུ་སྐར་རྣམས་ཀྱི་གནས་ཡུལ་དང་། དེ་དག་གི་མིང་སྟོན་པའི་དཔེ་རིས་ཤིག་ཡིན།

འདས་པའི་ལོ་རབས་འགའི་ནང་། མཁའ་དབྱིངས་འཚོལ་ཞིབ་ཚོགས་སྡེ་ཁག་གིས་སའི་གོ་ལའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་རྒྱུ་སྐར་(Earth’s planets: གྱི་ཚིག་འདིའི་དོན་དག་མི་གསལ་ཡང་། སྔ་རྗེས་སོགས་ལ་བལྟས་ནས་འདི་ལྟར་བསྒྱུར་བ་ཡིན།) ཐོག་ལ་འཁོར་སྐར་གྲངས་མེད་པ་ཞིག་བཏང་ནས་དེ་དག་ལ་ཞིབ་ཏུ་རྟོག་ཞིབ་བྱེད་ཐུབ་པ་རེད། ཞིབ་རྟོག་བྱས་པའི་རྒྱུ་སྐར་ཕལ་ཆེ་བར་མཚོན་ན། རླུང་ཁམས་དང་ཕྱིའི་སྣོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་རྣམས་སའི་གོ་ལ་དང་བསྡུར་ན་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཡོད་སྟབས། རྒྱུ་སྐར་དེ་དག་གི་ཐོག་ཏུ་འགྲོ་བ་མི་ཞིག་གསོན་གནས་མི་ཐུབ། མིག་དམར་ནི་འགྲོ་བ་མི་རྣམས་སྤོ་སའི་ཡུལ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་སྲིད་རུང་། ཚེ་སྲོག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་སྒྲིག་འཛུགས་རྙོག་འཛིང་ཆེན་པོ་ཞིག་ལ་མ་བརྟེན་པར་དེ་ལྟར་ཡོང་མི་སྲིད། རྒྱུ་སྐར་དག་གི་བོངས་ཚད་དང་རྔམས་མཐུག་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ལ་གཤམ་དུ་རྒྱས་བཤད་བྱས་ཡོད།

ཉི་མ་དང་། ང་ཚོའི་ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱུ་སྐར་བརྒྱད་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད།

ཉི་མ།

ཚངས་ཐིག སྤྱི་ལེ་ 1,392,684 ཡོད། (སའི་གོ་ལའི་ཚངས་ཐིག་ལྡབ་བརྒྱ་དང་དགུའི་ཚད།)

དངོས་ཁམས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས། ཉི་མའི་བསགས་ཕུང་ནི་སའི་གོ་ལ་དང་བསྡུར་ན་ལྡབ་ 330,000 ཆེ་ཞིང་། བསགས་ཕུང་དེའི་བཞི་ཆ་གསུམ་ནི་ཡང་རླུང་གིས་གྲུབ་པ་དང་། (73.46%) ལྷག་མ་ཕལ་ཆེ་བ་ཧེ་ལི་ཡམ་ཡིན།(helium: 24.85%) ད་དུང་གསར་རླུང་དང་། ལྕགས། སོལ། འཚོ་རླུང་བཅས་ཐེ་བའི་འབྱུང་རྒྱུ་(element)ལྕི་བའི་རིགས་ཀྱང་ཉུང་ངུ་ཞིག་ཡོད། ཉི་མའི་ས་སྙིང་གིས་ཉི་མའི་ཚངས་ཕྱེད་(radius)ཀྱི་བརྒྱ་ཆ་ཉི་ཤུ་ནས་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔའི་བར་ཟིན་ཞིང་། དེའི་འདུས་ཚད་མཐོ་ཤོས་ལ་ 150 g/cm ཡོད། (འདི་ནི་ཆུའི་འདུས་ཚད་ལས་ལྡབ་བརྒྱ་དང་ལྔ་བཅུས་མཐོ་བ་ཡིན།) ཉི་མའི་ས་སྙིང་གི་དྲོད་ཚད་ནི། ཁེལ་ (K) ས་ཡ 15.7 ཡིན། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ། ཉི་མའི་ཕྱི་ངོས་ཀྱི་དྲོད་ཚད་ཕལ་ཆེར་ཁེལ་ 5,800 ཡི་ཚད་དུ་ཡོད། ཉི་མའི་ས་སྙིང་ཁོ་ནས་ཉིང་རྡུལ་གྱེས་འགྱུར་ (nuclear fusion) བརྒྱུད་ནས་དྲོད་ཤུགས་ངེས་ཅན་ཞིག་སྐྱེད་ཀྱིན་ཡོད།

ཕལ་ཆེར་མ་འོངས་པའི་མི་ལོ་ཐེར་འབུམ་ 5.4 ཙམ་གྱི་ནང་དུ་ང་ཚོའི་ཉི་མ་ནི་དམར་གཟུགས་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་འགོ་འཛུགས་རྒྱུ་དང་། དེ་ནས་ལོ་དུང་ཕྱུར་ལྔའི་རིང་ཉི་མས་མུ་མཐུད་ནས་རྒྱ་སྐྱེད་བྱས་ཏེ། ད་ལྟའི་ཉི་མའི་གཏོས་ལས་ལྡབ་ཉིས་བརྒྱ་ལྷག་གིས་ཆེ་རུ་འགྲོ་བར་མ་ཟད། ཉི་མའི་འོད་ཟེར་ཡང་ད་ལྟའི་ཚད་ལས་ལྡབ་སྟོང་ཕྲག་འགས་བཀྲག་མདངས་ཆེ་རུ་འགྲོ་རྒྱུ་རེད།

ལྷག་པ།

ཚངས་ཐིག སྤྱི་ལེ་ 4,880 ཡོད། (སའི་གོ་ལའི་ཚངས་ཐིག 0.38 ཙམ་གྱི་ཚད།)

ཉི་མ་དང་རྒྱང་ཐག སྤྱི་ལེ་ས་ཡ་ 47 ནས་ 70 བར་ཡོད།

འཁོར་ལམ། འཇོང་མོ་ཡིན་ཞིང་། སའི་གོ་ལས་ཉིན་བརྒྱད་ཅུ་གྱ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་དུ་ཉི་མར་བསྐོར་བ་གཅིག་བརྒྱབ།

ཟླ་བ། མེད།

དངོས་ཁམས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས།

ལྷག་པ་ནི་ས་གཞིའི་རང་བཞིན་གྱི་རྒྱུ་སྐར་ཞིག་དང་། སའི་གོ་ལ་དང་འདྲ་བར་བྲག་རྡོའི་གཟུགས་ཕུང་ཞིག་ཡིན། རྒྱུ་སྐར་འདིའི་ས་ཡོལ་སྤྱི་ཁྱབ་ཀྱི་གཏེར་རྫས་(silicate)ཤིག་གིས་གྲུབ་ཡོད་པ་དང་། ས་སྙིང་ནི་གཙོ་བོ་ལྕགས་ཀྱི་ཞུན་མ་ཞིག་ཡིན། རྒྱུ་སྐར་འདིའི་ངོས་སུ་དྲོད་ཚད་ལ་འགྱུར་ལྡོག་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་སྟེ། མཚན་མོའི་དུས་སུ་དྲོད་ཚད་ -173°C ལ་མར་ལྷུང་ཡང་། ཉིན་མོར་དྲོད་ཚད་ 427°C ལ་འཕར་གྱིན་ཡོད།

རྒྱུ་སྐར་ལྷག་པའི་བྱང་སྣེ་དང་ལྷོ་སྣེ་གཉིས་ནི། རྟག་ཏུ་དྲོད་ཚད་ -93°C འོག་ཏུ་གནས་ཤིང་། ས་སྐོགས་ཀྱི་མཐུག་ཚད་ལ་སྤྱི་ལེ་བརྒྱ་ནས་སུམ་བརྒྱའི་བར་དུ་ཡོད་པར་འདོད་ཀྱིན་ཡོད། ལྷག་པའི་ཕྱི་ངོས་ཀྱི་རྣམ་པ་ནི་ང་ཚོའི་ཟླ་བའི་ཕྱི་ངོས་དང་མཚུངས་ལ། ཟླ་བའི་ཐང་གཤོང་དང་འདྲ་བའི་ཐང་ཡངས་པོ་དང་། དོང་ཁ་མང་པོ་ཡོད། ལྷག་པ་ནི་ཆུང་ཞིང་ཚ་བོ་ཡིན་པས། རྒྱུ་སྐར་འདིའི་འཐེན་ཤུགས་ཀྱིས་རླུང་ཁམས་ཚད་ལོན་པ་ཞིག་དུས་ཡུན་རིང་པོར་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་མེད།

པ་སངས།

ཚངས་ཐིག སྤྱི་ལེ་ 12,104 ཡོད། (སའི་གོ་ལའི་ཚངས་ཐིག 0.95 ཙམ་གྱི་ཚད།)

ཉི་མ་དང་རྒྱང་ཐག ཆ་སྙོམས་ཀྱིས་སྤྱི་ལེ་ས་ཡ་ 108 ཙམ་ཡོད།

འཁོར་ལམ། རྒྱུ་སྐར་བརྒྱད་ཀྱི་འཁོར་ལམ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས་སྒོར་སྒོར་གྱི་དབྱིབས་དང་ཐག་ཉེ་ཤོས་དེ་ཡིན་ཞིང་། སའི་གོ་ལའི་ཉིན་ 224.7 གྱི་ནང་དུ་ཉི་མར་བསྐོར་བ་གཅིག་བརྒྱབ།

ཟླ་བ། མེད།

དངོས་ཁམས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས།

པ་སངས་ནི་ས་གཞིའི་རང་བཞིན་གྱི་རྒྱུ་སྐར་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ས་གཞིའི་རང་བཞིན་གྱི་རྒྱུ་སྐར་བཞི་ལས་པ་སངས་ལ་འདུས་ཚད་མཐོ་ཤོས་ཀྱི་རླུང་ཁམས་ཡོད་པ་རེད། པ་སངས་ཀྱི་ཕྱི་ངོས་ཕལ་ཆེ་བ་ལ་མེ་རིའི་ཤུགས་རྐྱེན་འོག་གྲུབ་པའི་རྣམ་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དང་། བྱེ་ཐང་སྐམ་པོ་ཞིག་ཡིན་པའི་པ་སངས་ཀྱི་ཕྱི་ངོས་ 80% ནི། མེ་རི་ལས་བྱུང་བའི་ངོས་སྙོམ་པའི་ཐང་གཤོང་དང་། གཉེར་མའི་སྡིངས་ཁ་མང་པོས་གྲུབ་ཡོད།

རྒྱུ་སྐར་འདི་ནི་ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱུ་སྐར་ཚ་ཤོས་དེ་ཡིན་ཞིང་། ཕྱི་ངོས་ཀྱི་ཚ་དྲོད་ 462°C ཡིན། པ་སངས་དང་སའི་གོ་ལའི་བར་དུ་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཞིག་མཆིས་ཤིང་། པ་སངས་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་ 96% ནི། དབྱང་གཉིས་སོལ་འགྱུར་ཡིན། (carbon dioxide) མུ་ཟིའི་སྐྱུར་ཚྭ་ལས་གྲུབ་ཅིང་། འོད་ལྡོག་པའི་ནུས་པ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་སྤྲིན་པའི་བང་རིམ་མོག་པོ་ཞིག་གིས་པ་སངས་བསྟུམས་ཤིང་། རྒྱུ་སྐར་འདིའི་ཐོག་ཏུ་ཡོད་པའི་རླུང་ཁམས་ཀྱི་གནོན་ཤུགས་ནི། སའི་གོ་ལའི་རླུང་ཁམས་ཀྱི་གནོན་ཤུགས་ལས་ལྡབ་དགུ་བཅུ་གོ་གཉིས་ཀྱིས་ཆེ་བ་ཡིན།

སའི་གོ་ལ།

ཚངས་ཐིག སྤྱི་ལེ་ 12,742 ཡོད།

ཉི་མ་དང་རྒྱང་ཐག སྤྱི་ལེ་ས་ཡ་ 150 ཡོད།

འཁོར་ལམ། འཇོང་མོ་ཡིན་ཞིང་། སའི་གོ་ལའི་ཉིན་ 365.26 གྱི་ནང་དུ་ཉི་མར་སྐོར་བ་གཅིག་རྒྱག་གི་ཡོད།

ཟླ་བ། གཅིག་ཡོད། (ཚངས་ཐིག་ལ་སྤྱི་ལེ་ 3,474 ཡོད།)

དངོས་ཁམས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས།

སའི་གོ་ལ་ནི་ཉི་མ་ནས་བརྩིས་པའི་རྒྱུ་སྐར་གསུམ་པ་དང་། ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་ནང་དུ་གྲུབ་སྟངས་ཀྱི་ཚགས་དམ་ཤོས་ཡིན་ཞིང་། ས་གཞིའི་རང་བཞིན་གྱི་རྒྱུ་སྐར་བཞི་ལས་ཆེ་ཤོས་རེད། ད་ལྟའི་ཚན་རིག་པའི་ཤེས་རྟོགས་ལྟར་ན། སའི་གོ་ལ་ནི་ཚེ་སྲོག་གི་བརྟེན་གཞི་བྱེད་པའི་རྒྱུ་སྐར་འདི་ཁོ་ན་ཡིན།

ཆེས་སྔ་བའི་ཚེ་སྲོག་ནི་སའི་གོ་ལའི་ཐོག་ཏུ་མ་མཐར་ཡང་ལོ་ངོ་ཐེར་འབུམ་གསུམ་དང་ཕྱེད་ཀའི་གོང་དུ་བྱུང་བ་དང་། རྩ་སྟོང་ཆེན་པོས་བར་ཆད་བྱས་པའི་དུས་སུ་མ་གཏོགས། སྐྱེ་ལྡན་སྣ་མང་ལ་མུ་མཐུད་ནས་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་ཡོད། ཚོད་དཔག་བྱས་པ་ལྟར་ན། སའི་གོ་ལའི་ཐོག་ཏུ་དར་རྒྱས་བྱུང་བའི་(ཐེར་འབུམ་ལྔ་ལས་བརྒལ་བའི)ཚེ་སྲོག་གི་རིགས་བརྒྱ་ཆ་དགུ་བཅུ་གོ་དགུ་ཡན་རྩ་སྟོང་དུ་གྱུར་པ་རེད། དེ་ལྟ་ནའང་། ད་ལྟ་གསོན་པོར་འཚོ་བའི་ཚེ་སྲོག་གི་རིགས་མ་འདྲ་བ་ས་ཡ་བཅུ་ནས་བཅུ་བཞིའི་བར་ཡོད་པའི་ཚོད་རྩིས་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད། དེང་སྐབས་སའི་གོ་ལའི་ཐོག་ཏུ་འགྲོ་བ་མི་ཐེར་འབུམ་ 7.3 ལས་བརྒལ་བ་ཞིག་འཚོ་ཞིང་། ང་ཚོ་ཚང་མའི་འཚོ་གསོན་ནི་སའི་གོ་ལའི་སྐྱེ་ལྡན་གྱི་འཚོ་གནས་དང་། དེའི་གཏེར་རྫས་སོགས་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན།

སའི་གོ་ལའི་ཕྱི་ངོས་ཀྱི་དྲོད་ཚད་ནི། དམའ་ཤོས་ལ་ -89.2°C དང་། མཐོ་ཤོས་ལ་ 56°C ཡིན་ཞིང་། སྤྱི་སྙོམས་ཀྱི་དྲོད་ཚད་ 15°C ཡིན། (སའི་གོ་ལའི་གྲུབ་ཚུལ་གྱི་སྐོར་ལ་གཤམ་དུ་ལེའུ་ཟུར་པ་ཞིག་གི་ནང་ཞིབ་ཏུ་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་ཡོད།)

མིག་དམར།

ཚངས་ཐིག སྤྱི་ལེ་ 6,792 ཡོད། (སའི་གོ་ལའི་ཚངས་ཐིག་ 0.53 ཙམ་གྱི་ཚད།)

ཉི་མ་དང་རྒྱང་ཐག སྤྱི་ལེ་ས་ཡ་ 230 ཡོད།

འཁོར་ལམ། སའི་གོ་ལའི་འཁོར་ལམ་ལས་ཀྱང་འཇོང་ཆེ་ཞིང་། སའི་གོ་ལའི་ཉིན་ 687 གྱི་ནང་དུ་ཉི་མར་བསྐོར་བ་གཅིག་བརྒྱབ། མྱུར་ཚད་ནི་སྐར་ཆ་གཅིག་ལ་སྤྱི་ལེ་ 24.08 ཙམ་ཡིན།

ཟླ་བ། ཧྥོ་བྷ་(Phobos)དང་། ཌེ་མོ་(Deimos)གཉིས་ཡོད། དང་པོ་ནི་ཚངས་ཐིག་ལ་སྤྱི་ལེ་ 22.2 དང་། གཉིས་པ་ནི་ཚངས་ཐིག་ལ་སྤྱི་ལེ་ 12.6 ཡོད།

དངོས་ཁམས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས།

མིག་དམར་ནི་ལོ་ངོ་ཐེར་འབུམ་བཞི་དང་ཕྱེད་ཀའི་ཡར་སྔོན་དུ་གྲུབ་པའི་ས་གཞིའི་རང་བཞིན་གྱི་རྒྱུ་སྐར་ཞིག་ཡིན། དེའི་ས་སྐོགས་ཀྱི་མཐུག་ཚད་ནི་ཆ་སྙོམས་སུ་སྤྱི་ལེ་ལྔ་བཅུ་ཡོད་པ་དང་། ཕྱི་ངོས་ནི་གཙོ་བོ་མེ་རྡོ་ནག་པོ་ (tholeiitic basalt) ལས་གྲུབ་ཅིང་། དེའི་གྲུབ་ཆའི་ནང་དུ་སི་ལི་ཀོན་དང་། (silicon) འཚོ་རླུང་། ལྕགས་རིགས། ད་དུང་བྲག་རྡོའི་གྲུབ་ཆ་སྤྱིར་བཏང་བ་གཞན་ཡང་འདུས་པའི་གཏེར་རྫས་འདྲ་མིན་ཡོད།

མིག་དམར་ལ་རྟག་ཏུ་མི་བཞུ་བའི་དར་གྱིས་གཡོགས་པའི་སྣེ་གཉིས་ཡོད་པ་དང་། དར་དེ་ནི་རྩ་བའི་ཆ་ནས་ཆུའི་འཁྱགས་རོམ་(70%)ཡིན་ཞིང་། དེ་ལ་དབྱང་གཉིས་སོལ་འགྱུར་གྱི་རིམ་པ་(25 ནས་ 30%)ཞིག་ཀྱང་ཡོད་པ་ནི། ལྷོ་བྱང་གི་སྣེ་ལ་དགུན་དུས་སླེབས་སྐབས་རླུང་ཁམས་ལས་མར་བབས་པ་ཞིག་རེད།

མིག་དམར་ནི་སའི་གོ་ལར་ལྟོས་ན་གྲུབ་སྟངས་ཀྱི་འདུས་ཚད་ལྷོད་པ་དང་། དེ་ལ་སའི་གོ་ལའི་བོངས་ཚད་(volume)ཀྱི་བརྒྱ་ཆ་བཅོ་ལྔ་དང་། སའི་གོ་ལའི་བསགས་ཕུང་གི་བརྒྱ་ཆ་བཅུ་གཅིག་ལས་མེད། མིག་དམར་གྱི་ཕྱི་ངོས་དམར་སེར་དུ་སྣང་བའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། དེའི་སའི་རྒྱུ་ཆའི་ནང་དུ་ལྕགས་དང་འཚོ་རླུང་གི་འདུས་རྫས་ཤིག་ཡིན་པའི་ལྕགས་རྡོ་དམར་པོ་མང་བས་ཡིན། མིག་དམར་ལ་ས་སྙིང་གི་ཁྱབ་ཚད་ཚངས་ཕྱེད་(radius)དུ་གཞལ་ན། སྤྱི་ལེ་ 1,794 ཡས་མས་ཤིག་ཡོད་པ་དང་། དེའི་གྲུབ་ཆ་ནི་ལྕགས་དང་གཤའ་དཀར་ཡིན་ཞིང་། གཏེར་རྫས་མུ་ཟིས་དེའི་བརྒྱ་ཆ་བཅུ་དྲུག་ནས་བཅུ་བདུན་བར་ཟིན་ཡོད།

མིག་དམར་གྱི་ཉིན་གཅིག་གི་རིང་ཚད་ནི། ང་ཚོའི་ཆུ་ཚོད་ཉེར་བཞི་དང་སྐར་མ་སུམ་ཅུ་སོ་དགུ་ཡིན། རྒྱུ་སྐར་འདི་ལ་སའི་གོ་ལ་དང་འདྲ་བའི་དུས་ཚིགས་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། དེའི་སྲོག་ཤིང་ཡང་སའི་གོ་ལའི་སྲོག་ཤིང་(axis)དང་མཚུངས་པར་ཅུང་ཡོན་པོར་ཡོད།(ཡོ་བའི་ཚད་ 25.19 ཡིན།)

ཕུར་བུ།

ཚངས་ཐིག སྤྱི་ལེ་ 142,984 ཡོད། (སའི་གོ་ལའི་ཚངས་ཐིག 11.2 ཙམ་གྱི་ཚད།)

ཉི་མ་དང་རྒྱང་ཐག སྤྱི་ལེ་ས་ཡ 778 ཡོད། (སའི་གོ་ལ་དང་ཉི་མའི་བར་དུ་ཡོད་པའི་ཆ་སྙོམས་ཀྱི་རྒྱང་ཐག་དང་བསྡུར་ན། ཕུར་བུ་དང་ཉི་མའི་ཆ་སྙོམས་ཀྱི་རྒྱང་ཐག་ནི་ལྡབ་ལྔ་དང་གྲངས་ཆུང་གཉིས་ཀྱིས་རིང་བ་ཡིན།)

འཁོར་ལམ། སའི་གོ་ལའི་ལོ་ 11.86 གི་ནང་དུ་ཉི་མར་བསྐོར་བ་གཅིག་བརྒྱབ།

ཟླ་བ། དྲུག་ཅུ་རེ་བདུན་ཡོད་པ་ལས་གྷ་ལ་ལེའན་ཞེས་པའི་ཟླ་བ་རྣམས་ནི། ཕུར་བུའི་ངོས་ནས་ཡར་བརྩིས་པའི་དང་པོ་ལོ། (lo: ཚངས་ཐིག་ལ་སྤྱི་ལེ་ 3,643)ཞེས་པའི་ཟླ་བ་ཡིན་ཞིང་། གཉིས་པ་ཡོ་རོབ་པ་དང་། (Europa: ཚངས་ཐིག་ལ་སྤྱི་ལེ་ 3,122) གསུམ་པ་གྷ་ནེ་མེ་ཌི། (Ganymede: ཚངས་ཐིག་ལ་སྤྱི་ལེ 5,262) བཞི་པ་ཁ་ལེ་སི་ཊོ་བཅས་ཡིན། (Callisto: ཚངས་ཐིག་ལ་སྤྱི་ལེ 4,821)

དངོས་ཁམས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས།

ཕུར་བུ་ནི་ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་ནང་ནས་རྒྱུ་སྐར་ཆེ་ཤོས་དང་། སྤེན་པ་ལྟ་བུའི་རླངས་གཟུགས་ཀྱི་གོ་ལ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན། རྒྱུ་སྐར་འདིའི་བསགས་ཕུང་ནི་ཉི་མའི་སྟོང་ཟུར་གཅིག་ཙམ་ཡིན་ཞིང་། གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་ཡང་རླུང་ཡིན་ཡང་། ཧེ་ལི་ཡམ་གྱིས་དེའི་བཞི་ཆ་གཅིག་ཟིན་ཡོད། ཕུར་བུའི་ས་སྙིང་ནི་འཁྱགས་རོམ་དང་བྲག་རྡོས་གྲུབ་ཅིང་། དེའི་གནོན་ཤུགས་ཀྱི་ཚད་ཤིན་ཏུ་མཐོ་བ་དང་། དྲོད་ཚད་ཁལ་ 36,000 རེད། ཧེ་ལི་ཡམ་ཉུང་ངུ་ཞིག་དང་། གཤེར་གཟུགས་སུ་གནས་པའི་ལྕགས་རིགས་ཀྱི་ཡང་རླུང་འདྲེས་མའི་བང་རིམ་ཞིག་གིས་ས་སྙིང་དེའི་མཐའ་བསྐོར་ཡོད།

ཕུར་བུ་ནི་སྤྱི་ལེ་ལྔ་བཅུའི་མཐུག་ཚད་ཅན་གྱི་སྤྲིན་པས་རྒྱུན་དུ་གཡོགས་ཡོད་པ་དང་། སྤྲིན་པ་དེའི་གྲུབ་ཆ་ནི་ཟེ་ཚའི་རླངས་རླུང་གི་ཟེགས་མ་དང་། ammonium hydrosulfide ཞེས་པའི་རྫས་ཀྱང་ཡིན་སྲིད། སྤྲིན་པ་དེའི་འོག་ཏུ་རླུང་ཁམས་ཤིག་ཡོད་པའི་བང་རིམ་གོང་མར་རླངས་གཟུགས་ཀྱི་ཡང་རླུང་ཡོད་ཅིང་། དེའི་མཐུག་རྔམས་ལ་སྤྱི་ལེ་ཆིག་སྟོང་སྐོར་ཡོད་པ་དང་། རླུང་ཁམས་ཀྱི་བང་རིམ་འོག་མ་དག་ཏུ་ཡང་རླུང་དེ་གཤེར་གཟུགས་སུ་གནས་པ་རེད། དེ་ལྟ་ནའང་། རྒྱུ་སྐར་ཆེན་པོ་གཞན་དག་དང་འདྲ་བར། ཕུར་བུ་ལའང་རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་ངེས་པའི་སྲ་འཐས་ཀྱི་ཕྱི་ངོས་ཤིག་མེད་པ་དང་། ཕུར་བུའི་འཁོར་ཚད་ནི་ཤིན་ཏུ་མྱུར་བའི་རྐྱེན་གྱིས་རླུང་ཁམས་ཀྱི་བང་རིམ་ཕྱི་མ་དག་གི་འདྲེས་མཚམས་རྣམས་འོད་དཀྲིས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྱུར་པ་ང་ཚོར་སྣང་ཐུབ། འདྲེས་མཚམས་དེ་དག་གི་བར་གསེང་དུ་རླུང་དམར་གྱི་ཟིང་ལོང་རབ་ཏུ་གཡོ་ཞིང་། དེའི་མཇུག་འབྲས་མངོན་གསལ་དོད་པོ་ཞིག་ནི། དམར་ཐིག་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་དེ་ཡིན་ལ། དེ་ནི་ལྡོག་ཕྱོགས་འཁོར་རླུང་གི་རླུང་དམར་བརྟན་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དེའི་བོངས་ཚད་སའི་གོ་ལ་ལས་ཆེ་ཞིང་། མ་མཐའ་ཡང་དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པའི་ནང་རྒྱང་ཤེལ་གྱིས་ཐོག་མར་མཐོང་བ་ནས་བཟུང་ད་ལྟའང་གནས་ཡོད།

ཕུར་བུ་ལ་འོད་དཀྲིས་ཀྱི་སྒྲིག་འཛུགས་མི་གསལ་བ་ཞིག་རང་གི་མཐའ་རུ་གྲུབ་ཡོད་པ་དང་། དེ་ལ་ཆ་ཤས་གཙོ་བོ་གསུམ་ཡོད་དེ། ནང་མའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་འོད་དཀྲིས་ལ་འོད་ཀོར་ཟེར་ཞིང་། འདི་ལས་བཀྲག་མདངས་ཆེ་བའི་འོད་དཀྲིས་ནི་གཙོ་བོའམ་བར་མ་ཡིན་པ་དང་། ཕྱི་མའི་འོད་དཀྲིས་ནི་བ་རྒྱ་ལྟ་བུའི་འོད་དཀྲིས་ཤིག་ཡིན། ཕུར་བུ་ལ་ཡོད་པའི་ཁབ་ལེན་གྱི་ཁྱབ་རྭ་ནི།(magnetic field) སའི་གོ་ལར་ཡོད་པའི་ཁབ་ལེན་གྱི་ཁྱབ་རྭ་ལས་ཀྱང་ལྡབ་བཅུ་བཞིས་ཤུགས་ཆེ་ཞིང་། དེའི་ཤུགས་ཚད་ནི་གྷ་སི་ 4.2 ནས་ 14 བར་དུ་ཡོད། (gauss: གྷའུ་སི་ཞེས་པ་ནི་རྗར་མན་གྱི་རྩིས་རིག་སྨྲ་བ་ཞིག་གི་མིང་ཡིན་ཞིང་། ཁབ་ལེན་གྱི་ནུས་ཤུགས་ཚད་འཇལ་གྱི་ཆེད་སྤྱོད་ཐ་སྙད་ཅིག་ཏུ་གྱུར་འདུག)

སྤེན་པ།

ཚངས་ཐིག སྤྱི་ལེ་ 120,536 ཡོད། (སའི་གོ་ལའི་ཚངས་ཐིག་ 9.4 ཙམ་གྱི་ཚད།)

ཉི་མ་དང་རྒྱང་ཐག སྤྱི་ལེ་ཐེར་འབུམ་ 1.4 ཡོད།

འཁོར་ལམ། སའི་གོ་ལའི་ཉིན་ 10,759 ནང་དུ་ཉི་མར་བསྐོར་བ་གཅིག་བརྒྱབ་ཀྱིན་ཡོད། (དེ་ནི་མི་ལོ་ཉེར་དགུ་དང་ཕྱེད་ཀ་ཡས་མས་ཤིག་ཡིན།) འཁོར་བསྐྱོད་ཀྱི་མྱུར་ཚད་ནི་སྐར་ཆ་གཅིག་ལ་སྤྱི་ལེ་ 9.69 ཙམ་ཡིན།

ཟླ་བ། ཟླ་བ་དང་། ཟླ་ཕྲུག་བརྒྱ་དང་ལྔ་བཅུ་ཡོད་པ་ལས་གཙོ་བོ་ནི། ཌ་ཡོན་ནེ་དང་། (Dione) ཋེ་ཐེ་སི། (Tethys) མད་མ་སི། (Mimas) འིན་ས་ལ་ཌ་སི། (Enceladus) རའི་ཡ། (Rhea) ཋ་ཊིན། (Titan) ལ་ཕེ་ཊོ་སི་ (Lapetus) བཅས་ཡིན།

དངོས་ཁམས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས།

སྤེན་པ་ནི་རླངས་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་པའི་གོ་ལ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ཉི་མ་ནས་ཚུར་བརྩིས་པའི་རྒྱུ་སྐར་དྲུག་པ་དང་། ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱུ་སྐར་ཆེ་ཤོས་གཉིས་པ་ཡིན། རྒྱུ་སྐར་འདི་ལ་ཕྱི་ངོས་གསལ་པོ་ཞིག་མེད་ལ། གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་ནི་གཤེར་གཟུགས་དང་རླངས་གཟུགས་སུ་གནས་པའི་ཧེ་ལི་ཡམ་དང་ཡང་རླུང་ཡིན། སྤྱི་སྙོམས་ཀྱི་འདུས་ཚད་ནི་སའི་གོ་ལའི་འདུས་ཚད་ཆ་བརྒྱད་དུ་ཕྱེས་པའི་གཅིག་ཙམ་ཡིན། སྤེན་པའི་ས་སྙིང་ནི་འཁྱགས་རོམ་དང་བྲག་རྡོས་གྲུབ་ཅིང་། དེའི་དྲོད་ཚད་ 11,700°C ཡིན། ཡེ་ཧི་ཡམ་དང་གཤེར་གཟུགས་ཡིན་པའི་ལྕགས་རིགས་ཀྱི་ཡང་རླུང་འདྲེས་མའི་བང་རིམ་ཞིག་གིས་ས་སྙིང་གི་མཐའ་བསྐོར་ཡོད་པ་དང་། དེའི་ཕྱི་རུ་ཧེ་ལི་ཡམ་གྱི་ཆར་པའི་བང་རིམ་ཞིག་གྲུབ་ཡོད།

ཡང་རླུང་དང་ཧེ་ལི་ཡམ་ལས་གྲུབ་པའི་སྤེན་པའི་རླུང་ཁམས་ལའང་ཕུར་བུ་དང་འདྲ་བའི་འོད་དཀྲིས་ཤིག་ཡོད། སྤེན་པའི་ཐོག་ཏུ་ཡོད་པའི་སྤྲིན་པའི་བང་རིམ་དེ་ལ་མཐུག་རྔམས་སྤྱི་ལེ་ 200 ཡོད་པ་དང་། དེའི་སྟོད་ཕྱོགས་ཀྱི་དྲོད་ཚད་ -173°C ནས་ -113°C བར་ཡིན་ཞིང་། དེའི་གྲུབ་ཆའི་ནང་དུ་ཟེ་ཚའི་རླངས་རླུང་(ammonia)གི་དར་ཟེགས་ཡོད། སྤྲིན་པའི་བང་རིམ་དེའི་དམའ་སར་རིམ་གྱིས་སོང་ན། རླུང་ཁམས་ཀྱི་གནོན་ཤུགས་མཐོ་རུ་འགྲོ་ཞིང་། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་ཆུའི་འཁྱགས་རོམ་གྱི་སྤྲིན་པ་འབྱུང་བ་དང་། རླུང་ཁམས་ཀྱི་བང་རིམ་དམའ་ཤོས་ཀྱི་ནང་དུ་གཤེར་གཟུགས་སུ་གྱུར་པའི་ཟེ་ཚའི་རླངས་རླུང་དང་བསྡེབས་པའི་ཆུ་ཐིགས་ཡོད་ལ། དེའི་གནོན་ཤུགས་ནི་བྷ་ 10 ནས་ 20 བར་དང་།(bar: བྷར་ནི་རླུང་ཁམས་ཀྱི་གནོན་ཤུགས་འཇལ་བྱེད་ཀྱི་ཚད་གཞིའི་མིང་།) དྲོད་ཚད་ -3°C ནས་ 57°C བར་ཡོད།

སྤེན་པ་ལ་འོད་དཀྲིས་ཀྱི་སྒྲིག་འཛུགས་མངོན་གསལ་དོད་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་དང་། དེར་བར་མ་ཆད་པའི་འོད་དཀྲིས་གཙོ་བོ་དགུ་དང་། འཕྲོ་བཅད་པའི་འོད་དཀྲིས་གསུམ་ཡོད། དེ་དག་ནི་ཐལ་རྡུལ་དང་། ས་རོ་རྡོ་རོ་ཉུང་ངུ་དང་། གཙོ་བོ་འཁྱགས་རོམ་གྱི་ཟེགས་མ་ལས་གྲུབ་པ་རེད།

སྐར་མ་གནམ་རྒྱལ།

ཚངས་ཐིག སྤྱི་ལེ་ 51,118 ཡོད། (སའི་གོ་ལའི་ཚངས་ཐིག་ 4 ཙམ་གྱི་ཚད།)

ཉི་མ་དང་རྒྱང་ཐག སྤྱི་ལེ་དུང་ཕྱུར་སུམ་ཅུ་སྟེ། ཉི་མ་དང་སའི་གོ་ལའི་བར་གྱི་རྒྱང་ཐག་ལྟ་བུ་ཉི་ཤུ་ཙམ་ཡོད།

འཁོར་ལམ། སའི་གོ་ལའི་ལོ་བརྒྱད་ཅུ་གྱ་བཞི་ལ་ཉི་མར་བསྐོར་བ་གཅིག་བརྒྱབ།

ཟླ་བ། ཟླ་བ་ཉེར་བདུན་ཡོད་པ་ལས་གཙོ་བོ་ལྔ་ནི། མེ་རན་ཌ་དང་། (Mranda) ཨ་རིའེལ། (Ariel) ཨན་བྷི་རེལ། (Umbriel) ཋའེ་ཊན་ནེ་ཨ། (Titania) ཨོ་བྷི་རོན་ (Oberon) བཅས་ཡིན།

དངོས་ཁམས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས།

སྐར་མ་གནམ་རྒྱལ་ནི་ཉི་མར་བསྐོར་བ་བྱེད་པའི་རྒྱུ་སྐར་བདུན་པ་ཡིན་ཞིང་། རྒྱུ་སྐར་འདི་ལ་ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་ནང་དུ་རླུང་ཁམས་གྲང་ཤོས་ཡོད་ཅིང་། དེའི་དྲོད་ཚད་དམའ་ཤོས་ལ་ -221.2°C ཡོད་པ་རེད། སྐར་མ་གནམ་རྒྱལ་ནི་ཚངས་ཐིག་ཏུ་གཞལ་ན་རྒྱུ་སྐར་ཆེ་ཤོས་གསུམ་པ་དང་། ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་ནང་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱུ་སྐར་གྱི་བསགས་ཕུང་ཆེ་ཤོས་བཞི་པ་ཡིན། རྒྱུ་སྐར་འདི་དང་སྐར་མ་མཚོ་རྒྱལ་ནི་འཁྱགས་རོམ་གྱི་གོ་ལ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད་ཅིང་། རླངས་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་པའི་གོ་ལ་ཆེན་པོ་གཞན་དག་དང་ཐ་དད་པ་ཞིག་ཡིན། སྐར་མ་གནམ་རྒྱལ་ལ་གྲུབ་སྟངས་ཀྱི་རིམ་པ་གསུམ་ཡོད་པ་སྟེ། ས་སྙིང་ནི་གཏེར་རྫས་དཀྱུས་མ་དང་། ལྕགས་ཀྱི་གཤའ་དཀར་གྱིས་གྲུབ་ཅིང་། རིམ་པ་བར་མ་ས་ཡོལ་ནི་འཁྱགས་རོམ་གྱིས་གྲུབ་ཡོད་ལ། རིམ་པ་ཕྱི་མ་ནི་རླངས་གཟུགས་སུ་གནས་པའི་ཡང་རླུང་དང་ཧེ་ལི་ཡམ་གྱིས་གྲུབ་ཡོད།

སྐར་མ་གནམ་རྒྱལ་གྱི་རླུང་ཁམས་ནི་གཙོ་བོར་ཡང་རླུང་དང་ཧེ་ལི་ཡམ་གྱིས་གྲུབ་ཡོད་པའི་ཆ་ནས་ཕུར་བུ་དང་སྤེན་པའི་རླུང་ཁམས་དང་མཚུངས་ནའང་། དེའི་ནང་དུ་ཆུ་དང་། ཟེ་ཚའི་རླངས་རླུང་། མྱགས་རླུང་བཅས་ཀྱི་འཁྱགས་རོམ་འདུས་ཡོད་པར་མ་ཟད། ཡང་རླུང་ནག་རྫས་ཀྱང་ཉུང་ངུ་ཞིག་ཡོད་པ་རེད། སྐར་མ་གནམ་རྒྱལ་གྱི་རླུང་ཁམས་ནི་བང་རིམ་གསུམ་དུ་འབྱེད་ཆོག་ཅིང་།

1༽ བང་རིམ་ནང་མ་ནི་སའི་ངོས་ནས་བརྩིས་པའི་སྤྱི་ལེ་ -300 ནས་ 50 བར་དུ་ཁྱབ་ཡོད། (རླུང་ཁམས་ཀྱི་གནོན་ཤུགས་བྷ་ 100 ནས་ 0.1 བར་ཡོད།)

2༽ བང་རིམ་བར་མ་ནི་སའི་ངོས་ནས་བརྩིས་པའི་སྤྱི་ལེ་ 50 ནས་ 4000 བར་ཁྱབ་ཡོད། (རླུང་ཁམས་ཀྱི་གནོན་ཤུགས་བྷ་ 0.1 ནས་ 10-10 ཡིན།)

3༽ བང་རིམ་ཕྱི་མ་ནི་སའི་ངོས་ནས་བརྩིས་པའི་སྤྱི་ལེ་ 4,000 ནས་ 50,000 ཁྱབ་ཡོད་པ་རེད།

སྐར་མ་གནམ་རྒྱལ་ལ་རྒྱུ་སྐར་རང་བཞིན་གྱི་འོད་དཀྲིས་ཐ་དད་པ་བཅུ་གསུམ་ཡོད་པ་ལས་བཀྲག་མདངས་ཆེ་ཤོས་ནི་འོད་དཀྲིས་-∑འདི་ཡིན་ཞིང་། འོད་དཀྲིས་གཉིས་མ་གཏོགས་གཞན་དག་ནི་ཞེང་རྒྱ་ཤིན་ཏུ་ཆུང་སྟེ། སྤྱི་ལེ་འགའ་ཤས་ཀྱི་ཞེང་ཚད་ཙམ་ཡོད།

སྐར་མ་མཚོ་རྒྱལ།

ཚངས་ཐིག སྤྱི་ལེ་ 49, 528 ཡོད། (སའི་གོ་ལའི་ཚངས་ཐིག་ 3.88 ཙམ་གྱི་ཚད།)

ཉི་མ་དང་རྒྱང་ཐག སྤྱི་ལེ་ཐེར་འབུམ་ 4.50 ཡོད།

འཁོར་ལམ། སའི་གོ་ལའི་ལོ་ 164.79 ནང་དུ་ཉི་མར་བསྐོར་བ་གཅིག་བརྒྱབ།

ཟླ་བ། བཅུ་བཞི་ཡོད་པ་ལས་ཆེ་ཤོས་ནི། ཋི་རའེ་ཊིན་ (Triton) ཡིན་ཞིང་། སྐར་མ་མཚོ་རྒྱལ་གྱི་ཟླ་བ་ཕལ་ཆེ་བ་སྟེ། ཟླ་བ་ནེ་རེ་ཌི་དང་། (Nereid) ཕེ་རེ་ཕི་སེ་སི། (Periapsis) ཕི་རའོ་ཋེ་སི་(Proteus) ལྟ་བུ་དག་ལ་ཡོད་པའི་དབྱིབས་ནི་རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་ངེས་པ་ཞིག་མིན།

དངོས་ཁམས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས།

སྐར་མ་མཚོ་རྒྱལ་ནི་ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱུ་སྐར་བརྒྱད་པ་དང་། ཉི་མ་དང་ཐག་རིང་ཤོས་ཡིན་ལ། དེ་ནི་ཚངས་ཐིག་ཏུ་གཞལ་ན་རྒྱུ་སྐར་ཆེ་ཤོས་བཞི་པ་དང་། བསགས་ཕུང་གི་ཆ་ནས་རྒྱུ་སྐར་ཆེ་ཤོས་གསུམ་པ་ཡིན། ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱུ་སྐར་ཆེན་པོའི་ནང་གི་གཅིག་ཡིན་པའི་སྐར་མ་མཚོ་རྒྱལ་གྱི་འདུས་ཚད་ནི་མཐོ་ཤོས་ཡིན། (སྐར་མ་མཚོ་རྒྱལ་ལ་སའི་གོ་ལའི་བསགས་ཕུང་ལྟ་བུ་བཅུ་བདུན་ཡོད།) རྒྱུ་སྐར་འདི་ལ་འོད་དཀྲིས་ཀྱི་སྒྲིག་འཛུགས་ཤིག་ཡོད་ནའང་། སྤེན་པ་ལ་ཡོད་པའི་འོད་དཀྲིས་ཀྱི་སྒྲིག་འཛུགས་ལྟར་བརྟན་ཆགས་ཤིག་མིན།

སྐར་མ་མཚོ་རྒྱལ་ལ་ཕུར་བུ་དང་སྤེན་པ་དང་མཚུངས་པའི་རླུང་ཁམས་ཤིག་ཡོད་པ་དང་། དེ་ནི་རྩ་བའི་ཆ་ནས་ཡང་རླུང་(80%)དང་ཧེ་ལི་ཡམ་(19%)གྱིས་གྲུབ་ཅིང་། དབྱང་གཉིས་སོལ་འགྱུར་དང་། ཕལ་ཆེར་ཟེ་རླུང་ཡང་ཉུང་ངུ་ཞིག་དེའི་གྲུབ་ཆའི་ནང་དུ་ཡོད་སྙམ། དེ་ལ་ད་དུང་ཆུ་དང་། ཟེ་ཚའི་རླངས་རླུང་། མྱགས་རླུང་བཅས་ཀྱི་ཟེགས་མའང་ཚད་མཐོན་པོ་ཞིག་ཡོད། ཚན་རིག་པ་ཚོས་དེའི་མཁའ་དབྱིངས་ཀྱི་མཐོ་སར་གནས་པའི་སྤྲིན་པ་ལ་ཞིབ་བལྟ་བྱས་ཡོད་པ་དང་། སྤྲིན་པ་དེས་རིམ་པ་འོག་མར་གནས་པའི་སྤྲིན་པ་མོག་པོ་རྣམས་གྲིབ་མས་བསྒྲིབས་ཡོད། རླུང་ཁམས་ཀྱི་གནོན་ཤུགས་བྷ་ 1 ཙམ་(འདི་ནི་སའི་གོ་ལའི་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་སུ་ཡོད་པའི་རླུང་ཁམས་ཀྱི་གནོན་ཤུགས་དང་འདྲ།) ཡིན་པའི་གཏིང་ཚད་དུ་དྲོད་ཚད་ 201.2°C ཡིན།

སྐར་མ་མཚོ་རྒྱལ་གྱི་ནང་གི་ཆགས་རིམ་ལ་བང་རིམ་བཞི་ཡོད་པ་སྟེ།

1༽ བང་རིམ་དང་པོ་ནི་སྟེང་དུ་སྤྲིན་པ་ཡོད་པའི་རླུང་ཁམས་ཤིག་ཡིན།

2༽ བང་རིམ་གཉིས་པ་ནི་ཡང་རླུང་དང་། ཧེ་ལི་ཡམ། མྱགས་རླུང་གི་རླངས་གཟུགས་བཅས་ལས་གྲུབ་པའི་རླུང་ཁམས་ཀྱི་བང་རིམ་ཞིག་ཡིན།

3༽ བང་རིམ་གསུམ་པ་ནི་ཆུ་དང་། ཟེ་ཚའི་རླངས་རླུང་། མྱགས་རླུང་བཅས་ཀྱི་འཁྱགས་རོམ་ལས་གྲུབ་པའི་ས་ཡོལ་ཡིན།

4༽ བང་རིམ་བཞི་པ་ནི་བྲག་རྡོ་དང་། ལྕགས་ཀྱི་གཤའ་དཀར་ལས་གྲུབ་པའི་ས་སྙིང་ཡིན།

སའི་གོ་ལའི་དངོས་ཁམས་ཀྱི་བཀོད་པ།

སའི་གོ་ལའི་ནང་གི་བཀོད་པ་ནི་བང་རིམ་དུ་ཕྱེས་ཡོད་པ་དང་། དེ་ནི་ཙོང་དང་འདྲ་བའི་ཟླུམ་གཟུགས་ཀྱི་བང་རིམ་ཅན་ཞིག་ཡིན། (དཔེ་རིས་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་ལ་གཟིགས།) སའི་གོ་ལའི་ཚངས་ཐིག་ལ་སྤྱི་ལེ་ 12,742 ཡོད་ཅིང་། རྒྱས་པ་གཤམ་གྱི་ཚན་པའི་ནང་དུ་བསྟན་ཡོད།

དཔེ་རིས། 2

འདི་ནི་སའི་གོ་ལའི་ནང་ལོགས་ཀྱི་བཀོད་པ་མཚོན་པའི་དཔེ་རིས་ཤིག་ཡིན།

དཔེ་རིས། 3

འདི་ནི་སའི་གོ་ལའི་ནང་ལོགས་ཀྱི་དཔེ་རིས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་།

1. གླིང་ཆེན་གྱི་ས་སྐོགས།

2. རྒྱ་མཚོའི་ས་སྐོགས།

3. ས་ཡོལ་གྱི་རིམ་པ་གོང་མ།

4. ས་ཡོལ་གྱི་རིམ་པ་འོག་མ།

5. ས་སྙིང་ཕྱི་མ།

6. ས་སྙིང་ནང་མ།

A: མོ་ཧོའི་བར་མཚམས། B: གྷ་ཊིན་གྱི་བར་མཚམས། C: ལེ་མན་དང་བྷ་ལན་གྱི་བར་མཚམས།

ཚན་པ་འདིའི་ནང་དུ་སའི་གོ་ལའི་བང་རིམ་སོ་སོའི་ཟབ་ཚད་དང་། རྔམས་མཐུག གྲུབ་རྫས་བཅས་རྒྱས་བཤད་བྱས་ཡོད།

བང་རིམ། གླིང་ཆེན་གྱི་ས་སྐོགས་མཐུག་པོ།

གྲུབ་རྫས། གླིང་ཆེན་གྱི་ས་སྐོགས་མཐུག་པོ་ནི་འདུས་ཚད་ཅུང་དམའ་བའི་ས་སྐོགས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། དེ་ནི་སོ་ཌི་ཡམ་དང་། (sodium) སྡུག་སེལ་དཀར་པོ། ཧ་ཡང་། བྲག་རྡོའི་གཏེར་རྫས་དཀྱུས་མ་བཅས་ཀྱིས་གྲུབ་ཡོད།

འདུས་ཚད་དམ་རྔམས་མཐུག བྲག་རྡོའི་གཏེར་རྫས་དཀྱུས་མའི་སྲ་གཟུགས་ཏེ། འཛེང་རྡོ་དང་རྡོའི་རིགས་གཞན་ཡོད། ད་ལྟའི་སའི་གོ་ལའི་ས་སྐོགས་ཀྱི་ཆ་ཤས་སུ་གྲུབ་པའི་བྲག་རྡོ་མང་པོ་ཞིག་ལོ་ས་ཡ་བརྒྱ་ཡི་གོང་དུ་བྱུང་བ་ཡིན། དེ་ལྟ་ནའང་། ང་ཚོའི་ཤེས་ཚོད་ལ་རྙིང་ཤོས་ཡིན་པའི་གཏེར་རྫས་ནི་ལོ་ཐེར་འབུམ་ 4.4 འགོར་ཡོད།

ཕྱི་ངོས་ནས་ཟབ་ཚད། སྤྱི་ལེ་ 0 ནས་ 65 བར་ཡིན།

བང་རིམ། རྒྱ་མཚོའི་ས་སྐོགས་སྲབ་པོ།

གྲུབ་རྫས། རྒྱ་མཚོའི་མཐིལ་གཤོང་གི་འོག་ཏུ་ཡོད་པའི་ས་སྐོགས་ཀྱི་ཆ་ཤས་སྲབ་མོ་རྣམས་ནི། ཚགས་དམ་པའི་ལྕགས་དང་། དཀར་གཡའ། རྡོའི་གཏེར་རྫས་དཀྱུས་མ་མེ་ཞུ་བྲག་རྡོ་ལྟ་བུ་སོགས་ཀྱིས་གྲུབ་ཡོད།

འདུས་ཚད་དམ་མཐུག་རྔམས། དཀར་གཡའ་དང་ལྕགས་ལས་གྲུབ་པའི་སྲ་འཐས་ཀྱི་བྲག་རྡོ།

ཕྱི་ངོས་ནས་ཟབ་ཚད། སྤྱི་ལེ་ 10 ནས་ 35 བར་ཡོད།

བང་རིམ། རྒྱ་མཚོའི་ས་སྐོགས།

གྲུབ་རྫས། ཆུ།

འདུས་ཚད་དམ་མཐུག་རྔམས། གཤེར་གཟུགས།

ཕྱི་ངོས་ནས་ཟབ་ཚད། སྤྱི་ལེ་ 0 ནས་ 10 བར་ཡོད།

བང་རིམ། ས་ཡོལ་གྱི་བང་རིམ་གོང་འོག་གཉིས།

གྲུབ་རྫས། ས་ཡོལ་ནི་རང་གི་སྒང་དུ་གྲུབ་པའི་ས་སྐོགས་དང་བསྡུར་ན། དཀར་གཡའ་དང་ལྕགས་མང་པོ་ཡོད་པའི་བྲག་རྡོའི་གཏེར་རྫས་དཀྱུས་མ་ཞིག་གིས་གྲུབ་ཡོད།

འདུས་ཚད་དམ་མཐུག་རྔམས། ས་ཡོལ་གྱི་བང་རིམ་གོང་མ་ལའང་སྲ་མཁྲེགས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་དང་། དེ་ཙམ་སྲ་མཁྲེགས་མ་ཡིན་པའི་ཆ་ཤས་གཉིས་ཡོད། དེ་དག་གི་རང་བཞིན་ནི་སྲ་འཐས་ཤིག་ཡིན་ཡང་། ས་ཡོལ་གྱི་བང་རིམ་གོང་མ་ལ་དྲོད་ཚད་མཐོན་པོ་ཡོད་པ་དེའི་རྐྱེན་གྱིས་བྲག་རྡོའི་གཏེར་རྫས་དཀྱུས་མ་དེ་རྣམས་མཉེན་པོ་ཡིན་ཞིང་། དེ་དག་ངམ་ཤུགས་(convection)ཀྱི་རྒྱུན་དང་འགྲོགས་ནས་རྒྱུན་དུ་འགུལ་བསྐྱོད་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད། ས་ཡོལ་གྱི་བང་རིམ་གོང་འོག་གཉིས་ནི་འགྱུར་མཚམས་ཀྱི་རིམ་པ་ཞིག་གིས་ཕན་ཚུན་ཕྱེ་ཞིང་། ས་ཡོལ་གྱི་མཐིལ་དུ་ཡོད་པའི་གནོན་ཤུགས་ནི་ཕལ་ཆེར་ས་ཡ་ 1.4 ཙམ་གྱི་གནོན་ཤུགས་ཀྱི་ཚད་གྲངས་ཤིག་ཡིན།

ཕྱི་ངོས་ནས་ཟབ་ཚད། སྤྱི་ལེ་ 35 ནས་ 2,885 བར་ཡོད།

བང་རིམ། ས་སྙིང་ནང་མའི་མཐའ་བསྐོར་བའི་ས་སྙིང་ཕྱི་མ།

གྲུབ་རྫས། ལྕགས་དང་ལྕགས་རྡོ་འདྲེས་མ་དང་། གསེར་དང་གསེར་དཀར་པོ་ཉུང་ངུ། ད་དུང་འབྱུང་རྒྱུ་ཡང་བའི་རིགས་ཀྱང་ཉུང་ངུ་ཞིག་ཡོད།

འདུས་ཚད་དམ་རྔམས་མཐུག གཤེར་གཟུགས་སུ་གནས་པའི་ལྕགས་རིགས་ལ་བརྟེན་ནས་སའི་གོ་ལའི་ཁབ་ལེན་གྱི་ཁྱབ་རྭ་འབྱུང་། (ས་སྙིང་ཕྱི་མ་འདི་རུ་ཡོད་པའི་ཁབ་ལེན་གྱི་ནུས་ཤུགས་ནི་གྷ་སི་ 25 ཡིན་ཞིང་། དེ་ནི་སའི་གོ་ལའི་ཕྱི་ངོས་ཀྱི་ཁབ་ལེན་གྱི་ནུས་ཤུགས་དང་བསྡུར་ན་ལྡབ་ལྔ་བཅུས་ཆེ་བ་ཡིན།)

ཕྱི་ངོས་ནས་ཟབ་ཚད། སྤྱི་ལེ་ 2,885 ནས་ 5,155 བར་ཡོད།

བང་རིམ། ས་སྙིང་ནང་མ།

གྲུབ་རྫས། འདིའི་གྲུབ་ཆ་ 80% ནི་ལྕགས་ཡིན་ཞིང་། དེའི་ཁར་ལྕགས་རྡོ་དང་འབྱུང་རྒྱུ་ཡང་བའི་རིགས་འགའ་ཤས་ཤིག་ཡོད་ལ། ཕལ་ཆེར་གསེར་དང་གསེར་དཀར་པོའང་ངེས་ཅན་ཞིག་ཡོད་སྲིད།

འདུས་ཚད་དམ་མཐུག་རྔམས། སྲ་གཟུགས་ཤིག་གི་འདུས་ཚད་དང་ལྡན་པའི་ལྕགས་རིགས་ཀྱི་ཕི་ལ་ཟི་མ་ (plasma)ཟེར་བ་དེ་ཡིན།

ཕྱི་ངོས་ནས་ཟབ་ཚད། སྤྱི་ལེ་ 5,155 ནས་ 6,371 བར་ཡིན།

ཟླ་བའི་དངོས་ཁམས་ཀྱི་བཀོད་པ།

ང་ཚོའི་ཟླ་བ་ནི་ཚངས་ཐིག་ལ་སྤྱི་ལེ་ 3,474 ཙམ་ཡོད་པ་དང་། སའི་གོ་ལ་དང་ཟླ་བའི་བར་གྱི་རྒྱང་ཐག་ཐུང་ཤོས་ཀྱི་སྐབས་སུ་སྤྱི་ལེ་ 356,400 དང་། རྒྱང་ཐག་རིང་ཤོས་ཀྱི་སྐབས་སུ་སྤྱི་ལེ་ 406,700 ཡོད་ལ། ཆ་སྙོམས་བྱས་ན་དེ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱང་ཐག་ནི་སའི་གོ་ལའི་ཚངས་ཐིག་ལྟ་བུ་སུམ་ཅུའི་རིང་ཚད་ཡིན། རྒྱང་ཐག་དེའི་རྐྱེན་པས་ཟླ་བ་ནི་མཁའ་དབྱིངས་སུ་ཧ་ལམ་ཉི་མའི་ཆེ་ཆུང་དུ་སྣང་བར་མ་ཟད། ཉི་འཛིན་ཧྲིལ་པོ་ཞིག་འབྱུང་སྐབས་ཟླ་བས་ཉི་མ་ཏག་ཏག་ཅིག་སྒྲིབ་ཐུབ་ཀྱིན་ཡོད།

ཟླ་བ་ནི་ལོ་དུང་ཕྱུར་བཞི་བཅུ་ཞེ་ལྔའི་གོང་དུ་མིག་དམར་གྱི་ཆེ་ཆུང་ཡོད་པའི་གཟུགས་ཕུང་ཐེ་ཨ་(Theia)ཞེས་པ་དང་། སའི་གོ་ལའི་བར་ལ་རྡེབ་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱུང་བའི་ས་རོ་རྡོ་རོ་ལས་གྲུབ་པར་འདོད་ཅིང་། དེ་ནི་སའི་གོ་ལ་གྲུབ་ནས་ཡུན་རིང་མ་འགོར་བའི་དུས་མཚམས་ཤིག་ཡིན། ཟླ་བ་དང་སའི་གོ་ལའི་འཁོར་བསྐྱོད་གཉིས་འགྲོས་མཉམ་པས། རྟག་ཏུ་ཟླ་བའི་ངོས་གཅིག་སའི་གོ་ལར་འཁོར་ཡོད། ཟླ་བའི་འཐེན་ཤུགས་ཀྱིས་རྒྱ་མཚོའི་དུས་རླབས་བསྐྱེད་ཅིང་། ཉིན་མོ་ཅུང་ཙམ་རིང་དུ་གཏོང་བ་རེད། ཟླ་བས་སའི་གོ་ལར་ཉིན་ 27.3 གྱི་ནང་དུ་བསྐོར་བ་ཐེངས་ཤིག་བརྒྱབ་ཀྱང་། ཟླ་བའི་འཕེལ་འགྲིབ་གཅིག་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པར་ཉིན་ 29.5 དགོས། ཟླ་བའི་ངོས་ཀྱི་དཀྱིལ་ཐིག་ཏུ་ཡོད་པའི་དྲོད་ཚད་ནི་ -173°C ནས་ 117°C བར་ཡོད་པ་དང་། (ཆ་སྙོམས་སུ་བྱས་པའི་དྲོད་ཚད་ -53°C ཡིན།) སྟབས་བདེ་བའི་ཆེད་དུ་ཟླ་བ་ནི་སྟོང་དབྱིངས་ཀྱིས་མཐའ་བསྐོར་བར་འདོད་པ་རེད།

གཤེར་གཟུགས་ཀྱི་ཆུ་ནི་ཟླ་བའི་ངོས་སུ་གནས་མི་ཐུབ་པ་དང་། ཉི་མའི་འགྱེད་འཕྲོ་དང་འཕྲད་ཚེ། ཆུ་ནི་འོད་ཀྱི་འབྲེལ་གཅོད་(poto-dissociation)ཅེས་པའི་རྩོལ་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ནས་མྱུར་དུ་འཇིགས་ཏེ་མཁའ་དབྱིངས་སུ་ཐིམ་འགྲོ་བར་མ་ཟད། ཟླ་བ་ལ་མཁའ་དབུགས་ཀྱི་གནོན་ཤུགས་དམའ་པོ་ཞིག་ལས་མེད་སྟབས། ཆུ་ཁོལ་ནས་ཡལ་འགྲོ་རྒྱུ་རེད། གཤམ་གྱི་ཚན་པ་དང་དཔེ་རིས་ནང་དུ་ཟླ་བའི་དབྱིབས་བཀོད་རྒྱས་པར་བསྟན་ཡོད།

དཔེ་རིས་བཞི་པ།

ཟླ་བའི་བཀོད་པ།

ཟླ་བའི་དངོས་ཁམས་ཀྱི་བཀོད་པ། (བང་རིམ་སོ་སོའི་གཏིང་ཚད་དང་། མཐུག་རྔམས། རྒྱུ་རྫས།)

བང་རིམ། ས་སྐོགས།

རྒྱུ་རྫས། ཟླ་བའི་ཐོག་ཏུ་སྣང་བའི་ཁུལ་གཤོང་ནག་པོ་རྣམས་ལ་མ་རེ་ཞེས་ཟེར་ཞིང་།(དེ་ནི་ལ་ཋིན་གྱི་སྐད་དུ་མཚོ་ཞེས་པའི་དོན་ཡིན།) དེ་དག་གནའ་བོའི་མེ་རྡོ་ནག་པོའི་མེ་མ་མུར་གྱི་རྫིང་བུ་ཆེན་པོ་རྣམས་སྲ་མཁྲེགས་སུ་གྱུར་པའི་ཤུལ་ཡིན།

འདུས་ཚད་དམ་མཐུག་རྔམས། གནས་དུ་མར་འབུར་པོ་མ་ཡིན་པའི་མེ་རི་ཡོད་པ་དང་། སའི་གོ་ལར་འཁོར་བའི་ཟླ་བའི་ངོས་སུ་ཡོད་པའི་མ་རེའི་ནང་དུ་མེ་རིའི་བ་གམ་ཡོད།

ཕྱི་ངོས་ནས་ཟབ་ཚད། སྤྱི་ལེ་ 50 ཙམ་ཡིན།

བང་རིམ། ས་ཡོལ།

རྒྱུ་རྫས། ཟླ་བའི་ས་ཡོལ་ནི་དཀར་གཡའ་དང་ལྕགས་ཀྱི་གཏེར་རྫས་ལས་བྱུང་བའི་བྲག་རྡོ་སོགས་ཀྱིས་གྲུབ་ཡོད་པ་དང་། བྲག་རྡོ་དེ་རྣམས་གཏེར་རྫས་ olivine, clinopyroxene, orthopyroxene བཅས་ཀྱི་ཟེགས་མ་མར་བབས་པ་ལས་གྲུབ་པ་ཞིག་རེད།

འདུས་ཚད་དམ་རྔམས་མཐུག ས་ཡོལ་འདི་ནི་ས་ཡོལ་གོང་འོག་གཉིས་ཀྱིས་གྲུབ་པ་དང་། འོག་མ་ནི་ཟླ་བའི་ས་སྙིང་གི་མཐའ་རུ་ཆ་ཙམ་ཞུན་མ་ཡིན་པའི་བྲག་རྡོས་གྲུབ་ཡོད། (སྤྱི་ལེ་ 150 ཡི་མཐུག་ཚད་ཡིན།)

ཕྱི་ངོས་ནས་ཟབ་ཚད། ས་ཡོལ་གོང་མ་སྤྱི་ལེ་ 50 ནས་ 1,237 བར་དང་། ས་ཡོལ་འོག་མ་སྤྱི་ལེ་ 1,237 ནས་ 1387 བར་ཡིན།

བང་རིམ། ས་སྙིང་ཕྱི་མ།

རྒྱུ་རྫས། ཟླ་བའི་ས་སྙིང་ཕྱི་མ་ནི་གཙོ་བོར་གཤེར་གཟུགས་ཡིན་པའི་ལྕགས་ཀྱིས་གྲུབ་ཡོད།

འདུས་ཚད་དམ་མཐུག་རྔམས།

ཕྱི་ངོས་ནས་ཟབ་ཚད། སྤྱི་ལེ་ 1,387 ནས་ 1,577 བར་ཡིན།

བང་རིམ། ས་སྙིང་ནང་མ།

རྒྱུ་རྫས། ཟླ་བའི་ས་སྙིང་ནང་མ་ནི་སྲ་གཟུགས་ཡིན་པའི་ལྕགས་ཀྱིས་གྲུབ་ཡོད།

འདུས་ཚད་དམ་མཐུག་རྔམས། ས་སྙིང་གི་དྲོད་ཚད་ནི་ཁེལ་ 1600 ནས་ 1700 ཡོད།

ཕྱི་ངོས་ནས་ཟབ་ཚད། སྤྱི་ལེ་ 1,577 ནས་ 1,737 བར་ཡིན།

སྐར་མ་དང་ཉི་མ།

སའི་གོ་ལ་དང་ཆེས་ཉེ་བའི་སྐར་མ་ནི་ང་ཚོའི་ཉི་མ་ཡིན་ཞིང་། མཚན་མོ་ང་ཚོར་སྣང་བའི་སྐར་མ་ཕལ་ཆེ་བ་ནི་དགུ་ཚིགས་སྐྱ་མོའི་ནང་དུ་ཡོད། དེ་དག་དང་སའི་གོ་ལའི་བར་ལ་རྒྱང་ཐག་ཤིན་ཏུ་རིང་བས་སྐར་མ་རྣམས་ནི། མཁའ་དབྱིངས་སུ་ཡོད་པའི་གཏན་ཆགས་ཀྱི་འོད་ཆེམ་ཆེམ་གྱི་འདུས་ཚོགས་ཤིག་ཏུ་ང་ཚོར་སྣང་གིན་ཡོད། འགྲོ་བ་མིའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐར་མ་ཆེས་མངོན་གསལ་དོད་པོ་རྣམས་སྐར་ཁྱིམ་དང་སྐར་ཚོགས་སུ་ཕྱེས་ཏེ། སྐར་མ་འོད་ཆེན་དག་ལ་མིང་བཏགས་ཤིང་། གནམ་སྐར་རིག་པ་བ་ཚོས་སྐར་མའི་ཐོ་གཞུང་ཆེན་པོ་ཞིག་བསྒྲིགས་པར་བརྟེན་ནས་སྐར་མ་སོ་སོ་ངོས་འཛིན་བྱེད་པའི་གཅིག་གྱུར་གྱི་ལམ་ལུགས་ཤིག་དར་ཡོད།

སྐར་མ་ཞིག་གི་ཚེ་སྲོག་ནི། ཡང་རླུང་གཙོས་པའི་ཧེ་ལི་ཡམ་དང་། ཅུང་ལྕི་བའི་འབྱུང་རྒྱུ་ཉུང་ངུ་བཅས་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་རྒྱུ་རྫས་ལས་བྱུང་བའི་རླངས་གཟུགས་ཀྱི་སྐར་སྤྲིན་(ལེའུ་བརྒྱད་པར་གཟིགས།)ཞིག་གི་འཐེན་ཤུགས་ལ་རྡིབ་སྐུམ་འབྱུང་སྐབས་མགོ་འཛུགས་ཀྱིན་ཡོད། སྐར་མའི་ས་སྙིང་ཚགས་དམ་པོར་གྱུར་ནས་ཚད་ལོན་པ་ན། ཡང་རླུང་ནི་ཚ་ཤུགས་ཉིང་རྡུལ་གྱེས་འགྱུར་བརྒྱུད་ནས་ཧེ་ལི་ཡམ་དུ་འགྱུར་ཞིང་། གནས་སྟངས་ཁག་ཅིག་ཏུ་ས་སྙིང་དང་། ཡང་ན་དེའི་མཐའ་སྐོར་དུ་ཡོད་པའི་ཅུང་ལྕི་བའི་འབྱུང་རྒྱུ་རྣམས་འདྲེས་ནས་འགྲོ། རྫས་འགྱུར་གྱི་བརྒྱུད་རིམ་དེ་ལས་བྱུང་བའི་ནུས་ཤུགས་ནི། འགྱེད་འཕྲོ་དང་ངམ་ཤུགས་གཉིས་ཀྱི་རྩོལ་བ་ཟུང་འབྲེལ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ཏེ། ས་སྙིང་ནས་སྐར་མའི་ཕྱི་ངོས་སུ་ཐོན་ཞིང་། དེ་ནས་འོད་ཟེར་རམ་རླབས་རྒྱུན་གྱི་ངང་ཚུལ་དུ་བར་སྣང་གི་དབྱིངས་སུ་བགྲོད་པ་རེད།

སྐར་མ་རང་སྟེང་དུ་གྲུབ་པའི་གནོན་ཤུགས་ཀྱིས་རང་ཉིད་རང་གི་འཐེན་ཤུགས་འོག་མུ་མཐུད་ནས་རྡིབ་སྐུམ་བྱེད་དུ་མི་འཇུག་པ་དང་། སྐར་མ་ཞིག་གི་ས་སྙིང་དུ་ཡོད་པའི་ཡང་རླུང་གི་འབར་རྫས་ཕལ་ཆེ་བ་སོ་སོའི་གནས་བསྐལ་གྱི་ནང་དུ་ཟད་འགྲོ་བ་དང་། བརྒྱུད་རིམ་དེའི་ནང་དུ་སྐར་མའི་ཉིང་རྡུལ་གྱེས་འགྱུར་ལ་བརྟེན་ནས་ཧེ་ལི་ཡམ་ནས་ལྕགས་རིགས་བར་གྱི་(འབྱུང་རྒྱུའི་རེའུ་མིག་ནང་དུ་བསྒྲིགས་པ་ལྟར།)རང་བྱུང་དུ་ཡོད་པའི་འབྱུང་རྒྱུ་མང་པོ་ཞིག་གྲུབ་ཀྱིན་ཡོད། མ་མཐའ་ཡང་ང་ཚོའི་ཉི་མའི་བསགས་ཕུང་གི་ཆ་ 0.4 ཡོད་པའི་སྐར་མ་ཞིག་ཡིན་ན། བོངས་ཚད་ཆེ་རུ་སོང་ནས་མཐའ་མར་སྐར་ཆེན་དམར་པོ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་འགྲོ། སྐར་ཆེན་ཞིག་འཐོར་སྐབས། ཁུབ་(cobalt)ནས་ཡུ་རེ་ནི་ཡམ་(uranium)ཞེས་པའི་བར་དུ་ཡོད་པའི་འབྱུང་རྒྱུ་ཅུང་ལྕི་བའི་རིགས་འབོར་ཆེན་ཞིག་གྲུབ་ཀྱིན་ཡོད། དེ་ནས་སྐར་མ་དེའི་གས་ཐོར་དུ་གྱུར་པའི་བེམ་རྫས་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཅུང་ལྕི་བའི་འབྱུང་རྒྱུ་འབོར་ཆེན་ལྡན་པའི་སྐར་མ་གསར་པའི་ཚོགས་ཁག་ཅིག་གི་ཆ་ཤས་སུ་འགྱུར་ཞིང་། གས་ཐོར་གྱི་ཤུལ་དུ་ལུས་པའི་ས་སྙིང་ནི་སྐར་མའི་ལྷག་ལུས་ཤིག་ཡིན་ཏེ། སྐར་ཆུང་འོད་དཀར་ཞིག་གམ། བར་རྡུལ་སྐར་མ་ཞིག་དང་། ཡང་ན། དེའི་གཏོས་ལ་ཚད་གཞིས་འདངས་ན། བུ་ག་ནག་པོ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་འགྲོ།

ཟུང་སྐར་རམ་སྐར་མ་དུ་མ་འདུས་པའི་སྒྲིག་འཛུགས་ནི་སྐར་མ་གཉིས་དང་། ཡང་ན༑ དེ་ལས་མང་བའི་སྐར་མས་གྲུབ་ཡོད། སྐར་མའི་སྒྲིག་འཛུགས་དེ་ལྟ་བུ་ནི་འཐེན་ཤུགས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་གཅིག་གི་འོག་ཏུ་གནས་ཤིང་། གཏན་འཇགས་ཡིན་པའི་འཁོར་ལམ་ཞིག་ཏུ་ཕན་ཚུན་ལ་བསྐོར་བ་བརྒྱབ་ཀྱིན་ཡོད། འདི་ལྟ་བུའི་སྐར་མའི་འཁོར་ལམ་གྱི་བར་ཐག་ཉེ་ན། ཕན་ཚུན་གྱི་བར་དུ་གྲུབ་པའི་འཐེན་ཤུགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་དེས་སོ་སོའི་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ཐོག་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ངེས་ཅན་ཞིག་ཐེབས་ཐུབ།

ཉི་མ་རྣམས་ཀྱི་ཆེ་ཆུང་གི་འབྲེལ་བ།

ང་ཚོའི་ཉི་མ་ལས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་སྐར་མའི་དཔེ་མཚོན་ཁག་ཅིག་བཞག་ན། སྐར་ཆེན་སན་ཋོར་རེ་ནི།(Apha Centauri) མཚན་མོར་ནམ་མཁར་ཡོད་པའི་སྐར་མ་འོད་ཆེ་ཤོས་གསུམ་པ་ཡིན་ཞིང་། སན་ཋོར་རེ་ཞེས་པའི་ལྷོའི་སྐར་ཁྱིམ་ནང་གི་སྐར་མ་འོད་ཆེ་ཤོས་ཡིན། སྐར་ཆེན་གྱི་སྒྲིག་འཛུགས་འདི་ནི་ང་ཚོའི་ཉི་མ་ནས་འོད་ལོ་ 4.37 གྱིས་ཆོད་པའི་ཡུལ་དུ་ཡོད་པས། ང་ཚོའི་ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་དང་ཐག་ཉེ་ཤོས་ཀྱི་སྐར་མའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཤིག་ཡིན། དེ་ནི་མཚན་མོར་ང་ཚོའི་མིག་ལམ་དུ་སྐར་མ་གཅིག་ཏུ་སྣང་ཡང་། སྐར་ཆེན་སན་ཋོར་རེ་ནི་ཟུང་སྐར་གྱི་སྒྲིག་འཛུགས་ཤིག་ཡིན། (དེ་གཉིས་ལ་སྐར་ཆེན་སན་ཋོར་རེ་ ཀ༽ དང་། ཁ༽ ཞེས་ཟེར་གྱིན་ཡོད།) སྐར་ཆེན་སན་ཋོར་རེ་ ཀ༽ ནི་ཚངས་ཐིག་ཏུ་གཞལ་ན། ང་ཚོའི་ཉི་མ་ལས་ལྡབ་ 2.23 གྱིས་ཆེ་བར་མ་ཟད། འོད་ཀྱི་བཀྲག་མདངས་ཀྱང་ལྡབ་ 1.5 ཡིས་ཆེ་བ་ཡིན། སྐར་ཆེན་སན་ཋོར་རེ་ ཁ༽ དེའི་ཚངས་ཐིག་ལ་ང་ཚོའི་ཉི་མའི་ཚངས་ཐིག་ 0.87 དང་། འོད་ཀྱི་བཀྲག་མདངས་ 0.5 ཙམ་ཡོད།

ས་རི་ནི། བྷོའོ་ཊེ་(Bootes) ཞེས་པའི་སྐར་ཁྱིམ་དུ་ཡོད་པ་དང་། སྐར་མ་འདི་དང་སའི་གོ་ལའི་བར་གྱི་རྒྱང་ཐག་ནི་འོད་ལོ་ 36.7 ཙམ་ཡིན་པས། ལྟོས་ས་ལྟོས་འཇོག་གིས་བཤད་ན། སྐར་མ་ས་རི་ཡང་ང་ཚོ་དང་ཐག་ཉེ་པོ་ཡིན། སྐར་མ་ཝེ་གྷ་དང་སེ་རེ་ (Vega and Sirius) བཞིན། ཉི་མའི་ཉེ་འདབས་སུ་ཡོད་པའི་སྐར་མ་དག་གི་ཁྲོད་དུ་འོད་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཡིན། སྐར་མ་ས་རི་ནི་སྐར་ཆེན་དམར་པོ་ཞིག་དང་། ང་ཚོའི་ཉི་མ་ལྟ་བུ་ཉེར་ལྔ་ཡོད། འོད་ཀྱི་བཀྲག་མདངས་ལྡབ་བརྒྱ་དང་བཅུ་ཡིས་ཆེ་བ་ཡིན།

སྣར་མ་ནི། འོད་ལོ་དྲུག་ཅུ་རེ་ལྔས་ཆོད་པའི་སར་ཡོད་པའི་སྐར་ཆེན་ལི་ཁྲི་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ཁྱིམ་བཅུ་གཉིས་ལས་གླང་གི་ཁྱིམ་དུ་ཡོད། སྐར་མ་འདི་ནི་སྐར་ཁྱིམ་དེའི་ནང་དུ་འོད་ཆེ་ཤོས་དང་། མཚན་མོའི་མཁའ་དབྱིངས་ཀྱི་སྐར་མ་འོད་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཡིན། སྣར་མའི་བོངས་ཚད་ནི་ང་ཚོའི་ཉི་མ་ལྟ་བུ་ཉེར་གཉིས་དང་། འོད་ཀྱི་བཀྲག་མདངས་ལྡབ་ལྔ་བརྒྱ་དང་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱིས་ཆེ་བ་ཡིན།

ལག་ནི། མཚན་མོའི་མཁའ་དབྱིངས་སུ་འོད་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་སྐར་མ་དགུ་པ་ཡིན་ཞིང་། འོད་ལོ་དྲུག་བརྒྱ་བཞི་བཅུའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་ལ། འོ་རན་ཞེས་པའི་སྐར་ཁྱིམ་ནང་གི་སྐར་མ་འོད་ཆེ་ཤོས་གཉིས་པ་དེ་ཡིན། ལག་ནི་སྐར་ཆེན་དམར་པོ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད་པ་དང་། དེའི་ཚངས་ཕྱེད་ནི་ང་ཚོའི་ཉི་མའི་ཚངས་ཕྱེད་ལས་ལྡབ་ 950 ནས་ 1200 ཡིས་ཆེ་ཞིང་། གལ་སྲིད་སྐར་མ་འདི་ང་ཚོའི་ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་དབུས་སུ་ཡོད་ན། དེའི་ཕྱི་ངོས་ནི་སྐར་ཕྲན་གྱི་སྐ་རགས་ལས་བརྒལ་ཞིང་། ཕལ་ཆེར་ཕུར་བུ་དང་། དེའི་ཕ་རོལ་ཏུ་སླེབ་རྒྱུ་རེད། དེ་ལྟར་ལྷག་པ་དང་། པ་སངས། སའི་གོ་ལ། མིག་དམར་བཅས་ནི་དེའི་ནང་དུ་ཐིམ་ངེས་ཡིན།

ཕྱིའི་རྒྱུ་སྐར།

ཕྱིའི་རྒྱུ་སྐར་རམ་ཉི་མ་གཞན་གྱི་རྒྱུ་སྐར་ཞེས་པ་ནི། ང་ཚོའི་ཉི་མ་མ་ཡིན་པའི་སྐར་མ་གཞན་དང་། ཡང་ན། སྐར་མའི་ལྷག་ལུས་སམ་སྐར་ཆུང་རྒྱ་སྨུག་སོགས་ལ་འཁོར་བསྐྱོད་བྱེད་པའི་རྒྱུ་སྐར་ཞིག་ཡིན།(དཔེ་རིས་ལྔ་པ་དང་དྲུག་པར་གཟིགས།) ང་ཚོའི་ཉེ་འགྲམ་གྱི་སྐར་མ་དག་ལ་སའི་གོ་ལའི་ཐོག་ནས་ཞིབ་འཇུག་དཀའ་ཚེགས་ཅན་མང་པོ་བྱས་ཡོད་པ་དང་། གཞན་ཡང་ན་སའི་ཁེཔ་ལར་འཚོལ་ཞིབ་(NASA’s Kepler Mission)ལ་ལམ་ལྷོང་བྱུང་བའི་འབྲས་བུ་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་སྐར་མ་བརྒྱ་ཕྲག་ལ་འཁོར་བསྐྱོད་བྱེད་པའི་རྒྱུ་སྐར་གསར་པ་ཆིག་སྟོང་བདུན་བརྒྱ་ལྷག་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཐུབ་ཡོད། དེའི་སྟབས་ཀྱིས་གནམ་སྐར་རིག་པ་བ་ཚོས་ཉིན་རེར་རྒྱུ་སྐར་གསར་པ་རྙེད་ཅིང་། ཉེ་ལམ་ན་སའི་ཁེཔ་ལར་གྱི་ཚན་རིག་པ་ཚོས་བརྗོད་པ་ལྟར་ན། ཁོང་ཚོས་ད་ལྟའི་ཆ་ལ་རྒྱུ་སྐར་གྱི་སྒྲིག་འཛུགས་གསར་པ་སུམ་བརྒྱ་བཅུ་བཞི་ཙམ་རྙེད་ཡོད་པ་དང་། དེ་དག་ལ་ཁྱོན་བསྡོམས་རྒྱུ་སྐར་བརྒྱད་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་ཡོད་པ་རེད། རྒྱུ་སྐར་གྱི་སྒྲིག་འཛུགས་དེ་ལྟ་བུ་ཁག་གཅིག་ལ་སོ་སོའི་ཉི་མར་བསྐོར་བ་བྱེད་པའི་གོ་ལ་དྲུག་རེ་ཡོད་ཅིང་། དེ་བཞིན་སྐར་མ་ཞིག་ལ་བསྐོར་བ་མི་བྱེད་པའི་རྒྱུ་སྐར་འཁྱམ་པོའང་ཡོད་པ་དང་། དེ་དག་ནི་རྒྱུ་སྐར་གྱི་རིགས་གཞན་ཞིག་ཏུ་འབྱེད་ཅིང་། ལྷག་པར་རྒྱུ་སྐར་འཁྱམ་པོ་དེ་རླངས་གཟུགས་ཀྱི་གོ་ལ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་ན། སྐབས་རེར་དེ་ནི་སྐར་ཆུང་རྒྱ་སྨུག་གི་ནང་གསེས་ཤིག་ཏུ་བགྲང་གིན་ཡོད།

གནམ་སྐར་རིག་པ་བ་ཚོས་གོ་ལ་གསར་པ་ལྔ་བཅུ་ལྷག་གི་རླུང་ཁམས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཐུབ་པ་རེད། རླུང་ཁམས་དེ་དག་གི་ནང་དུ་ཆུ་དང་། དབྱང་གཉིས་སོལ་འགྱུར། མྱགས་རླངས། སོ་ཌི་ཡམ། ཆུ་རླངས་སོགས་ཡོད་པའི་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད། GJ 436b དང་ Kepler-7b ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་རྒྱུ་སྐར་དག་གི་རླུང་ཁམས་ཀྱི་ནང་དུ་དོན་དངོས་ཀྱི་སྤྲིན་པའང་ཡོད་པར་རྟོགས་ཡོད།

དཔེ་རིས་ལྔ་པ། ཕྱིའི་རྒྱུ་སྐར་ཞིག་ཉི་མའི་མདུན་དུ་འགྲོ་བཞིན་པ།

རྒྱུ་སྐར་མང་པོ་ཞིག་ནི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་ཁྱད་མཚར་པོ་ཡིན་ཞིང་། གཤམ་དུ་དཔེ་མཚོན་འགའ་དྲངས་ན།

OJLE-TR-56b ཞེས་པའི་རྒྱུ་སྐར་འདི་ལ་རླུང་ཁམས་ཤིན་ཏུ་ཚ་པོ་ཞིག་ཡོད་པས། དེའི་ནང་དུ་ལྕགས་ཀྱི་རླངས་གཟུགས་ལས་གྲུབ་པའི་སྤྲིན་པ་ཡོད་ཅིང་། རྒྱུ་སྐར་དེའི་ཐོག་ལ་ལྕགས་ཀྱི་གཤེར་ཁུའི་ཆར་པ་འབབ་ཀྱིན་ཡོད།

1SWASP J140747.93-394542.6 ཞེས་པའི་སྐར་མ་འདི་ལ་བསྐོར་བ་བྱེད་པའི་གཟུགས་ཕུང་ཞིག་ཡོད་པ་དེར་སྤེན་པའི་འོད་དཀྲིས་ལས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་འོད་དཀྲིས་ཀྱི་སྒྲིག་འཛུགས་ཤིག་གིས་བསྐོར་ཡོད།

55 Cancrie ཞེས་པའི་རྒྱུ་སྐར་འདི་ནི་སའི་གོ་ལ་ནས་འོད་ལོ་བཞི་བཅུས་ཆོད་པའི་མཚམས་སུ་ཡོད་པ་དང་། ང་ཚོའི་གོ་ལ་ལྟ་བུ་གཉིས་ཙམ་ཡོད་ལ། དེའི་བཀོད་པ་ནི་འདུས་ཚད་ཤིན་ཏུ་མཐོ་བའི་སོལ་ཡིན་པས། རྒྱུ་སྐར་འདིའི་ཕྱི་སྐོགས་ཀྱི་སུམ་ཆ་གཅིག་སྲ་འཐས་ཡིན་པའི་རྡོ་རྗེ་ཕ་ལམ་གྱིས་གྲུབ་ཡོད།

Gliese 436b ཞེས་པའི་རྒྱུ་སྐར་འདི་ལ་འཁྱགས་རོམ་གྱི་ཕྱི་ངོས་ཤིག་ཡོད་པ་དང་། དེ་ནི་རྟག་ཏུ་ 439°C ཡི་དྲོད་ཚད་དུ་འབར་བཞིན་ཡོད་ལ། རྒྱུ་སྐར་འདི་ལ་འཐེན་ཤུགས་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་དེས་འཁྱགས་རོམ་བཞུས་པའི་ཆུ་དེ་སྲ་འཐས་ཡིན་པའི་སོ་སོའི་ས་སྙིང་གི་ཕྱོགས་སུ་འཐེན་གྱི་ཡོད་པས། ཕྱི་ངོས་ཀྱི་འཁྱགས་རོམ་ཇི་ལྟར་བཞུས་ཀྱང་དེ་ལས་བྱུང་བའི་ཆུ་ནི་ནམ་ཡང་རླངས་པར་འགྱུར་མི་ཐུབ།

HD 189773b ཞེས་པའི་རྒྱུ་སྐར་ལ་སི་ལི་ཀོན་(silicon)གྱི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ལས་གྲུབ་པའི་རླུང་ཁམས་ཤིག་ཡོད་ཅིང་། དེ་ལ་དྲོད་ཚད་ཤིན་ཏུ་མཐོན་པོ་ཞིག་ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དེ་རྣམས་ཤེལ་དུ་འགྱུར་བ་དང་། ཤེལ་དེ་ཡང་དུས་ཚོད་གཅིག་ལ་སྤྱི་ལེ་ 6,400 རྒྱུ་བའི་རླུང་དྲག་པོ་ཞིག་གི་རྐྱེན་པས་འཕྲེད་གསེག་ཏུ་མར་འབབ་ཀྱིན་ཡོད།

Gliese 581c ཞེས་པ་ནི། ཚེ་སྲོག་གི་རྟེན་གཞི་བྱེད་སྲིད་པའི་རྒྱུ་སྐར་གསུམ་ཡོད་པའི་ནང་གི་གཅིག་ཡིན། རྒྱུ་སྐར་འདི་ནི་སྐར་ཆུང་དམར་པོ་ཞིག་ལ་བསྐོར་བ་བྱེད་པ་དང་། དེ་གཉིས་ཀྱི་འཁོར་བསྐྱོད་ཀྱི་འགྲོས་མཉམ་པས། ང་ཚོའི་ཟླ་བ་ལྟར་རྒྱུ་སྐར་དེའི་ཕྱོགས་ངོས་གཅིག་ནི་རྟག་ཏུ་ཉི་མར་འཁོར་ཡོད། དེའི་དབང་གིས་ཕྱོགས་ངོས་གཅིག་ཤིན་ཏུ་ཚ་པོ་ཡིན་ཡང་། ཕྱོགས་ངོས་གཞན་དེ་ཤིན་ཏུ་གྲང་མོ་ཡིན། འོན་ཀྱང་། ཚ་གྲང་དེ་གཉིས་ཀྱི་བར་མཚམས་སུ་ཡོད་པའི་ས་ཁུལ་དོག་མོ་དེས་འགྲོ་བ་མི་དང་མཚུངས་པའི་ཚེ་སྲོག་ཅིག་གི་རྟེན་གཞི་བྱེད་སྲིད།

དཔེ་རིས་དྲུག་པ།

རི་མོ་བ་ཞིག་གིས་བྲིས་པའི་སྐར་མ་ཞིག་ལ་བསྐོར་བ་བྱེད་པའི་ཕྱིའི་རྒྱུ་སྐར་ཞིག་གི་གཟུགས་བརྙན།

གནམ་སྐར་རིག་པ་བ་ཚོས་ཕྱིའི་རྒྱུ་སྐར་ཞིག་ལ་འཚོ་རླུང་ངེས་ཅན་ཡོད་པའི་རླུང་ཁམས་ཤིག་རྙེད་ན། གོ་ལ་གཞན་གྱི་སྐྱེ་ལྡན་འཚོ་གནས་ཤིག་གིས་རླུང་ཁམས་དེ་བསྐྲུན་པ་ཤེས་རྒྱུ་རེད། ཚེ་སྲོག་གི་རྟེན་གཞི་ཡིན་སྲིད་པའི་གོ་ལ་དག་གི་གནས་ཚུལ་རྒྱས་པར་རྟོགས་པར་ habital-exoplanets-catalog ཞེས་ཚིག་འདི་བརྒྱུད་ནས་དྲྭ་རྒྱའི་ཐོག་ཏུ་འཚོལ་རོགས།

སྐར་སྤྲིན་དང་དགུ་ཚིགས།

སྐར་སྤྲིན།

སྐར་སྤྲིན་ (Nebula: སྤྲིན་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ལ་ཋིན་གྱི་ཚིག་ཅིག་) ནི་རང་བྱུང་གི་འབྱུང་རྒྱུ་ཡང་རླུང་དང་། ཧེ་ལི་ཡམ། ད་དུང་གློག་ལྡན་རྡུལ་ཕྲན་དུ་གྱུར་པའི་རླངས་གཟུགས་རྣམས་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་སྐར་མ་ཁག་གི་བར་གྱི་རྡུལ་སྤྲིན་ཡིན་ཞིང་། སྐར་སྤྲིན་ཕལ་ཆེ་བ་ནི་མཐའ་ཡས་པའི་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། ཚངས་ཐིག་ལ་འོད་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་གི་ཚད་ཅིག་ཡོད། སྤྱིར་སྐར་སྤྲིན་ནི་སོ་སོའི་ཉེ་འཁོར་དུ་ཡོད་པའི་མཁའ་དབྱིངས་ལས་འདུས་ཚད་མཐོ་ཡང་། དེ་དག་ཕལ་ཆེ་བ་སའི་གོ་ལའི་ཁོར་ཡུག་ཅིག་ཏུ་བྱུང་བའི་རྫས་མེད་སྟོང་ཆ་གང་རུང་ཞིག་དང་བསྡུར་ན། འདུས་ཚད་ཤིན་ཏུ་དམའ་བོ་ཡིན་ལ། སའི་གོ་ལའི་གཏོས་དང་མཉམ་པའི་སྐར་སྤྲིན་ཞིག་ལའང་སྤྱི་རྒྱ་(kilogram) དུ་མའི་བསགས་ཕུང་གི་ཚད་ལས་མེད། སྐར་སྤྲིན་ནི་ལན་རེར་སྐར་མ་འབྱུང་ས་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དེ་རུ་རླངས་གཟུགས་དང་། ཐལ་རྡུལ། ད་དུང་རྒྱུ་རྫས་གཞན་རྣམས་གྲུབ་ནས་གཞི་གཅིག་ཏུ་འདུས་ཏེ། གཟུགས་ཕུང་ཆེན་པོར་འགྱུར་ཞིང་། གཟུགས་ཕུང་ཆེན་པོ་དེས་ད་དུང་བེམ་རྫས་ཚུར་བསྡུས་ནས་མཐའ་མར་སྐར་མ་གྲུབ་པའི་བོངས་ཚད་ལོན་པ་དང་། ཤུལ་དུ་ལྷག་པའི་རྒྱུ་རྫས་ཀྱིས་ང་ཚོའི་ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་ནང་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱུ་སྐར་ལྟ་བུ་གྲུབ་པར་འདོད་ཀྱིན་ཡོད། སྐར་སྤྲིན་གྱི་དབུས་སུ་གྲུབ་པའི་སྐར་ཆེན་དག་ལས་འཕྲོས་པའི་སྨུག་ཕྱིའི་འགྱེད་འཕྲོ་དག་གིས་ཉེ་འཁོར་གྱི་རླངས་གཟུགས་རྣམས་གློག་ལྡན་གྱི་རྡུལ་དུ་བསྒྱུར་ཞིང་། དེ་དག་ནི་སྣང་དུ་རུང་བའི་འོད་ཀྱི་རླབས་རྒྱུན་དུ་ང་ཚོར་སྣང་ཐུབ་ཀྱིན་ཡོད།

སྐར་སྤྲིན་ཁག་ཅིག་ནི་སྐར་ཆེན་གས་འཐོར་གྱི་མཇུག་འབྲས་སུ་འབྱུང་བ་དང་། སྐར་ཆེན་གས་འཐོར་ནི་ཚེ་ཐག་ཐུང་བའི་སྐར་མ་ཆེན་པོའི་རིགས་ཀྱི་འཆི་ཁའི་འཐབ་རྩོད་ཅིག་ཡིན་ཞིང་། གས་འཐོར་གྱི་སྟོབས་ཤུགས་དང་། སྟོབས་ཤུགས་དེས་བསྐྱེད་ཐུབ་པའི་ཚགས་དམ་པོའི་གཟུགས་ཕུང་གཉིས་ཀྱིས་སྐར་ཆེན་འཐོར་བའི་རྒྱུ་རྫས་རྣམས་གློག་ལྡན་དུ་བསྒྱུར་གྱི་ཡོད། འདིའི་དཔེ་མཚོན་ལེགས་ཤོས་ཤིག་ནི་གླང་གི་ཁྱིམ་དུ་ཡོད་པའི་སྡིག་སྲིན་སྐར་སྤྲིན་དེ་ཡིན། (འདི་ནི་རྒྱ་ནག་གི་གནམ་སྐར་རིག་པ་བ་ཞིག་གིས་ 1054 ལོར་ཟིན་བྲིས་སུ་བཏབ་པའི་བཀྲག་མདངས་ཆེ་བའི་སྐར་ཆེན་གས་འཐོར་དེ་ཡིན་ལ། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐར་ཆེན་གས་འཐོར་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱས་པའི་མཁའ་དབྱིངས་ཀྱི་གཟུགས་ཕུང་ཐོག་མ་དེ་ཆགས་ཡོད།) དཔེ་རིས་བདུན་པར་གཟིགས།

དཔེ་རིས་བདུན་པ།

འདི་ནི་ཆ་ཤས་མང་པོ་བསྒྲིགས་ནས་གྲུབ་པའི་སྡིག་སྲིན་སྐར་སྤྲིན་གྱི་སྣང་བརྙན་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ན་སའི་ཧ་བྷོལ་མཁའ་དབྱིངས་རྒྱང་ཤེལ་གྱིས་དཔར་བླངས་པའི་ཁྲོད་དུ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཆགས་ཡོད། ཞེང་ཚད་ལ་འོད་ལོ་དྲུག་ཙམ་ཡོད་ཅིང་། ད་དུང་རྒྱ་སྐྱེད་བཞིན་པའི་སྐར་ཆེན་གས་འཐོར་ཞིག་གི་ལྷག་ལུས་ཡིན། ལི་ཁྲི་ཡིན་པའི་རྩ་རྒྱུས་དེ་རྣམས་ཕལ་ཆེ་བ་ནི་ཡང་རླུང་གིས་གྲུབ་པའི་སྐར་མའི་ལྷག་ལུས་ཀྱི་ཆག་གྲུམ་ཡིན། དེ་དག་གི་ལྟེ་བར་མྱུར་པོར་འཁོར་བསྐྱོད་བྱེད་པའི་བར་རྡུལ་སྐར་མ་ནི། སྐར་སྤྲིན་གྱི་ནང་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པའི་སྔོ་མདོག་གི་འོད་སྣང་དེ་སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་འཕྲུལ་འཁོར་ཡིན་ལ། སྔོ་མདོག་གི་འོད་སྣང་དེ་ནི། བར་རྡུལ་སྐར་མ་ལས་འཕྲོས་པའི་ཁབ་ལེན་ཁྱབ་རྭའི་ཐིག་ལམ་ལ་ཕལ་ཆེར་འོད་ཀྱི་མྱུར་ཚད་དུ་འཁོར་བཞིན་པའི་གློག་རྡུལ་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་རེད། བར་རྡུལ་སྐར་མས་སྒྲོན་མཁར་ཞིག་དང་འདྲ་བར་འགྱེད་འཕྲོའི་འོད་ཟེར་ཆ་གཅིག་འབྱིན་ཞིང་། བར་རྡུལ་སྐར་མའི་འཁོར་བསྐྱོད་ཀྱི་རྐྱེན་པས་འོད་ཟེར་དེ་གཉིས་ལ་སྐར་ཆ་གཅིག་གི་ནང་དུ་ཐེངས་སུམ་ཅུ་འཕར་ཆག་འབྱུང་གི་ཡོད།

གས་འཐོར་དེའི་རྗེས་སུ་གྲུབ་པའི་གཟུགས་ཕུང་ཚགས་དམ་པོ་དེ་ནི། སྡིག་སྲིན་སྐར་སྤྲིན་གྱི་ལྟེ་བར་གནས་ཡོད་པ་དང་། ད་ལྟ་བར་རྡུལ་གྱི་སྐར་མ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་ལ། བར་རྡུལ་གྱི་སྐར་མ་ཞེས་པ་ནི་གས་འཐོར་བྱུང་བའི་སྐར་མ་ཞིག་གིས་བཙིར་ཞིང་མནན་པའི་ས་སྙིང་ཤིན་ཏུ་ཚགས་དམ་པོ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། སྐར་སྤྲིན་ཁག་ཅིག་ནི་རྒྱུ་སྐར་རང་བཞིན་གྱི་སྐར་སྤྲིན་དུ་འགྱུར་སྲིད་ལ། དེ་ལྟར་འགྱུར་བ་ནི་ང་ཚོའི་ཉི་མ་ལྟ་བུའི་གཏོས་ཚད་ཆུང་བའི་སྐར་མ་ཞིག་གི་ཚེ་སྲོག་གི་རིམ་པ་མཐའ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཐ་ན་ང་ཚོའི་ཉི་མའི་བསགས་ཕུང་ལྟ་བུ་བརྒྱད་ནས་བཅུ་ཡོད་པའི་སྐར་མའང་སྐར་ཆེན་དམར་པོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཏེ༑ རང་གི་རླུང་ཁམས་ཀྱི་ནང་དུ་ནུས་ཤུགས་ཆེ་རུ་སོང་བའི་དབང་གིས་སོ་སོའི་བང་རིམ་ཕྱི་མ་དག་སྟོང་འགྲོ་གིན་ཡོད།

སྐར་སྤྲིན་ལ་རིགས་གཙོ་བོ་བཞི་ཡོད་པ་ནི།

H II regions ཞེས་པ་ནི་གློག་ལྡན་དུ་གྱུར་པའི་ཡང་རླུང་འདུས་ཤིང་། གང་སར་འཐོར་བའི་སྐར་སྤྲིན་ཆེན་པོ་ཞིག་སྟེ། དཔེར་ན། སྐར་སྤྲིན་གྲུ་གདུང་ཅན་དང་། སྐར་སྤྲིན་གླག་རྒོད་ལྟ་བུ་ཡིན།

རྒྱུ་སྐར་རང་བཞིན་གྱི་སྐར་སྤྲིན་ནི། དཔེར་ན། སྐར་སྤྲིན་བྱི་ལའི་མིག་འབྲས་ཅན་ཡིན།

གྲིབ་གཟུགས་ཀྱི་སྐར་སྤྲིན་ནི། དཔེར་ན། སྐར་སྤྲིན་རྟ་མགོ་ཅན་ཡིན།

སྐར་ཆེན་གས་འཐོར་གྱི་ལྷག་ལུས་སྐར་སྤྲིན་ནི། སྐར་སྤྲིན་སྡིག་སྲིན་དང་། སྐར་སྤྲིན་ཋེ་ཁོ་(Tycho)ཡིན།

དགུ་ཚིགས།

དགུ་ཚིགས་ནི་འཐེན་ཤུགས་གཅིག་གིས་བཅིངས་པའི་སྐར་མ་དང་། སྐར་མའི་ལྷག་ལུས། སྐར་མའི་བར་གྱི་རླངས་གཟུགས། ཐལ་རྡུལ། ནག་རྫས་བཅས་ཀྱི་སྒྲིག་འཛུགས་ཤིག་ཡིན། galaxy ཞེས་པའི་དབྱིན་ཡིག་གི་ཚིག་འདིའི་འབྱུང་ཁུངས་ནི་གྷི་རི་སིའི་ཐ་སྙད་ galaxias ཞེས་པ་འདི་ཡིན་ལ། དེ་ནི་སྐྱ་བོའི་དོན་ཡིན། (དགུ་ཚིགས་སྐྱ་མོའི་དོན་སྟོན་པའི་ཚིག་ཅིག་རེད།) དགུ་ཚིགས་རྣམས་ནི་སོ་སོའི་ཆགས་དབྱིབས་ལ་བལྟས་ནས་རྣམ་གྲངས་སུ་འབྱེད་ཆོག་པ་སྟེ། འཇོང་དབྱིབས་ཅན་དང་། འཁྱིར་འཁོར་གྱི་དབྱིབས་ཅན། དབྱིབས་ངེས་མེད་ཅན་སོགས་ཡོད། དགུ་ཚིགས་ལ་རིགས་མི་འདྲ་བའི་སྐོར་ཚོ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི། དགུ་ཚིགས་ཉ་སོག་དང་། དགུ་ཚིགས་འཁྱིལ་འཁོར་མ། དགུ་ཚིགས་འཕྲེད་ཤིང་འཁྱིལ་འཁོར་མ། ད་དུང་དགུ་ཚིགས་ཀྱི་དབྱིབས་གཟུགས་གཞན་ཡང་ཡོད་པ་རེད།

དགུ་ཚིགས་ཉ་སོག་ནི། འཇོང་དབྱིབས་ཅན་གྱི་དགུ་ཚིགས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། དགུ་ཚིགས་དེའི་འོད་ཀོར་ནང་དུ་ཡོད་པའི་སྐར་མ་རྣམས་ལྟེ་བ་གཅིག་པའི་ཉ་སོག་གི་ཤུན་སྐོགས་ཀྱི་དབྱིབས་ལྟར་གྲུབ་ཡོད། ཉ་སོག་གི་ཤུན་སྐོགས་དང་མཚུངས་པའི་བཀོད་པ་དེ་ནི། དགུ་ཚིགས་ཆེན་པོ་ཞིག་གིས་སོ་སོའི་འགྲོ་རོགས་དགུ་ཚིགས་ཆུང་བ་ཞིག་ནང་དུ་བསྡུས་པའི་སྐབས་སུ་འབྱུང་བར་འདོད་ཀྱིན་ཡོད།

དགུ་ཚིགས་འཁྱིར་འཁོར་མ་ནི། ཤོག་འཁོར་ (pinwheel)ལྟར་འཁྱིར་བའི་དགུ་ཚིགས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། དགུ་ཚིགས་འདིའི་རིགས་ཀྱི་ནང་དུ་འདུས་པའི་སྐར་མ་དང་། སྣང་དུ་རུང་བའི་རྒྱུ་རྫས་གཞན་རྣམས་ཕལ་ཆེ་བ་ནི་སྙོམས་ངོས་(plane)གཅིག་ཏུ་གནས་ཡོད་ཀྱང་། དགུ་ཚིགས་འཁྱིར་འཁོར་མ་ཞིག་གི་བསགས་ཕུང་མང་ཆེ་བ་ནི། སྣང་དུ་རུང་བའི་སྐར་མའི་ཕ་རོལ་ཏུའང་ཁྱབ་པའི་ནག་རྫས་ཀྱི་འོད་ཀོར་ཟླུམ་པོའི་ནང་དུ་གནས་ཡོད། དགུ་ཚིགས་འཁྱིར་འཁོར་མ་ཕལ་ཆེ་བ་ལ་ཐད་དྲང་ཡིན་པའི་འཕྲེད་ཤིང་གི་དབྱིབས་ཅན་གྱི་སྐར་མའི་ཁྱུ་ཞིག་ཡོད་པ་དང་། དེ་ནི་དགུ་ཚིགས་ཀྱི་དཀྱིལ་སྙིང་ནས་འཁྱིར་འཁོར་གྱི་ཡན་ལག་གཉིས་འབྱུང་བཞིན་པའི་ཕྱོགས་གཉིས་ཀར་འཐེན་ཡོད། ང་ཚོའི་དགུ་ཚིགས་སྐྱ་མོ་ནི་དགུ་ཚིགས་འཁྱིར་འཁོར་མ་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན།

སྐར་མ་སྟོང་ཕྲག་འགའ་(103)ཡོད་པའི་དགུ་ཚིགས་ཆུང་བ་ནས་སྐར་མ་ཁྲག་ཁྲིག་ཆེན་པོ་བརྒྱ་ཕྲག་(1014)ཡོད་པའི་དགུ་ཚིགས་ཆེན་པོའི་བར་དུ་དགུ་ཚིགས་ལ་ཆེ་ཆུང་འདྲ་མིན་ཞིག་མཆིས་ཤིང་། སྐར་མ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་དགུ་ཚིགས་རང་གི་བསགས་ཕུང་གི་དཀྱིལ་སྙིང་ལ་བསྐོར་བ་རྒྱག་གིན་ཡོད། དགུ་ཚིགས་མང་པོ་ཞིག་ལ་སོ་སོའི་རྩོལ་ལྡན་གྱི་དཀྱིལ་སྙིང་དུ་བུ་ག་ནག་པོ་ཞིག་ཡོད་པར་འདོད་པ་དང་། ང་ཚོའི་དགུ་ཚིགས་སྐྱ་མོའི་དཀྱིལ་སྙིང་དུ་ཡོད་པའི་བུ་ག་ནག་པོ་དེ་ལ་ Sagittarius A* ཞེས་ཟེར་ཞིང་། དེའི་གཏོས་ནི་ང་ཚོའི་ཉི་མ་ལྟ་བུ་ས་ཡ་བཞི་ཙམ་ཡོད། དགུ་ཚིགས་ཀྱི་བར་དུ་ཡོད་པའི་བར་སྣང་དུ་རླངས་གཟུགས་སྲབ་མོ་ཞིག་གིས་ཁེངས་ཡོད་པ་དང་། དེའི་ཆ་སྙོམས་ཀྱི་འདུས་ཚད་ནི་མི་ཊར་ཤོ་གཟུགས་མ་གཅིག་ལ་རྡུལ་ཕྲན་གཅིག་ལས་ཉུང་བ་ཡིན། དགུ་ཚིགས་ཕལ་ཆེ་བ་ནི་འཐེན་ཤུགས་ཀྱི་ཆ་ནས་འབྲེལ་ཡོད་སྡེ་ཁག་ཏུ་དབྱེ་ཡོད་པ་ལ་དགུ་ཚིགས་ཤོག་ཁག་དང་། དགུ་ཚིགས་ཚང་ཚིང་། དགུ་ཚིགས་ཚང་ཚིང་ཆེན་པོ་བཅས་ཡིན། ཚད་གཞི་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་གནས་རིམ་དུ་དགུ་ཚིགས་ཀྱི་འབྲེལ་ཡོད་སྡེ་ཁག་རྣམས་བྲེ་ཁ་ (sheet) དང་རྩ་རྒྱུས་ (filament) སོགས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་དུ་འབྱེད་ཅིང་། དེ་དག་ལ་མཐའ་ཡས་པའི་སྟོང་དབྱིངས་ཀྱིས་བསྐོར་ཡོད།

ངོ་མཚར་བའི་དགུ་ཚིགས་གཞན་ཞིག་ནི། ཨན་ཌི་རོ་མེ་ཌ་(Andromeda)དགུ་ཚིགས་ཡིན་ཞིང་། འདི་ནི་ང་ཚོའི་དགུ་ཚིགས་སྐྱ་མོ་དང་ཐག་ཉེ་ཤོས་ཀྱི་དགུ་ཚིགས་ཆེན་པོ་ཞིག་སྟེ། རགས་རྩིས་བྱས་ན་སའི་གོ་ལ་ནས་འོད་ལོ་ས་ཡ་གཉིས་དང་ཕྱེད་ཀའི་མཚམས་སུ་ཡོད་པའི་དགུ་ཚིགས་འཁྱིར་འཁོར་མ་ཞིག་ཡིན། དཔེ་དེབ་རྙིང་པའི་ནང་དུ་དགུ་ཚིགས་འདི་ལ་མཚམས་རེར་ཨན་ཌི་རོ་མེ་ཌ་སྐར་སྤྲིན་ཆེན་པོ་ཞེས་བརྗོད་འདུག (དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་སྟོད་དུ་ཚན་རིག་པ་ཝེ་སི་ཊོ-སི་ལི་ཕར་དང་།(Visto Slipher) ཨེ་ཌི་ཝིན་-ཧ་བྷོལ་ (Edwin Hubble)སོགས་ཀྱིས་དགུ་ཚིགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ངོ་མ་ར་སྤྲོད་མ་བྱས་པའི་ཡར་སྔོན་དུ་སྐར་སྤྲིན་ཞེས་པ་ནི། དགུ་ཚིགས་སྐྱ་མོའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པའི་དགུ་ཚིགས་རྣམས་ཐེ་བའི་མཁའ་དབྱིངས་ཀྱི་གཟུགས་ཕུང་ཆེན་པོ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་མཚོན་པའི་ཚིག་ཅིག་ཡིན།)

དེ་མཚུངས་ད་ལྟའི་ཤེས་རྟོགས་ལ་སའི་གོ་ལ་ནས་རྒྱང་ཐང་རིང་ཤོས་ཀྱི་དགུ་ཚིགས་ནི། EGS-zs8-1 ཞེས་པ་ཡིན་ཞིང་། དགུ་ཚིགས་འདི་ནི་བྱང་གི་སྐར་ཁྱིམ་བྷི་ལོ་ཊེ་ཞེས་པ་རུ་ཡོད་པ་དང་། སའི་གོ་ལ་ནས་འོད་ལོ་ཐེར་འབུམ་ 13.1 གི་མཚམས་སུ་ཡོད་ལ། དགུ་ཚིགས་སྐྱ་མོའི་བསགས་ཕུང་གི་བརྒྱ་ཆ་བཅོ་ལྔ་ཙམ་ཡིན། NGC 4414 ཞེས་པ་ནི་འཕྲེད་ཤིང་མེད་པའི་དགུ་ཚིགས་འཁྱིར་འཁོར་མ་གཞན་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། འོད་ལོ་ས་ཡ་དྲུག་ཅུ་རེ་གཉིས་ཡས་མས་ཀྱི་མཚམས་སུ་གནས་ཤིང་། སྐར་ཁྱིམ་ Coma Berenices ཞེས་པའི་ནང་དུ་ཡོད་པ་རེད། དཔེ་རིས་བརྒྱད་པར་གཟིགས།

དཔེ་རིས་བརྒྱད་པ།

NGC 4414 ཞེས་པའི་དགུ་ཚིགས་འདིའི་རྒྱང་ཐག་ནི་འོད་ལོ་དྲུག་ཅུ་རེ་གཉིས་ཡས་མས་ཤིག་ཡིན་པ་དང་། དེ་བཞིན་འདིའི་ཉེ་འཁོར་དུ་ཡོད་པའི་དགུ་ཚིགས་གཞན་གྱི་རྒྱང་ཐག་ཀྱང་གཏན་ཁེལ་བྱས་པས། འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཆེན་པོའི་རྒྱ་སྐྱེད་ཀྱི་ཚད་གཞིའི་སྐོར་ལ་གནམ་སྐར་རིག་པ་བ་ཚོར་ཡོད་པའི་ཤེས་རྟོགས་སྤྱི་ལ་ཕན་ཐོགས་བྱུང་ཡོད།

བུ་ག་ནག་པོ།

བུ་ག་ནག་པོ་ཞེས་པ་ནི་རྩིས་རིག་གི་ལམ་ནས་ངོས་འཛིན་བྱས་པའི་བར་སྣང་དུས་ཀྱི་གནས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། གནས་དེར་ཡོད་པའི་འཐེན་ཤུགས་ནི་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པས། རྡུལ་ཕྲ་རབ་དང་། ཡང་ན། གློག་ཤུགས་ཁབ་ལེན་གྱི་འགྱེད་འཕྲོ་སོགས་དེའི་འཐེན་ཤུགས་ལས་ཐར་མི་ཐུབ། སྐར་མའི་བསགས་ཕུང་གི་བུ་ག་ནག་པོ་ནི། རབ་ཏུ་ཆེ་བའི་སྐར་མ་རྣམས་སོ་སོའི་ཚེ་སྲོག་གི་འཁོར་ཡུན་གྱི་མཐའ་མར་རྡིབ་སྐུམ་བྱས་ནས་འདུས་ཚད་ཤིན་ཏུ་མཐོ་བའི་གོང་བུ་ཚགས་དམ་པོ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་དུས་འབྱུང་བར་འདོད་ཅིང་། སྣང་ཚུལ་འདིའི་ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་ཞིག་ནི། སོ་སོའི་གཟུགས་ཕུང་གི་ཆེ་ཆུང་ལ་བལྟས་ནས་གཞལ་བར་དཀའ་བའི་འཐེན་ཤུགས་ཀྱི་ཁྱབ་རྭ་ཞིག་གྲུབ་པ་དེ་ཡིན་ལ། དཔེར་ན། ང་ཚོའི་སའི་གོ་ལའི་གཏོས་དང་མཉམ་པའི་བུ་ག་ནག་པོ་འབྲིང་ཙམ་ཞིག་ལའང་ང་ཚོའི་ཉི་མའི་བསགས་ཕུང་དང་དེའི་འཐེན་ཤུགས་ལྟ་བུ་ཕལ་ཆེར་ལྡབ་ཆིག་སྟོང་གིས་ཆེ་བ་ཡོད། བར་རྡུལ་སྐར་མ་ནི་འཐེན་ཤུགས་ཀྱི་འོག་ཏུ་རྡིབ་སྐུམ་བྱས་ཤིང་། བུ་ག་ནག་པོ་ཐོག་མར་གྲུབ་པར་བྱེད་པའི་གོང་བུ་ཚགས་དམ་པོ་ཞིག་ཡིན་པར་རྟོགས་རྒྱུ་དེ་གནམ་སྐར་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་དངོས་དོན་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་སྲིད། བུ་ག་ནག་པོ་ཞིག་གྲུབ་རྗེས་དེས་མུ་མཐུད་དུ་ཉེ་འཁོར་གྱི་བསགས་ཕུང་རྣམས་འཇིབ་པར་མ་ཟད། སྐར་མ་དང་བུ་ག་ནག་པོ་གཞན་ཡང་རང་གི་ཁོངས་སུ་སྡུད་བཞིན་རང་ཉིད་རྒྱ་སྐྱེད་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད།

བུ་ག་ནག་པོའི་དཔེ་མཚོན་གྱི་རི་མོ་ཞིག

དཔེ་རིས་དགུ་པ་ནི་ང་ཚོའི་དངོས་ཡོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་སྣང་བརྙན་ཞིག་ཡིན་ལ། སྣང་བརྙན་འདི་ནི་ལོ་ངོ་ཐེར་འབུམ་ 13.77 གོང་དུ་གྲུབ་པའི་སྣང་སྲིད་ཀྱི་གཞིའི་འགྱེད་འཕྲོའི་རྣམ་པ་བཀོད་པ་ཞིག་རེད།

དཔེ་རིས་དགུ་པ།

འདི་ནི་མཁའ་དབྱིངས་ཡོངས་ཀྱི་རྣམ་པ་རྒྱས་པར་མཚོན་པའི་ང་ཚོའི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་སྣང་བརྙན་ཞིག་སྟེ། ན་ས་ (NASA) ཡིས་བཀོད་སྒྲིག་བྱས་པའི་ཝིལ་ཁིན་སིན་ཕྲ་རླབས་ཕྱོགས་ལྟོས་འཚོལ་ཞིབ་(Wilkinson Microwave Anisotropy Probe)ཅེས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ལོ་དགུའི་ལྟ་ཞིབ་ཀྱི་གྲུབ་དོན་ལ་བརྟེན་ནས་བསྒྲིགས་པའི་འཇིག་རྟེན་ཁྱེའུ་ཡིན་སྐབས་ཀྱི་འདྲ་པར་ཞིག་ཡིན། འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་གཞིའི་འགྱེད་འཕྲོའི་སྣང་བརྙན་འདིས་ལོ་ངོ་ཐེར་འབུམ་ 13.77 གྱི་དྲོད་ཚད་ཀྱི་འཕར་ཆག་མཚོན་ཞིང་། སྣང་བརྙན་འདིའི་ནང་དུ་འོད་མ་འདྲ་བས་མཚོན་པར་བྱས་པའི་དྲོད་ཚད་འཕར་ཆག་གི་གནས་རྣམས་ནི། ཕྱིས་སུ་བྱུང་བའི་དགུ་ཚིགས་དག་གི་ས་བོན་དུ་གྱུར་ཡོད། སྣང་བརྙན་འདིས་དྲོད་ཚད་ཀྱི་ཡ་མཐའ་དང་མ་མཐའི་ཚད་གཞི་ ±200 micro-kelvin མཚོན་པ་རེད།

སྣ་མང་འཇིག་རྟེན་ཁམས།

གོང་དུ་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་པའི་ང་ཚོའི་སྣང་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཙམ་དུ་མ་ཟད། ད་དུང་ཚོད་བཞག་གི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་མཐའ་ཅན་དང་མཐའ་མེད་ཁག་ཅིག་ཡོད་པ་ལ་སྣ་མང་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཞེས་ཟེར་ཞིང་། (ཐུན་མོང་གི་སྤྱོད་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱང་ཟེར།) སྣ་མང་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཞེས་པའི་ནང་དུ་ནུས་ཤུགས་དང་བེམ་རྫས། དུས་དང་སྟོང་དབྱིངས་ཐམས་ཅད། ད་དུང་དེ་དག་ལ་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་པའི་དངོས་ལུགས་ཀྱི་གཏན་སྲོལ་(law)དང་བརྟན་གྲངས་(constant) སོགས་ཐམས་ཅད་འདུས་ཡོད། (ང་ཚོའི་འཆར་ཅན་གྱི་མྱོང་ཡུལ་ཡིན་པའི་འཇིག་རྟེན་ཡང་དེའི་ནང་དུ་འདུས་པ་རེད།) སྣ་མང་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཞེས་པའི་ནང་དུ་ཡོད་པའི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདྲ་མིན་དེ་དག་ལ། སྐབས་རེར་མཉམ་གཤིབ་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་དང་། ཡང་ན། འཇིག་རྟེན་ཁམས་“གཞན་”ཞེས་ཀྱང་ཟེར།

སྣ་མང་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཞེས་པའི་ནང་གི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་སོ་སོའི་ངོ་བོ་དང་། དེ་དག་གི་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་སོགས་ཀྱི་བཀོད་པ་ནི། ང་ཚོས་དཔྱད་གཞིར་སྣ་མང་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་ཚོད་གཞག་བྱེ་བྲག་པ་གང་ཞིག་འཛིན་མིན་ལ་བརྟེན་ཡོད། སྣ་མང་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ནི་སྣང་སྲིད་རིག་པ་དང་། དངོས་ཁམས་རིག་པ། གནམ་སྐར་རིག་པ། ཆོས་ལུགས། མཚན་ཉིད་རིག་པ། ཆོས་དང་ཚན་རིག་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་སེམས་ཁམས་རིག་པ། རྟོག་སྒྲུང་དང་། ལྷག་པར་དུ་ཚན་རིག་གི་རྟོག་སྒྲུང་དང་། འཆར་ཡན་བརྩམས་སྒྲུང་བཅས་ཀྱི་ནང་དུ་ཚོད་བཞག་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད།(hypothesize) དེ་དག་གི་ནང་དུ་སྣ་མང་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ལ་འཇིག་རྟེན་ཁམས་གཞན་དང་། ཚད་རྡུལ་གྱི་འཇིག་རྟེན། ཕན་ཚུན་བསྣོལ་བའི་ཆ་ཚད། མཉམ་གཤིབ་ཀྱི་ཆ་ཚད། མཉམ་གཤིབ་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཁམས། དངོས་ཡོད་གནས་ལུགས་གཞན། དུས་ཀྱི་རྒྱུན་གཞན། ཆ་ཚད་ཅན་གྱི་སྙོམས་ངོས་སོགས་ཐ་སྙད་འདྲ་མིན་ཞིག་སྦྱོར་གྱིན་ཡོད།

སྣ་མང་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ལ་གསལ་བཤད་བྱེད་པའི་རྣམ་གཞག་མང་པོ་ཡོད་པ་དང་། དེ་འདྲའི་རྣམ་གཞག་གཅིག་ནི་ཨ་རིའི་དངོས་ལུགས་རྣམ་གཞག་སྨྲ་བ་དང་། ཐ་གུ་རྣམ་གཞག་སྨྲ་བ་བྷི་རན་-གྷི་རིན་ནེ་ཡིས་བཞག་ཡོད་ལ། ཁོང་གིས་མཉམ་གཤིབ་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ལ་རིགས་མི་འདྲ་བ་དགུ་ཡོད་པར་འདོད་ཅིང་། དེ་རྣམས་ནི་གཤམ་དུ་བཀོད་པ་ལྟར་ཡིན།

10.1 བྷི་རན་-གྷི་རིན་ནེ་ཡིས་བཞག་པའི་སྣ་མང་འཇིག་རྟེན་ཁམས་རིགས་དགུ།

Quilted: འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་མུ་མཐའ་མེད་པ་ཞིག་ལ་མ་གཏོགས་མི་འཇུག་པ་དང་། དེ་འདྲའི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་སུ་བར་སྣང་མུ་མཐའ་མེད་པ་ཞིག་ཡོད་པས། འབྱུང་སྲིད་པའི་བྱ་དངོས་ཐམས་ཅད་མུ་མཐའ་མེད་པའི་ལན་གྲངས་ཞིག་ལ་འབྱུང་མོད། འོན་ཀྱང་། འོད་ཀྱི་མྱུར་ཚད་ཀྱིས་གནས་གཞན་དུ་འབྱུང་བའི་བྱ་དངོས་དེའི་རིགས་ང་ཚོར་སྣང་དུ་མི་འཇུག

Inflationary: སྣ་མང་འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདི་ནི་ཞིང་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གྲུབ་ཡོད་པ་དང་། ཞིང་རེ་རེའི་ནང་དུ་འཕར་ཆའི་ཁྱབ་རྭ་ལ་རྡིབ་སྐུམ་བྱུང་ནས་འཇིག་རྟེན་ཁམས་གསར་པ་གྲུབ་ཀྱིན་ཡོད།

Brane: སྣ་མང་འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདི་ནི་ཨད་མི་རྣམ་གཞག་(M-theory)ལས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དེས་ང་ཚོའི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདི་ནི་ཆ་ཚད་གསུམ་ལྡན་གྱི་“བར་སྣང་དུས་”ཤིག་(brane)ཏུ་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་ལ། ང་ཚོའི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདི་ནི། ཆ་ཚད་མཐོན་པོ་ཅན་གྱི་“བར་སྣང་དུས་”སུ་ཡོད་པའི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་གཞན་དག་དང་ལྷན་དུ་གནས་ཤིང་། འཐེན་ཤུགས་མ་གཏོགས་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་སོ་སོའི་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་བར་སྣང་དུས་ཀྱི་བཅད་མཚམས་ལས་ཐར་མི་ཐུབ།

Cyclic: སྣ་མང་འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདི་ལ་ཕན་ཚུན་གདོང་ཐུག་བྱེད་པའི་“བར་སྣང་དུས་”སྣ་ཚོགས་ཡོད་ཅིང་། (དེ་རེ་རེའང་འཇིག་རྟེན་ཁམས་རེ་ཡིན།) གདོང་ཐུག་དེ་དག་གིས་གས་ཐོར་ཆེན་མོ་(Big Bang)བསྐྱེད་ཀྱིན་ཡོད། འཇིག་རྟེན་ཁམས་དེ་དག་ལ་སོར་ཆུད་འབྱུང་ཞིང་། གནས་གཅིག་ཏུ་འཐེན་ནས་སླར་ཡང་གདོང་ཐུག་མ་བྱས་པའི་བར་དུ་དུས་བརྒྱུད་ནས་གནས་དགོས་པ་དང་། གདོང་ཐུག་རེ་རེའི་ནང་དུ་འཇིག་རྟེན་ཁམས་རྙིང་པའི་ཆ་ཤས་རྣམས་བཅོམ་ནས་དེ་དག་སླར་ཡང་གསར་དུ་བསྐྲུན་གྱིན་ཡོད།

Landscape: སྣ་མང་འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདི་ནི། ཐ་གུ་རྣམ་གཞག་གི་Calabi-Yau དབྱིབས་ལ་བརྟེན་ཡོད་པ་དང་། ཚད་རྡུལ་གྱི་འཕེལ་འགྲིབ་ལ་བརྟེན་ནས་དབྱིབས་དེ་ནུས་ཤུགས་དམའ་བོའི་གནས་རིམ་དུ་ལྷུང་སྟེ། ཉེ་འཁོར་གྱི་བར་སྣང་དང་མི་མཐུན་པའི་གཏན་སྲོལ་ཅན་གྱི་ཞིང་ཞིག་བསྐྲུན་གྱིན་ཡོད།

Quantum: སྣ་མང་འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིས་བྱུང་བ་ཞིག་ལ་ཕྱོགས་འགྱུར་འབྱུང་སྐབས་འཇིག་རྟེན་ཁམས་གསར་པ་ཞིག་བསྐྲུན་པ་དང་། དེ་ནི་ཚད་རྡུལ་རིག་པའི་སྣ་མང་གི་འཇིག་རྟེན་གྱི་འགྲེལ་བཤད་དུ་ཡོད་པ་ལྟར་རེད།

Holographic: སྣ་མང་འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདི་ནི། བར་སྣང་ཞིག་གི་ཕྱི་ངོས་ཀྱིས་རང་གི་ཡུལ་གྱི་བོངས་ཚད་རྫུ་ཐུབ་པའི་རྣམ་གཞག་ལས་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན།

Simulated: སྣ་མང་འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདི་ནི། རྙོག་འཛིང་ཆེ་བའི་ཁམ་ཕིའུ་ཊར་གྱི་སྒྲིག་འཛུགས་ནང་དུ་གྲུབ་ཡོད་པ་དང་། ཁམ་ཕིའུ་ཊར་གྱི་སྒྲིག་འཛུགས་དེའི་རིགས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཧྲིལ་པོ་རྫུ་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད།

Ultimate: སྣ་མང་འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིའི་ནང་དུ་དངོས་ལུགས་ཀྱི་གཏན་སྲོལ་ཐ་དད་པ་རེ་རེའི་འོག་ཏུ་རྩིས་རིག་གི་ངོས་ནས་འབྱུང་སྲིད་པའི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཐམས་ཅད་འདུས་ཡོད།

བརྡ་ཆད་ཀྱི་རེའུ་མིག

Active Galactic Nucleus: དགུ་ཚིགས་ཀྱི་རྩོལ་ལྡན་ལྟེ་དབུས་ནི། དགུ་ཚིགས་ཤིག་གི་དབུས་སུ་ཡོད་པའི་ས་ཆ་ཚགས་དམ་པོ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ས་ཆ་དེར་སོ་སོའི་ཐོབ་སྐལ་ལས་བརྒལ་བའི་འོད་ཀྱི་བཀྲག་མདངས་ཤིག་ཡོད་པ་དང་། ཕལ་ཆེར་གནས་དེར་གློག་ཤུགས་ཁབ་ལེན་གྱི་འཇའ་མདངས་ཐམས་ཅད་ (གློག་འཕྲིན་གློག་རླབས་དང་། ཕྲ་རླབས། དམར་ཕྱིའི་འོད་ཟེར། སྣང་དུ་རུང་བའི་འོད། སྨུག་ཕྱིའི་འོད། ཨེཀ་སི་ འོད་ཟེར། (X-ray) གྷ་མ་ འོད་ཟེར།(gamma ray) བཅས་ཀྱི་འོད་སྣང་ཡོད་པར་མཐོང་ཡོད།) འདུས་ཡོད་ཅིང་། གནས་དེ་ནི་ནུས་ཤུགས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་སྐར་རྡུལ་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཤིག་ཡིན།

Ammonia: ཟེ་ཚའི་རླངས་རླུང་ནི་ཟེ་རླུང་དང་ཡང་རླུང་གཉིས་ཀྱི་འདུས་རྫས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། དེའི་སྦྱོར་ཐབས་ NH3 ཡིན་པ་དང་། ལན་ཚྭའི་དྲི་མ་དང་ལྡན་པའི་ཁ་དོག་མེད་པའི་རླངས་གཟུགས་ཤིག་ཡིན།

Asterism: སྐར་ཚོགས་ནི་སའི་གོ་ལའི་མཚན་མོའི་མཁའ་དབྱིངས་སུ་ངོས་འཛིན་བྱས་པའི་སྐར་མའི་དབྱིབས་གཟུགས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། དེ་ནི་སྐབས་རེར་ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་སྐར་ཁྱིམ་ཞིག་གི་ཆ་ཤས་སུ་གཏོགས་པ་དང་། ཡང་སྐབས་རེར་སྐར་ཁྱིམ་ཐ་དད་པའི་སྐར་མ་རྣམས་དེའི་ཆ་ཤས་སུ་གྱུར་ཡོད།

Bar: འདི་ནི་གནོན་ཤུགས་འཇལ་བྱེད་ཀྱི་སྒྲིག་འཛུགས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། 100000 Pascal དང་གཅིག་མཚུངས་ཡིན། བྷར་ནི་སའི་གོ་ལའི་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་སུ་ཡོད་པའི་གནོན་ཤུགས་ཀྱི་ཚད་དང་འདྲ་མཚུངས་ཡིན།

Biodiversity: སྐྱེ་ལྡན་སྣ་མང་ཞེས་པ་ནི་སའི་གོ་ལའི་ཐོག་ཏུ་གྲུབ་པའི་ཚེ་སྲོག་གི་རིགས་སྣ་ཚོགས་ལ་གོ་ཞིང་། འདི་ནི་སྐྱེ་ཁམས་ཀྱི་སྒྲིག་འཛུགས་གཅིག་གི་ནང་དུ་གནས་པའི་སྐྱེ་ལྡན་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཚད་འཇལ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ད་དུང་སྐྱེ་ལྡན་སྣ་མང་ཞེས་པ་ནི་རྒྱུད་རྒྱུ་(genes)སྣ་ཚོགས་དང་། སྐྱེ་ཁམས་སྣ་ཚོགས། ཡང་ན། སྐྱེ་ལྡན་གྱི་ཉེ་རིགས་སྣ་ཚོགས་སོགས་ལའང་གོ་ཞིང་། སྐྱེ་ལྡན་སྣ་མང་ནི་སའི་གོ་ལའི་ཐོག་ཏུ་ཁྱབ་མཉམ་མིན་ལ། ཚ་བའི་ཡུལ་དུ་སྐྱེ་ལྡན་སྣ་མང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དང་། རྒྱ་མཚོར་གནས་པའི་སྐྱེ་ལྡན་སྣ་མང་ནི་ཞི་བདེ་རྒྱ་མཚོའི་ནུབ་ངོགས་སུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ཤོས་ཡིན།

Brown Dwarf: སྐར་ཆུང་རྒྱ་སྨུག་ནི་སྐར་ཆུང་གི་ཟླུམ་གཟུགས་ཤིག་སྟེ། སྐར་མ་གཞན་དག་དང་མ་འདྲ་བར་སོ་སོའི་ས་སྙིང་དུ་ཡང་རླུང་གྱེས་འགྱུར་གྱི་ནུས་པ་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱེད་པར་གཏོས་ཚད་ཀྱིས་མ་འདང་བའི་སྐར་ཆུང་གི་རིགས་ཤིག་ཡིན་ལ༑ སྐར་ཆུང་རྒྱ་སྨུག་གི་བསགས་ཕུང་ཆུང་ཤོས་ལ་རླངས་གཟུགས་ཀྱི་གོ་ལ་ཆེན་པོ་ལྟ་བུ་དང་། ཆེ་ཤོས་ལ་སྐར་མ་ཡང་ཤོས་ཤིག་གི་ཚད་དེ། གཟའ་སྐར་ཕུར་བུ་ལྟ་བུ་བདུན་ཅུ་དོན་ལྔ་ནས་བརྒྱད་ཅུ་བར་ཡོད།

Center of Mass: དངོས་ཁམས་རིག་པའི་ནང་། མཁའ་དབྱིངས་སུ་གྲམ་པའི་བསགས་ཕུང་ཞིག་གི་བསགས་ཕུང་གི་ལྟེ་བ་ནི། བསགས་ཕུང་དེའི་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་གནས་སྟངས་ལ་རྣམ་གྲངས་རིག་པས་སྤྱི་སྙོམས་བྱས་ནས་ཀླད་ཀོར་ཐོབ་པའི་གནས་ཁྱད་པར་བ་དེ་ཡིན།

Dark Matter: ནག་རྫས་ནི་ཚོད་བཞག་བྱས་པའི་བེམ་རྫས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། རྫས་འདི་ནི་རྒྱང་ཤེལ་སོགས་ནས་མི་སྣང་ཡང་། འཇིག་རྟེན་ཁམས་སུ་ཡོད་པའི་བེམ་རྫས་ཀྱི་བརྒྱ་ཆ་མང་ཤོས་ཟིན་ཡོད། ནག་རྫས་དང་དེའི་ཐུན་མིན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་སོགས་གྲུབ་ཡོད་པ་ནི། སྣང་དུ་རུང་བའི་བེམ་རྫས་དང་། འགྱེད་འཕྲོ། དེ་བཞིན་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་བཀོད་པ་ཆེན་པོ་སོགས་ལ་ཐེབས་པའི་དེའི་འཐེན་ཤུགས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་སོགས་ལས་རྗེས་སུ་དཔོག་གིན་ཡོད། ནེའོ་ཋེ་རེ་ནོ་སི་ (neutrinos: འདི་ནི་ནག་རྫས་ཚ་པོའི་རྣམ་པ་ཞིག་ཡིན།) ལས་གཞན་པའི་ནག་རྫས་ལ་ཐད་ཀར་བརྟག་དཔྱད་གཏོང་ཐུབ་མེད་པས། དེ་ནི་དེང་རབས་ཀྱི་གནས་སྐམ་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་ནང་དུ་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་ཆེས་ལྐོག་གྱུར་གྱི་ཡུལ་ཞིག་ཆགས་ཡོད།

Einstein’s General Theory of Relativity: ཐུན་མོང་གི་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ནི༑ ཕྱི་ལོ་ 1907 ནས། 1915 བར་དུ་ཨའེན་ སི་ཊའེན་གྱིས་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་འཐེན་ཤུགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ཅིག་ཡིན་པ་དང་། ཐུན་མོང་གི་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་གཞག་གི་འཕེལ་རྒྱས་ནི། མཐུན་ཆོས་ཀྱི་རྩ་དོན་གཞིར་བཞག་གིས་མགོ་བཙུགས་པ་དང་། རྩ་དོན་དེ་ལྟར་ན་མྱུར་ཚད་མཐོ་རུ་སོང་བའི་འགུལ་བསྐྱོད་ཀྱི་ངང་ཚུལ་དང་། འཐེན་ཤུགས་ཀྱི་ཁྱབ་རྭ་ཞིག་གི་ནང་གནས་གཅིག་ཏུ་སྡོད་པའི་ངང་ཚུལ་(དཔེར་ན། སའི་གོ་ལའི་ཐོག་ཏུ་འགྲེང་ནས་སྡོད་སྐབས་ལྟ་བུ།)གཉིས་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་ངོས་ནས་གཅིག་མཚུངས་ཡིན། ཨའེན་ སི་ཊའེན་གྱིས་ཕྱི་ལོ་ 1915 ལོར་“ཨའེན་ སི་ཊའེན་ཁྱབ་རྭ་མཚུངས་རྩིས་”ཞེས་པ་གསར་གཏོད་བྱས་ཤིང་། མཚུངས་རྩིས་དེས་བར་སྣང་དུས་ (space-time) ཀྱི་གུག་ཆ་དང་། དེའི་ནང་དུ་ཡོད་པའི་བསགས་ཕུང་དང་ནུས་ཤུགས། འགུལ་ཤུགས་བཅས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་སྟོན་གྱིན་ཡོད། ཞིབ་ཏུ་བརྗོད་ན། ཐུན་མོང་གི་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ནི༑ རང་གི་ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་ལ་ཨའེན་ སི་ཊའེན་ཁྱབ་རྭ་མཚུངས་རྩིས་ཞེས་པ་དེ་གྲུབ་ཡོད་པའི་འཐེན་ཤུགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ཅིག་ཡིན་ལ། མཚུངས་རྩིས་དེའི་སེལ་ཐབས་ནི། བཅུ་ལུགས་རྐྱང་སོར་ (metric tensor) ཡིན་པ་དང་། དེས་བར་སྣང་དུས་དང་། འགོག་ཤུགས་དང་ལྡན་པའི་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཇི་ལྟར་འགུལ་སྐྱོད་བྱེད་པ་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད།

Electromagnetic Radiation (EMR): ཚན་རིག་གི་སྔོན་མའི་ལུགས་ལྟར་ན། གློག་ཤུགས་ཁབ་ལེན་གྱི་འགྱེད་འཕྲོ་ནི། གློག་ཤུགས་ཁབ་ལེན་གྱི་རླབས་ལ་བརྟེན་ནས་གྲུབ་པ་དང་། རླབས་དེ་ནི་འོད་ཀྱི་མྱུར་ཚད་དུ་ཁྱབ་བཞིན་པའི་ཁབ་ལེན་དང་གློག་གི་ཁྱབ་རྭའི་གཡོ་འགུལ་འགྲོས་མཉམ་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། སྣང་དུ་རུང་བའི་འོད་ནི་གློག་ཤུགས་ཁབ་ལེན་གྱི་འགྱེད་འཕྲོའི་རིགས་གཅིག་ཡིན། མི་ཚོར་རྒྱུས་མངའ་ཆེ་ཞིང་། སྣང་མི་ཐུབ་པའི་གློག་ཤུགས་ཁབ་ལེན་གྱི་འགྱེད་འཕྲོ་ནི། ཨེཀ་སི་འོད་ཟེར་(X-rays) དང་གློག་འཕྲིན་གྱི་རླབས་ལྟ་བུ་རེད།

Felsic Rock: ཚིག་འདི་ནི་ས་གཤིས་རིག་པའི་ནང་དུ་ལྷུང་ཚེར་དང་ཕྱོགས་མཚུངས་པའི་གཏེར་རྡོ་དང་ཤེལ་རྡོ་སོགས་ཀྱི་འབྱུང་རྒྱུ་མང་པོ་ཡོད་པའི་མེ་ཞུན་བྲག་རྡོ་ལ་འཇུག

Galactic Center: འདི་ནི་དགུ་ཚིགས་སྐྱ་མོའི་རང་འཁོར་གྱི་ལྟེ་བ་ཡིན་ཞིང་། དེའི་གཏོས་ཚད་ནི་འོད་ལོ་ 25,000 ནས། 28,000 བར་ཡོད་པའི་ཚོད་དཔག་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད། དགུ་ཚིགས་སྐྱ་མོའི་ལྟེ་བ་དེ་ནི་གཞུའི་ཁྱིམ་དང་། Sphiuchus ཞེས་པའི་ཁྱིམ། སྡིག་པའི་ཁྱིམ་བཅས་ཡོད་པའི་མཁའ་དབྱིངས་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་ལ། ཕྱོགས་དེར་དགུ་ཚིགས་སྐྱ་མོའི་འོད་སྣང་ལ་བཀྲག་མདངས་ཆེན་པོ་ཡོད། ལྟེ་བ་དེར་བུ་ག་ནག་པོ་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོད་པའི་བདེན་དཔང་བརྟན་པོ་ཡོད།

Gas Giant: རླངས་གཟུགས་ཆེན་པོ་ཞེས་པའི་དོན་ནི། གཙོ་བོ་ཡང་རླུང་དང་ཧེ་ལི་ཡམ་ལས་གྲུབ་པའི་རྒྱུ་སྐར་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། རྒྱུ་སྐར་ཕུར་བུ་དང་། སྤེན་པ་ནི། ང་ཚོའི་ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་དུ་ཡོད་པའི་རླངས་གཟུགས་ཀྱི་གོ་ལ་ཆེན་པོ་གཉིས་ཡིན།

Gauss: ཁབ་ལེན་གྱི་ཁྱབ་རྭ་འཇལ་བྱེད་ཀྱི་ཚད་གཞིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ལ་འཇུག་པ་དང་། རྗར་མན་གྱི་རྩིས་རིག་སྨྲ་བ་ Johann Carl Friedrich Gauss ཞེས་པའི་མིང་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་གིས་ཚན་རིག་གི་ཁྱབ་ཁོངས་རྩིས་རིག་དང་དངོས་ལུགས་ལྟ་བུའི་ནང་དུ་མཛད་རྗེས་ངེས་ཅན་ཞིག་བཞག་ཡོད།

Granite: འདི་ནི་གྲུབ་སྟངས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཟེགས་མའི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་པའི་མེ་ཞུན་བྲག་རྡོའི་རིགས་སྤྱིར་བཏང་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། བྲག་རྡོ་འདི་དག་གི་གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་ནི༑ ལྷུང་ཚེར་དང་ཕྱོགས་མཚུངས་པའི་གཏེར་རྡོ་དང་། ཤེལ་རྡོ། ལྷང་ཚེར། amphibole ཞེས་པའི་གཏེར་རྫས་བཅས་ཡིན། རྡོ་འདིའི་ཆ་སྙོམས་ཀྱི་འདུས་ཚད་ནི༑ 2.65 ནས། 2.75 g/cm3 བར་ཡོད།

Helium: ཧེ་ལི་ཡམ་ནི་རྫས་འགྱུར་གྱི་འབྱུང་རྒྱུ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དེའི་མཚོན་རྟགས་ He དང་། རྡུལ་ཕྲན་གྱི་རང་གྲངས་ 2 ཡིན། རྫས་འདི་ལ་ཁ་དོག་དང་། དྲི། བྲོ་བ་སོགས་མེད་ལ། དུག་མེད་ཅིང་། རྣམ་འགྱུར་མི་སྐྱེན། འབྱུང་རྒྱུའི་རེའུ་མིག་ཏུ་རླངས་གཟུགས་ཀྱི་སྡེ་ཁག་གི་དང་པོ་ཡིན་པའི་རྡུལ་ཕྲན་གཅིག་ལྡན་གྱི་རླངས་གཟུགས་ཡིན་ལ། ཤིན་ཏུ་གྲང་མོ་ཡིན་པའི་གནས་སྟངས་ནང་མ་གཏོགས་རླངས་གཟུགས་ཀྱི་ངོ་བོར་གནས་པ་ཞིག་ཡིན། ཧེ་ལི་ཡམ་ལ་ཡོད་པའི་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་ལྗིད་ཚད་ 4.0026 u ཙམ་ཡིན་པས། རྫས་འདི་ནི་འབྱུང་རྒྱུའི་ནང་གི་ཡང་ཤོས་གཉིས་པ་དང་། སྣང་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་སུ་ཆེས་མང་པོ་ཡོད་པའི་འབྱུང་རྒྱུ་གཉིས་པ་རེད། ཧེ་ལི་ཡམ་གྱིས་འབྱུང་རྒྱུ་སྤྱིའི་བསགས་ཕུང་གི་བརྒྱ་ཆ་ཉེར་བཞི་ཟིན་ཡོད། (འདི་ནི་ཅུང་ལྕི་བའི་འབྱུང་རྒྱུ་ཐམས་ཅད་བསྡོམས་པའི་བསགས་ཕུང་ལས་ལྡབ་བཅུ་གཉིས་ཀྱིས་མཐོ་བ་ཡིན།)

Hydrogen: ཡང་རླུང་ནི་རྫས་འགྱུར་གྱི་འབྱུང་རྒྱུ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། འདིའི་རྫས་འགྱུར་གྱི་མཚོན་རྟགས་ H ཡིན་ལ། རྡུལ་ཕྲན་གྱི་རང་གྲངས་ 1 ཡིན། ཡང་རླུང་གི་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་ལྗིད་ཚད་ 1.00794 u ཡིན་པས། ཡང་རླུང་ནི་འབྱུང་རྒྱུའི་རེའུ་མིག་གི་ནང་དུ་འབྱུང་རྒྱུ་ཡང་ཤོས་དེ་ཡིན། རྡུལ་ཕྲན་གཅིག་ལྡན་གྱི་ཡང་རླུང་ (H) འདི་ནི༑ འཇིག་རྟེན་ཁམས་སུ་འབོར་ཚད་མཐོ་ཤོས་ཀྱི་རྡུལ་རྫས་ཤིག་ཡིན་ལ། བྷ་ཡོན་(baryon) ཞེས་པའི་ཆ་རྡུལ་ཕྲ་མོའི་བསགས་ཕུང་གི་བརྒྱ་ཆ་བདུན་ཅུ་དོན་ལྔ་ཙམ་ཕལ་ཆེར་ཟིན་ཡོད། ཡང་རླུང་ལ་གནས་མཉམ་འབྱུང་རྒྱུ་གཉིས་ཡོད་པ་ནི། ཟུང་ལྡན་ཡང་རླུང་དང་། སུམ་ལྡན་ཡང་རླུང་ཡིན།

Igneous rock: མེ་ཞུན་བྲག་རྡོ་ནི་མེ་རིའི་མེ་མུར་རམ་རྡོ་ཞུན་མཁྲེགས་པོར་གྱུར་ནས་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། མེ་ཞུན་བྲག་རྡོ་ལ་དབྱིབས་ངེས་ཅན་ཞིག་ཡོད་མེད་གཉིས་ཀ་མཆིས་ལ། སའི་ནང་ལོགས་སུ་གཞན་སར་སིམ་འཛུལ་གྱིས་གྲུབ་པ་དང་། (plutonic rock) སའི་ཕྱིའི་ངོས་སུ་འཇུར་ཐོན་གྱི་རྣམ་པར་གྲུབ་པའང་ཡོད། (volcanic rock) བྲག་ཞུན་འདི་ནི་སའི་གོ་ལའི་ས་ཡོལ་དང་ས་སྐོགས་གང་རུང་དུ་ཡོད་པའི་སྔོན་མའི་བྲག་རྡོ་ཁག་གི་ཆ་ཤས་ཙམ་བཞུས་པ་ལས་འབྱུང་ཞིང་། མེ་ཞུན་བྲག་རྡོའི་རིགས་བདུན་བརྒྱ་ལྷག་ལ་འགྲེལ་བཤད་བྱས་ཡོད་པ་དང་། དེ་དག་ཕལ་ཆེ་བ་ནི་སའི་གོ་ལའི་ས་སྐོགས་ཀྱི་ཕྱི་ངོས་འོག་ཏུ་གྲུབ།

Intergalactic Space: འདི་ནི་དགུ་ཚིགས་ཕན་ཚུན་གྱི་བར་དུ་གནས་པའི་དངོས་ཁམས་ཀྱི་བར་སྣང་ལ་གོ་ཞིང་། དགུ་ཚིགས་ཚང་ཚིང་གི་བར་དུ་ཡོད་པའི་བར་སྣང་ཡངས་པོ་ལ་སྟོང་སང་ཟེར། དགུ་ཚིགས་ཀྱི་མཐའ་སྐོར་བའམ། དགུ་ཚིགས་ཀྱི་བར་དུ་ཁྱབ་པ་ནི། ཤིན་ཏུ་སྲབ་པའི་ཕི་ལ་ཟི་མ་ (Plasma) ཡིན་པ་དང་། དེ་ནི་དགུ་ཚིགས་དག་གི་རྩ་རྒྱུས་ཀྱི་བཀོད་པའི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན།

Interstellar Gas: གནམ་སྐར་རིག་པའི་ནང་དུ་སྐར་མའི་བར་གྱི་བརྒྱུད་ལམ་ (ISM) ནི། དགུ་ཚིགས་ཤིག་གི་ནང་དུ་སྐར་མའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་བར་གྱི་མཁའ་དབྱིངས་སུ་གྲུབ་པའི་བེམ་རྫས་རྣམས་ཡིན་ཞིང་། བེམ་རྫས་དེའི་ཁྲོད་དུ་གློག་ལྡན་རྡུལ་ཕྲན་དང་། རྡུལ་ཕྲན། དེ་བཞིན་འདུས་རྡུལ་བཅས་སོ་སོས་གྲུབ་པའི་རླངས་གཟུགས་ཡོད་པར་མ་ཟད། ཐལ་རྡུལ་དང་སྣང་སྲིད་ཀྱི་འོད་ཟེར་ (cosmic rays) ཡང་ཡོད་པ་རེད། དེ་ལྟར་གྲུབ་པའི་བེམ་རྫས་ནི་སྐར་མའི་བར་གྱི་མཁའ་དབྱིངས་སུ་ཁྱབ་ཅིང་། དགུ་ཚིགས་བར་གྱི་མཁའ་དབྱིངས་ཀྱི་ངོ་བོར་ཐིམ་ཡོད། མཁའ་དབྱིངས་དེ་དག་ཏུ་ཁྱབ་པའི་ནུས་ཤུགས་ནི་གློག་ཤུགས་ཁབ་ལེན་གྱི་འགྱེད་འཕྲོའི་རྣམ་པ་ཅན་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ནུས་ཤུགས་དེ་ནི་སྐར་མའི་བར་གྱི་འགྱེད་འཕྲོའི་ཁྱབ་རྭའི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན།

Kelvin: འདི་ནི་བསྡུས་ན་ K ཞེས་འབྲི་བ་དང་། དྲོད་ཚད་དམའ་ཤོས་གཞིར་བཟུང་བའི་དྲོད་ཚད་འཇལ་བྱེད་ཀྱི་སྒྲིག་འཛུགས་ཤིག་ཡིན། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚད་འཇལ་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་ནང་དུ་ཚད་གཞི་དམའ་ཤོས་འཇལ་བྱེད་བདུན་ཡོད་པའི་ནང་གི་གཅིག་དང་། K ནི་དེའི་མཚོན་རྟགས་ཡིན། ཁེལ་ཝིན་ཚད་གཞི་ (Kelvin scale) ཞེས་པ་དེས་ཚུགས་ཐུབ་ཀོར་ཐིག་ནི། དེའི་ཚད་གཞི་དམའ་ཤོས་སུ་བཟུང་ཡོད་པ་དང་། དྲོད་ཚད་ཀྱི་ཚད་གཞི་དེ་ལ་དྲོད་ཤུགས་རིག་པའི་འགྲེལ་བཤད་རྙིང་པ་ལྟར་ན་ཚ་ཤུགས་ཀྱི་འགུལ་སྐྱོད་ཐམས་ཅད་སྟོང་ཡོད། ཆུའི་རྣམ་པ་གསུམ་ལྡན་གྱི་དྲོད་ཚད་ (0.01°C) ལས་ཁེལ་ (K) 273.16 འཐེན་ན་ཚུགས་ཐུབ་ཀོར་ཐིག་ཡིན། ཁལ་ 0 ནི་དྲོད་ཚད་ -273.15°C དང་མཚུངས།

Light-year: འོད་ལོ་ནི་ཇུ་ལིའན་ལོ་ཐོ་ (Julian Calender: 365 days) ལྟར་གྱི་ལོ་གཅིག་གི་རིང་འོད་མཁའ་དབྱིངས་སྟོང་པའི་ནང་དུ་བགྲོད་པའི་རྒྱང་ཐག་གི་ཚད་ཅིག་ཡིན་ཞིང་། དེ་ལ་སྤྱི་ལེ་ཁྲག་ཁྲིག་ཆེན་པོ་དགུ་ཙམ་ཡོད།

Mafic Rock: འདི་ནི་ཁྱད་ཆོས་སྟོན་པའི་ཚིག་ཅིག་སྟེ། དཀར་གཡའ་དང་ལྕགས་སོགས་ཀྱི་རྫས་མང་པོ་ཡོད་པའི་གཏེར་རྫས་དང་བྲག་རྡོའི་རིགས་ལ་གོ་དགོས་ཤིང་། གཏེར་རྫས་དེའི་རིགས་ཕལ་ཆེ་བའི་ཁ་དོག་ནག་ཅིང་། བྲག་རྡོའི་གྲུབ་ཆར་གྱུར་པའི་གཏེར་རྫས་འདིའི་ཁོངས་སུ་ olivine, pyroxene, amphibole and biotite སོགས་འདུས་ལ། སྤྱི་ཁྱབ་ཀྱི་གཏེར་རྫས་འདི་ལས་གྲུབ་པའི་རྡོ་ལ་མེ་རྡོ་ནག་པོ་དང་། dolerite, gabbro སོགས་ཡོད།

Metallic Hydrogen: ལྕགས་ལྡན་གྱི་ཡང་རླུང་ནི་ཡང་རླུང་གི་འགྱུར་ལྡོག་གི་རིམ་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དེའི་ནང་དུ་ཡང་རླུང་གིས་གློག་གི་བརྒྱུད་རྫས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་སྟོན་པ་དང་། ཡང་རླུང་གི་གནས་རིམ་དེ་ནི་གནོན་ཤུགས་ཀྱི་ཚད་གྲངས་ཕ་ སི་ཀེལ་ (Pascal) ཐེར་འབུམ་བརྒྱ་ཕྲག་གི་ཚད་དུ་འབྱུང་། གནོན་ཤུགས་དེ་འདྲའི་འོག་ཏུ་ཡང་རླུང་ནི་སྲ་གཟུགས་ལས་གཤེར་གཟུགས་སུ་གནས་སྲིད།

Methane: མྱགས་རླུང་ནི་རྫས་ཀྱི་སྦྱོར་ཐབས་ CH4 ཅན་ཡིན་པའི་རྫས་འགྱུར་གྱི་འདུས་རྫས་ཤིག་ཡིན། (སོལ་གྱི་རྡུལ་ཕྲན་གཅིག་དང་། ཡང་རླུང་གི་རྡུལ་ཕྲན་བཞིས་གྲུབ།) འདི་ནི་ཨལ་ཁན་ (alkane) རླངས་རྫས་ཆེས་དཀྱུས་མ་ཞིག་དང་། རང་བྱུང་གི་རླངས་གཟུགས་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན། ལྟོས་ས་ལྟོས་འཇོག་གིས་བཤད་ན། འདུས་རྫས་འདི་སའི་གོ་ལའི་ཐོག་ཏུ་འབོར་ཆེན་ཞིག་ཡོད་སྟབས། འཕྲུལ་འཁོར་སོགས་ཀྱི་འབར་རྫས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་གྱིན་ཡོད།

Molecule: འདུས་རྡུལ་ནི་རྫས་འབྲེལ་གྱིས་ལྷན་དུ་བཟུང་བའི་རྡུལ་ཕྲན་གཉིས་སམ་དེ་ལས་མང་ཞིང་། གློག་ཤུགས་ཀྱི་ཆ་ནས་བར་མའི་ངོ་བོར་གནས་པའི་རྡུལ་ཚོགས་ཤིག་ཡིན། འདུས་རྡུལ་ལ་གློག་ཤུགས་མེད་པས་གློག་ལྡན་རྡུལ་ཕྲན་དང་ཐ་དད་པ་ཡིན།

Neutron Stars: བར་རྡུལ་སྐར་མ་ནི་གྲུབ་སྟངས་ཚགས་དམ་པོ་ཡིན་པའི་སྐར་མ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། སྐར་མ་འདིའི་རིགས་ནི་སྐར་ཆེན་ཞིག་གས་འཐོར་བྱས་རྗེས་བྱུང་བའི་འཐེན་ཤུགས་ཀྱི་རྡིབ་སྐུམ་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་གིན་ཡོད། བར་རྡུལ་སྐར་མ་ནི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་སུ་གྲུབ་པའི་སྐར་མ་ཆུང་ཤོས་དང་ཚགས་དམ་ཤོས་ཡིན་ལ། དེའི་ཚངས་ཕྱེད་ལ་སྤྱི་ལེ་བཅུ་གཉིས་ནས་བཅུ་གསུམ་ཙམ་ཡོད་པ་དང་། དེའི་འདུས་ཚད་ལ་ང་ཚོའི་ཉི་མ་ལྟ་བུ་གཉིས་ཙམ་ཡོད། བར་རྡུལ་སྐར་མའི་གྲུབ་ཆ་ཕལ་ཆེ་བ་ནི་བར་རྡུལ་ཡིན་ཞིང་། བར་རྡུལ་ཞེས་པ་ནི་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་ཆ་རྡུལ་ཕྲ་མོ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དེ་ལ་གློག་ཤུགས་མེད་ཅིང་། དེའི་གདོས་ཚད་ནི་ཕོ་རྡུལ་གྱི་གདོས་ཚད་ལས་ཅུང་ཆེན་པོ་ཡིན།

Parsec: ཕར་སིཀ་གཅིག་གི་ཚད་ནི་འོད་ལོ་ 3.26 ཡས་མས་ཤིག་དང་། སྤྱི་ལེ་ཁྲག་ཁྲིག་ཆེན་པོ་སུམ་ཅུ་སོ་གཅིག་ཙམ་ཡོད།

Period Table: འདི་ནི་འབྱུང་རྒྱུ་ (element) རྣམས་སོ་སོའི་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་ཨང་གྲངས་ (རྡུལ་ཕྲན་ཞིག་གི་ལྟེ་བར་ཡོད་པའི་ཕོ་རྡུལ་གྱི་གྲངས་ཀ) དང་། གློག་རྡུལ་གྱི་གནས་སྟངས། ཡང་ཡང་མངོན་པའི་རྫས་འགྱུར་གྱི་ཁྱད་ཆོས་སོགས་གཞིར་བཞག་གིས་སྡེ་ཁག་ཏུ་ཕྱེས་ཡོད་པའི་རེའུ་མིག་ཅིག་ཡིན་ལ། འབྱུང་རྒྱུའི་རེའུ་མིག་ནང་གི་ཐོག་མའི་འབྱུང་རྒྱུ་དགུ་བཅུ་གོ་བརྒྱད་ནི་རང་བྱུང་དུ་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན་ནའང་། དེ་དག་ལས་ཁག་ཅིག་ནི་ཉུང་ངུ་ལས་མེད་པ་དང་། ཡང་འགའ་ཤས་ཤིག་རང་བྱུང་ཁམས་སུ་མ་རྙེད་པའི་གོང་དུ་བརྟག་དཔྱད་ཁང་དུ་རྫས་སྦྱོར་བྱས་ནས་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན། རྡུལ་ཕྲན་གྱི་ཨང་གྲངས་ 99 ནས་ 118 བར་དུ་ཡོད་པའི་འབྱུང་རྒྱུ་མཐའ་དག་བརྟག་དཔྱད་ཁང་དུ་རྫས་སྦྱོར་བྱས་པ་ཡིན་པར་བཤད་ཀྱིན་ཡོད།

Plasma: དངོས་ཁམས་རིག་པའི་ནང་། འདི་ནི་དཔེར་ན་ཡང་རླུང་གི་ཕི་ལ་ཟི་མ་ལྟ་བུའི་རླངས་གཟུགས་དང་འདྲ་བའི་བེམ་རྫས་ཀྱི་ངང་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་པ་ལ་གློག་ལྡན་དུ་གྱུར་པ་ཞིག་ཡིན།

Red Giant: འདི་ནི་བསགས་ཕུང་གི་ཚད་དམའ་བའམ་འབྲིང་ཙམ་ (ང་ཚོའི་ཉི་མ་ལྟ་བུ་ 0.3 ནས་ 8 ཡོད།) ཡོད་པའི་སྐར་ཆེན་བཀྲག་མདངས་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། སྐར་ཆེན་དམར་པོ་དེ་སོ་སོའི་ཚེ་སྲོག་གི་འཕེལ་འགྱུར་གྱི་རིམ་པ་མཐའ་མར་སླེབས་ཡོད། དེའི་ཕྱི་ངོས་ཀྱི་རླུང་ཁམས་སྐྲངས་ནས་འདུས་ཚད་སྲབ་པོ་ཡིན་སྟབས། དེའི་ཚངས་ཕྱེད་ཆེན་པོར་གྱུར་ཡོད་པར་མ་ཟད། ཕྱིའི་ངོས་ཀྱི་དྲོད་ཚད་ཤིན་ཏུ་དམའ་པོ་ཡིན། ཁལ་ -5,000 དང་། ཡང་ན། དེ་བས་ཀྱང་དམའ་རུ་འགྲོ་གིན་ཡོད། སྐར་ཆེན་དམར་པོའི་ཁ་དོག་ལ་ལི་ཁྲིའི་མདངས་དང་དམར་པོ་སོགས་ཡོད།

Sagittarius A*: འདི་ནི་དགུ་ཚིགས་སྐྱ་མོའི་དབུས་སུ་ཡོད་པའི་འོད་རླབས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་བཀྲག་མདངས་ཆེ་ལ། ཤིན་ཏུ་ཚགས་དམ་པོ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། གཞུའི་ཁྱིམ་དང་སྡིག་པའི་ཁྱིམ་གྱི་མཐའ་མཚམས་དང་ཉེ་པོ་ཡིན། འདི་ནི་ད་དུང་ Sagittarius A ཞེས་པའི་མཁའ་དབྱིངས་ཀྱི་བཀོད་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་པ་དང་། Sagittarius A* ཞེས་པ་འདི་ནི་བུ་ག་ནག་པོ་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་གནས་ཡུལ་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད།

Space-time: སྣང་སྲིད་རིག་པའི་ནང་། བར་སྣང་དུས་ཀྱི་དོན་སྤྱི་འདི་ལ་མཚོན་ན། བར་སྣང་དང་དུས་གཉིས་ནི། རྣམ་གཞག་གི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་རྐྱང་པ་ཞིག་གི་ངོ་བོར་སྦྱར་ཡོད། རྩིས་རིག་དང་སྦྱར་ནས་བརྗོད་ན། བར་སྣང་དུས་ནི་བྱུང་བ་སྣ་ཚོགས་འདུས་པའི་རང་བཞིན་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། བྱུང་བ་སྣ་ཚོགས་དེ་དག་ལ་གོ་རྟགས་ཀྱི་སྒྲིག་འཛུགས་ (coordinate system) ཤིག་གིས་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད། བར་སྣང་དུས་ལ་བར་སྣང་དུས་ཀྱི་བྱུང་བ་དེ་དག་ལས་གཞན་པའི་ནང་དོན་སྤྱིར་བཏང་བ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི། 3+1 ཆ་ཚད་རྒྱུན་ལྡན་པ་དེ་ཡིན།

Supernova: སྐར་ཆེན་གས་འཐོར་ནི་སྐར་མ་ཞིག་ལ་གས་འཐོར་བྱུང་ནས་དུས་ཡུན་ཐུང་ངུ་ཞིག་ལ་དགུ་ཚིགས་ཧྲིལ་པོའི་འོད་སྣང་ལས་ཀྱང་ཆེ་བའི་འོད་ཟེར་འབྱིན་པ་དེ་ལ་གོ་ཞིང་། དེས་འབྱིན་པའི་ནུས་ཤུགས་ནི། ང་ཚོའི་ཉི་མའམ་སྐར་མ་སྤྱིར་བཏང་བ་ཞིག་གིས་སོ་སོའི་ཚེ་སྲོག་ཧྲིལ་པོར་འབྱིན་པའི་ཚད་ཅིག་ཡིན། དེ་འདྲའི་འོད་ཟེར་ཆེན་པོ་ཞིག་ཕྱུང་རྗེས་སྐར་མ་དེ་བདུན་ཕྲག་གམ་ཟླ་བ་འགའ་ལ་ང་ཚོའི་སྣང་ཡུལ་ནས་ཡལ་འགྲོ། གས་འཐོར་བྱས་པའི་འགྱེད་འཕྲོ་བཀྲག་མདངས་ཆེན་པོ་དེས་སྐར་མ་རང་གི་རྒྱུ་རྫས་ཡོངས་རྫོགས་སམ་ཕལ་ཆེ་བ་སྐར་ཆ་གཅིག་ལ་སྤྱི་ལེ་སུམ་ཁྲི་ཆོད་པའི་མྱུར་ཚད་དུ་ཕྱི་ཕྱོགས་སུ་འཕེན་གྱི་ཡོད། སྐར་ཆེན་གས་འཐོར་ནི་ཉམས་རྒུད་དུ་གྱུར་པའི་སྐར་མ་ཞིག་གི་ནང་དུ་ཡོད་པའི་ཉིང་རྡུལ་གྱེས་འགྱུར་སླར་ཡང་གློ་བུར་དུ་འགོ་ཚུགས་པ་དང་། ཡང་ན། སྐར་མ་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་ས་སྙིང་ལ་འཐེན་ཤུགས་ཀྱི་འོག་ནས་རྡིབ་སྐུམ་བྱུང་བ་གང་རུང་ཞིག་གིས་བསྐྱེད་ཐུབ།

Superstring Theory: ཚད་འདས་ཐ་གུ་རྣམ་གཞག་ནི། རང་བྱུང་གི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དང་གཞི་རྩའི་ནུས་ཤུགས་བཅས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་ཆ་མཉམ་གྱི་ཚད་འདས་ཐ་གུའི་གཡོ་འགུལ་ལ་སྦྱར་ཏེ། རྣམ་གཞག་གཅིག་གི་ནང་དུ་རང་བྱུང་གི་ཆ་ཤས་དེ་དག་ལ་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་པའི་འབད་བརྩོན་ཞིག་ཡིན།

Theia: འདི་ནི་སྔ་མོའི་ཉི་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་ནང་དུ་གྲུབ་པར་འདོད་པའི་གནའ་བོའི་རྒྱུ་སྐར་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། གདོང་ཐུག་ཆེན་པོ་ཞེས་པའི་ཚོད་གཞག་ལྟར་ན། རྒྱུ་སྐར་འདི་ནི་ལོ་ངོ་ཐེར་འབུམ་བཞི་དང་ཕྱེད་ཀའི་གོང་དུ་སའི་གོ་ལ་དང་གདོང་ཐུག་བརྒྱབས་ཡོད།

Thermal Energy: དྲོད་ཤུགས་རིག་པའི་ནང་དུ་དྲོད་ཀྱི་ནུས་ཤུགས་ཞེས་པ་ནི། སྒྲིག་འཛུགས་ཤིག་གི་དྲོད་ཚད་ལ་བརྟེན་ནས་སྒྲིག་འཛུགས་རང་སྟེང་དུ་གྲུབ་པའི་ནུས་ཤུགས་ལ་གོ་བ་དང་། གཟུགས་ཅན་ཕྲ་བའི་གནས་རིམ་ལ་སྦྱར་ནས་བཤད་ན། དྲོད་ཀྱི་ནུས་ཤུགས་ཀྱི་ནང་དུ་སྒྲིག་འཛུགས་ཤིག་གི་གྲུབ་ཆའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་ནུས་ཤུགས་དང་། འགུལ་ནུས་གཉིས་ཀ་འདུས་ཤིང་། སྒྲིག་འཛུགས་དེའི་གྲུབ་ཆ་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དང་། འདུས་རྡུལ། གློག་རྡུལ། ཆ་རྡུལ་ཕྲ་མོ་སོགས་ཡིན་ཆོག

Tholeiitic Basalt: འདི་ནི་རྗར་མན་གྱི་གྲོང་སྡེ Tholey ཞེས་པའི་མིང་ལས་གྲུབ་ཅིང་། མེ་ཞུན་བྲག་རྡོའི་ཁྲོད་ཀྱི་ཞུན་མྱག་གི་རིགས་གཅིག་ཡིན། ད་དུང་ཞུན་མྱག་གི་རིགས་གཞན་ཞིག་ཡོད་པ་ལ་ calc-alkaline ཞེས་ཟེར། དེ་དག་ནི་ལྕགས་དང་དཀར་གཡའ་མང་པོ་ཡོད་པའི་རྡོ་ཞུན་ mafic magma ཞེས་པར་འགྲེལ་བརྗོད་ཀྱི་ཚིག་ཡིན། རྡོ་ཞུན་དེས་མེ་རྡོ་ནག་པོའམ། gabbro ཞེས་པ་སོགས་གྲུབ་ཅིང་། མེ་རྡོ་ནག་པོ་ནི་སའི་ཕྱི་ངོས་སུ་འཇུར་ཐོན་གྱི་རྣམ་པར་གྲུབ་ལ། རྒྱུ་སྐར་དང་ཟླ་བ་ལྟ་བུའི་ཕྱི་ངོས་དང་། ཡང་ན། དེ་དག་གི་ཕྱི་ངོས་དང་ཐག་ཉེ་སར་མེ་རྡོ་ནག་པོའི་རྡོ་ཞུན་མྱུར་དུ་སྲ་མཁྲེགས་སུ་གྱུར་པ་ལས་འབྱུང་གིན་ཡོད།

Ultraviolet Radiation: སྨུག་ཕྱིའི་འོད་ནི་མེ་ཊར་ཕྲ་མོ་ (nanometer) 400 ནས་ 100 བར་གྱི་རླབས་ཐག་ཡོད་པའི་གློག་ཤུགས་ཁབ་ལེན་གྱི་འགྱེད་འཕྲོ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། རླབས་ཐག་དེ་ནི་སྣང་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་འོད་ཀྱི་རླབས་ཐག་ལས་ཐུང་ཡང་། ཨེཀ་སི་ འོད་ཟེར་(X-ray)ལས་རིང་བ་ཡིན།

ལེའུ་ལྔ་པ། “འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིའི་ཆོས་ལུགས་”སུ་གྲགས་པའི་ཁོངས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་ཁག་དང་། ཕན་ཚུན་འབྲེལ་ལམ་སྐོར།

༡ ལྟ་གྲུབ་རྣམས་ཀྱི་སྙིང་པོ་མདོ་ཙམ་བསྟན་པ།

འཇིག་རྟེན་འདིའི་ཆོས་ལུགས་རྣམས་ཀྱི་ནང་གྲུབ་མཐའ་ཡོད་པ་ཡེ་ཤུ་དང་། ཁ་ཆེ། ཧིན་དུ༑ ནང་པ། རྗིའུ་ལྟ་བུ་དང་། དེ་མིན་ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་སོགས་ལ་མཆོད་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་ལུགས་ཁག་མང་པོ་ཡོད་པ་བཅས་ནས། གྲུབ་མཐའ་ཡོད་པའི་ཆོས་ལུགས་གྲགས་ཅན་ཁོངས་ནས་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་ཁས་ལེན་མཁན་ (Theist) གྱི་ལྟ་གྲུབ་འཛིན་པའི་སྡེ་ཚན་གཅིག་དང་། འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་ཁས་མི་ལེན་པར། སྣོད་བཅུད་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཕྱི་དང་ནང་གི་རྐྱེན་དུ་མ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་དང་། འགྱུར་བ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པར་འདོད་པའི་ (Non-theist) སྡེ་ཚན་གཅིག་བཅས་ཁྱད་པར་ཆེ་བའི་རིགས་གཉིས་ཡོད་ལ། རྒྱ་གར་གྱི་གནའ་བོའི་ཆོས་ལུགས་ཁོངས་ནས་གྲངས་ཅན་ (Sankhya) གྱི་ལྟ་གྲུབ་འཛིན་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་དེ་ལ་ནང་གསེས། གྲངས་ཅན་ལྷ་བཅས་པ་དང་། ལྷ་མེད་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱི་མ་གྲངས་ཅན་ལྷ་མེད་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཅེར་བུ་པ་(Jainism) རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་མི་འདོད་ཅིང་། ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་ཁས་མི་ལེན་པའི་ (Non-theist) ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་རེད།

དེང་འཛམ་གླིང་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཁྱབ་གདལ་ཆེ་བའི་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ཁག་དང༌། ཤར་དཀྱིལ་སོགས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་རྗིའུ། ཁ་ཆེ། ཛོ་ར་ཛོ་དིན་སོགས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་འདོད།

སྤྱིར་བཏང་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་འདོད་མཁན་གྱི་ནང་དུ་སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི་འདོད་པ་དང༌། མི་འདོད་པ་རིགས་གཉིས་སྣང་ཞིང་། ཡེ་ཤུ་དང་ཁ་ཆེའི་ཆོས་སུ་སྐྱེ་བ་རྗེས་མའི་ཐད་མཐའ་མར་དཀོན་མཆོག་གི་བཀའ་བསྒུག་རྒྱུ་ཞིག་ལས། དེ་མིན་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོས་སྐྱེ་བ་གཅིག་བཀོད་པས་སྐྱེ་བ་མུ་མཐུད་ནས་འགྲོ་རྒྱུ་མེད་པར་འདོད་ལ། མུ་སྟེགས་པས་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་འགྲོ་སྟངས་བཤད་པའི་ཐོག་ནས་མཐར་གཏུགས་ན་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་ཚངས་པས་བྱས་པར་བརྗོད་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི་དང་། ལས་འབྲས་ཀྱང་བཤད་ཡོད། རྒྱ་གར་ནང་གི་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་འདོད་མཁན་གྱི་གྲུབ་མཐའ་སྨྲ་བ་ཕལ་མོ་ཆེས་སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི་འདོད་པ་ཡིན། ཡེ་ཤུ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ནི་སྐྱེ་བ་འདི་ཀ་དཀོན་མཆོག་གིས་བཀོད་པར་འདོད་མཁན་ཡིན་པས་འདི་ལ་གནད་འགག་ཆེན་པོ་འདུག

སྔར་ང་ཚོས་རྗིའུའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྐོར་བགྲོ་གླེང་ཞིག་བྱེད་སྐབས། རྗིའུའི་ཆོས་པ་ཞིག་གིས་ཁོང་ཚོར་མི་སི་ཀྲི་སི་ཟམ་ (Mysticism) ཟེར་བ་གསང་བའི་ངང་ནས་ཉམས་ལེན་བྱ་རྒྱུ་ཡོད་པ་དང་། དེ་ཡང༌ཉམས་ལེན་བྱེད་སྟངས་སྐོར་འགྲེལ་བཤད་བྱས་པ་ལྟར་ན། འཇིག་རྟེན་བཀོད་པའི་སྐབས་སུ་རང་རེ་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ངལ་བ་མཉམ་དུ་བསྟེན་ཡོད་པ་དང༌། དཀོན་མཆོག་གིས་ཀྱང་བཀོད་པ་བཅས། རང་རེའི་བཤད་ཚུལ་ལྟར་ན་ལྷ་མི་ཟུང་འབྲེལ་ལྟ་བུ་བྱས་ཏེ་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་ལྷས་ཀྱང་བཀོད། བཀོད་པའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་མཉམ་དུ་བྱ་བ་བྱས་ནས་འཇིག་རྟེན་གྲུབ་པ་བཤད་སོང༌། དེས་སྐྱེ་བ་སྔ་མ་འདོད་ཀྱིན་ཡོད་མེད་ནི་མི་ཤེས། ཚེ་འདི་གར་འཇིག་རྟེན་འགྱུར་བ་འགྲོ་བ་ནི་མིས་བྱས་ཏེ་འགྱུར་བ་འགྲོ་བ་དང༌། དེའི་རྒྱབ་ཏུ་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་ཡོད་ཅིང༌། ཐད་ཀའི་ལས་ཀ་བྱེད་མཁན་མིས་བྱས་པས་ལྷ་མི་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་ནས་འཇིག་རྟེན་ལ་འགྱུར་བ་འགྲོ་བར་བརྗོད་པ་དེ་ལྟར་ཡིན་ནམ། ཡང་ན། སྣོད་ཐོག་མར་ཆགས་སྐབས་ལྷ་མི་ཟུང་འབྲེལ་ལྟ་བུ་ཡིན་ན། དེས་ན་སྐྱེ་བ་སྔ་མ་བླངས་དགོས་པས་གང་འདྲ་ཡིན་མིན་གསལ་པོ་བརྗོད་མ་སོང༌།

ངོས་ཀྱི་ངོ་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་པ་ Father Bede Griffiths ཞུ་བ་བགྲེས་སོང་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་ཞིག་ཡོད། ཉིན་ཞིག་ངས་ཁོང་ལ་ཁྱེད་ཚོ་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་པས་སྐྱེ་བ་སྔ་མ་ཁས་བླངས་ན་སྐྱོན་གང་ཞིག་ཡོད་དམ་ཞེས་དྲིས་པར། ཁོང་གིས་སྐྱེ་བ་སྔ་མ་མེད་ཅིང༌། ཚེ་འདི་ཀ་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོས་ཐད་ཀར་བཀོད་པ་རེད་ཅེས་བརྗོད་བྱུང༌བས། དེ་ནི་ཧ་ཅང་གི་ཟབ་པོ་ཞིག་མཐོང་སོང༌། འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་འདོད་ན། ཚེ་འདི་ཀ་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོས་བཀོད་ཚུལ་བརྗོད་སྐབས་སེམས་ཐག་ཧ་ཅང་གི་ཉེ་པོ་ཞིག་འོང་བ་ནི། དཔེར་ན། རང་རེའི་ལུས་འདི་ཕ་མ་གཉིས་དང༌། ལྷག་པར་ཨ་མས་སྦྱིན་པར་བརྟེན། མ་ལ་སྙིང་ཉེ་པོ་བྱེད་པ་དུད་འགྲོ་ཚུན་ཆད་ལ་ཡོད་པ་དང་། ཇི་ཙམ་གྱིས་མ་ལ་སེམས་ཐག་ཉེ་བ་ཡོད་པ་དེའི་ཚོད་ཀྱིས་མས་བཤད་པ་དེར་དྭང་ལེན་བྱེད་ཅིང་། མི་གཤིས་ཀ་ཧ་ཅང་ངན་པ་དེ་འདྲ་ཡོད་ན་མ་གཏོགས། སྤྱིར་བཏང་ཨ་མས་བཤད་ན་ངའི་ཨ་མ་ལགས་ཀྱིས་གསུངས་ཚུལ་བརྗོད་དེ་དགའ་པོའི་ཐོག་ནས་བརྩི་འཇོག་བྱེད་པ་ནི། སེམས་གཏིང་ནས་ཉེ་པོ་ཡོད་པས་ཡིན། དེ་བཞིན་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོའི་དཀོན་མཆོག་གིས་ཚེ་འདི་ཀ་ཐད་ཀར་བཀོད་པའི་ལྟ་ཚུལ་འཛིན་མཁན་ཞིག་ཡིན་ན། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོར་སེམས་ཐག་ཧ་ཅང་ཉེ་པོ་ཞིག་འོང་བ་དང་། ཇི་ཙམ་སེམས་ཐག་ཉེ་བ་དེའི་ཚོད་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོའི་རྗེས་སུ་སློབ་འདོད་ཤུགས་ཆེན་པོ་འོང་བས། དེས་ན་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོའི་དགོངས་པ་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། བྱམས་བརྩེ་ལྡན་པ་བྱ་དགོས་རྒྱུ་དེ་ཡིན། དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོའི་བསླབ་བྱ་གཙོ་བོ་དེ་ཡིན་པས་འདོད་ཚུལ་འདི་ཧ་ཅང་གཏིང་ཟབ་པོ་ཞིག་ཏུ་སྣང་། དཔེར་ན། རང་རེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་སྒྲུབ་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བསྙེན་པ་ཞེས་ལྷ་བསྙེན་ཅིང་ཉེ་བར་བྱེད་པས་ན་ལྷ་དེ་འགྲུབ་ཀྱིན་ཡོད་ཅིང༌། དེས་ན་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོས་ཚེ་འདི་ཀ་ཐད་ཀར་བཀོད་སྟབས། ལྷ་ཕར་བསྙེན་མི་དགོས་པར་མི་ཚེ་འདི་ཀ་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོས་ཚུར་གནང་བས་ན། སྙིང་ཉེ་པོ་འོང་བས་འདོད་ཚུལ་དེ་ལ་གནད་འགག་ཡོད། འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་འདོད་མཁན་དེའི་རིགས་ཀྱིས་སྣོད་བཅུད་ཀྱི་བཀོད་པ་དེ་དག་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོས་བཀོད་པར་མ་ཟད། ཚེ་འདི་ཡང་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོས་བཀོད་པར་བརྗོད་ཀྱིན་ཡོད་པས། དེ་ལྟ་བུའི་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་འདོད་མཁན་གྱི་འགྲོ་སྟངས་དེ་དང༌། རྒྱ་གར་ནང་གི་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་འདོད་མཁན་ཅུང་ཟད་མི་འདྲ་བར་སྙམ། སྤྱིར་བཏང་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་པས་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་ཡོད་པར་འདོད་པ་དང་། དེ་ནི་མཁྱེན་བརྩེའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་ཇི་ལྟར་དེ་ལ་དད་གུས་ཞུ་བ་དེ་ལྟར་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་དེས་བཀོད་པའི་སེམས་ཅན་ཡོངས་ལ་བརྩེ་བ་བྱ་དགོས་ཚུལ་བརྗོད་ཀྱིན་འདུག

དེ་བཞིན་ངོས་ནས་ཁ་ཆེའི་ཆོས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་ཞིག་དང་བགྲོ་གླེང་བྱུང་སྐབས། ཁ་ཆེའི་གསུང་རབ་དང་། གྲུབ་མཐའི་ནང་དུའང་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོས་བཀོད་པའི་སེམས་ཅན་ཚང་མར་བྱམས་བརྩེ་དགོས་ལུགས་གསུངས་ཚུལ་བཅས་ལ་བརྟེན་ནས། ཆོས་ལུགས་སྤྱི་དང་། ལྷག་པར་གྲུབ་མཐའ་ཡོད་པའི་ཆོས་ལུགས་རྣམས་ཀྱི་བསླབ་བྱའི་སྙིང་པོར་འགྲོ་བ་མི་ལ་ལྷན་སྐྱེས་སུ་ཡོད་པའི་བྱམས་པ་དང་བརྩེ་བ་རྩལ་འདོན་བྱེད་ཕྱོགས་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ཡོད་མེད་དང་། རྒྱས་བསྡུས་ཀྱི་རིམ་པ་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་བ་མ་གཏོགས། ཚང་མས་རང་རང་གི་ལྟོས་ཕྱོགས་ཐོག་ནས་མ་མཐར་ཡང་འགྲོ་བ་མིའི་བདེ་དོན་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་ལམ་སྟོན་ཞིང་། བདེ་དོན་དེ་ཡང་ཆོས་ལུགས་ཆེ་ཁག་རྣམས་ནས་ཚེ་འདི་པའི་གནས་སྐབས་ཙམ་གྱི་ཆེད་དུ་མིན་པར། འདོད་དོན་སྙིང་པོ་གཏིང་ཟབ་གཞན་དག་གཏན་གྱི་འདུན་མར་དམིགས་སུ་བཀར་ནས་དོན་གཉེར་རྩལ་འདོན་བྱེད་ཀྱིན་འདུག

དེ་རྣམས་ནས་བདག་གི་ཐོག་མ་འཇོག་སྐབས་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་བཞག་སྟེ། བདག་ལ་ཐོག་མ་ཡོད་པ་དང༌། དེ་ཡང་རྒྱུ་མེད་རྐྱེན་མེད་ལས་བྱུང་བ་མིན་པར་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོས་བཀོད་པར་བརྗོད་དེ། དེ་ཡང༌ཕྱིའི་འབྱུང་བའི་འགྲོ་སྟངས་དང༌། ནང་གི་ལུས་ཀྱི་ཀླད་པའི་འགྲོ་སྟངས་ཧ་ཅང་ཞིབ་ཚགས་པོ་འདུག་པ་འཆར་གཞི་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་བྱུང་བ་ལས། འཆར་གཞི་མེད་པར་གློ་བུར་དུ་བྱུང་བ་ཞིག་འོང་མི་ཤེས་པས། འཆར་གཞི་འགོད་མཁན་ཞིག་ངེས་པར་དུ་ཡོད་དགོས། དེས་ན་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་ཡོད་ཅེས་བརྗོད།

དེ་དང་འབྲེལ་ནས་ཞིབ་ཏུ་དཔྱད་ན། ཆོས་བརྒྱུད་འདྲ་མིན་གྱི་ཆོས་པ་ཚོ་ཚོགས་སྐབས་དངོས་ཤུགས་ཅི་རིགས་ཀྱི་ཐོག་ནས་དྲི་བ་ཆེན་པོ་གསུམ་ལ་དྭོགས་སློང་འབྱུང་བ་ནི། གནད་འགག་ཀྱང་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་གཤམ་གསལ།

༡ བདག་གི་ངོ་བོ་གང་ཡིན།

༢ བདག་དེར་ཐོག་མ་ཡོད་མེད།

༣ བདག་དེར་མཐའ་མ་ཡོད་མེད་བཅས་ཡིན་ལ། དྲི་བ་དེ་རྣམས་ལ་ལན་འདེབས་སྟངས་ཐོག་ནས། འཇིག་རྟེན་བྱེད་པ་པོ་ཡོད་མེད་ཀྱི་བལྟ་ཚུལ་ཁྱད་པར་ཡང་འབྱུང་བ་ཡིན།

དང་པོ་ང་ཞེས་པ་དེ་གང་ཞིག་ཡིན་མིན་སྐོར།

ངོས་ནས་ཇི་ལྟར་འགྲེལ་ཚུལ་ནི། ཐོག་མར་ང་ཞེས་པ་དེ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིའི་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་རིམ་གྱིས་ཡར་རྒྱས་ལ་བརྟེན་ནས་ཡི་གེ་གསར་དུ་བཟོ་ཤེས་པ་སོགས་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱང་ཇེ་ཆེར་སོང་ནས། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་མྱོང་མཁན་གྱི་ང་ཞེས་པ་དེར་རྩད་གཅོད་བྱེད་འགོ་ཚུགས་ཡོད། དཔེར་ན། དུད་འགྲོར་མཚོན་ན༑ སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་ཅིང༌། བདེ་བ་འདོད་པ་དང༌། སྡུག་བསྔལ་མི་འབྱུང་བ་དང༌། བདེ་བ་འབྱུང་བའི་དོན་དུ་ཉིན་རེ་བཞིན་དུ་ངལ་བ་བསྟེན་པ་མི་དང་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་ནའང༌། དུད་འགྲོས་སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་པ་དང༌། བདེ་བ་འདོད་པའི་ང་ཞེས་པ་དེ་གང་ཡིན་རྩད་གཅོད་མི་བྱེད་ཅིང་། མི་རྣམས་ནས་དེ་ལ་དཔྱད་པ་དང་རྩད་གཅོད་བྱེད་ཐུབ་ལ། དེ་ནི་ཕལ་ཆེར་འདས་པའི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་གསུམ་བཞིའི་གོང་ནས་ཡིན་པར་མངོན་ཏེ། རིག་གཞུང་དར་ཁྱབ་བྱུང་ནས་སྤྱིར་བཏང་ལོ་ལྔ་སྟོང་སྐོར་སོང་བ་བཤད་ཀྱིན་ཡོད་པ་ལྟར། ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱང་བྱུང་ནས་ལོ་ལྔ་སྟོང་སྐོར་སོང་ཚུལ་བཤད་མཁན་བྱུང༌།

ངོས་རང་སྤྱི་ཚོགས་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་འཕེལ་རིམ་སྐོར་ལ་དོ་སྣང་ཅུང་ཟད་ཡོད་ཀྱང་དེའི་སྐོར་གྱི་དེབ་ཀློག་མི་སྒྱིད་པས། ཨི་རྗིབ་ཡུལ་གྱི་མཐོ་རིམ་སློབ་གྲྭའི་དགེ་རྒན་མཁས་དབང་གྲགས་ཅན་ཞིག་ངོས་དང་འཕྲད་སྐབས་ཁོང་ལྟ་བུའི་མཁས་པ་རྣམས་ལ་དྲི་བ་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད། ཁོང་གིས་སྤྱི་ཚོགས་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་འཕེལ་རིམ་ནང་ལོ་ལྔ་སྟོང་གོང་དུ་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་བྱུང་ཡོད་པ་བརྗོད་བྱུང༌། སྤྱིར་བཏང་རྒྱ་གར་ལྟ་བུར་མུ་སྟེགས་པའི་ཆོས་ལུགས་དར་ནས་ལོ་ཇི་ཙམ་སོང་བའི་འདོད་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་ཧ་ཅང་མང་ཡང་ལོ་སུམ་སྟོང་ལས་མི་ཉུང་བའི་སྔོན་ནས་དར་བ་མཐུན་གྲུབ་ཏུ་ཡོད། ཆོས་ལུགས་དར་སྔ་བའི་གྲས་སུ་གྲངས་ཅན་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཡོད་ཅིང༌། ཁོང་ཚོས་བདག་གམ་ང་ཞེས་པ་དེ་གང་འདྲ་ཞིག་འདུག་ཅེས་དཔྱད་སྐབས། དཔེར་ན། རང་རེའི་མྱོང་བའི་ཐོག་ནས་བསམ་ན། ངས་མེ་ཏོག་འདི་མཐོང་བྱུང་ཞེས་བརྗོད་ཚེ། མཐོང་མཁན་ནི་མིག་གི་ཤེས་པ་ཡིན་པས། མིག་གི་ཤེས་པས་མེ་ཏོག་མཐོང་ཡོད། འོན་ཀྱང་བློ་ལ་འཆར་སྐབས་མིག་གི་ཤེས་པས་མཐོང་བ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ངས་མཐོང་བྱུང་སྙམ་ཞིང་། མཐོང་བྱེད་ངོ་མ་མིག་གི་ཤེས་པ་ཡིན་ཡང༌། རང་རེའི་རང་བཞིན་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་བློ་ལ་ངས་མཐོང་བྱུང་སྙམ་པ་ཞིག་བློ་ལ་འཆར་གྱིན་ཡོད། དེ་བཞིན་ང་ཡི་ལུས་ཞེས་ལུས་དེ་ང་ཡིན་སྙམ་པ་ཞིག་བློ་ལ་མི་འཆར་ནའང་། ང་ཡི་ལུས་ཞེས་པ་ཞིག་བློ་ལ་འཆར་ཞིང་། དེ་བཞིན་ང་ཡི་སེམས་ཞེས་བློ་ལ་འཆར་ཡང་། ལུས་དང་སེམས་གཉིས་ང་ཡིན་པའི་འདུ་ཤེས་མི་འཆར་བ་ཡིན། ལུས་དང་སེམས་ལ་བདག་ཏུ་བཟུང་བ་པོ་དང༌། ལུས་དང་སེམས་ལ་དབང་སྒྱུར་མཁན་གྱི་ང་ཞིག་ཡོད་པ་བློ་ལ་འཆར་བར་བརྟེན། ང་ཡི་ལུས་སེམས་ཞེས་བརྗོད་ཀྱིན་ཡོད་པས། ལུས་སེམས་གཉིས་ལས་ལོགས་སུ་ང་ཞེས་པ་ཞིག་ཡོད་དགོས་པའི་བསམ་པ་བྱུང་བ་རེད།

ལྷག་པར་སྐྱེ་བ་སྔ་མ་དྲན་པའི་མི་མང་པོ་བྱུང་སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཀྱི་སྐྱེ་བ་སྔ་མ་ཡོད་པ་རང་གི་མྱོང་བའི་སྟེང་ནས་གྲུབ་སྟེ། སྐྱེ་བ་སྔོན་མའི་ལུས་སེམས་དང་། ད་ལྟའི་སྐྱེ་བའི་ལུས་སེམས་གཉིས་རྩ་བ་ནས་ཐ་དད་ཡིན་ཡང་། ངས་འདི་ལྟར་དྲན་ཚུལ་དང་། དེ་ལྟར་ཡོད་ཐག་ཆོད་ཡིན་པ་བཅས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ར་སྤྲོད་ཐུབ་པ་བྱུང་སྟབས། སྐྱེ་བ་སྔོན་མ་ནས་འདིར་འོང་བའི་ང་ཞིག་ཡོད་དགོས་སྙམ་པ་ཞིག་བློ་ལ་འཆར་གྱིན་ཡོད་པ་དེའི་གྲུབ་དོན་མཐར་ཐུག་གང་ཡིན་ཞེ་ན། ང་ཞེས་པ་དེ་ཕུང་པོ་ལས་དོན་གཞན་དུ་ཡོད་ཅིང༌། ཕུང་པོ་ལས་དོན་གཞན་པའི་བདག་ཅིག་ཡོད་ཅེས་བརྗོད་ཀྱིན་ཡོད་པ་རེད།

རྒྱ་གར་དུ་ལྟ་གྲུབ་མང་པོ་བྱུང་བའི་ནང་ནས་ནང་པ་དང་རྒྱང་འཕེན་པ་གཅིག་པུ་ལས། དེ་མིན་གཞན་རྣམས་ཀྱིས་ཕུང་པོ་ལས་དོན་གཞན་པའི་བདག་ཡོད་ཅེས་བཤད་ཀྱིན་ཡོད། ཕུང་པོ་ལས་དོན་གཞན་པའི་བདག་དེ་བློ་ལ་འཆར་ཚུལ་ནི། སྐྱེ་བ་སྔོན་མ་ནས་འདིར་འོང་བའི་ང་དང༌། འདི་ནས་ཕྱི་མར་འགྲོ་བའི་ང་ཞེས་བརྗོད་པའི་ཚེ་ན་ང་གཅིག་ལྟ་བུ་ཞིག་བློ་ལ་འཆར་བ་དང༌། ཕུང་པོ་ནི་རང་ཉིད་གཞོན་ནུའི་སྐབས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། དར་མའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཕུང་པོ། རྒ་བའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་དུ་མ་ཡོད་པས། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པའང་སྐྲ་དཀར་གཉེར་མ་ཡོད་མེད་ཀྱི་གནས་སྐབས་ལྟ་བུ་འདྲ་མིན་འགྱུར་འགྲོ་བ་དང་། ཤེས་པར་འགྱུར་བ་འགྲོ་བའང་རང་རེར་མཐོང་ཆོས་སུ་ཡོད།

ཡང་ང་བྱིས་པའི་སྐབས་དང༌། ང་གཞོན་ནུའི་སྐབས་དང༌། ང་དར་མའི་སྐབས་དང༌། ང་རྒད་པོའི་སྐབས་ཞེས་ང་དེ་ནམ་དུ་ཡང་གཅིག་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད། དེས་ན་ལུས་སེམས་ལ་འགྱུར་བ་ཇི་ལྟར་སོང་བ་བཞིན་ང་ལའང་འགྱུར་བ་འགྲོ་རྒྱུ་མེད་པའི་ང་ཞིག་བློ་ལ་འཆར་བར་བརྟེན། ང་དེ་འགྱུར་བ་མེད་པའི་རྟག་པ་དང༌། ང་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པ་ལྟ་བུ་བཅས་ང་དེ་“རྟག་གཅིག་རང་དབང་བ་”ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་སྦྱར་མིན་ཇི་ལྟར་ཡང༌། དོན་དུ་ཕུང་པོ་ལས་དོན་གཞན་པའི་བདག་ཅེས་བརྗོད་སྐབས་བདག་དེ་རྟག་གཅིག་རང་དབང་བ་ཡིན་པར་འཆར་བ་རེད།

རྒྱ་གར་གྱི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་བྱུང་བའི་ཆོས་ལུགས་རྗིའུ་དང༌། ཡེ་ཤུ ཁ་ཆེ། ཛོ་ར་ཛོ་དིན་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་རྣམས་ཀྱིས་“སོའོལ་” (soul) ཞེས་པའི་རྣམ་ཤེས་ཤིག་ཡོད་པར་འདོད་ཅིང༌། དཔེར་ན། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་སུ་སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི་མི་འདོད་ཀྱང༌། འོན་ཀྱང་ཤི་བའི་རྗེས་སུ་ཕུང་པོ་ལས་ལོགས་སུ་ཕྱེ་ནས་འགྲོ་བའི་རྣམ་ཤེས་“སོའོལ་”ཞེས་པ་ཞིག་ཡོད་པར་བཤད། གང་ལྟར་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཏེ་བཟང་པོ་བྱེད་མཁན་རྣམས་དེའི་དྲུང་ངམ། དག་ཞིང་དུ་སྐྱེ་ཞིང༌། ཁོང་གི་བཀའ་ལ་མ་ཉན་པར་ལོག་ལྟ་བྱེད་མཁན་རྣམས་ངན་འགྲོར་གཏན་ཆགས་པར་སྐྱེ་བ་བཅས་ཀྱིས་བཟང་ངན་དབྱེ་འབྱེད་བྱེད།

བརྒྱ་ཕྲག་སྔོན་མའི་ལོ་རབས་དྲུག་ཅུ་པའི་སྟོད་དུ་ཨ་མེ་རི་ཀའི་བུད་མེད་སེམས་བཟང་པོ་ཞིག་འདུག་པ་ཁོང་ཀུ་ལུའི་ཁུལ་དུ་སྤྲོ་འཆམ་དུ་སོང་ནས་ངོས་དང་འཕྲད་ཅིང༌། ཁོང་གིས་ཀུ་ལུ་ཁུལ་དུ་བོད་པ་མང་པོ་ཡོད་པ་དེ་དག་སྙོམས་ཆུང་ཚུལ་མཐུན་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་འདུག་ཅེས་དགའ་སྣང་བྱེད་པ་དང༌། ཐབས་སྐྱོ་བ་ཞིག་ལ་ཁོང་ཚོར་ཆོས་མི་འདུག་ཅེས་བརྗོད་བྱུང༌། དེ་ནི་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ཀྱི་ངོས་ནས་བལྟས་ན། རང་རེ་བོད་མི་རྣམས་ལོག་ལྟ་ཅན་དང༌། འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་མི་འདོད་མཁན་གྱི་ཆད་ལྟ་བར་གྱུར་པར་བརྟེན། འགྲོ་ས་དམྱལ་བ་མ་གཏོགས་དག་ཞིང་མིན་པ་རེད། དེ་ལྟར་བཅད་མཚམས་གཏོང་ཡུལ་རྣམ་ཤེས་“སོའོལ་”ཞེས་པའི་སྟེང་དུ་ཡོད་པས། དེ་ནི་རྟག་གཅིག་རང་དབང་བ་ཡིན་ལ། ཐ་སྙད་དེ་འདྲ་སྦྱར་གྱིན་མེད་ཀྱང༌། དོན་དུ་མུ་སྟེགས་པའི་“ཨཱཏྨ་”ཞེས་པ་འདི་དང༌། “སོའོལ་”ཞེས་པའི་རྣམ་ཤེས་དེ་གཉིས་མཚུངས་པ་ལྟ་བུར་སྣང་ལ། ཁ་ཆེའི་ཆོས་སུའང་དེ་ལྟར་འདོད། འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོས་བདག་དེ་བཀོད་པ་དང༌། ཕུང་པོ་དོར་བའི་རྗེས་སུ་དེའི་དྲུང་དུ་སྐྱེ་བ་ལྟ་བུ་ཕལ་ཆེར་མཚུངས་པར་སྣང་།

འཇིག་རྟེན་འདིའི་ཐོག་ཆོས་ལུགས་འདྲ་མིན་ཡོད་པའི་ནང་ནས་གཙོ་ཆེ་བ་ངོས་ནས་ཤེས་པ་ལྟར་ན་ཆོས་ལུགས་བཅུ་སྐོར་ཞིག་མཆིས་པ་ནས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཁོ་ནས་བདག་མེད་ཅེས་གསུངས་ཏེ། བདག་མེད་ཚུལ་ཇི་ལྟར་ཡིན་མིན་འཚོལ་སྐབས། བདག་ཅེས་པ་དེ་ལུས་སེམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་བཞག་པའམ། བརྟེན་ནས་བཏགས་པ་ཡིན་ཞེས་སྤྱིར་ནང་པའི་གཞུང་ནས་དེ་ལྟར་གསུངས། བདག་མེད་ཅེས་གསུངས་པའི་བདག་མེད་འཇོག་ཚུལ་ལ་སངས་རྒྱས་པའི་གྲུབ་མཐའ་སྨྲ་བ་བཞིའི་ནང་གསེས་བྱེ་བྲག་སྨྲ་བའི་སྡེ་པ་རེ་ཟུང་གིས་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་བདག་ཅིག་ཡོད་པར་འདོད་ཀྱང་རྟག་གཅིག་རང་དབང་བའི་བདག་མེད་ཅེས་གསུངས། དེས་ན་བདག་མེད་ཀྱི་དོན་ནི། རྒྱུན་དུ་རང་རེའི་བློ་ལ་ང་ཞེས་འཆར་བའི་ང་དེ་མེད་ཅེས་བརྗོད་ཀྱིན་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། དེ་ནི་རྩ་བ་ནས་མ་ཡིན། རང་རེའི་བློ་ལ་འཆར་བའི་ང་དེ་ནི་ཡོད་ཐག་ཆོད་དང༌། ང་ཡོད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ང་སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་པ་དང༌། བདེ་བ་འདོད་པ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་ཏེ། ང་དེས་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བའི་རྒྱུ་ལ་བརྩོན་དགོས་པ་དང༌། ང་དེས་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་བཀག་སྟེ་འགགས་ནས། དེའི་འབྲས་བུར་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཐར་ཏེ་བདེ་སྐྱིད་འབྱུང་བར་བརྗོད་པས། ང་ཞེས་པ་ཁས་ལེན་པ་ཡིན།

བདག་མེད་ཅེས་པའི་མེད་རྒྱུའི་བདག་དེ་ཕུང་པོ་ལས་དོན་གཞན་པའི་བདག་དེ་ལྟ་བུ་ཞིག་མེད་ཅེས་པ་དང༌། དེའི་ཐོག་ཏུ་ང་ཞེས་པ་དེ་ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་གྲུབ་ཀྱང༌། བློ་ལ་འཆར་སྐབས་གོང་དུ་བརྗོད་པ་ལྟར་ང་ནི་ང་ཡི་ལུས་སེམས་གཉིས་ལ་དབང་སྒྱུར་མཁན་གྱི་རྗེ་བོའམ། དཔོན་པོ་ལྟ་བུ་རང་མཚན་པ་ཞིག་དང༌། ལུས་སེམས་གཉིས་པོ་ནི་དབང་བསྒྱུར་བྱའི་ཁོལ་པོའམ། བྲན་ལྟ་བུ་ཡིན། ང་ཡི་ལུས་དང༌། ང་ཡི་སེམས་ཞེས་ལུས་སེམས་གཉིས་ལ་དབང་སྒྱུར་བ་པོའི་བདག་དེ་ནི་རྗེ་བོ་ལྟ་བུ་ཞིག་བློ་ལ་འཆར་ཏེ། དཔེར་ན༑ ང་ཡི་སེམས་ལ་བདག་པོ་བརྒྱབས་ཏེ་ཆགས་སྡང་ཉུང་དུ་གཏོང་བ་དང༌། བྱམས་སྙིང་རྗེ་ཤུགས་ཆེ་རུ་གཏོང་བ་བཅས་ཀྱི་རྩོལ་བ་ངས་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པས། རྩོལ་བ་བྱེད་པ་ནི་ང་དེས་སེམས་ལ་དབང་སྒྱུར་གྱིན་ཡོད་པས་ཡིན། དེའི་ཐད་ནས་བཤད་ན་སེམས་ལ་དབང་བསྒྱུར་བ་ལྟ་བུར་ཡོད།

ཡང་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་དཔྱད་ན། སེམས་དེ་ངའི་དབང་དུ་གྱུར་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད། དེ་བཞིན་ང་ཡི་ལུས་ཀྱང་སེམས་ཀྱིས་བདག་ཏུ་བཟུང་སྟེ་གཅེས་སྤྲས་བྱེད་པ། དཔེར་ན། པུས་མོ་ན་བའི་ཚེ། ང་དེས་ང་ཡི་ལུས་ཀྱི་ཆ་ཤས་པུས་མོ་ན་བ་མི་བཟོད་པར། ལག་པ་གཉིས་ཀྱིས་པུས་མོ་འཕུར་མཉེད་གཏོང་བ་དེ་ང་དེས་བཀའ་བཏང་བ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པས། ང་དེ་བཀའ་གཏོང་མཁན་གྱི་རྗེ་བོ་ལྟ་བུ་དང༌། ལུས་སེམས་གཉིས་ནི་ཁོལ་པོ་ལྟ་བུ་ཞིག་རང་རེའི་བློ་ངོར་འཆར་ཞིང་། དེ་ལྟར་བློ་ལ་འཆར་བ་ན་རྗེ་བོ་ལྟ་བུའི་ང་དེ་ཉིད་ཁོལ་པོ་ལྟ་བུའི་ཕུང་པོ་ལ་མ་བརྟེན་པའི་རང་རྐྱ་བ་ཞིག་བློ་ལ་འཆར་འོང་བས། དེ་ལྟའི་ངའམ་བདག་དེ་མེད་ཅེས་གང་ཟག་གི་བདག་མེད་ཚུལ་དེ་ལྟར་བཤད་ལ། གང་ཟག་གི་བདག་མེད་རགས་པ་ཡང་དེའི་སྟེང་ནས་བཤད་ཀྱིན་ཡོད། གང་ཟག་གི་བདག་མེད་ཕྲ་མོ་ནི་ཅུང་ཟད་མི་འདྲ་བ་ཞིག་འོང་།

རྟག་གཅིག་རང་དབང་བའི་བདག་མེད་ཀྱང༌། རང་རེའི་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་བློ་ལ་ངའོ་སྙམ་པ་ཞིག་འཆར་བའི་སྐབས་སུ་རྟག་པ་དང༌། གཅིག་པུ། རང་རྐྱ་བའི་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་ནས་བློ་ལ་མི་འཆར་བས། དེས་ན་རྟག་གཅིག་རང་དབང་བའི་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་བློ་དེ་གྲུབ་མཐས་བཏགས་པའི་བློ་ཡིན་པ་ལས། བློ་ལྷན་སྐྱེས་སུ་བྱུང་བ་ཞིག་མིན་སྟབས། རྟག་གཅིག་རང་དབང་བར་འཛིན་པའི་བདག་འཛིན་དེ་འཛིན་པ་ཀུན་བཏགས་ཡིན་པ་ལས། འཛིན་པ་ལྷན་སྐྱེས་མ་ཡིན། འོ་ན་འཛིན་པ་ལྷན་སྐྱེས་གང་ཡིན་ཞེ་ན། བདག་དེ་རྗེ་བོ་ལྟ་བུ་དང༌། ཕུང་པོ་ཁོལ་པོ་ལྟ་བུར་དབང་སྒྱུར་མཁན་གྱི་རྗེ་བོ་དེ་ཁོལ་པོ་ལ་མི་ལྟོས་པ་ལྟར། བདག་དེ་ཕུང་པོ་ལ་མི་ལྟོས་པའི་རང་རྐྱ་བ་ཞིག་ཏུ་ལྟ་བའི་བློ་ཞིག་ཡོད་ཅིང༌། དེ་ལྟ་བུའི་བློ་དེ་ཡང་དོན་ལ་གནས་པ་མིན་པར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འཛིན་པའི་བློ་ཡིན། དེའི་འཛིན་པ་ནི་བདག་འཛིན་གྱི་འཛིན་པ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་བློ། འཛིན་པ་ལྷན་སྐྱེས་བཅས་ཐ་སྙད་མི་འདྲ་བ་ཡོད།

བདག་མེད་ཀྱི་གོ་དོན་གཙོ་བོ་ནི། རྟག་གཅིག་རང་དབང་བའི་བདག་བཀག་པ་ཙམ་མིན་པར། ཕུང་པོ་ལ་དབང་སྒྱུར་མཁན་གྱི་རྗེ་བོ་ལྟ་བུའི་བདག་རང་རྐྱ་བ་ཞིག་མེད་པར་ཐག་བཅད་ཅིང༌། དེ་ལྟ་བུའི་རང་རྐྱ་བ་མེད་པའི་ལྟ་བ་དེ་ལ་བདག་མེད་ཀྱི་ལྟ་བ་ཞེས་བཤད། དེ་ནི་སངས་རྒྱས་པ་རྣམས་ཀྱིས། འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་པ། ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་བ། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་ཞིང་བདག་མེད་པ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཞི་ཞིང་དགེ་བའོ། །ཞེས་ལྟ་བ་བཀའ་རྟགས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་བཞི་གསུངས་པ་ལྟར། འདིའི་ལེའུ་མཐའ་མར་བཤད་པ་བཞིན་བདག་མེད་པའི་བསམ་བློ་གཏོང་ཡུལ་གཙོ་བོ་དེ་ཡིན།

དེས་ན་སངས་རྒྱས་པ་ལའང་ནང་གསེས་ཀྱི་བདག་འཇོག་ཚུལ་དང༌། བདག་དང་བདག་མེད་ཀྱི་འཇོག་ཚུལ་ཐོག་ནས་བྱེ་བྲག་སྨྲ་བ་དང༌། མདོ་སྡེ་པ། སེམས་ཙམ་པ། དབུ་མ་པ་བཅས་གྲུབ་མཐའ་སྨྲ་བ་བཞིར་ཕྱེ་བ་ལྟར། བདག་ཅེས་པའི་ངོ་བོ་འཇོག་ཚུལ་ལ། བདག་གམ་ང་ཞེས་པ་ཞིག་བློ་ལ་འཆར་བའི་སྐབས་སུ་ང་ཞེས་པ་ངོ་མ་དེ་མཛུབ་མོ་འཛུགས་ས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། དབུ་མ་པའི་ནང་གསེས་ཆོས་ཐམས་ཅད་མིང་རྐྱང་བཏགས་ཡོད་ཙམ་དང༌། དོན་གྱི་ངོས་ནས་གྲུབ་པ་ཞིག་མེད་ཅེས་པའི་ལྟ་བ་སྨྲ་བ་དེ་མ་གཏོགས། དེ་མིན་རྣམས་ནས་ཆོས་གང་དང་གང་ཡིན་ནའང༌། དོན་གྱི་ངོས་ནས་གྲུབ་དགོས་པར་སྙམ་སྟེ། དོན་གྱི་ངོས་ནས་གྲུབ་པ་ཞིག་དང༌། དོན་གྱི་ངོས་ནས་ཡོད་པ་ཞིག་ཏུ་འདོད་པས། བདག་དེ་ཡང་དོན་གྱི་ངོས་ནས་གྲུབ་དགོས་པས་ན། བདག་དེ་ཕུང་པོའི་ནང་ཡོད་དགོས་ཞེས་ཐག་བཅད་པ་དང༌། ཕུང་པོའི་ནང་ནས་བདག་གང་ཞིག་འཇོག་དགོས་ཤེ་ན༑ ལུས་འདི་བདག་ལ་བཞག་ན་མི་བདེ་ཞིང་། ལུས་འདི་ནི་སྐྱེ་བ་རེ་རེ་བཞིན་དུ་ལུས་རྟེན་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་འཕོས་ཏེ་འགྲོ་བས་ལུས་ཀྱི་སྟེང་ནས་ང་མེད་པ་ཧ་ཅང་གསལ་ལ། དེས་ན་བློའམ་ཤེས་པའི་སྟེང་ནས་འགྲོ་དགོས་ཤིང༌། ཤེས་པ་ལའང་དབང་པོའི་ཤེས་པ་དང༌། ཡིད་བློའི་ཤེས་པ་བཅས་ཡོད་པས། དབང་པོའི་ཤེས་པ་དེ་དག་ནི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་པ་དང༌། དབང་པོ་དེ་ཡང་དབང་རྟེན་ལ་བརྟེན་པས། དེ་དག་ནས་བདག་འཇོག་ཐུབ་ཐབས་མེད་པ། དཔེར་ན། རང་རེ་གཉིད་ཁུག་པའི་སྐབས་སུ་མིག་གི་ཤེས་པ་དང༌། རྣ་བའི་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་དབང་པོའི་ཤེས་པ་དེ་དག་གིས་བྱ་བ་མི་བྱེད་ཀྱང་། དེའི་གནས་སྐབས་སུ་བདག་གམ་ང་ཡོད་པས། ང་གཉིད་ཁུག་པའི་གནས་སྐབས་སུ་ང་མེད་ཅེས་བརྗོད་ཐུབ་ཐབས་མེད། དེས་ན་ང་ཡོད་ཀྱང༌། སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པ་དེ་དག་སྐབས་དེར་མངོན་དུ་གྱུར་མེད་པས་སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པའི་སྟེང་ནས་ང་འཇོག་མི་ཤེས་པར་བརྟེན། ཡིད་བློའི་ཐོག་ལ་དཔྱད་དགོས་ལ། རྨི་ལམ་སོགས་ཀྱི་རྟོག་པའམ་བློ་ཞིག་ཡོད་པ་དེའི་སྟེང་ནས་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས། དེས་ན་བདག་ཅེས་པ་དེ་ཡིད་བློའི་སྟེང་ནས་རྙེད་དགོས་པ་ཞིག་དང༌། དེའི་སྟེང་ནས་བདག་འཇོག་དགོས་པ་ཡིན། དེ་ལ་ནང་གསེས་ཀྱིས་བསམ་ན། ཡིད་བློ་ལའང་ཡིད་བློ་རགས་པ་རང་རེར་སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པ་མངོན་དུ་འགྱུར་བཞིན་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཡིད་བློ་ཞིག་ཡོད། དཔེར་ན། རང་རེས་ཕུན་ཚོགས་ཞེས་པའི་གང་ཟག་ཅིག་མཐོང་སྐབས་མིག་གིས་ཤེས་པས་མཐོང་བས། ཕུན་ཚོགས་ཀྱི་གཟུགས་དབྱིབས་དང་ཁ་དོག་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་མཐོང་ལ། དེ་མཐོང་བ་དང་ཆབས་ཅིག་རྣ་བའི་ཤེས་པས་ཕུན་ཚོགས་ཀྱི་སྐད་རང་རེས་ཐོས་པས། མིག་གིས་གཟུགས་མཐོང་ཞིང༌། རྣ་ཤེས་ཀྱིས་སྒྲ་ཐོས་པའི་རྗེས་སུ་ཕུན་ཚོགས་ཀྱི་བྱད་བཞིན་དང༌། གོས་ཀྱི་ཚོས་གཞི། གཏམ་སྨྲ་བའི་སྐབས་ལག་བརྡ་ལ་སོགས་པའི་ལུས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་ཡང་འདི་འདྲ་བྱེད་ཀྱིན་འདུག་སྙམ་པ་ཞིག་བློ་ལ་འཆར་བ་དང༌། རྣ་བས་སྒྲ་ཐོས་པའི་རྗེས་སུ་ཚིག་རེ་རེའི་དོན་གོ་ཞིང་། དེ་ལ་དཔྱད་པ་བྱེད་པ་བཅས་འབྱུང་བ་དེ་རྣམས་ཡིད་བློ་ཡིན། མིག་གིས་ཤེས་པས་གཟུགས་འཛིན་པ་དང༌། རྣ་བའི་ཤེས་པས་སྒྲ་འཛིན་པ་དེ་དག་གི་བསྡོམས་ཡིད་བློས་བརྒྱབས་ཏེ། འདི་ནི་འདིའོ། །འདི་ནི་འདི་ལྟར་མིན་ལྟ་བུ་བཟང་ངན་ལ་སོགས་པའི་རྟོག་དཔྱོད་ཡིད་བློས་བྱེད་པ་ཡིན། མིག་གི་ཤེས་པ་ནི། མིག་བཙུམ་པའི་དུས་སུ་མིག་གི་ཤེས་པས་བྱ་བ་མི་བྱེད་ཀྱང༌། ཡིད་བློས་མུ་མཐུད་དེ་བསམ་པས། སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པ་དང༌། ཡིད་བློའི་རྟོག་པ་བཅས་རིགས་གཉིས་ཡོད་པ་རང་རེའི་ཉིན་རེའི་འཚོ་བའི་ཉམས་མྱོང་གི་ཐོག་ཆེས་ཆེར་གསལ་པོ་ཡོད། དེས་ན་གཉིད་སད་དུས་ཀྱི་གནས་སྐབས་སུ་ཡིད་བློ་རྟོག་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ནི་རྟོག་པའམ་ཡིད་བློ་རགས་པ་ཡིན། རྨི་ལམ་རྨིས་པའི་གནས་སྐབས་སུ་ཡིད་བློ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཡིད་བློ་ཅུང་ཟད་ཕྲ་བ་ཡིན་པ་དང༌། རྨི་ལམ་མེད་པ་གཉིད་མཐུག་པོ་ཁུག་པའི་གནས་སྐབས་སུ་ཡིད་བློ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ནི་གོང་གསལ་ལས་ཕྲ་བ་ཡིན། བརྒྱལ་ནས་དྲན་པ་འཐོར་བའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཡིད་བློ་དེ་ཡིད་བློ་ཕྲ་མོའི་ངོ་བོར་འགྲོ་བ་དང༌། ཡང་བརྒྱལ་བ་ལས་སངས་ཏེ་དྲན་པ་གསོ་བར་བྱེད་པའི་ཤེས་པའི་རྒྱུན་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་པ་སོགས་ཡིད་བློ་ལ་ཕྲ་རགས་མང་པོ་བཤད་ཡོད། མཐར་འཆི་བའི་གནས་སྐབས་སུ་སྔགས་ཀྱི་གཞུང་ནས་འོད་གསལ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཤེས་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་ཤོས་དེ་མངོན་དུ་གྱུར་ཅིང་། སྤྱིར་བཏང་གཉིད་ཀྱི་སྐབས་སུའང་འོད་གསལ་འབྱུང་ཡང༌། འཆི་བ་འོད་གསལ་དེ་ནི་ཡིད་བློ་ཕྲ་ཤོས་ཡིན། དེ་ལྟར་ཡིད་བློའི་སྟེང་ནས་ང་དེ་འཇོག་དགོས་པར་སྙམ་ནས་ང་ཡི་མཚན་གཞི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འཇོག

དེས་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་མིང་བརྡས་བཞག་ཙམ་དང༌། བརྟེན་ནས་བཏགས་ཙམ། མིང་བརྡ་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་ཙམ། གདགས་གཞི་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་ཙམ་ཞེས་པ་བཅས་ལས། དོན་གྱི་ངོས་ནས་གྲུབ་པ་ཞིག་མེད་གསུངས་པའི་གྲུབ་མཐའ་དེའི་ཐོག་ནས་བཤད་ན། ང་ཞེས་པ་ཕུང་པོའི་ནང་དུ་འཚོལ་བར་སོང་ན། དེའི་སྟེང་ནས་རྙེད་རྒྱུ་མེད་ལ། སེམས་ཕྲ་རགས་ཀྱི་ཐོག་ནས་ཀྱང་རྙེད་རྒྱུ་མེད་པས། ང་ཞེས་པ་དེ་ལུས་དང་སེམས་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་ཙམ་དང༌། ཐ་སྙད་དུ་གྲགས་པ་ཙམ་དང༌། བརྟེན་ནས་བཏགས་ཙམ་གྱི་ང་ཞིག་བཤད་ཡོད་ལ། དེ་ནི་དབུ་མ་པའི་ལྟ་བ་ཕྲ་ཤོས་དང༌། ཟབ་ཤོས་སུ་བཤད། དེ་ཡང་ང་ཙམ་དུ་མ་ཟད་ཕུང་སོགས་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཆོས་མཐའ་དག་དང༌། མདོར་ན། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རང་ཉིད་ལ་མཚོན་ནའང༌། མཛུབ་མོ་བཙུགས་ན་ལུས་སྟེང་ནས་རྙེད་རྒྱུ་མེད་པ་དང༌། བརྟག་དཔྱད་བཏང་སྟེ་སྣང་ཙམ་དེས་མ་ཚིམ་པར་བརྟག་ཅིང་དཔྱད་ནའང་རྙེད་རྒྱུ་མེད་པར་ཐག་བཅད་དེ་གསུངས།

དེས་ན་ང་ཡི་ངོ་བོ་གང་ཡིན་དང༌། ང་ཞེས་པ་དེ་ལ་མཛུབ་མོ་འཛུགས་སྟངས་ཐད། ཕུང་པོ་ལས་དོན་གཞན་པའི་བདག་ཡོད་ཅེས་པ་ནི་ནང་པ་མིན་པའི་ཆོས་ལུགས་ཚང་མ་སྡེ་ཚན་དེའི་ནང་དུ་གཏོགས་པ་དང༌། ང་ཞེས་པ་ནི་ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པ་རེད་བརྗོད་མཁན་ནི་ནང་པ་ཡིན། ནང་པ་ལའང་ནང་གསེས་ཀྱིས་ང་ཕུང་པོའི་གསེབ་ན་ཡོད་དང་མེད་ཀྱི་འདོད་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་ཡོད། དེ་དག་ནི་ང་ཞེས་པ་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེས་པའི་དྲི་བའི་ལན་ཡིན། ལྟ་གྲུབ་མི་འདྲ་བ་དེ་དག་གི་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ཚུལ་འདིས། ནང་པ་དང་ནང་པ་མིན་པའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་འབྱེད་པར་བྱེད།

གཉིས་པ་བདག་ལ་ཐོག་མ་ཡོད་མེད་ཀྱི་སྐོར།

བདག་ལ་ཐོག་མ་ཡོད་དང་མེད་ཅེས་པའི་དྲི་བ་འདིའི་ལན་ནི། བདག་ལ་ཐོག་མ་མེད་ན་ཧ་ཅང་མི་བདེ་བ་འབྱུང་སྟེ། ཕྱིའི་འཇིག་རྟེན་ཡོངས་ལ་མཚོན་ནའང༌། ཐོག་མ་ཡོད་པ་ཡིན། དེ་ནི་འདི་ལྟར་འགྱུར་འགྲོ་བ་དང༌། སྐྱེ་ཞིང་འཇིག་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་ཐོག་མ་ཡོད་དགོས་སྙམ་པ་ཞིག་རང་རེའི་བློ་ལ་འཆར་གྱིན་ཡོད་ལ། དེ་ལྟར་འཆར་ངེས་པའང་ཡིན། རང་རེའི་བློ་ལ་བདག་ལ་ཐོག་མ་ཡོད་དགོས་སྙམ་པ་དང༌། ཕྱི་ནང་གི་དངོས་པོ་གང་ཡིན་ནའང༌། དེར་ཐོག་མ་ཡོད་དགོས་སྙམ་པ་དེ་གཞིར་བཞག་གིས་ང་ལ་ཡང་ཐོག་མ་ཡོད་དགོས་སྙམ་པ་དང༌། དེའི་ཐོག་ནས་ང་ཡི་ཐོག་མ་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་སྐབས། རྒྱང་འཕེན་པས་ཐོག་མ་མེད་ཅེས་པ་དང༌། སྣོད་བཅུད་འདི་དག་ཀྱང་གློག་སྤར་བ་བཞིན་གློ་བུར་དུ་བྱུང་བ་མིན་ནའང༌། དེ་དག་རིམ་པས་རྐྱེན་ཚོགས་ཏེ་ཆགས་པ་ཡིན་པས་དེར་ཐོག་མ་མེད་ལ༑ ཐོག་མའི་རྒྱུ་ལ་འདི་ཞེས་པ་ཞིག་གང་ཡང་མེད། དེ་དག་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་བྱུང་བ་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་པ་དང༌། བདག་ཅེས་པ་དེ་ཡང༌། དཔེར་ན། རང་རེར་མཚོན་ན། ཕ་མའི་ཁུ་ཁྲག་འདུས་པ་སོགས་ཀྱི་ཐོག་ནས་བདག་ཅེས་པ་ཞིག་གྲུབ་པ་ཡིན་པས། དེར་ཐོག་མ་མེད་ཅེས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། དེ་དག་སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་སྔ་མ་སྔ་མ་ཞིག་ལས་བྱུང་བ་མིན་པར། རྐྱེན་ཞིག་ལ་བརྟེན་ནས་རིམ་བཞིན་ལྟེས་དབང་གིས་བྱུང་བས་ཐོག་མ་གང་ཡང་མེད་ཅེས་དང༌། རྒྱུ་མེད་པར་སྨྲ་བའི་རྒྱང་འཕེན་པ་ནི་ལྟ་གྲུབ་སྔ་བའི་གྲས་ཡིན། སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི་ཁས་མི་ལེན་པ་ཙམ་མིན་པར། སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི་མེད་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་བཀོད་ཅིང༌། རྒྱུ་མཚན་ལའང་བསམས་ཏེ་དཔྱད་པ་གང་འཚམས་བྱས་པའི་ཐོག་ནས་རྒྱུ་བཞག་ན་ཐུག་མེད་དུ་ཐལ་བས་མི་བདེ་བས། རྒྱུ་རྐྱེན་མེད་པར་རང་བཞིན་དུ་བྱུང་བ་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་ཀྱིན་ཡོད། བདག་ནི་རྒྱུ་མེད་རྐྱེན་མེད་ལས་བྱུང་བས་ཐོག་མ་གང་ཡང་མེད་ཅེས་བརྗོད་མཁན་ནི་རྒྱང་འཕེན་པ་ཡིན།

གྲངས་ཅན་པ་ནི། ཕྱི་དང་ནང་གི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་འཆར་གཞི་དང༌། གོ་རིམ་ལྟ་བུ་ཡོད་ཅིང༌། སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་ཞིག་ཡོད་དགོས་སོ་ཞེས་དང༌། སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་དེ་ཡང་འཇིག་རྟེན་ཆགས་འཇིག་མཐའ་དག་དེའི་ཐོག་ནས་འོང་བས། སྐྱེ་འཇིག་མི་བྱེད་པའི་སྤྱི་གཙོ་བོ་སྟེ་འཁོར་འདས་ཐམས་ཅད་གང་ལས་འབྱུང་ཞིང་། གང་དུ་ནུབ་སའི་སྤྱི་གཙོ་བོ་ཞེས་པ་ཞིག་བཤད། གཙོ་བོས་རྣམ་འགྱུར་དེ་དག་སྤྲུལ་ཏེ་འོང་ལ། བདག་དེས་རྣམ་འགྱུར་དེའི་དོན་གྱི་ཡིན་ལུགས་མ་ཤེས་པར་རྨོངས་ཏེ་རྣམ་འགྱུར་དེ་དག་ལ་བདེན་པར་བརྩིས་པའི་གྲངས་ཅན་པའི་འདོད་ཚུལ་ཞིག་ཡོད། སྤྱིར་རྣམ་འགྱུར་དེ་དག་གཙོ་བོས་སྤྲུལ་པ་ཞིག་དང༌། མཐར་རྣམ་འགྱུར་ཚང་མ་གཙོ་བོ་ལ་ཐིམ་ཞིང་། གཙོ་བོ་ཡང་འཇའ་ལྟར་ཡལ་བ་ན་བདག་དེ་གྲོལ་བ་ཐོབ་པར་འདོད། དེས་ན་བདག་དེ་ལ་ཐོག་མ་ཡང་མེད་ལ་མཐའ་མ་ཡང་མེད་པ་ནང་པ་དང་གཅིག་མཚུངས་ལྟ་བུ་ཡོད། འོན་ཀྱང་བདག་དེ་འགྱུར་བ་འགྲོ་བ་དང༌། ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་ཙམ་ཞེས་པ་དེ་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཆེ། བདག་ལ་ཐོག་མ་མེད་པ་དང་མཐའ་མ་མེད་པ། རྟག་པ། གཅིག་པུ། འགྱུར་བ་མེད་པ་ཞིག་བཅས་བཤད་པ་དེ་ནི་གྲངས་ཅན་པའི་འདོད་ཚུལ་ཡིན།

ཡང་རྒྱ་གར་གྱི་གྲུབ་མཐའ་རིགས་གཅིག་གིས་བདག་ལ་ཐོག་མ་ཡོད་པར་འདོད་ཅིང༌། ཐོག་མ་ཡོད་ཚུལ་དེའང་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་ཚངས་པས་བྱས་པ་སོགས་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་འདོད་མཁན་གྱི་ལྟ་གྲུབ་ཡིན།

ནང་པས་བདག་ལ་ཐོག་མ་ཡོད་མེད་ཀྱི་འདོད་ཚུལ།

ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ལུགས་ལ་བདག་གི་ཐོག་མ་ཡོད་དམ་མེད་ཅེས་བརྗོད་ན། བདག་དེ་ཉིད་ཀྱི་སྟེང་ནས་ཐོག་མ་དང་མཐའ་མ་ཡོད་མེད་རྩད་གཅོད་བྱ་རྒྱུ་ཅུང་དཀའ་ཞིང༌། ཐོག་མར་བདག་ཅེས་པ་དེ་ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་བཞག་པ་ཞིག་དང༌། ཕུང་པོ་ལ་བལྟོས་ནས་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན་པས་ན། བལྟོས་གཞིའམ་བལྟོས་སའི་ཕུང་པོ་དེར་ཐོག་མ་ཡོད་མེད་ཀྱི་སྟེང་ནས་དཔྱད་དགོས།

དེས་ན་བདག་ལ་ཐོག་མ་ཡོད་མེད་ཅེས་པའི་དྲི་བ་དེའི་ལན་ལ། བདག་དེ་གང་ལ་བརྟེན་ནས་གྲུབ་པའམ། གང་ལ་བརྟེན་ནས་ཡོད་པའི་ཕུང་པོ་དེར་ཐོག་མ་ཡོད་མེད་ཀྱི་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས། ཕུང་པོ་དེར་ཐོག་མ་ཡོད་མེད་དཔྱད་པའི་ཚེ་ན། ལུས་འདི་ཕ་མའི་ཁུ་ཁྲག་ལས་བྱུང་ཞིང༌། ཕ་མའི་ཁུ་ཁྲག་ནི་ཕ་མའི་ལུས་དང༌། ཕ་མའི་ལུས་ནི་དེའི་ཡང་ཕ་མའི་ཁུ་ཁྲག ཡང་དེའི་ཕ་མའི་ལུས་བཅས་དེ་ལྟར་ཚེ་ལོ་འབུམ་ཕྲག་དང༌། ས་ཡ། བྱེ་བ། དུང་ཕྱུར་རིམ་པར་དེད་ན། ཐོག་མར་མིའི་འགྲོ་བ་ཆགས་སྐབས་མི་དང་འདྲ་བ་རྐང་པ་སྤོས་ནས་འགྲོ་བའི་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་ཤིག་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་ཡར་དེད་ན་རྐང་བཞི་བཙུགས་ནས་འགྲོ་མཁན་ཞིག་དང་། དེ་ཡང་ཡར་དེད་ན་རྐང་ལག་མེད་པ་སྦྲུལ་ལྟར་འགྲོ་མཁན་ཞིག་ལས་བྱུང་ཞིང༌། དེ་ཡང་ཐོག་མར་ཆུའི་ནང་གནས་པའི་སྲོག་ཆགས་དང༌། དེ་ནས་སྐམ་ལ་གནས་པའི་སྲོག་ཆགས་བཅས། ཐོག་མའི་སྲོག་ཆགས་ཕྲ་མོའི་ལུས་དེ་ནས་མར་ཆད་དེ་འོང་བ་དེ་ལྟར་ཚན་རིག་གི་ལྟ་བ་ཐོག་ནས་བཤད་པ་དེ་ཡིན།

དུས་འཁོར་གྱི་གཞུང་ནང་“ནམ་མཁའི་རྡུལ་”ལམ་“མཁའ་ཡི་རྡུལ་”ཞེས་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ཕལ་ཆེར་ཡིན་པར་མངོན། འཇིག་རྟེན་འདི་ཐོག་མར་ཆགས་སྟངས་དེང་འཇིག་རྟེན་ཡོངས་གྲགས་སུ་ཆགས་འཇིག་གི་བཤད་ཚུལ་ལྟར། ས་གཞི་འདི་ཐོག་མར་འབར་གས་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱུང༌སྟེ། ད་ལྟ་ང་ཚོས་མཐོང་བའི་སྐར་ཚོགས་གྲངས་མེད་དེ་རྣམས་འབར་གས་གཅིག་ལས་བྱུང་བར་བཤད་པ་དེ་དངོས་བདེན་ཡིན་མིན་རིགས་པས་དཔྱད་དཀའ་ནའང་། སྤྱིར་བཏང་ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་བརྗོད་ཚུལ་དེ་ལྟར་ཡིན། འཇིག་རྟེན་ཆགས་འཇིག་འོང་བ་དེ་ཉིད་ནུས་ཤུགས་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཞིག་གིས་བཙིར་བ་ལ་བརྟེན་ནས་འབར་གས་བྱུང་བ་དང༌། ནུས་ཤུགས་ཆེན་པོས་བཙིར་བ་དེ་ཡང་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བར་ངེས་ལ། འཇིག་རྟེན་སྔ་མ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་སྟོངས་ཤིང༌། སྟོངས་པ་དེ་ཉིད་རིམ་བཞིན་ནང་གི་འོད་གསལ་ལྟར་བཤད་རྒྱུ་མེད་ཀྱང༌། ཕྱིའི་གཟུགས་ཅན་རགས་པ་དེ་ཇེ་ཕྲར་སོང་བ་རྒྱུད་བླ་མའི་ནང་ཡོད་པ་ལྟར། ས། ཆུ། མེ། རླུང༌། ནམ་མཁའ་བཅས་ཀྱི་ཐིམ་རིམ་གཅིག་དང་། དེ་རྣམས་ཀྱི་སྔ་མའི་གཟུགས་ཅན་རགས་པ་ཇེ་ཕྲར་སོང་སྟེ། ཕྲ་བ་མཐར་ཐུག་གི་སྟེང་དུ་སླེབས་ནས། ནུས་པ་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཞིག་བསགས་ཤིང་། དེ་ལྟར་ནུས་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཞིག་སླེབས་པ་དེ་ལ་རྐྱེན་རིམ་གྱིས་འཕྲད་ནས་ཆགས་འཇིག་བྱུང་བར་བཤད། ཡང་དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་ནམ་མཁའ་ནས། རླུང༌དང་། མེ། ཆུ། ས་བཅས་རིམ་པར་སྐྱེ་བ་དུས་འཁོར་དུ་གསལ་བ་ལྟར། རང་རེའི་ལུས་འདིའི་ཉེར་ལེན་ཕྲ་མོའི་སྟེང་དུ་གཏུགས་ན། ཐོག་མར་འཇིག་རྟེན་ཆགས་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དེ་ཚོ་ལ་ཐུག་ཅིང་། དེ་ཡང་རྐྱེན་གཞན་དུ་མ་ཚོགས་སྐབས་འཕེལ་འགྲིབ་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད། དཔེར་ན། ལུས་ལ་མཚོན་ན། ཐོག་མའི་ཁུ་ཁྲག་གི་ཐིག་པ་ཆུང་ངུ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ཏེ་ལུས་འདི་ཆགས་པས། ཕྱིའི་གཟུགས་ཅན་རྡུལ་ཕྲན་ཆུང་ངུ་ཞིག་ལ་རྐྱེན་ཚོགས་སྐབས་འཕེལ་འགྲིབ་དུ་མའི་རྣམ་འགྱུར་དང༌། དབྱིབས། ཁ་དོག་སོགས་མི་འདྲ་བ་འབྱུང་ཞིང་། གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་ཤིག་ཡིན་ན། དེའི་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུར་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་སམ་གཟུགས་ཅན་གྱི་རྫས་རྒྱུན་ཞིག་མེད་པར་འོང་ཤེས་ཐབས་མེད་པས། ལུས་གཟུགས་ཅན་འདིའི་གཟུགས་རྡུལ་ཕྲ་མོའི་སྟེང་དུ་ཕྱིན་ན། དེའི་རྫས་རྒྱུན་གྱི་ཐོག་མ་འཇོག་རྒྱུ་ཧ་ཅང་དཀའ། འོན་ཀྱང་ད་ལྟ་བརྗོད་པ་བཞིན་སེམས་ལྡན་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་འདི་ཉིད་ཀྱི་རྫས་རྒྱུན་བརྩིས་ན། སེམས་མེད་བེམ་པོའི་རྫས་རྒྱུན་ཞིག་ལས་འོང་བ་ཡིན། སེམས་མེད་བེམ་པོའི་རྫས་རྒྱུན་གྱི་གནས་སྐབས་སུ་སེམས་ལྡན་མིན་ཞིང༌། སེམས་ཅན་གྱི་ལུས་མིན་ཡང་། ནམ་ཞིག་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་རྟེན་བྱས་ཏེ་རྣམ་ཤེས་དང་འབྲེལ་སྐབས་སེམས་ལྡན་གྱི་གཟུགས་ཅན་དུ་གྱུར་ཏེ་སེམས་ཅན་ཞེས་པའི་གང་ཟག་གི་ལུས་ཆགས་པ་ཡིན། ལུས་དེ་ཉིད་ཐོག་མ་མེད་པ་ནས་སེམས་ལྡན་གྱི་རྫས་རྒྱུན་ཡིན་མི་དགོས་ཤིང༌། དཔེར་ན། ཕ་མའི་ཁུ་ཁྲག་རྐྱང་པ་སེམས་མེད་བེམ་པོ་ཡིན་ལ། དེར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདུས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་ལྡན་གྱི་ཆོས་ཆགས་པར་བརྟེན། ལུས་ཀྱི་ཐོག་མའི་རྒྱུན་ཞིག་དེད་ན་དེ་ལྟར་ཡིན།

ནང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གོང་དུ་བརྗོད་པ་ལྟར་དབང་པོའི་ཤེས་པ་ནི་ཤེས་པ་རགས་པ་ཡིན་ཞིང༌། དེ་ཉིད་ཕྲ་རུ་སོང་བ་ཡིད་བློ་དང་། དེ་ལའང་ཕྲ་རགས་མང་པོ་ཡོད་པ་བཅས་དབྱེ་བ་འབྱེད་སྐབས། ཤེས་པ་ཡིན་ཕྱིན་ཤེས་པ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ལ། དཔེར་ན། དབང་ཤེས་ཡིན་ན་ཕྱི་ཡི་དམིགས་རྐྱེན་དང༌། ནང་གི་བདག་རྐྱེན། དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་བཅས་རྐྱེན་གསུམ་དགོས་པར་བཤད་ཅིང་། འཇུག་པའི་རང་འགྲེལ་ལས། ཕྱི་ཡི་སྣང་བ་དང༌། དམིགས་རྐྱེན། བདག་རྐྱེན། དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་བཅས་རྐྱེན་བཞི་བཤད། རྐྱེན་དེ་དག་གི་ནང་ནས་གཙོ་བོ་གསལ་རིག་གི་ངོ་བོར་སྐྱེ་བ་ནི་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་གྱི་ཐོག་ནས་འོང་བས། ཤེས་པ་སྔ་མའི་རྒྱུན་ཞིག་མེད་ན། ཕྱི་ཡི་དམིགས་རྐྱེན་དང༌། ནང་གི་བདག་རྐྱེན་འཕྲད་ནའང་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཤེས་པ་སྐྱེ་མི་ཐུབ་པ། དཔེར་ན། ཡིད་བློ་ལ་སྐྱོན་ཞིག་ཡོད་ན། དབང་པོ་དང་ཕྱིའི་དམིགས་རྐྱེན་འཕྲད་ནའང་ཤེས་པ་དེ་སྐྱེ་མི་ཐུབ་པ་ཡིན་པས་ཤེས་པ་སྔ་མར་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་ཞེས་བཤད། གསལ་རིག་གི་ངོ་བོར་སྐྱེ་བ་ནི་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་གྱི་ཐོག་ནས་བཤད་ན་སྐྱེ་བ་སྔ་མ་ཡོད་མེད་དེར་ཐུག སྐྱེ་བ་གཅིག་མངལ་དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱར་ཞེས་པ་ནི༑ ཕ་མའི་ཁུ་ཁྲག་འདུས་པའི་ཐོག་ཏུ་རྣམ་ཤེས་ཉིང་མཚམས་སྦྱར་བ་ནས་མི་ཡི་སྐྱེ་བའི་མགོ་ཚུགས་ལ། སྐབས་དེར་མི་ཡི་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཐོན་མེད་ལ་མི་དངོས་སུ་ཆགས་མེད་པས་ན། “མིར་ཆགས་པ་”ཞེས་བརྗོད་ཅིང་། སྲོག་གཅོད་བཤད་སྐབས་མིའམ་མིར་ཆགས་པ་ཞེས་པ་ལྟར་མིར་ཆགས་པའི་སྐབས་དེ་མངལ་དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱར་མ་ཐག་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཤེས་པ་དེ་ལ་ཡུལ་རྒྱ་ཆེན་པོ་འཇལ་བའི་ནུས་པ་མེད་ཀྱང༌། དེ་གསལ་རིག་གི་ངོ་བོར་གྲུབ་ཡོད། དེ་ལྟ་བུའི་གསལ་རིག་གི་ངོ་བོར་གྲུབ་པའི་ཆོས་ཤིག གསལ་རིག་གི་བདག་ཉིད་དུ་མེད་པའི་ཆོས་ཤིག་གིས་ཉེར་ལེན་བྱས་ན་མཚན་ཉིད་འཆོལ་འགྲོ་བ་ཡིན། སྐབས་གཅིག་ལ་སེམས་མེད་བེམ་པོ་ལས་སེམས་སྐྱེ་ཆོག་པ་ཞིག་ཡིན་ན། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སེམས་མེད་བེམ་པོ་ལས་སེམས་སྐྱེ་ཆོག་པ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བར་ཐལ་བས། དེས་ན་ཤེས་པ་ལ་ཤེས་པའི་ཉེར་ལེན་རིགས་འདྲའི་རྒྱུན་གསལ་རིག་གི་ཤེས་པ་ཞིག་དགོས། དེར་བརྟེན་སྐྱེ་བ་ལ་ཐོག་མ་ཡོད་དམ་མེད་བརྗོད་པ་ན། བདག་ལ་ཐོག་མ་ཡོད་མེད་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས་པ་སྟེ། བདག་གང་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པའི་གདགས་གཞི་ཕུང་པོ་སྤྱི་དང༌། ལྷག་པར་རྣམ་པར་ཤེས་པ། དེ་ལས་ཀྱང་ཡིད་བློ་དང༌། ཡིད་བློ་དེ་ཡང་གསང་སྔགས་ཀྱི་གཞུང་ལྟར། ཡིད་བློ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་དེ་ལ་ཐོག་མ་ཡོད་མེད་ཀྱི་སྟེང་ནས་བསམ་བློ་གཏོང་རྒྱུ་ཡིན་པས། དེ་ལ་ཐོག་མ་འཇོག་དགོས་བྱུང་ན་ཧ་ཅང་གི་མི་བདེ་བ་ཡོད། དེ་ལྟར་ན་རྒྱུ་མེད་ལས་སྐྱེ་བར་ཁས་ལེན་པའམ། ཡང་ན་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་ཁས་ལེན་དགོས་ཤིང༌། དེ་གཉིས་ཀར་རིགས་པས་གནོད་ཀྱིན་ཡོད་པས། རིགས་པའི་གནོད་པ་མེད་པར་འོས་མེད་ཀྱིས་གང་ཞིག་གྲུབ་བམ་ཞེ་ན། ཤེས་པའི་རྒྱུན་ལ་བརྟེན་ནས་ཤེས་པ་གྲུབ་དགོས་ཤིང༌། ཤེས་པའི་ཐོག་མ་བཞག་ན་ཤེས་པ་སེམས་མེད་བེམ་པོ་ལས་སྐྱེ་བར་འདོད་དགོས། དེ་ལྟར་འདོད་ན་ཧ་ཅང་ཐལ་བས་ཤེས་པའི་ཐོག་མ་འཇོག་མི་ཐུབ་ཅིང༌། དེ་མི་ཐུབ་ན་ཕུང་པོའི་གཙོ་བོ་ཤེས་པའི་རྒྱུན་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པའི་བདག་གམ། གང་ཟག་ཅེས་པ་དེ་ལའང་ཐོག་མ་འཇོག་མི་ཐུབ་པ་ཡིན། དེས་ན་སངས་རྒྱས་པའི་གཞུང་ལས་ང་ལ་ཐོག་མ་མེད་པར་བཤད་པའི་དབང་གིས་ང་དེ་རྒྱུ་མེད་རྐྱེན་མེད་ལས་བྱུང་བ་མིན་ལ། རྟག་པའི་རྒྱུ་ལས་ཀྱང་བྱུང་བ་མ་ཡིན། སེམས་མེད་བེམ་པོའི་ཆོས་ལས་སྐྱེས་པ་ཞིག་ཀྱང་མིན་ཞིང༌། འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོས་བཀོད་པ་ཡང་མིན་པར། རང་རང་གི་རིགས་མཐུན་པའི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པ་དང༌། ཤེས་པ་རང་རང་གི་སྐད་ཅིག་སྔ་མ་སྔ་མའི་རྒྱུན་ལས་སྐྱེས་པར་གྲུབ།

གསུམ་པ་བདག་ལ་མཐའ་མ་ཡོད་མེད་ཀྱི་སྐོར།

ང་ལ་མཐའ་མ་ཡོད་དམ་མེད་ཅེས་པའི་དྲི་བར་ལན་འདེབས་སྐབས། རྒྱང་འཕེན་པས་ང་ལ་ཐོག་མ་མེད་པར་གློ་བུར་དུ་བྱུང་བ་ཞིག་ལ་འདོད་ལ། ཤི་བའི་རྗེས་སུའང་ལུས་ཀྱིས་ཤེས་པའི་རྟེན་བྱེད་པ་དང༌། ལུས་ལས་རྣམ་འགྱུར་ཤེས་པ་ཞེས་པ་དེ་ཐོན་པའི་ནུས་པ་མེད་པར་གྱུར་པའི་དུས་དེར་ཤེས་པའང་མེད་པར་འགྱུར་བ་དང༌། ངའམ་གང་ཟག་ཅེས་པ་དེའང་མེད་པར་གྱུར་ཟིན་ཅིང༌། དེ་ནས་མཇུག་རྫོགས་པར་འདོད་པ་དེ་སྟབས་བདེ་པོ་ཞིག་ཏུ་སྣང་ཡང་། ལེགས་པར་དཔྱད་ན་ཤིན་ཏུ་རྙོག་འཛིངས་ཅན་ཞིག་ཡིན་ཏེ། འཇིག་རྟེན་ཇི་ལྟར་བྱས་ཏེ་བྱུང་བ་དང༌། འཇིག་རྟེན་འདིར་ཐོག་མ་ཡོད་དམ་མེད། དེ་བཞིན་མིའི་མི་ཚེ་ལ་སྙིང་པོ་གང་ཞིག་ཡོད་དང༌། མི་ཚེའི་དགོས་དོན་གང་ཞིག་ཡིན་སོགས་ཀྱི་དྲི་བ་བྱུང་ན། ཕལ་ཆེར་དུད་འགྲོ་ལྟར་སྲོག་དང་ལུས་འཚོ་བར་བཟའ་བཏུང་ལ་ལོངས་སུ་སྤྱོད་པ་དང༌། སྐྱེ་བརྒྱུད་འཕེལ་ཐབས་ཀྱི་འཁྲིག་སྤྱོད་བྱས་པ་སོགས་དུད་འགྲོ་དང་ཁྱད་པར་མ་བྱུང་།

འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་འདོད་མཁན་རྣམས་ཀྱིས་བདག་ཐོག་མར་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོས་བཀོད་པ་དང༌། བཀོད་པ་ལྟར་ལེགས་པོ་བྱས་ན་ཁོང་གི་དྲུང་དུ་སླེབས་པར་བརྗོད་པས། དེ་ལ་མཐའ་ཡོད་མེད་སྐོར་དམིགས་བསལ་གསལ་པོ་བཤད་མཁན་ཡོད་མེད་མི་ཤེས་ཀྱང༌། སངས་རྒྱས་པའི་གཞུང་དུ། བདག་ལ་མཐའ་མ་ཡོད་དམ་མེད་ཅེས་པའི་དྲི་བ་འདི་ལ། ཤེས་པ་ཕྲ་རགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ཞིབ་ཚགས་མེད་པར་རགས་པའི་ཐོག་ནས་བཤད་ན། བྱེ་བྲག་སྨྲ་བའི་གྲུབ་མཐའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་འགའ་ཞིག་གིས་ཤེས་པ་ཞེས་པ་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་བློ་དང་མཉམ་དུ་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་ཞིག་ཡིན་པས། མཐར་ཉོན་མོངས་སྤངས་པའི་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པ་ན། སྔར་ལས་ཉོན་གྱིས་འཕངས་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་ཇི་སྲིད་གནས་པའི་རིང་ལ་ལྷག་བཅས་དགྲ་བཅོམ་དང༌། ཕུང་པོ་དེ་དོར་བའི་སྐབས་སུ་ཉོན་སྒྲིབ་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ཕུང་པོའི་བདུད་དང༌། ཉོན་མོངས་པའི་བདུད། འཆི་བདག་གི་བདུད། རྣམ་གཡེང་ལྷ་བུའི་བདུད་བཅས་བདུད་བཞི་བཅོམ་སྟེ་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པར་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་གནས་སྐབས་སུ། འཆི་བདག་གི་བདུད་དང༌། ཕུང་པོའི་བདུད་བཅོམ་ནས་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པས་ན། ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པའི་བདག་དེ་ཡང་མར་མེ་རྒྱུན་ཆད་པ་ལྟར་རིག་པའི་རྒྱུན་ཆད་པར་འདོད་ཅིང༌། དེ་སྐབས་བདག་གི་མཐའ་རྫོགས་པ་ཡིན་ཞེས་བཤད་མཁན་ཡོད། དེ་མིན་ནང་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཡོངས་ནས་བདག་ལ་མཐའ་མ་མེད་ཅེས་བརྗོད་པ་ཡིན། གང་ལགས་ཤེ་ན། བདག་གང་དུ་འདོགས་སའི་གདགས་གཞི་མཐར་ཐུག་ཤེས་པ་ཡིན་ལ། ཤེས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ནི་གསལ་རིག་གི་རང་བཞིན་ཡིན་པས། ཤེས་པ་ཇི་ཙམ་གནས་པ་དེ་སྲིད་དུ་གསལ་རིག་གི་རང་བཞིན་དེ་གནས་ཤིང་། ཆགས་སྡང་གིས་མཚོན་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་བློ་དེ་རྣམས་ནི་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་ལ་མ་ཞུགས་པས། ཉོན་མོངས་ལ་གཉེན་པོ་བསྟེན་ནས་ཉོན་མོངས་ཤུགས་ཇེ་ཆུང་དུ་འགྲོ་བ་དང༌། རིམ་གྱིས་ཉོན་མོངས་སྤོང་ཐུབ་པ་འོང་བས་ན། རྩ་བའི་གསལ་ཙམ་རིག་ཙམ་གྱི་བདག་ཉིད་དུ་ཡོད་པ་དེ་དང༌། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་རྟོགས་པའི་བློ་དེ་གཉིས་ཐ་དད་དུ་གནས་ཡོད་པས་འབྲལ་རུང་ཡིན་ཞིང༌། གསལ་རིག་ཙམ་གྱི་བདག་ཉིད་དེ་ལ་འགལ་ཟླར་གྱུར་པའི་ཆོས་དང་གཉེན་པོ་སྟོབས་ལྡན་གང་ཡང་མེད་ཅིང་། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་བློ་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན་ཆད་དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་རྟོགས་པར་འགྱུར་བས། ཇི་སྲིད་དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་ཇི་ལྟར་གནས་པ་དེ་སྲིད་དུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་རྟོགས་པའི་བློ་དེའི་འགལ་ཟླ་རང་རྒྱུད་ལ་སྐྱེ་མིན་ལ་མ་བལྟོས་པར་སྤྱིར་ཤེས་བྱ་ལ་ཡོད་པ་ཡིན། དཔེར་ན། མདུན་དུ་ཡོད་པའི་མེ་ཏོག་དཀར་པོ་ཞིག་ལ། ལྟ་བ་པོ་མིག་སྐྱོན་ཡོད་པ་དེས་སེར་པོར་མཐོང་ཚེ། འཇིག་རྟེན་གྲགས་ཚོད་ལ་དེ་ནི་དཀར་པོ་ཡིན་པས། མིག་གི་སྐྱོན་གྱི་དབང་གིས་མེ་ཏོག་སེར་པོར་མཐོང་བའི་བློ་དེར་དུས་ནམ་གྱི་ཚེ་ཡང་འགལ་ཟླ་ཡོད་ཅིང༌། གང་ལགས་ཤེ་ན། མེ་ཏོག་སེར་པོ་མཐོང་བའི་བློ་དེ་འཕྲལ་གྱི་གློ་བུར་བའི་རྐྱེན་ཞིག་གིས་སེར་པོར་མཐོང་བ་ལས། དོན་ལ་སེར་པོར་གནས་མེད་པས། དོན་ལ་སེར་པོ་མིན་པར་དཀར་པོ་ཡིན་པ་དེ་མེ་ཏོག་དེ་ཉིད་མ་འཇིག་གི་བར་དུ་དཀར་པོར་གནས་པ་དང་། མེ་ཏོག་དེར་བལྟ་བ་པོ་ལ་མཚོན་ན། དེའི་མིག་གི་སྐྱོན་གློ་བུར་བ་དེ་ཉིད་མེད་པར་གྱུར་པ་དང་དེས་མེ་ཏོག་དཀར་པོར་མཐོང་བར་འགྱུར་བ་ཡིན། དེ་ལྟ་བུའི་མེ་ཏོག་དཀར་པོར་མཐོང་བའི་བློ་དེ་སེར་པོར་མཐོང་བའི་བློ་དང་འཛིན་སྟངས་འགལ་བ་ཡིན་ཏེ། དཀར་པོར་འཛིན་པའི་བློ་དེ་དོན་ལ་གནས་པ་དང༌། སེར་པོར་འཛིན་པའི་བློ་དེ་དོན་ལ་གནས་མེད་པས། སྐྱེ་བོ་མིག་སྐྱོན་མེད་པ་གཞན་ལ་འདི་སེར་པོ་ཡིན་ནམ་ཞེས་དྲིས་ན་མིན་པར་བརྗོད་ངེས་ཡིན་ལ། སེར་པོ་མཐོང་བ་པོ་དེའི་མིག་སྐྱོན་སེལ་རྗེས་བསྐྱར་དུ་བལྟས་ན་དཀར་པོར་མཐོང་བས། སེར་པོར་མཐོང་བའི་བློ་དེ་ཉིད་འཕྲལ་རྐྱེན་གློ་བུར་བའི་དབང་གིས་འཁྲུལ་ནས་མཐོང་བ་ཙམ་ཡིན་པས་དེ་དོན་ལ་གནས་མེད་པས་དེ་ལ་རྒྱབ་རྟེན་ཚད་མ་མེད་པ་དང་། མེ་ཏོག་དཀར་པོར་མཐོང་བའི་བློ་དེས་ཡང་ཡང་ཞིབ་ཏུ་བལྟས་ཤིང༌། གཞན་ལ་ཇི་ཙམ་དྲིས་ཀྱང་དཀར་པོ་ཡིན་པ་མཐུན་སྣང་དུ་གྲུབ་པས། དཀར་པོར་མཐོང་བའི་བློ་དེར་རྒྱབ་རྟེན་ཚད་མ་ཡོད་པ་བསྙོན་མེད་དུ་སྒྲུབ་ཐུབ་པ་བཅས་ཡིན།

ཚན་རིག་པས་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་སྟངས་ཀྱང་བརྟག་དཔྱད་བྱས་ཏེ་མི་གཅིག་ལ་བྱ་དངོས་ཞིག་རྙེད་ནས། དེ་ལ་ཡང་བསྐྱར་བརྟག་དཔྱད་བྱས་ཏེ་གོང་ལྟར་ར་འཕྲོད་བྱུང་བ་དང༌། ཡང་མི་གཞན་ཞིག་གིས་ཀྱང་བརྟག་དཔྱད་བྱས་ནས་ར་འཕྲོད་གཅིག་མཚུངས་བྱུང་ན། གཞི་ནས་ཁས་ལེན་པ་མ་གཏོགས། སྐྱེ་བོ་གཅིག་ལ་གློ་བུར་དུ་མཐོང་སྣང་གཅིག་བྱུང་བ་དེ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་ཏེ་ཡོད་པར་ཐག་མི་གཅོད་པ་ལྟར། རང་རེའི་འགྲོ་སྟངས་ཀྱང་དེ་རང་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་པ་གོང་གསལ་ལྟར། ཚད་མའི་རྒྱབ་རྟེན་ཡོད་མེད་ལ་བརྟེན་དགོས། བློ་རིག་གི་ནང་ནས་བློ་གང་ཞིག་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་བློ་ཡིན་མིན་དེ་དང་རྒྱབ་འགལ་གྱི་བློ་ཡོད་མེད་ཐོག་ནས་འཇོག་པས། དེས་ན་ཆགས་སྡང་གི་བློ་རྣམས་ལའང་འགལ་ཟླ་ཡོད་པ་ཡིན།

ཚན་རིག་པ་བགྲེས་པོ་རང་ལོ་དགུ་བཅུ་གོ་གྲངས་ལ་སླེབས་པ་ Aaron T. Beck ཞུ་བ་ཁོང་ནི་མི་སེམས་བདེ་པོ་མེད་རིགས་ལ་བསླབ་བྱས་ཕན་ཐོགས་བྱེད་མཁན་ཞིག་རེད། ཁོང་གིས་དེབ་མང་པོ་བརྩམས་པའི་ནང་ནས་ངོས་ལ་དེབ་ཅིག་སྤྲད་བྱུང༌བ། དེའི་ཁ་བྱང་དུ། “ང་ཚོ་ཁོང་ཁྲོའི་བཙོན་ཁང་ནང་ཡོད་པའི་བཙོན་པ་ཡིན་”ཞེས་བྲིས་འདུག དེ་ཧ་ཅང་གི་སྙིང་རྗེ་པོ་ཞིག་མཐོང་བྱུང༌། ཁོང་དང་ངོས་གཉིས་འཕྲོས་མོལ་སྐབས་སུ་ཁོང་གིས་ནད་པ་མང་པོར་བརྟག་དཔྱད་བྱས་པར་ནད་པ་གང་ཞིག་ཡུལ་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་ལ་དམིགས་ནས་སེམས་ཧ་ཅང་འཁྲུག་སྟེ། ཁོང་ཁྲོ་ཆེན་པོ་ཟ་བའི་སྐབས་སུ་ཁོང་ཁྲོ་ཟ་ཡུལ་གྱི་མི་ཆེས་མི་སྡུག་པ་ཞིག་ལ་སྣང་གིན་ཡོད་ཅིང༌། དེ་ལྟར་མི་སྡུག་པ་ཞིག་ཏུ་སྣང་བའི་ཆ་བརྒྱ་ཆ་དགུ་བཅུ་ནི་རྣམ་རྟོག་གིས་བཅོས་པ་ལས། དེ་ལྟར་དོན་ལ་མེད་ཅེས་བརྗོད་བྱུང༌། དེ་ནི་ནང་པའི་གཞུང་ནས་གསུངས་པ་དང་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་ཏེ། མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་དབུ་མའི་གཞུང་གི་ནང་དུ། ལས་དང་ཉོན་མོངས་རྣམ་རྟོག་ལས། །ཞེས་གསུངས་པའི་རྣམ་རྟོག་དེ་ནི་ཚུལ་མིན་ཡིད་བྱེད་ཀྱི་རྣམ་རྟོག་ལ་གསུངས་པས། ཡུལ་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་ལ་དམིགས་སྐབས་དེ་ལ་བཟང་པོའི་ཆ་དང་ངན་པའི་ཆ་ཡོད་པ་ཡིན། ཆགས་པ་སྐྱེ་བའི་སྐབས་སུ་བཟང་པོའི་ཆ་ལ་ཚུལ་མིན་ཡིད་བྱེད་ཀྱི་རྣམ་རྟོག་གིས་སྒྲོ་བཏགས་ནས་དེ་ནི་ཧ་ཅང་བཟང་པོ་ཞིག་ལ་འཆར་བ་དང༌། དེ་ལ་དམིགས་ནས་སྲེད་པས་འབྲལ་བར་མི་འདོད་པའི་ཞེན་ཆགས་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཞིག་སྐྱེས་པ་དེ་ལ་ཆགས་པ་ཞེས་བརྗོད་ཀྱིན་ཡོད་པས། བཟང་ངན་གྱི་ཆ་ལ་ལྟ་སྟངས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཡོད། དེ་བཞིན་མི་གཅིག་ལ་དམིགས་ནས་མི་གཅིག་གི་ངོར་མི་དེ་ཉིད་བཟང་པོ་དང༌། གཉེན། མ་ཡི་འདུ་ཤེས་འཇོག་པ་ཞིག་དང༌། ཡང་མི་དེ་ལ་མི་གཞན་ཞིག་གིས་བལྟས་ཏེ། དཔེར་ན། བཟའ་ཟླའི་འདུ་ཤེས་སྐྱེ་བ་དང༌། སྐབས་རེ་འཁྲུག་པ་རྒྱག་པ། སྐབས་རེ་བྱམས་པོ་བྱེད་པ་ཞིག་དང༌། ཡང་མི་གཞན་ཞིག་གིས་བལྟས་ཏེ། ངའི་བུ་མོ་རེད་ཅེས་བརྗོད་པ་ཞིག་དང༌། ཡང་གཞན་ཞིག་གིས་བལྟས་ཏེ། དེ་ནི་ངའི་དགྲ་བོ་རེད་ཅེས་བརྗོད་པ། ཡང་མི་གཞན་ཞིག་གིས་བལྟས་ཏེ། མི་དེ་ངོ་ཤེས་ཀྱི་མེད་ཅེས་བར་མར་མཐོང་བ་ལྟ་བུ་ཡུལ་བུད་མེད་གཅིག་ལ་ལྟ་མཁན་མི་ལྔ་དྲུག་ཅིག་གིས་བལྟས་ན། མཐོང་སྣང་མི་འདྲ་བ་རེ་འབྱུང་བ་དེ་ནི་བདེན་པ་ཡིན། མི་གཅིག་གིས་ཁོ་རང་གི་ངོར་དེ་ནི་ངའི་ཨ་མ་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་པ་དེ་བདེན་པ་ཡིན་ལ། ཁོ་རང་ལ་ལྟོས་ནས་མར་གྱུར་ཀྱང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མ་མ་ཡིན། མི་གཅིག་གིས་དགྲ་བོར་མཐོང་བ་དེ་ནི་ཁོ་རང་ལ་རྐྱེན་ཞིག་གིས་མི་མཛའ་བའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་བར་བརྟེན་ནས་དགྲ་ཡི་འདུ་ཤེས་སྐྱེ་ལ། དེ་ལྟར་མི་མཐུན་པའི་འགལ་ཟླ་བྱུང་ཞིང་། དེ་དོན་དངོས་གནས་བཟང་པོ་ཡིན་ན་བརྒྱ་ཆ་བརྒྱ་བཟང་པོ་དང༌། མི་ཀུན་ལ་བཟང་པོར་སྣང་དགོས་ཀྱང་དེ་ལྟར་མི་འོང་བར། བལྟ་མཁན་སོ་སོར་མཐོང་སྣང་མི་འདྲ་རེ་འབྱུང་བ་དེས་ཡུལ་གཅིག་ལ་བཟང་ངན་གྱི་ཕྱོགས་མང་པོ་ཡོད་པ་ཧ་ཅང་གསལ་པོ་ཡོད་པས་དེ་ནི་ངེས་པ་ཞིག་ཡིན། བཟང་དང་ངན་པ་ཞེས་པ་དེ་ཡང་བལྟོས་ས་བལྟོས་འཇོག་གིས་འཇོག་དགོས་པས། བཟང་ངན་བདེན་པ་བ་ཞིག་མེད། བལྟོས་ས་བལྟོས་འཇོག་གིས་འཇོག་དགོས་དུས་བློ་བྱེ་བྲག་པ་དེ་དང་དེའི་སྣང་སྟངས་དང༌། བལྟ་སྟངས་ལ་ཁྱད་པར་འོང་བས། དེས་ན་ཡུལ་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་ལ་དམིགས་ནས་བཟང་པོའི་ཆ་ཕྲན་བུ་ཡོད་པ་དེ་བརྒྱ་ཆ་བརྒྱ་སྤར་ནས་དེར་ཚུལ་མིན་ཡིད་བྱེད་ཀྱི་རྣམ་རྟོག་གིས་སྒྲོ་བཏགས་ཏེ་དེ་དང་འབྲལ་བར་མི་འདོད་པའི་བློ་དེ་སྐྱེ་བ་དང་། ཡང་ཡུལ་གང་ཞིག་ལ་མི་སྡུག་པའི་ཆ་ཕྲན་བུ་ཡོད་པ་དེ་དག་གོང་བཞིན་སྤར་ནས་ཚུལ་མིན་ཡིད་བྱེད་ཀྱི་རྣམ་རྟོག་གིས་སྒྲོ་བཏགས་སྐབས། དེའི་སྒོ་ཐམས་ཅད་མི་སྡུག་པ་དང༌། ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་ཞིག་བློ་ལ་སྣང་སྟེ་དེ་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པའི་བློ་ཞེ་ནས་སྡང་བ་སྟེ་འབྲལ་བར་འདོད་པའི་བློ་ཞིག་སྐྱེ་བ་ཡིན།

ངོས་ནས་གང་བརྗོད་ཀྱིན་ཡོད་ཅེ་ན། ཆགས་སྡང་གཉིས་པོ་སྐྱེ་བའི་བློ་དེ་གཉིས་སོ་སོའི་འཛིན་སྟངས་ཐད། ཆགས་པ་སྐྱེ་སའི་ཡུལ་དེར་ཧ་ཅང་ཡིད་དུ་འོང་བར་བལྟས་ཏེ་དྭང་དུ་བླངས་ནས་དེ་དང་འབྲལ་མི་འདོད་ཅིང༌། དེ་ལ་ཞེན་ཞིང་ཆགས་པའི་བློ་དེ་རྣམ་རྟོག་གིས་སྒྲོ་བཏགས་པ་གཞི་ལ་བཞག་ནས་འོང་ཞིང་། སྡང་བ་སྐྱེ་སའི་ཡུལ་དེར་ཧ་ཅང་ཡིད་དུ་མི་འོང་བར་བལྟས་ཏེ་དེ་དང་ཐག་བསྲིང་ནས་འབྲལ་བར་འདོད་ཅིང༌། དེ་ལ་སྡང་བའི་བློ་དེ་རྣམ་རྟོག་གིས་སྒྲོ་བཏགས་པ་གཞི་ལ་བཞག་ནས་འོང་བ་ཡིན། དོན་དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་ཇི་མ་ཇི་བཞིན་ཤེས་པའི་བློ་དེས་ནི་སྒྲོ་བཏགས་པའི་བློའི་ལྡོག་ཕྱོགས་ཀྱི་འགལ་ཟླར་གྱུར་ནས། མཐའ་གཅིག་ཏུ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་མཐོང་བའི་བློ་དེར་ཡང་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཆ་ཞིག་མཐོང་ན། དེ་ནི་སྡུག་པ་རང་རེད་མི་འདུག དེ་ལ་ཡོན་ཏན་གྱི་ཆ་ཡང་འདུག་སྙམ་པའི་བློ་སྐྱེ་དུས། གོང་དུ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་མི་སྡུག་པར་མཐོང་སྟེ་ཞེ་ནས་སྡང་བའམ་བྲལ་བར་འདོད་པའི་བློ་དེ་ཤུགས་ཆུང་དུ་འགྲོ་བ་དང་། ཆགས་ཡུལ་ལའང་དེའི་ལྡོག་ཕྱོགས་ནས་མཐོང་བས། ཆགས་སྡང་གི་བློ་ལ་འགལ་ཟླ་ཡོད་པ་རེད། ཡུལ་གང་ཡང་རུང་བ་རིག་ཐུབ་པའི་གསལ་ཙམ་རིག་ཙམ་དེ་ནི་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་དང༌། ཤེས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས། ཤེས་པའི་རང་བཞིན་དེ་ལ་འགལ་ཟླ་གང་ཡང་མེད། གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་སམ་སེམས་མེད་བེམ་པོའི་ཆོས་དང༌། ཤེས་པ་གཉིས་ཀྱི་བྱེད་ལས་ཐ་དད་ཡིན་ནའང༌། དེ་གཉིས་ཕན་ཚུན་འགལ་ཟླ་གང་ཡང་མ་ཡིན། ཤེས་པ་ཡིན་ཕྱིན་ཆད་ལ་ཚང་མ་གསལ་རིག་གི་རང་བཞིན་ཤ་སྟག་རེད། དེས་ན་ཤེས་པའི་ནང་གསལ་རིག་ཙམ་གྱི་བདག་ཉིད་དུ་ཡོད་པའི་ཤེས་པ་དེར་འཛིན་སྟངས་འགལ་བའམ། དེ་དང་རང་བཞིན་འགལ་བའི་བློ་གང་ཡང་མེད། ཤེས་པའི་ནང་ཤེས་རབ་དེ་ཉིད་ལ་འགལ་ཟླར་འགྲོ་བའི་ཤེས་པ་གཅིག་ཀྱང་མེད་པས་དེ་ལ་གཉེན་པོ་མེད་དེ། རང་ཉིད་གནས་པ་ལ་གེགས་བྱེད་མཁན་མེད་པ་ཡིན། ཞེ་སྡང་དང༌། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་རྟོག་པའི་བློ་ཡིན་ཞིང༌། དེ་ནི་དོན་དངོས་པོའི་གནས་ཚོད་དང་འགལ་བའི་བློ་ཡིན་པས་ན། དོན་དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་ཇི་བཞིན་ཤེས་པའི་བློ་དེ་ནམ་སྐྱེས་པ་ན་དེ་དང་འགལ་ཟླར་གྱུར་པས། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་བློ་དེ་དག་ལ་འགལ་ཟླ་ཡོད་ཅིང༌། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་བློ་དེ་དག་གསལ་རིག་གི་བདག་ཉིད་ཡིན་ནའང༌། གསལ་རིག་ཙམ་གྱི་བདག་ཉིད་དེ་ཙམ་དུ་གནས་མེད་པར། དེས་ནི་རྐྱེན་ཞིག་གི་དབང་གིས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འཛིན་པས། དེས་ན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཆ་དེར་འགལ་ཟླ་ཡོད་པས་གནས་ཐུབ་ཐབས་མེད་པ་ཡིན། གསལ་རིག་ཙམ་གྱི་རང་བཞིན་དུ་ཆགས་སྡང་གི་འཛིན་པས་བསླད་པ་ཞུགས་མེད་པས་ན་དེ་ནི་འབྲལ་རུང་དང༌། གློ་བུར་བ་ཡིན། འབྲལ་རུང་ཡིན་པ་དང་། གཉེན་པོ་སྟོབས་ལྡན་ཡོད་པའི་ཆ་ནས་གློ་བུར་བའི་མིང་བཏགས་ལ། གསལ་རིག་ཙམ་དེར་གཉུག་མའི་མིང་བཏགས་ཤིང༌། དེ་ནི་ནམ་ཡང་འགྱུར་བ་མེད་པ་ཡིན། དེས་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉོན་མོངས་སྤངས་ཤིང༌། སྔ་མའི་ལས་ཉོན་གྱིས་འཕངས་པའི་ཕུང་པོ་དོར་བའི་རྗེས་སུ་གསལ་རིག་དེ་ད་དུང་གནས་ཤིང༌། དེ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་ལས་ཉོན་གྱིས་འཕངས་པའི་ཕུང་པོའི་རྒྱུན་མེད་པར་གྱུར་ཀྱང༌། ཟག་མེད་ཀྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་གྲུབ་པའི་ཕུང་པོ་འབྱུང་བས། དེའི་ཐོག་ནས་བདག་ལ་མཐའ་འཇོག་དགོས་མེད། དེས་ན་བདག་ལ་མཐའ་མ་མེད་པའི་ལན་ཐེབས་པ་ཡིན།

དེ་ལྟར་བདག་ལ་མཐའ་མ་ཡོད་མེད་ཀྱི་དྲི་བར་ལན་འདེབས་སྐབས་ཀྱང་ཕྱི་ནང་གཉིས་དང༌། ནང་པའི་ནང་དུའང་ཕྲན་བུ་མི་མཐུན་པ་ཡོད་པ་དེ་དག་གནད་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་མཐོང་། ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ལུགས་ལ་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་མེད་པར་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ཙམ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བར་བཤད།

༢ ཆོས་ལུགས་དང་། གྲུབ་མཐའ་མི་འདྲ་བ་འཛིན་མཁན་རྣམས་བར་མཐུན་འབྲེལ་གྱི་ཐབས་ལམ་བསྟེན་ཚུལ།

“འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིའི་ཆོས་ལུགས་”སུ་གྲགས་པ་རྣམས་ཀྱི་བརྒྱུད་འཛིན་མི་འདྲ་བ་ཚང་མར་སྤྱི་སྨན་གྱི་དམིགས་ཡུལ་དང་བསླབ་བྱ་བཟང་པོ་དུ་མ་ཡོད་ཅིང་། དེ་རྣམས་ཀྱིས་སྐྱེ་འགྲོ་དུ་མར་འཕྲལ་ཡུན་བདེ་སྐྱིད་སྒྲུབ་པའི་ཕན་ཐོགས་ཚད་མེད་བྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་པ་འདི་རེད། ད་དུང་ཆོས་ལུགས་ཚང་མས་ཆོས་ཀྱི་བསླབ་བྱ་དེ་རྣམས་རང་རང་གི་རྩ་བའི་དམིགས་ཡུལ་བཞིན་དུ་ལག་ལེན་ཁེལ་ཕྱིར་ཁ་ཞེ་གཉིས་མེད་ཀྱིས་རང་དོན་ཞེན་འཛིན་སྤོང་ཐབས་བྱས་ཏེ་ནུས་པ་ཆིག་སྒྲིལ་ཐུབ་པ་ཞིག་བྱུང་ན་ཆོས་ལུགས་ནང་ཁུལ་དང་། ཆོས་ལུགས་གཞན་ཁག་བཅས་པར་ཕན་ཚུན་མཐུན་སྒྲིལ་འབྱུང་བར་མཐོང་ལ། ཆོས་ལུགས་ཕན་ཚུན་གུས་བརྩི་དང་། འབྲེལ་ལམ་དར་རྒྱས་གོང་འཕེལ་བྱུང་ན་ཆོས་ལུགས་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ཁོ་ནའི་ཁེ་ཕན་ཙམ་མིན་པར། སྤྱི་ཚོགས་ཡོངས་ལ་སྨན་པའི་དགེ་མཚན་ཆེ།

དེས་ན་ངོས་རང་ཆོས་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་འདས་པའི་ལོ་མང་རིང་ལ་སྤྱི་སྨན་ཆེད་དུ་ཆོས་ལུགས་རིས་སུ་མ་ཆད་པར་གུས་བརྩི་སྤེལ་ཕྱིར་ཕན་ཚུན་ཐུགས་སྣང་གཤིན་པོ་དང་། དམ་ཚིག་གཙང་མ། མཐུན་འབྲེལ་གོང་མཐོར་གཏོང་ཐབས་བཅས་ལ་འབད་བརྩོན་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པ་འདི་ནི་ངོས་ཀྱི་མི་ཚེའི་ནང་གི་འགན་ཁུར་གསུམ་བླངས་ཚུལ་གླེང་བརྗོད་ནང་བཀོད་པ་ལྟར་གྱི་གཉིས་པ་དེ་ཡིན། སྤྱིར་སྨན་གྱི་འགན་འཁུར་གཉིས་པ་འདིའི་ཆེད་དུ་གཤམ་གསལ་དོན་ཚན་ཁག་རྣམས་རང་ངོས་ནས་ལག་ལེན་བསྟར་ཞིང་། ཆོས་ལུགས་འཛིན་པ་གཞན་ཁག་ལའང་རྗེས་སུ་སློབ་པར་བསྐུལ་བའི་ཐབས་ལམ་བཞི་བསྟན་པར་བྱ་བ་ནི།

དང་པོ། འདས་པའི་དུས་སུ་ཆོས་ལུགས་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་ཉུང་ཞིང་། གནས་ཚུལ་མ་ཤེས་པའི་དབང་གིས་མཐོང་ཕྱོགས་ཅི་རིགས་ལ་བརྟེན་ནས་མི་མཐུན་པའི་འབྱུང་རྐྱེན་བྱས་པས། ཆོས་ལུགས་སོ་སོའི་མཐུན་མི་མཐུན་གྱི་ཆ་རྣམས་ཤེས་རྟོགས་འོང་ཆེད། བགྲོ་གླེང་ཐོག་ནས་ཕན་ཚུན་སློབ་རེས་བྱས་ཏེ་གོ་རྟོགས་ཐུབ་པ་ཞིག་དང་། ལེགས་ཆ་བླང་རྒྱུའི་ཐབས་ལམ་འཚོལ་དགོས།

གཉིས་པ། ཆོས་ལུགས་ཕན་ཚུན་བར་ལ་མཛའ་མཐུན་ཡོང་ཕྱིར་ཉམས་ལེན་པ་རྣམས་ནས་མྱོང་བ་སྤེལ་རེས་ཀྱི་བགྲོ་གླེང་བྱ་དགོས།

གསུམ་པ། ཆོས་ལུགས་ཁག་གི་དབུ་ཁྲིད་དང་། དད་ལྡན་རྗེས་འཇུག་པའི་ལྷན་དུ་སྒོམ་སྒྲུབ་ཉམས་ལེན་ཇི་ལྟར་འཚམས་པ་དང་འབྲེལ་བའི་སྨོན་ལམ་འདེབས་ཤིང་། གལ་ཏེ་ཁ་ཏོན་མཉམ་དུ་བྱ་མི་ཐུབ་པའི་རིགས་འོང་ནའང་། དེའི་སྐབས་ངག་བཅད་ཐོག་ནས་གཞན་ཕན་མཉམ་འབྲེལ་གྱི་ཀུན་སློང་བཟང་པོ་བསྐྱེད་བཞིན་ནང་དོན་དེ་ལ་མོས་སྒོམ་བྱ་དགོས།

བཞི་པ། ཆོས་ལུགས་ཁག་གི་རྟེན་གནས་མཇལ་བསྐྱོད་ཀྱིས། ལོ་རྒྱུས་ཁྱད་ཆོས་ཤེས་ཐབས་ཐོག་ནས་རྗེས་སུ་ཡི་རང་དང་། ཇི་ལྟར་འོས་པའི་དད་གུས། མཆོད་འབུལ་ཞུ་རེས་བྱ་རྒྱུ་བཅས།

ཐབས་ལམ་དེ་རྣམས་ཀྱི་ཐོག་ནས། ཕན་ཚུན་འབྲེལ་མཐུད་འབད་བརྩོན་གང་ཡོང་ཞུས་དང་ཞུ་བཞིན་པའི་གོ་སྐབས་སོན་པར། ངོས་ལ་ཕྱོགས་ཚང་མའི་འགན་ཁུར་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་ཐོབ་སྟེ། ད་ཆ་སྤྱིའི་སྲོལ་བཟང་ཞིག་ཏུ་མངོན་འགྱུར་གྱི་གྲུབ་འབྲས་འབྱུང་བཞིན་ཡོད་པ་འདི་ནི། ངོས་ཀྱིས་ཆོས་ལུགས་ཡོངས་ལ་གུས་བརྩི་ཞུ་བའི་བསམ་ཚུལ་འཛིན་པའི་འབྲས་བུ་བཟང་པོ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

གོང་གསལ་དད་གུས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ་ནང་གསེས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡོད་དེ། གུས་པ་ནི༑ ཡུལ་དེའི་བཀའ་དྲིན་བསམས་ནས་ངོ་ཚ་ཤེས་ཤིང་གཅེས་སྤྲས་སུ་བྱེད་པ་ལ་འཇུག་པར་གཞུང་དུ་གསུངས་པ་ལྟར།2 ཆོས་ལུགས་གཞན་རྣམས་ཀྱིས་སྐྱེ་འགྲོ་དུ་མར་དགེ་མཚན་རླབས་ཆེ་བསྐྲུན་པའི་བཀའ་དྲིན་ཚོར་ཤེས་ཀྱིས། ཆགས་སྡང་བྲལ་བའི་བརྩི་བཀུར་མཐོང་ཆེན་ཞུ་བ་ཞིག་ལ་གོ་དགོས་ཤིང་།

དད་པ་ནི། རང་ཉིད་གང་ལ་ཡིད་ཆེས་ཡོད་པའི་ཆོས་ལུགས་དེ་དང་། དེའི་སྐྱབས་གནས་ཁོ་ན་དད་བྱའི་ཡུལ་དུ་ཡིད་ཆེས་ནས་སྐྱབས་སུ་འཛིན་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་སེམས་བྱུང་ཞིག་སྟེ། མ་དད་པའི་དངོས་ཀྱི་གཉེན་པོ་བྱེད་པའི་རིག་པ་ཞིག་གོ ཞེས་འབྱུང་བས།3 རང་ཉིད་ཀྱི་སྐྱབས་གནས་མིན་པའི་ཆོས་གཞན་ལ་གུས་པ་མ་གཏོགས་དད་པ་བྱེད་པའི་ཐ་སྙད་མི་འཇུག་པ་ཡིན། ནང་པའི་གཞུང་ནས་དད་པ་འདི་ལ་དྭང་བའི་དད་པ་དང་། ཡིད་ཆེས་ཀྱི་དད་པ། མངོན་འདོད་ཀྱི་དད་པ་བཅས་གསུམ་དུ་འཇོག་པས། དཀོན་མཆོག་གསུམ་སོགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་མཐོང་བས་སེམས་ལ་དྭང་བ་སྐྱེས་ཏེ། དེའི་སྒོ་ནས་དད་པས་སེམས་རྙོག་པ་དང་བྲལ་བའི་རྟོགས་པའི་ཡོན་ཏན་རྒྱུད་ལ་སྐྱེ་རུང་དུ་འགྱུར་བ་ནི་དང་པོ་དང་། ༸རྒྱལ་བས་གསུངས་པའི་ལས་དང་འབྲས་བུའི་རྣམ་གཞག་དང་། སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི་སོགས་ལ་རྒྱུ་མཚན་མཐོང་ནས་ངེས་པ་རྙེད་པའི་ཡིད་ཆེས་ཀྱི་བློ་ལྟ་བུ་གཉིས་པ་དང་། དེ་ལྟ་བུའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་དག་ལ་བརྟེན་ནས་སྡུག་ཀུན་གཉིས་སྤང་བྱ་དང་། འགོག་ལམ་གཉིས་བླང་བྱར་ངེས་ཏེ། བླང་དོར་ཚུལ་བཞིན་སྤྱོད་པའི་འབྲས་བུར་སངས་རྒྱས་ཐོབ་འདོད་སོགས་ནི་དད་པ་གསུམ་པ་ཡིན།

དེས་ན་ངོས་ལྟ་བུ་རྟེན་འབྱུང་ཁས་ལེན་ཞིང་། བདག་མེད་པར་སྨྲ་བའི་ཆོས་པ་ཞིག་ནས། འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་འདོད་པའི་ལུགས་སོགས། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་ལུགས་གཞན་ཁག་དང་། དེ་རྣམས་ཀྱི་བརྒྱུད་འཛིན་ཆོས་པ་རྣམས་ལ་དྭང་འདོད་ཡིད་ཆེས་ཀྱི་དད་པ་གསུམ་པོ་གང་རུང་བྱ་བའི་སྐྱབས་ཡུལ་དུ་ངོས་འཛིན་མི་ཐུབ་ཀྱང་། ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་གིས་བླ་ན་མེད་པའི་གུས་བརྩི་ཞུ་བཞིན་ཡོད་པ་འདི་ནི་ཅིས་ཀྱང་འོས་པ་ཡིན། དེ་བཞིན་བོད་གངས་ཅན་གྱི་གཡུང་དྲུང་བོན་ལ་མཚོན་ན། རང་རེའི་གནའ་རབས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་རྩ་ཆེ་དང་། རིག་གཞུང་གི་འབྱུང་ཁུངས་གལ་ཆེ་ཞིག་ཏུ་བརྩིས་ཏེ་བསྟོད་བཀུར་བསྔགས་པའི་ཡུལ་དུ་བྱེད་ལ། བོན་གཞུང་ཁག་ཏུ་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང་མཚུངས་པའི་རྣམ་གཞག་གསུངས་པ་རྣམས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་ཐུན་མོང་གི་ཉམས་ལེན་ལྟ་བུར་གྱུར་ཅིང་། གཞན་ཡང་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་ལུགས་རྒྱ་ཆེ་བསྟན་འགྲོའི་གསོས་སུ་ཆེ་བ་ཡོད་པས་གུས་བརྩི་ཞུ་བ་ཡིན། ཐུབ་པའི་བསྟན་པ་གཅིག་གྱུར་གྱི་ཆོས་ལུགས་པཱ་ལིའི་ཆོས་བརྒྱུད་འཛིན་པའི་ཡུལ་ཁག་གི་ནང་པ་དང་། ལེགས་སྦྱར་གྱི་ཆོས་བརྒྱུད་འཛིན་པའི་རྒྱའི་ཆོས་པ་ཁག་ལ་སྟོན་པའི་རྗེས་འཇུག་བསླབ་པ་བགྲེས་པར་འདུ་ཤེས་པའི་སྒོ་ནས་རྩེ་གཅིག་གིས་གུས་པས་འདུད་པར་མ་ཟད། དད་པའང་ཞུ་ཞིང་། དེ་བཞིན་བོད་སོག་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་བརྒྱུད་དང་བཅས་པར་དར་བའི། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གསང་སྔགས་གསར་རྙིང་གཉིས་ཀའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་ཚང་མར་དུས་ཡུན་རིང་པོའི་གོང་ནས་རིས་མེད་ཀྱི་ལྟ་བར་ཚད་མཐོའི་ངོས་འཛིན་དང་འབྲེལ། དད་པ་གསུམ་ལྡན་གྱི་ཐོག་ནས་གུས་བརྩི་དང་། ཉམས་ལེན། གཞན་ལའང་འཆད་སྤེལ་གང་ཐུབ་ཞུ་བཞིན་ཡོད་ཁུལ་འདིས། ཉམས་མྱོང་གི་བོགས་འདོན་དང་། དག་སྣང་འཕེལ་བའི་དགེ་མཚན་ཆེན་པོ་ཐོབ་པས། ཆོས་ལུགས་དང་། ཆོས་བརྒྱུད་མི་འདྲ་བ་འཛིན་པ་གཞན་དང་གཞན་ནས་ཀྱང་དམ་ཚིག་འོ་ཆུ་གཅིག་འདྲེས་འོང་བར་ཕན་ཚུན་མཁས་པོ་སྙན་པོ་བཤད་པ་ཙམ་མིན་པར། བསམ་པ་རྣམ་དག་གི་ཐོག་ནས་ཆགས་སྡང་སྤངས་ཏེ་ཕན་ཚུན་ཚང་མའི་བཞེད་པར་སྦྱངས་ཤིང་། ལྟ་གྲུབ་ཐུན་མོང་དུ་འཛིན་པ་རྣམས་ནས་ཆོས་བརྒྱུད་གཞན་རྣམས་ཀྱི་གདམས་པ་དང་། དབང་། ཁྲིད། ལུང་སོགས་རང་ཉིད་ནས་ཀྱང་ནོད་པར་མ་ཟད། ཉམས་སུ་ལེན་ཏེ་རྒྱུས་མངའ་ཡོད་པ་ཞིག་དང་། ཕན་ཚུན་ལེགས་ཆ་སྤེལ་ཐབས་སུ་འགྲོ་བར་བྱ་རྒྱུ་གཙོ་བོར་བཟུང་ན། ཐུགས་མཐུན་དམ་གཙང་ཤུགས་མ་ཐུབ་ཀྱིས་འོང་བར་ངེས་ལ། ཆོས་ལུགས་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པའི་འཇིག་རྟེན་འདིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཡོངས་ལ་ཕན་པའི་གཞན་དོན་བྱེད་པར། རིས་སུ་མ་མཆིས་པའི་ཆོས་ཚུལ་གྱི་རྣམ་གཞག་ཅིས་ཀྱང་ཤེས་དགོས་པ་ནི། མངོན་རྟོགས་རྒྱན་ལས། “འགྲོ་ལ་ཕན་པར་བྱེད་རྣམས་ལམ་ཤེས་ཉིད་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་དོན་སྒྲུབ་”ཅེས་སོགས་གསུངས་པ་ལྟར། གཞན་རྗེས་སུ་འཛིན་པའི་ཆེད་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཚོས་ཉན་ཐོས་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཤེས་དགོས་པ་དང་། ཐུན་མོང་གི་ལམ་ལ་སློབ་དགོས་པ་དེ་ལྟར་ཡིན་པས། རང་རེ་བོད་ཀྱི་ཕྱག་སྲོལ་དུ་ནང་ཆོས་ལ་སློབ་གཉེར་གནང་སྐབས་སངས་རྒྱས་པའི་གྲུབ་མཐའ་བྱེ་བྲག་སྨྲ་བ་དང་། མདོ་སྡེ་པ། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་བའམ་སེམས་ཙམ་པ། དབུ་མ་པ་བཅས་བཞི་ཡོད་པའི་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གི་གཞུང་ལུགས་རྒྱ་གང་ཆེར་ཐོས་བསམ་མཛད་དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བཞེད་པར་སློབ་དགོས་ཤིང་། རང་སྡེའི་གྲུབ་མཐའ་བཞི་པོ་དེ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། མུ་སྟེགས་པའི་གྲུབ་མཐའི་འདོད་ཚུལ་རྒྱ་ཆེ་སློབ་ཁྲིད་གནང་བའི་མིག་ལྟོས་བཟང་པོ་ཡོད་པ། དཔེར་ན་འཕགས་ཡུལ་གྱི་སློབ་དཔོན་ལེགས་ལྡན་འབྱེད་ཀྱིས་དབུ་མ་སྙིང་པོ་རྩ་འགྲེལ་ནང་། ཕྱི་ནང་གི་གྲུབ་མཐའ་ཆ་ཚང་གསུངས་པ་དང་། ཚད་མ་རྣམ་འགྲེལ་གྱི་གཞུང་དུའང་ཇི་སྙེད་ཅིག་འབྱུང་བ་དེ་རྣམས་ལའང་སློབ་སྲོལ་ཡོད། སྔ་མོ་རྒྱ་གར་དུའང་སྐབས་དེར་ཡོད་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཆ་ཚང་ལ་སློབ་སྦྱོང་གནང་སྲོལ་བྱུང་ཚུལ་སྐོར། རྒྱ་གར་གྱི་དབུ་ཁྲིད་སྐུ་ཞབས་“ཨེལ་ ཀེ་ ཨཌ་ཝ་ནི་” (Mr. L. K. Advani) ཞུ་བས་གསུང་དོན་ལ། དེ་སྔོན་རྒྱ་གར་དུ་ཆོས་ལུགས་དུ་མ་དང་། ལྟ་གྲུབ་མི་མཐུན་པ་ཡོད་ཅིང་། དེ་རྣམས་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་རྩོད་པ་རྩོད་ལན་ནན་པོས་རྒོལ་བར་བྱེད་པ། དཔེར་ན་མུ་སྟེགས་རྒྱང་འཕེན་པས་སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱི་དང་། ཐར་པ། སྐྱབས་གནས་རྣམས་མི་འདོད་པས། གྲུབ་མཐའ་འཛིན་པ་གཞན་ནས་དེ་ལ་“ཆད་ལྟ་བ་”ཞེས་སྐྱོན་བརྗོད་བྱེད་ཀྱང་། རྒྱང་འཕེན་གྱི་གྲུབ་མཐའ་སྲོལ་གཏོད་པ་པོ་དེ་ལའང་“རྀ་ཥི་”ཞེས་བོད་སྐད་དུ་དྲང་སྲོང་ཞེས་གུས་ཞབས་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་ཆོས་ལུགས་འདྲ་མིན་དེ་སྙེད་ཅིག་འཚོ་བ་མཉམ་སྤྱོད་ཀྱི་སྐལ་བཟང་ཡོད་པ་དེ། འཕགས་ཡུལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་བླ་ན་མེད་པ་མིག་དཔེར་འོས་པ་ཇི་བཞིན། ཆོས་ལུགས་གཞན་གྱི་ལྟ་སྒོམ་སྤྱོད་གསུམ་གྱི་ཚུལ་རྣམས་ཀྱང་ཤེས་དགོས་པ་ཡང་ཡང་བརྗོད་བཞིན་པ་ཡིན།

ཆོས་པ་ཞིག་གིས་རང་གི་ཆོས་ལ་དད་གུས་དང་ཞེན་ཆགས་མཉམ་བསྲེས་བྱས་ན་བློ་དེ་ཕྱོགས་སུ་ལྷུང་བས། ཕྱོགས་ལྷུང་ཅན་གྱི་བློ་ཡིས་དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཆ་ཚང་མཐོང་མི་ཐུབ་པར་བརྟེན། སྦྱོར་བ་ལག་ལེན་བསྟར་སྐབས་དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དང་མི་འཚམས་པའི་དཀའ་རྙོག་འཕྲད་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། ནང་པའི་ཚད་མའི་གཞུང་ནས། འདོད་པའི་བདེ་སྐྱིད་ནི་བློ་ཚད་མའི་འབྲས་བུ་དང་། མི་འདོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་བློ་ལ་བརྟེན་ནས་འོང་བར་གསུངས་པ་དེ་གནད་ཆེ་ལ། དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཤེས་པ་ཞིག་ལ་བློ་ཚད་མ་དང་། དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དང་མི་མཐུན་པའི་འཛིན་སྟངས་ཤིག་ལ་བློ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཅེས་བྱ་བ་ཡིན། ངོས་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཆི་ལིའི་མི་རིགས་ཡིན་པའི་དངོས་ཁམས་རིག་པའི་ཚན་རིག་མཁས་པ་ཞིག་ནས། ཚན་རིག་པས་ཚན་རིག་ཐོག་ཞེན་ཆགས་མཉམ་བསྲེས་བྱས་ན། དོན་དངོས་མཐོང་བར་གནོད་པས་མི་འགྲིགས་ཚུལ་བཤད་པ་དེ་བཞིན་འདིར་ཡང་ཤིན་ཏུ་མཚུངས་པར་སྣང་། དེས་ན་འཛམ་གླིང་ཐོག་གི་དཔལ་འབྱོར་དང་། ཆོས་ལུགས། ཁོར་ཡུག་ལ་སོགས་པའི་གནས་ཚུལ་ལམ། མིའི་བྱ་བ་དང་སྤྱོད་པ་གང་ཡིན་པའི་གྲུབ་དོན་གྱི་གནད་ཆ་ཚང་བའི་ངོས་འཛིན་ཡང་དག་པ་ཞིག་བྱ་བ་ལའང་། གནས་ལུགས་ཆ་ཚང་རྟོགས་རྒྱུ་ཧ་ཅང་གལ་ཆེ་ཞིང་། དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་ལ། རྐྱེན་དུ་མ་ཞིག་དང་འབྲེལ་ཏེ་བལྟོས་ནས་འོང་བས། གནས་ཚུལ་གང་དང་གང་ཡིན་ནའང་། ཆ་ཚང་མཐོང་ཐུབ་པ་ཞིག་དགོས་པ་དང་། དེ་ལྟར་མཐོང་ན་ཡོངས་རྫོགས་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ། འདི་ལ་དྲི་བ་འབྱུང་སྲིད་པ་ཞིག་ནི། སྣང་ཞིང་སྲིད་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན་ཆད། ཚང་མ་རང་རེའི་བློས་རྟོགས་ཐུབ་པ་ཞིག་དགོས་མིན་གྱི་གནད་དོན་དེ་ཡིན་ལ། དྲི་བ་དེར་ནི་ལན་འདེབས་དཀའ་སྟེ། བློས་བསམ་དུ་མེད་པ་དང་། སྒྲས་བརྗོད་དུ་མེད་པ། སྨྲ་བསམ་བརྗོད་མེད་ཀྱི་ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པའི་གནས་ཚུལ་རྣམས་ནི་ཆོས་ལུགས་ཚང་མའི་ནང་ལ་ཡོད་པ། དཔེར་ན། ཡེ་ཤུའི་“གྷོ་ཌི་”དང་། ཁ་ཆེའི་“ཨལླཱཧ་” ནང་པའི་ཡེ་ཤེས་ཆོས་སྐུ་སོགས་སྒྲ་རྟོག་གི་ཡུལ་ལས་འདས་པ་ཞིག་ཡིན་སྟབས། ཆོས་ལུགས་ཚང་མའི་ནང་བདེན་པ་མཐར་ཐུག་བརྗོད་སྐབས། སྨྲ་བསམ་བརྗོད་མེད་ཐོག་འགྲོ་དགོས་པ་ཞིག་འོང་གིན་ཡོད་པས། ཐ་མལ་པ་ཞིག་གི་ཚད་མས་གཞལ་ཐུབ་བམ་ཞེ་ན། དེ་ནི་ཆོས་ལུགས་ཐུན་མོང་ལ་ཡོད་པའི་དཀའ་ངལ་ཞིག་རེད།

ཆོས་ལུགས་དུ་མ་ཞིག་ལ་རང་རེ་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པ་རྣམས་ལས་ལྷག་པ་མེད་ནའང་། ཆད་པ་མེད་པ་ལྟ་བུའི་བསླབ་བྱ་དང་། ལག་ལེན། ཀུན་སྤྱོད་ཧ་ཅང་བཟང་པོར་མངོན་པས། རང་རེ་བོད་བརྒྱུད་ནང་པའི་ཆོས་པས་དེ་རྣམས་ལ་མིག་དཔེ་བལྟ་དགོས་པ་ཞིག་ཀྱང་རེད། སྐབས་འདིར་དཔེ་མཚོན་འགའ་ཤས་བཀོད་ན། ཡེ་ཤུའི་དགོན་ཁག་འགའ་རེར་རྒྱུན་དུ་ངག་བཅད་བྱེད་སྲོལ་དང་། གྲྭ་བཙུན་རྣམས་ཀྱང་ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་གནས་པའི་མིང་དོན་མཚུངས་པར་སྤྱོད་ཅིང་། སྒོ་གསུམ་ཞི་དུལ་བག་ཡོད་དུ་གནས་ཏེ༑ གློ་སྙིང་བྲང་གསུམ་ཆོས་ཕྱོགས་སུ་གཏད་པས། དགོས་ངེས་ཀྱི་ལྟོ་གོས་ཆོས་གསུམ་དགོན་པས་སྦྱོར་ཞིང་། རྒྱུན་དུ་དགོན་པའི་འཛིན་སྐྱོང་དང་། ཉམ་ཐག་བལྟ་སྐྱོང་གིས་མཚོན་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཕན་བདེ་འབའ་ཞིག་སྒྲུབ་པ་མ་གཏོགས། སྒེར་གྱི་དཔལ་འབྱོར་འདུ་འགོད། གཉེན་ཉེ་འཚོ་སྐྱོང་བྱེད་སྒོ་སོགས་དང་མ་འདྲེས་པར་འདོད་ཆུང་ཆོག་ཤེས་བསྟེན་པས་ཡོ་བྱད་སྤྲོས་བཅས་ཉར་ཚགས་མི་ཆོག་ཅིང་། རང་གར་སྤྲོ་སྐྱིད་བག་ཡངས་སུ་གཏན་ནས་མི་གནས་པ་དང་། དགོན་པའི་གྲྭ་པ་རྣམས་ནས་སྒེར་བདག་གི་ལག་ཐོག་ཁ་དཔར་ཙམ་ཡང་ཉར་མི་ཆོག་པ་སོགས་དོན་ཉུང་བྱ་ཉུང་གིས། རང་རེས་འདུལ་བའི་ཁྲིམས་ཀྱི་ལག་ལེན་དུ་མ་དཔེ་ཐོག་ཏུ་ལུས་ཀྱང་། ཁོང་རྣམས་ཀྱིས་སྒྲིག་སྲོལ་ཇི་ཡོད་བདག་གིར་བླང་བའི་ངང་ཚུལ་བཟང་པོ་མཐོང་ཐོས་བསྔགས་འོས་སུ་ཡོད་པ་ནི། ཡེ་ཤུའི་སློབ་གྲྭ་དང་། སྨན་ཁང་སོགས་ཀྱི་ལས་བྱེད་གྲྭ་བཙུན་གང་སར་ཡོད་པ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་སྤྱོད་ལས་ཀྱང་དཔོག་པར་ནུས་པ་ཡིན།

ནང་པའི་བཀའ་སྲོལ་ནས་བྱུང་བའི་སྒོམ་གྱི་རྣམ་གཞག་ལྟ་བུ་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་པ་ཁག་ནས་ཉམས་ལེན་བྱེད་པོ་འབྱུང་བཞིན་པའི་རིགས་འདིས་ཕན་ཚུན་ཚང་མའི་ལེགས་ཆར་བརྩི་མཐོང་དང་། དྭང་ལེན། གུས་བརྩི་ཇི་ལྟར་འཚམས་པར་སྐྱེ་ན། ཆོས་ལུགས་འབྲེལ་ལམ་ལེགས་སྤེལ་གཏོང་བར་མཐུན་འགྱུར་ངེས་པར་འོང་ཐུབ།

ལེའུ་དྲུག་པ། འཕགས་ཡུལ་གྱི་ནང་བསྟན་པཱ་ལིའི་ཆོས་བརྒྱུད་དང་། ལེགས་སྦྱར་གྱི་ཆོས་བརྒྱུད། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་བཅས་ཀྱི་དར་འཕེལ་བྱུང་རིམ།

༡ གནས་བརྟན་སྡེ་པའི་ལུགས་ཀྱི་པཱ་ལིའི་ཆོས་བརྒྱུད་དང་། དཔལ་ནཱ་ལནྡཱའི་ལུགས་ཀྱི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་ཆོས་བརྒྱུད།

ཕྱི་ལོ་ཉིས་སྟོང་བཅུ་དྲུག་འདི་ནས་བརྩིས་པའི་མི་ལོ་ཉིས་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་ང་དགུའི་སྔོན་དུ། རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་དུ་སྟོན་པས་ཆོས་འཁོར་བསྐོར་ནས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་པཱ་ལིའི་མདོའི་ནང་ལ་ཡོད་པའི་རིགས་གཅིག་དང་། ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ཐོག་ནས་ཆོས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའི་སྡེ་ཚན་གཅིག་བཅས་ཁག་གཉིས་བྱུང་བའི་སྐད་ཡིག་འདི་གཉིས་ནི་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གི་ཆོས་ཚུལ་གང་ལས་སྟོན་པའི་བརྒྱུད་ལམ་གཙོ་བོར་གྲགས་ཤིང་གྲུབ་པ་དང་། ཆོས་ཚུལ་དེ་ནི་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པས་རང་ཡུལ་གྱི་རིག་གཞུང་དང་། ཆོས་ལུགས་སོགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་དུ་མའི་དཔའ་རྩལ་རིམ་པར་རྫོགས་ཀྱང་ད་དུང་ཐུགས་ཡིད་མ་ཚིམ་པར། རང་སྟོབས་ཀྱིས་དཀའ་བ་ཆེན་པོས་སྤང་རྟོགས་མཐར་ཕྱིན་པར་མཛད་པའི་ལག་རྗེས་བླ་ན་མེད་པ་ཞིག་ཡིན།

ཉན་ཐོས་སྡེ་པས་སྟོན་པ་ཐོག་མར་རྒྱ་གར་དུ་འཁྲུངས་སྐབས་སྐུ་ཚེ་དེ་ལ་གསར་དུ་འཚང་རྒྱ་ངེས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ལོ་དྲུག་དཀའ་སྤྱད་སྔོན་དུ་སོང་བའི་ཐོག་ནས་རྡོ་རྗེ་གདན་ལ་གསར་དུ་སངས་རྒྱས་པའི་སྐབས། ལྷའི་བདུད་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་བདུད་བཅོམ་ཞིང་། སངས་རྒྱས་ནས་ལོ་བཞི་བཅུ་ཞེ་གྲངས་ཤིག་བཞུགས། སྐུ་ཚེ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཏེ་འཆི་བདག་གི་བདུད་བཅོམ། མཐར་རྩ་མཆོག་གྲོང་དུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་སྐབས་ཕུང་པོའི་བདུད་བཅོམ་སྟེ། ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པར་མྱ་ངན་ལས་འདས་རྗེས་མར་མེ་ཤི་བ་བཞིན་དུ་རིག་པ་རྒྱུན་ཆད་པའི་བཤད་ཚུལ་དེ་དབང་ལྟར་ན། གཅིག་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་གསུམ་གྱི་བར་དུ་ཚོགས་བསགས་པའི་རྒྱུ་རླབས་ཆེན་པོ་དེའི་འབྲས་བུར། སངས་རྒྱས་ནས་ལོ་བཞི་བཅུ་ཞེ་གྲངས་ཤིག་ལས་འགྲོ་དོན་མཛད་རྒྱུ་བྱུང་མེད་ན་རྒྱུ་འབྲས་འཆོལ་ཏེ། དཔེར་ན། འཇིག་རྟེན་གྱི་བྱ་བ་ཞིག་ལ་མཚོན་ནའང་། ངལ་བ་ཆེན་པོས་བསྒྲུབས་པའི་བྱ་བ་ཞིག་ལ། དཀའ་ལས་བརྒྱབ་གོ་ཆོད་པའི་འབྲས་བུ་ཞིག་དགོས་པ་དང་འདྲ་བ་དང་།

གཉིས་ནས་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་སྔགས་དང་བཅས་པ་སྟོན་པའི་སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་དགུང་ལོ་བརྒྱད་ཅུ་གྱ་གཅིག་བཞུགས་པའི་སྐུ་ཚེ་གཅིག་དེའི་རིང་ལ་ལམ་ཡོངས་རྫོགས་ཐུགས་ལ་ཤར་ནས་ཆོས་འཁོར་རྒྱ་ཆེར་བསྐོར་ཚུལ་འདོད་ན་ཤིན་ཏུ་དཀའ། ལྷག་པར་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པར་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་རིག་པ་རྒྱུན་ཆད་ན། དུས་ཕྱིས་སུའང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བྱིན་རླབས་དང་། ཞལ་གཟིགས། རྒྱུད་སྡེའི་དཀྱིལ་འཁོར་དེ་རིགས་འོང་མི་ཐུབ་པར་འགྱུར་བས། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ལུགས་སུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཐོག་མ་ནས་སངས་རྒྱས་རྒྱས་པ་ཞིག་མིན་པར། སློབ་པ་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་སྔོན་དུ་སོང་བའི་ཐོག་ནས། བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་ཀྱི་སྔོན་རོལ་དུ་སངས་རྒྱས་ཟིན་པ་དང་། སླར་ཡང་རྒྱ་གར་དུ་མཆོག་གི་སྤྲུལ་སྐུའི་རྣམ་པ་ཅན་དུ་སངས་རྒྱས་པའི་མཛད་པ་བསྟན་པར་བཞེད་པས། མཆོག་གི་སྤྲུལ་སྐུ་དེ་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ཡི་སྤྲུལ་སྐུ་ཡིན་པ་དང་། ལོངས་སྐུ་དེ་ནི་ཆོས་སྐུའི་དབྱིངས་ལས་ཤར་བ་སོགས། སྐུ་གསུམ་དང་བཞི་ལ་སོགས་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་རྣམ་གཞག་གསུངས་པ་དེ་རྣམས་གནད་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་འོག་ཏུ་ཅུང་ཟད་བཤད་པ་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ།།

སྟོན་པ་གང་དེ་ཕྱི་ལོའི་གོང་ལོ་(BCE) ༦༢༦ སྟེ། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༦ ལོ་ནས་བརྩིས་པའི་མི་ལོ་ ༢༦༣༩ གོང་དུ་རྒྱ་གར་ཤཱཀྱའི་རིགས་སུ་འཁྲུངས་4ཚུལ་སོགས་ནས་མཛད་པ་བཅུ་གཉིས་ཇི་ལྟར་མཛད་པ་བསྟན་བཅོས་རྣམས་སུ་ཡོངས་སུ་གསལ།

སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་ཀུན་ལས་གསུང་གི་མཛད་པ་དེ་ནི་མཆོག་ཡིན་པས། སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས། ཐབས་མཁས་ལ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་གསུང་གི་འཕྲིན་ལས་ལ་བརྟེན་ནས། ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་གཞི་ལམ་འབྲས་བུའི་རྣམ་གཞག་དེ་རྣམས་བསྟན་པར་མཛད། དེ་ལ་ལོ་རྒྱུས་རྐྱང་པའི་ངོས་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཆོས་པཱ་ལིའི་སྐད་དུ་ཐོག་མར་གསུངས་ཚུལ་དང་། དེའི་རྗེས་སུ་སཾསྐྲྀཏའི་སྐད་དུ་བྱུང་བ་སོགས་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་ཞིབ་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱིས་གླེང་ཞིང་། ནང་པ་རང་གི་བསམ་ཚུལ་ལྟར་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཆོས་ཕུང་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གདུལ་བྱ་རང་རང་གི་བློ་དང་འཚམས་པའི་སྐད་ཀྱི་ཐོག་ནས་གསུངས་པས། འགྲོ་བ་ཀུན་གྱི་སྒྲ་རྣམས་ཇི་ཙམ་པར། །ཐམས་ཅད་སྐད་དུ་བདག་གིས་ཆོས་སྟོན་ཏོ། །ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟར་ལས་སྐད་གཅིག་ངེས་བཟུང་མེད་པའི་བཤད་ཚུལ་ཞིག་ཡོད་ཅིང་། སཾསྐྲྀཏ་ནི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ཅེས་སྐད་ཡིག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པར་མ་ཟད། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཆོས་རྣམས་སཾསྐྲྀཏའི་སྐད་ཐོག་ནས་གསུངས་པར་འདོད་པའི་ལུགས་ཀྱང་ཡོད།

སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་རབ་ཕལ་ཆེ་བ་པཱ་ལིའི་དང་། སཾསྐྲྀཏའི་སྐད་འདི་གཉིས་ནང་མ་གཏོགས་རྙེད་རྒྱུ་མེད་ཅིང་། ཡུལ་མི་རང་བཞིན་པའི་སྐད་ནང་མདོ་ཕྲན་རེ་ཟུང་བཞུགས། པཱ་ལི་དང་ལེགས་སྦྱར་གཉིས་ཟུར་ཆག་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཙམ་ལས། སྐད་ཀྱི་སྒྲིག་ལམ་དང་། སྐད་ཀྱི་རྗོད་པ། སྐད་ཀྱི་རིགས་བཅས་ཕལ་ཆེར་མཚུངས་པ་ཡིན། སྐད་དེ་གཉིས་ནང་གང་ཡོད་པའི་གཞུང་ཆ་ཚང་བསྒྱུར་ནུས་པའི་སྐད་ཡིག་གཞན་ནི་བོད་སྐད་འདི་ཡིན་པས། སཾསྐྲྀཏ་དང་། བོད་སྐད་གཉིས་པོ་སྲང་ལ་གཞལ་ན་སྐར་ཆ་འགའ་ཤས་ཀྱི་ཁྱད་པར་འདྲ་ཡོད་ན་མ་གཏོགས། མཚུངས་པར་སྤྱོད་ཐུབ་པར་མ་ཟད། སཾསྐྲྀཏའི་སྐད་ལ་ཉེ་བསྒྱུར་ཉི་ཤུ་སྐོར་ཞིག་ཡོད་པ་དེའི་རྣམ་དབྱེ་དང་། ཁྱད་པར་དེ་རྣམས་བོད་སྐད་ཁོ་ན་ལས་གཞན་པའི་སྐད་ཡིག་ནང་མི་འོང་ཞིང་། སཾསྐྲྀཏའི་ཚིག་ཟུར་གྱི་ནུས་པ་དང་། སྒྲའི་སྒྲུབ་ཚུལ་གྱི་གོ་བ་ག་ཚོད་ཡོད་པ་དེ་རྣམས་བོད་ཡིག་ནང་གནས་ཐུབ་ཀྱིན་ཡོད་པས། པཱ་ལིའི་དང་། སཾསྐྲྀཏའི་སྐད་ནང་གང་ཡོད་རྣམས་མ་ཉམས་པར་ཇི་མ་ཇི་བཞིན་བསྒྱུར་ཐུབ་པའི་སྐད་ནི་བོད་ཀྱི་སྐད་འདིར་ངེས་པ་རེད། དེས་ན་སངས་རྒྱས་པའི་ནང་དོན་རིག་པའི་རྣམ་གཞག་སྟོན་པའི་སྐད་ཡིག་ལ། པཱ་ལིའི་དང་། སཾསྐྲྀཏ། བོད་སྐད་གསུམ་པོ་གཅིག་མཚུངས་ཡིན།

སྤྱིར་བཏང་ནང་ཆོས་ཀྱི་སྐད་དེ་ལ་པཱ་ལིའི་དང་། སཾསྐྲྀཏ། བོད་སྐད། རྒྱ་སྐད་བཅས་ལ་སྐད་ཡིག་ཆེན་པོ་བཞི་ཞེས་གྲགས་ཤིང་། རྒྱ་སྐད་དུ་བཀའ་འགྱུར་དང་བསྟན་འགྱུར་བསྒྱུར་ཡོད་ཀྱང་། ཐོག་མར་བསྒྱུར་སྐབས་དོན་འགྱུར་མ་གཏོགས་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཚུལ་ལྟར་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པར་ཐད་བསྒྱུར་ཐུབ་མེད་སྟབས་དོན་ཆ་ཚང་གསལ་སྟོན་ཐུབ་ཀྱིན་མེད་པ་དང་། སཾསྐྲྀཏ་དང་བར་ཐག་རིང་པོར་གནས་ཤིང་། རྒྱ་སྐད་དང་སཾསྐྲྀཏ་གཉིས་པོའི་སྐད་ཀྱི་འགྲོ་སྟངས་ཀྱང་ཐ་དད་ཡིན་པས་མཚུངས་བསྡུར་བྱ་རྒྱུར་དཀའ་ངལ་ཡོད་པ་སོགས། གང་ལྟར་རྒྱ་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བའི་ཆོས་དཔེ་མང་པོ་ད་ཆ་ཕལ་ཆེར་དཔེ་མཛོད་ཁང་ནང་འཇོག་རྒྱུ་ལྟ་བུ་ཙམ་ཞིག་མ་གཏོགས། བརྡ་རྙིང་ཚིག་དོན་ཡིག་འབྲུ་རེ་རེ་ནས་གོ་རྟོགས་མི་ཐུབ་པར་གྱུར་ཚུལ་དེ་ནི༑ རྒྱ་ནག་རང་གི་ནང་ལ། བསམ་གཏན་པ་དང་། དག་ཞིང་པར་གྲགས་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་རྣམས་ཀྱིས་གཞུང་མང་པོ་ལ་སྦྱང་བརྩོན༌སློབ་གཉེར་དང་། ལྟ་སྒོམ་སྤྱོད་གསུམ་གཏིང་ཟབ་པོར་དོ་སྣང་ཆེར་མེད་པར། རྩེ་གཅིག་པའི་སྒོམ་བརྒྱབ་རྒྱུ་དང༌། ཡང་ན་མདོ་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་ཁ་ཏོན་བྱས་ནས། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་དག་ཞིང་ལ་སྐྱེ་བར་བཤད་སྲོལ་རྩལ་འདོན་བྱུང་ཞིང་། དེ་མིན་དར་གུད་སྣ་ཚོགས་སྔ་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ཉམས་སྐད་འདུག

པཱ་ལིའི་ནང་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ཡོངས་རྫོགས་བསྡོམས་པའི་དེབ་གྲངས་བཞི་བཅུ་ཞེ་དྲུག་ནང་སྡེ་སྣོད་གསུམ་པོ་བསྡུས་ཤིང་། དེའི་ཁོངས་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་ཡོངས་རྫོགས་མེད་ལ། ཐེག་པ་ཐུན་མོང་བའི་མདོའི་ནང་ནས་བོད་སྐད་ནང་ཡོད་པའི་བཞི་ཟུར་ཙམ་ཡང་མེད་པ་དང་། གཟུངས་མང་ཆེ་བ་མེད་ཅིང་། སྔགས་ཀྱི་སྐོར་གཅིག་ཀྱང་མེད་པ་རེད།

སཾསྐྲྀཏའི་སྐད་ནང་དེང་སང་བཞུགས་པ་ཆོས་ཚན་བརྒྱ་ཡང་མི་ལོང་ཞིང་། བོད་ཡིག་གི་བཀའ་བསྟན་གཉིས་སུ་ཆོས་ཚན་བཞི་སྟོང་བརྒལ་བ་བཞུགས་ཡོད།

བོད་སྐད་ནས་སཾསྐྲྀཏའི་སྐད་དུ་ཕར་བསྒྱུར་བའི་སྐབས་སུ་ཚིག་ཕལ་ཆེར་ཇི་མ་ཇི་བཞིན་སླེབས་ཐུབ་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཚང་བར་མ་ཟད། གནས་ཚུལ་མང་པོ་ཞིག་གི་ཐོག་ཏུ་སཾསྐྲྀཏ་ལས་ཀྱང་བོད་སྐད་བཟང་བའི་སྐབས་ཀྱང་བྱུང་བས། བོད་དུ་ཡོད་པའི་ནང་པའི་རིག་གཞུང་གི་ཐོག་མའི་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་སྐད་དེ་སཾསྐྲྀཏ་དང་། པཱ་ལིའི་སྐད་གཉིས་ཡིན་དུ་ཆུག་ཀྱང་། ད་ལྟ་ཐེག་གསུམ་རྒྱུད་སྡེ་བཞི་དང་བཅས་པའི་རྣམ་གཞག་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་བལྟ་དགོས་ན། བོད་སྐད་ལས་གཞན་པའི་སྐད་ཅིག་འཇིག་རྟེན་འདི་ན་མེད་པ་དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དུ་གྱུར།

དེས་ན་ད་ལྟའི་གནས་སྐབས་འདི་ལ་བོད་སྐད་ནང་ཡོད་པའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་སྡེ་སྣོད་ཡོངས་རྫོགས་དང་། ཁྱད་པར་སྔགས་ཀྱི་སྡེ་སྣོད་རྣམས་སྐད་ཡིག་གཞན་གསུམ་ནང་ཆ་ཚང་བཞུགས་མེད་པའི་དབང་གིས། གཞུང་དེ་རྣམས་ཀྱི་དོན་ཤེས་པ་ལ། བོད་སྐད་ཁོ་ནར་མ་བརྟེན་པར་ཐབས་གཞན་མེད་པར་གྱུར་སྟབས། བོད་སྐད་དེ་འཇིག་རྟེན་ཡོངས་རྫོགས་ལ་བལྟོས་ཏེ་གལ་ཆེར་མངོན།

ཁྱད་པར་དུ་མངོན་པ་དང་། འདུལ་བ། དབུ་མ། ཕར་ཕྱིན། ཚད་མ་བཅས་ནང་དོན་རིག་པའི་སྐོར་གྱི་བསྟན་བཅོས་ཆ་ཚང་བོད་སྐད་ནང་སློབ་སྦྱོང་གི་བརྒྱུད་པ་དང་བཅས་དར་རྒྱས་གསོན་པོར་གནས་བཞིན་པ་དང་། དེ་བཞིན་དཀྱིལ་འཁོར་དང་། སྐུ་བརྙན་སོགས་ཀྱི་བྱད་དབྱིབས་འབྲི་ཐིག གར་འཆམ་རོལ་དབྱངས་སོགས་ཀྱི་སྟངས་སྟབས་དང་གྲེ་འགྱུར་གདངས་ཀྱི་རི་མོ་ལྟ་བུ་དང་། བོད་མིའི་ལག་ལེན་གྱི་རྒྱུན་དུ་ཡོད་མེད་ཅི་རིགས་པའི་ཚེ་ཡི་རིག་བྱེད་ཀྱི་སྐོར་དང་། འཕྲུལ་འཁོར་གྱི་རིམ་པ། རྡུལ་ཕྲན་གྱི་རིག་པ་ཁག གསེར་འགྱུར་རྩི། སྤོས་སྦྱོར་ལ་སོགས་པའི་རྫས་སྦྱོར་གྱི་རིགས། སྐར་རྩིས་དང་། དབྱངས་འཆར་སོགས་རྩིས་རིག་གི་སྐོར་རྒྱ་གར་དུ་ནུབ་ཟིན་པའི་བཟོ་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཁག་དུ་མ་དང་། སྒྲ་དང་གསོ་རིག་སོགས་རིག་གནས་ཆེ་ཆུང་མཐའ་དག་བོད་སྐད་ནང་དར་ཁྱབ་ཡོད་མུས་ཡིན།

ནང་པའི་གཞུང་ལུགས་དེ་རྣམས་ཀུན་གྱི་ཕྱི་མོ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ནི་དུས་སྐབས་ཐ་དད་པར་འཕགས་ཡུལ་གྱི་ས་གནས་ཅི་རིགས་སུ་དར་ཚུལ་མི་འདྲ་བ། དཔེར་ན། གདུལ་བྱ་དབང་པོ་རྣོན་པོ་ལས་དག་རིགས་ལ། བྱ་རྒོད་ཕུང་པོའི་རི་སོགས་སུ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། ལྷོ་ཕྱོགས་དཔལ་ལྡན་འབྲས་སྤུངས་སུ་དུས་འཁོར་གྱི་རྒྱུད་སོགས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་གནས་དང་། དུས་མི་འདྲ་བར་ཆོས་ཚུལ་ཅི་རིགས་པར་གསུངས་ཤིང་། དེ་ནས་རྗེས་སུ་བསྟན་པ་འཕེལ་རྒྱས་སྐབས་ཀྱང་། འཕགས་ཡུལ་དུ་དཔལ་ནཱ་ལནྡཱ་དང༌། ཨོ་ཏནྟ་པུ་རི། བྲི་ཀྲ་མ་ལ་ཤཱི་ལ། ཁ་ཆེའི་ཡུལ་གྱི་ཏཀྵ་ཤི་ལཱ་སོགས། གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་མང་པོར་དུས་རབས་སོ་སོར་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་བ་དང་། གྲགས་པ་ཆེ་ཤོས་ནི་དཔལ་ནཱ་ལནྡཱ་ཡིན་པར་མངོན།

དཔལ་ནཱ་ལནྡཱའི་གཙུག་ལག་ཁང་ནི། སངས་རྒྱས་འཚོ་བཞུགས་སྐབས་ནས་ཕྱག་འདེབས་ཟིན་པ་དང་། ཕྱི་ལོའི་བརྒྱ་ཕྲག་ལྔ་པ་ཙམ་ནས་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་གསུམ་པའི་འགོ་ཙམ་བར་དུ་འཕེལ་རྒྱས་སོང་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དུས་རབས་བདུན་པའི་ནང་། རྒྱའི་བཙུན་པ་ཐང་སན་ཙང་རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས་སྐབས། གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་འདིར་སློབ་དཔོན་དང་ལྟ་གྲུབ་མཁས་པ་སུམ་སྟོང་ཙམ་དང་། སློབ་མ་ཆིག་ཁྲི་བརྒལ་བ་ཞིག་ཡོད་ལུགས་ཁོང་གི་བརྗེད་བྱང་ནང་འཁོད་ཚུལ་གསལ་ལ། ནཱ་ལནྡཱར་དཔེ་མཛོད་ཁང་ཐོག་བརྩེགས་དགུ་ཅན་ཞིག་ཡོད་པ་དེའི་ནང་། རྩ་ཆེའི་དཔེ་ཆ་རྣམ་གྲངས་མི་འདྲ་བ་ས་ཡ་དགུ་ལྷག་ཡོད་པར་བཤད།

ཤིང་རྟ་ཆེན་པོ་དཔལ་མགོནའཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་མཚོན་འཕགས་ཡུལ་མཁས་གྲུབ་མང་ཆེ་བས་སློབ་གཉེར་ཁང་འདི་ནས་གསན་བཞེས་མཛད་ཅིང་། རིམ་པས་རབ་བྱུང་རྐྱང་པ་མིན་པར་ཁྱིམ་པ་ཕོ་མོ་དང་། ནང་དོན་རིག་པ་རྐྱང་པ་མིན་པར་སྒྲ་ཚད་བཟོ་གསོ་སོགས་ཐུན་མོང་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རིག་པའི་གནས་མཐའ་དག་གི་སློབ་གཉེར་བྱ་ཡུལ་གྱི་བསྟི་གནས་སུ་གྱུར་ཅིང་། རྒྱ་གར་བ་ཙམ་མིན་པར་ཕྱོགས་བཞིའི་རྒྱལ་ཁམས་དུ་མ་ནས་སློབ་གཉེར་བ་འདུ་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་སྤྱིའི་གཙུག་ལག་སློབ་ཁང་ཞིག་ཏུ་གྱུར།

གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་དེ་ནས་དར་ཞིང་རྒྱས་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་ཀྱང་། པཱ་ལིའི་སྐད་ཡིག་ནང་ཡང་ཡོད་པར་གྲགས་མོད། ལྟ་གྲུབ་བརླིང་ཞིང་རྒྱ་ཆེན་པོ་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་ལེགས་བཤད་དུ་མ་ལེགས་སྦྱར་སཾསྐྲྀཏའི་སྐད་ཡིག་ཐོག་ཏུ་ཡོད་པས། གོང་གསལ་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་པཱ་ལིའི་དང་། ལེགས་སྦྱར་གྱི་གཞུང་ཐམས་ཅད་ལ་སློབ་གཉེར་གནང༌སྟེ། པཱ་ལིའི་གཞུང་ནས་གསུངས་པའི་བྱང་ཕྱོགས་སོ་བདུན་གྱི་ལམ་གྱི་འགྲོ་སྟངས་སོགས་དང་། ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ནང་ཡོད་པའི་ཤེར་ཕྱིན་གྱི་མདོ་ལ་སོགས་པ། བདེན་པ་གཉིས་ལས་བརྩམས་པའི་ཐབས་ཤེས་ཀྱི་ལམ་གྱི་སྐོར་ཆ་ཚང་ལའང་བཤད་སྒྲུབ་ཉམས་བཞེས་གནང་ཞིང་། རང་ཉིད་ནས་བསྟན་བཅོས་རྩོམ་སྐབས་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ཐོག་ནས་བརྩམས་ཏེ། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དབུ་སེམས་གཉིས་ཀྱི་གཞུང་གཙོ་ཆེ་བ་ཐམས་ཅད་ནཱ་ལནྡཱའི་མཁས་པས་བརྩམས་པ་ཞིག་དང༌། དེ་རྣམས་ཀྱི་ཁུངས་ཀྱང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བཀའ་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་དུ་ཡོད་པའི་མདོ་སྡེ་རྣམས་ལ་གཏུགས་པར་བཞེད།

དེ་ལྟར་ནང་ཆོས་ཀྱི་སྐད་གཙོ་བོ་པཱ་ལིའི་དང་། ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་གཉིས་ནང་ཡོད་པའི་ནང་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་ཁག་གཉིས་བྱུང་བ་དེ་ནས། ཤྲཱི་ལངྐ་། ཐའེ་ལནྜི། མིའན་མའར་(སྦར་མ)། ཁམ་སྦོར་ཌི་ཡ་སོགས་ཡུལ་གྲུ་འགའ་ཤས་ནང་། པཱ་ལིའི་སྐད་ཐོག་འཕགས་པ་གནས་བརྟན་སྡེ་པའི་བསྟན་པ་རིམ་བཞིན་དར་ཁྱབ་བྱུང་ཚུལ་གསལ་པོ་ཡོད་ཅིང་། ལེགས་སྦྱར་སྐད་ནས་ཐོག་མར་དབུས་ཨེ་ཤི་ཡའི་ས་ཁུལ་བརྒྱུད་རྒྱ་ནག་དང་། དེ་རྗེས་ཉི་ཧོང་། ཀོ་རི་ཡ། ཝིད་ནམ་སོགས་སུ་དར་ཁྱབ་བྱུང་བས། ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ནས་ཕྱི་རྒྱལ་སྐད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་ནི། རྒྱ་ཡིག་དང་བོད་ཡིག་གཉིས་སུ་ངེས།

ཐེག་ཆེན་གྱི་གཞུང་ནང་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཁྱད་པར་འཕགས་ཆོས་གསུངས་པ་དེ་ཡི་ཚིག་ཟིན་ལ་བལྟོས་ནས། ཉན་ཐོས་སྡེ་གཉིས་ཀྱི་ཐེག་པ་དེ་དག་དམན་པ་ཞིག་ལ་རང་ཤུགས་ཀྱིས་གོ་ནའང་། ཐ་སྙད་དེ་བཞིན་དོན་ལ་མི་འཚམས་པ་ཞིག་ཡིན་པར་མ་ཟད། གསུང་རབ་ཀྱི་སྐད་གང་གཙོ་ཆེ་བར་བརྩི་བ་དེ་ཉིད་གཞིར་བཞག་བྱ་གལ་ཆེ་བས། པཱ་ལིའི་ཆོས་བརྒྱུད་དང་། ལེགས་སྦྱར་གྱི་ཆོས་བརྒྱུད་ཅེས་དབྱེ་བར་བྱས་ན་གོ་བ་ལོག་སྒྲུབ་མི་འབྱུང་བའི་དགེ་མཚན་ཐོག དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་དང་ཡང་མཐུན་ཚབས་ཆེ། དེང་གི་དུས་འདིར་པཱ་ལིའི་ཆོས་བརྒྱུད་འཛིན་པ་འཕགས་པ་གནས་བརྟན་སྡེ་པའི་ཁོངས་སུ་ཐའེ་ལནྜི། ཤྲཱི་ལངྐ༌། མིའན་མའར་(སྦར་མ་)སོགས་ནང་རྒྱལ་བསྟན་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་རླབས་ཆེར་གནང་བཞིན་པ་འདི་རྣམས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པའི་རྨང་གཞིར་བརྟེན། དེ་རྣམས་ལ་ཐེག་དམན་པ་ཞེས་མཐོང་ཆུང་ཁྱད་གསོད་རྩ་བ་ནས་ཞུ་མི་རུང་ལ། ལག་ལེན་མང་པོ་ཞིག་རང་རེ་ལས་ཀྱང་ལྷག་པ་མེད་ནའང་ཆད་པ་མེད་པ་ཞིག་ཡོད།

ནང་པའི་ཆོས་གཞུང་གི་ལོ་རྒྱུས་འཕེལ་རིམ་ལ་དཔྱད་ན། ལེགས་སྦྱར་སཾསྐྲྀཏའི་གཞུང་ལ་བརྟེན་པའི་མུ་སྟེགས་པའི་མཁས་པ་དུ་མ་རིམ་པར་བྱུང༌སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱིས་ནང་པའི་གཞུང་ལུགས་ལ་རིགས་པ་གསར་པས་རྒོལ་བའི་འགལ་རྐྱེན་བྱུང་སྟབས། ནང་པའི་མཁས་པ་རྣམས་ནས་རྣམ་དཔྱོད་རྩལ་འདོན་གྱིས་དེ་ལ་ལན་འདེབས་དང་། འགལ་འདུའི་འཁྲིད་སྟངས་སོགས་ཀྱི་རིགས་པ་གསར་པར་དགོངས་པ་མ་བཞེས་ཀ་མེད་དབང་གིས། ཡར་རྒྱས་འགྲོ་བའི་ཆ་རྐྱེན་བཟང་པོར་གྱུར་ཏེ། སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་འདི་ཤེས་ཡོན་གྱི་གྲལ་དུ་ཚུད་པའི་ཆོས་སུ་སྔར་ལས་ལྷག་པར་མངོན་པར་གསལ་ཞིང་། ཆོས་དེ་འགྲེལ་བྱེད་ཀྱི་སྐད་ཀྱང་། ཕྱི་ནང་གི་མཁས་པ་ཚོས་ལོངས་སུ་སྤྱོད་བཞིན་པའི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ཕྱུག་པོ་དེ་ལ་བརྟེན་པས་ཚད་མ་རྣམ་འགྲེལ་ལྟ་བུའི་གཞུང་ལུགས་རྣམས་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ཆེས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་ཚུལ་གྲགས་པ་ཆེ་བ་ལྟར། བརྗོད་བྱ་ནང་པའི་ལྟ་བ་དེ་ཡང་བརླིང་པོ་དང་། དེ་རྗོད་བྱེད་ཀྱི་ཚིག་ཀྱང་སྐད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞིག་གི་ལམ་ནས་བྱུང་བས་གཅིག་ཕན་གཅིག་གྲོགས་སུ་སོང་བར་མངོན།

༢ བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་དང་དཔལ་ནཱ་ལནྡཱའི་ལུགས་ཀྱི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་ཆོས་བརྒྱུད་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ཚུགས་སྟངས།5

བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་འཕེལ་རིམ་ཐོག་མ་བོད་རྒྱལ་བཙན་པོའི་སྐབས་སུ་བྱུང་བར་བཤད་ཅིང་། དེ་ཡང་རྒྱ་ནག་ཏུ་ནང་བསྟན་དར་ནས་ལོ་བཞི་བརྒྱ་ཙམ་གྱི་རྗེས་ཏེ། ཕྱི་ལོའི་གོང་ལོ་ ༡༢༧ སྐོར་ལ་དབུ་བརྙེས་པའི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་ཐོག་མ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་སྐབས་ཙམ་ནས་ད་ལྟའི་བོད་ཀྱི་ཐ་སྙད་གདགས་གཞིའི་ཡུལ་ཁམས་དེ་བཞིན་རྒྱལ་ཕྲན་དུ་མའི་རང་བཞིན་དུ་གནས་པས། བོད་རྒྱལ་སོ་གསུམ་པ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་(༦༡༧ ་་་ ༦༥༠)ནང་པའི་ཆོས་ལུགས་གསར་སྤེལ་གནང་རྒྱུའི་ཐུགས་བསྐྱེད་བཟང་པོས། ཕྱི་ལོ་ ༦༣༣ ལོར་བོད་ཕྲུག་ཐོན་མི་སཾ་བྷོ་ཊ་སོགས་ལོ་ཙཱ་སློབ་པར་རྒྱ་གར་དུ་བཏང་འགོ་བཙུགས་ཤིང་། ཁོང་རྣམས་ནཱ་ལནྡཱར་ཕེབས་ནས་སཾསྐྲྀཏའི་སྐད་དང་ཆོས་བསླབས་ཏེ།6 ཕྱི་ལོ་ ༦༤༦ ལོར་བོད་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་སྐབས་ཆོས་ཚན་ལྔ་བོད་དུ་གདན་དྲངས་ཏེ་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ནས་འཆད་སྤེལ་ཉམས་ལེན་གྱི་སྲོལ་གཏོད། ལྷག་པར་བརྒྱ་ཕྲག་བརྒྱད་པར་བོད་རྗེ་སོ་བརྒྱད་པ་ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་ (༧༤༢ ་་་ ༧༩༧) གྱི་རིང་ལ་ལོ་ཙཱ་བ་རྦ་མང་རྗེ་གསལ་སྣང་སོགས་ནཱ་ལནྡཱར་ཕེབས་ཤིང་། གཙང་ལེགས་གྲུབ་དང་། བཻ་རོ་ཙ་ན་གཉིས་ནཱ་ལནྡཱར་མངགས་ནས་གདམས་པ་དུ་མ་བོད་དུ་གདན་དྲངས། འཕགས་ཡུལ་ནས་མཁན་ཆེན་བོ་དྷི་སཏྭའམ། ཤནྟ་རཀྵི་ཏ་སྟེ། ཞི་བ་འཚོ་དང་། སློབ་དཔོན་པདྨ་སཾ་བྷ་ཝ་གདན་དྲངས་ཏེ། མཁན་སློབ་ཆོས་གསུམ་གྱི་འཕྲིན་ལས་ལ་བརྟེན་ནས་ནང་ཆོས་ཀྱི་རྐང་ཚུགས་སྐབས། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོས་ནཱ་ལནྡཱ་ནས་སློབ་དཔོན་རྒྱལ་བའི་བཤེས་གཉེན་སོགས་མཁས་པ་དུ་མ་དང་། གཞི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་དགེ་སློང་བཅུ་གཉིས་ཆེད་གཉེར་ཐོག་ནས། བོད་དུ་རབ་བྱུང་གི་སྡེ་ཐོག་མར་བཙུགས། བོད་རྗེ་བཙན་པོ་ཁྲི་རལ་གྱི་སྐབས་སུ་ནཱ་ལནྡཱ་ནས་སུ་རེནྡྲ་བོ་དྷི་དང་། ཤཱི་ལེནྡྲ་བོ་དྷི། དཱ་ན་ཤཱི་ལ་བཅས་བོད་དུ་ཕེབས་ནས་ཆོས་མང་དུ་བསྒྱུར་བ་དང་དར་སྤེལ་བཏང་། མཁན་ཆེན་ཞི་བ་འཚོས་དབུ་ཚད་ཀྱི་གཞུང་ལ་སོགས་པའི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་གྱི་འཆད་ཉན་དང་། བསྟན་པ་སྤྱིའི་འགན་འཁུར་བཞེས་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་འཛིན་པའི་བོད་ཀྱི་དགོན་པའི་ཐོག་མ། དཔལ་བསམ་ཡས་མི་འགྱུར་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་རྟེན་དང་བརྟེན་པར་བཅས་པ་བཞེངས་ཤིང་། དེའི་ཤར་སྟོད་དུ་སད་མི་མི་བདུན་སོགས་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་གནས་ལ་རྣམ་དག་ཁྲིམས་ཁང་གླིང་དང་། ཤར་དབུས་སུ་ཆོས་ལ་དཔྱད་པ་བྱ་ཡུལ་མཁྱེན་རབ་འཇམ་དཔལ་གླིང་། ཤར་སྨད་དུ་བརྡ་སློབ་ཁང་བརྡ་སྦྱོར་ཚང་མང་གླིང་། ལྷོ་སྟོད་དུ་སྔགས་ཀྱི་ལས་སྦྱོར་གནང་ཡུལ་བདུད་འདུལ་སྔགས་པ་གླིང་། ལྷོ་དབུས་སུ་བཙན་པོའི་རྟ་མགྲིན་སྒྲུབ་གནས་ཨཱརྱ་པ་ལོའི་གླིང་། ལྷོ་སྨད་དུ་རྒྱ་གར་གྱི་སྐད་ནང་ཡོད་པའི་ཆོས་གཞུང་རྣམས་བོད་ཡིག་ནང་བསྒྱུར་བའི་ཆོས་སྒྱུར་ཁང་སྒྲ་སྒྱུར་རྒྱ་གར་གླིང་། ནུབ་སྟོད་དུ་ལོ་ཆེན་བཻ་རོ་ཙཱ་ན་བཞུགས་ཡུལ་ལུང་བསྟན་བཻ་ཙཱ་གླིང་། ནུབ་དབུས་སུ་མ་འོངས་ལུང་བསྟན་ཁང་དགའ་ལྡན་བྱམས་པ་གླིང་། ནུབ་སྨད་དུ་བསམ་གཏན་སྒོམ་ཁང་མི་གཡོ་བསམ་གཏན་གླིང་། བྱང་སྟོད་དུ་རིན་ཆེན་གཏེར་མཛོད་ཁང་རིན་ཆེན་སྣ་ཚོགས་གླིང་། བྱང་དབུས་སུ་སེམས་བསྐྱེད་གནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་བསྐྱེད་གླིང་། བྱང་སྨད་དུ་མཛོད་ཁང་པེ་ཧར་དཀོར་མཛོད་གླིང་གིས་མཚོན་པའི་མདོ་སྔགས་རིག་གནས་སོགས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་དང་། ལྷ་ཁང་སོ་སོར་བཙུགས། སྐབས་དེར་བོད་ལ་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ནས་ནང་ཆོས་སློབ་རྒྱུའི་སྲོལ་གཏོད་གནང་ན་འོང་མོད། མཁན་ཆེན་ཞི་བ་འཚོས་བོད་སྐད་ཀྱི་ཐོག་ལ་དགོས་ཚུལ་གཟེངས་བསྟོད་དབུགས་དབྱུང་གནང་བར་གསལ་བས། དེང་སང་གི་བར་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཚུལ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་རང་རེས་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ཡིག་ལ་བརྟེན་མ་དགོས་པར། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཁོ་ནས་རང་རྐྱ་ཕེར་བའི་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་ཚད་ལྡན་བྱེད་ཐུབ་པ་འདི་ནི་དམ་པ་དེའི་བཀའ་དྲིན་ལས་བྱུང་ཞིང་། ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་འགའ་ཤས་ཀྱིས། མཁན་ཆེན་ཞི་བ་འཚོ་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་བོད་སྐད་སྦྱངས་ཚུལ་བཤད་ལ། མཁན་ཆེན་འདི་པ་དགུང་ལོ་ཆིག་སྟོང་བཞུགས་པ་དང་། དགུ་བརྒྱ་བཞུགས་པའི་བཤད་ཚུལ་ཞིག་སྣང་མོད། སྔོན་མ་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་མཁན་ཆེན་ཞི་བ་འཚོའི་རྗེས་དྲན་ཚོགས་འདུ་ཞིག་གི་སྐབས། རྒྱ་གར་བའི་མཁས་པ་“མ་དྷུར་”ཟེར་བ་ཁོང་གིས་མཁན་ཆེན་ཞི་བ་འཚོ་བོད་ལ་ཕེབས་དུས་དགུང་ལོ་བདུན་ཅུ་དོན་ལྔ་ཡིན་པ་དང་། བོད་ལ་བཞུགས་ཡུན་ལོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གྲངས་བཅས་དགུང་ལོ་བརྒྱ་ཙམ་བཞུགས་ཡོད་ཚོད་བཤད་ཅིང་། རྒྱ་གར་མཁས་པ་ཨུ་པཱ་དྷྱཱ་ཡ་ (Prof. Jagannath Upadhyay) ཞེས་པས། བོད་པ་ཚོས་བརྒྱ་ཐམ་པ་དེའི་སྟེང་དུ་ཀླད་ཀོར་གཅིག་བསྣན་ནས་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་ཆགས་ཚུལ་གླེང་བས། འཆི་མེད་རིག་འཛིན་བརྙེས་པ་དང་། ས་མཐོན་པོར་སྙེགས་པས་རང་དབང་ཡིན་ནའང་། བསྟན་པའི་བདག་པོ་སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཡོངས་སུ་གྲགས་པར་སངས་རྒྱས་ཀྱང་དགུང་ལོ་བརྒྱད་ཅུ་གྱ་གཅིག་ལས་མ་བཞུགས་པས། དེའི་རྗེས་འབྲངས་རྣམས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་ཀུན་དང་མཐུན་པར་མཛད་ངེས་སྙམ་སྟབས། མཁན་ཆེན་ཞི་བ་འཚོ་དགུང་ལོ་ཆིག་སྟོང་བཞུགས་ཚུལ་དང་། མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་དགུང་ལོ་དྲུག་བརྒྱ་བཞུགས་པར་འདོད་པ་དེ་རིགས་དཔྱད་གཞི་ཤིན་ཏུ་ཆེ་ཞིང་། སྤྱིར་བཏང་དང་དམིགས་བསལ་དེ་འདྲ་སྲིད་མོད། དག་སྣང་ཆེ་ཐལ་དབང་གིས་བླ་མ་ཟོག་པོར་བཟོ་བར་འགྱུར་ལ། དཔེར་ན་རང་རེས་དད་གུས་ཆེན་པོས་བསྟོད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་དབུའི་སྟེང་ལ་འོད་དཔག་མེད་ཀྱི་དབུ་ཞིག་དངོས་སུ་ཡོད་ལུགས་ཡོངས་གྲགས་སུ་བཤད་ཀྱང་། ངོས་ལ་དེར་ཐེ་ཚོམ་ཡོད། སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་ངེས་པ་དོན་ལ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་རྣམ་འཕྲུལ་དང་། འོད་དཔག་མེད་ཀྱི་རྟགས་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་སྲིད་ལ། དེ་ལྟའི་དག་སྣང་ཡང་འབྱུང་ཆོག་ཀྱང་། མིའི་ཤ་ཚུགས་ཅན་གྱི་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་ཀླད་པའི་དཀྱིལ་དུ་འོད་དཔག་མེད་ཀྱི་མིད་པ་ཟུག་སྟེ། དབུའི་སྟེང་ལ་ཤ་རྡོག་སྐྱེས་པ་དང་མཚུངས་པའི་དབུ་ཞིག་ཡོད་ན། དེས་གསུང་འབྱོན་གྱིན་ཡོད་མེད་སོགས་ཐེ་ཚོམ་ཆེན་པོའི་དྲི་བ་དུ་མ་འབྱུང་བའི་རང་བཞིན་ལ་བརྟེན། གླེན་པའི་དག་སྣང་ཐལ་ཆ་ཆེ་ན་མི་ལེགས་པས། དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ཐོག་ནས་འགྲོ་རྒྱུ་གལ་ཆེར་སྣང་། དེས་ན་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་དགུང་ལོ་སུམ་ཅུ་སོ་ལྔ་དང་། བརྒྱད་ཅུ་གྱ་ལྔ་བཞུགས་པར་བཤད་ཚུལ་གཉིས་ཡོད་པ་དང་། དེ་བཞིན་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་མཐར་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་རང་བྱུང་ལྔ་ལྡན་གྱི་ཐུགས་ཀར་ཐིམ་ཚུལ་དང་། སྐུ་ཕུང་ཆོས་རྒྱལ་བང་སོའི་ནང་ལ་ཡོད་ཚུལ་བཤད་པའང་། དག་སྣང་དང་ཐུན་མོང་གི་གདུལ་བྱའི་ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་སྣང་ངོར་འཆར་ཚུལ་མི་འདྲ་བར་འཇོག་པ་བྱུང་ངམ་སྙམ།

སློབ་དཔོན་རིན་པོ་ཆེས་ནི་བོད་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་དར་བ་ལ་འགལ་རྐྱེན་མི་དང་མི་མིན་གྱི་ནག་ཕྱོགས་མི་མཐུན་པའི་རྐྱེན་སེལ་ཐུགས་འགན་གཙོ་བོར་བཞེས་པར་མ་ཟད། བོད་རྗེ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་ནམ། ཆོས་རྒྱལ་ལྷའི་མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པས་མཚོན་པའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་གདུལ་བྱ་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་རྗེ་འབངས་ཉེར་ལྔར་རྣལ་འབྱོར་བླ་མེད་ཀྱི་དབང་དང་ཁྲིད་སོགས་གནང་བས་མཚོན། གསང་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་ཚུལ་མང་པོ་གསུངས་པ་དེ་ནི། བོད་དུ་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱང་བྱུང་བའི་ཐོག་མ་ཡིན།

མདོར་ན་བཅུ་ཕྲག་རིག་པའི་གནས་རྣམས་བོད་དུ་དར་སྤེལ་ཐུབ་པ་འཕགས་བོད་མཁས་པ་གོང་རིམ་རྣམས་ཀྱི་དྲིན་ལས་བྱུང་ཞིང་། དེ་ཡང་གནའ་བོའི་བོད་ཀྱི་བློ་གསར་བ་རྣམས་ཐོག་མ་རྒྱ་གར་ནཱ་ལནྡཱར་ཕེབས་པ་དང་། དེ་རྗེས་བི་ཀ་རམ་ཤཱི་ལའི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་དང་། ཁ་ཆེའི་ཡུལ་གྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་ཏཀྵ་ཤི་ལཱ་གཉིས་སུ་ཕེབས་མཁན་མང་པོ་བྱུང་བའི་མཛད་རྗེས་ཡིན་ལ། བི་ཀྲམ་ཤཱི་ལའི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་ལྟ་བུར་བོད་མི་ཤིན་ཏུ་མང་པོ་ཕེབས་པའི་རྟགས་སུ་གནས་དེར་བོད་མི་རྣམས་བཞུགས་སའི་སྤྱི་ཁང་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་ཚུལ་ཇོ་བོ་རྗེ་དང་ནག་ཚོའི་ལམ་ཡིག་ཏུ་གསལ་བ་ལྟར་ཡིན།7 གཞན་ཡང་བལ་ཡུལ་དང་། ལི་ཡུལ། ཁ་ཆེ་སོགས་སུ་བྱོན་ནས་སྐད་ཡིག་དང་། ནང་ཆོས་སློབ་སྦྱོང་གནང་བ་ཇི་སྙེད་ཅིག་བྱུང་བར་མ་ཟད། གོང་གསལ་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ནཱ་ལནྡཱར་བྱོན་པའི་ཁོངས་ནས་རྩ་མི་ལོ་ཙཱ་བ་སངས་རྒྱས་གྲགས་པས་ནཱ་ལནྡཱའི་མཁན་པོ་གནང་བ་སོགས་ཀྱིས། ནཱ་ལནྡཱ་དང་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་བར་གྱི་འབྲེལ་ལམ་ཟབ་མོ་ཚུགས་པར་ངེས།

དེ་ལྟར་དུས་རབས་བདུན་པ་དང་བརྒྱད་པ་ནས་རྒྱ་གར་ཤར་ནུབ་དང་། བལ་ཡུལ་སོགས་སུ་བོད་མིའི་སློབ་ཕྲུག་མང་པོ་བཏང་བས། གྲུབ་འབྲས་སོན་པའི་ལོ་ཙཱ་བ་ཐོན་མི་སཾ་བྷོ་ཊ་ནས་ཆག་ལོ་ཆོས་རྗེ་དཔལ་(༡༡༩༧་་་༡༢༦༤)གྱི་བར་ལོ་ཙཱ་བ་བཅུ་བཞི་ཙམ་གྱིས་ནཱ་ལནྡཱར་སློབ་སྦྱོང་གནང་ཚུལ་གསལ་བ་དེ་ལས་ཤེས་པར་འོས་ཤིང་།

དེ་བཞིན་《 བོད་ཀྱི་སྒྲ་སྒྱུར་ལོ་རྒྱུས་དང་། ལོ་ཙཱ་བ་རིམ་བྱོན་གྱི་མཛད་རྣམ་གསལ་བའི་མེ་ལོང་》8 ལྟར་ན། ཐོན་མི་སཾ་བྷོ་ཊ་ནས་བཟུང་། ཕྱི་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་བཞི་པའི་དུས་དཀྱིལ་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཨཱ་ཙརྱ་རིན་ཆེན་མཆོག་གི་བར་དུ་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཆེ་ཆུང་སྔ་རྗེས་ཉིས་བརྒྱ་བཞི་བཅུ་ཞེ་གསུམ་ཙམ་བྱུང་བར་བཤད་སྐོར་དོ་སྣང་འོས་པ་མང་།

གཞན་ཡང་《 དུས་རབས་བདུན་པ་ནས། དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པའི་བར། རྒྱ་གར་གྱི་པཎྜི་ཏ་བོད་དུ་རིམ་བྱོན་དང་། བོད་ཀྱི་མཁས་པ་རྒྱ་གར་དུ་རིམ་པར་བྱོན་པའི་མཚན་ཐོ་དང་། ལོ་དུས་མཛད་བརྗོད་རགས་བསྡུས་བཅས་ཕྱོགས་བསྡེབས་རིན་ཆེན་ནོར་བུའི་དོ་ཤལ་》9ནང་གསལ་ལྟར་ན། ཡུལ་ཁག་དེ་རྣམས་ནས་པཎ་གྲུབ་མཁས་པའི་ཁོངས་བོད་དུ་གདན་ཞུས་ཐུབ་པ་བལ་པོའི་པཎྜི་ཏ་བརྒྱད་དང་། རྒྱ་གར་དང་ཁ་ཆེའི་པཎྜི་ཏ་བརྒྱ་དང་ཉི་ཤུ་བཅས་སྔ་རྗེས་བརྒྱུད་ནས། སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་རིང་ལུགས་གཙང་མ་དཔལ་ནཱ་ལནྡཱའི་ཆོས་བརྒྱུད་བོད་དུ་དར་སྤེལ་རྒྱ་ཆེར་བྱས་ཤིང་། སྐབས་དེ་ཤེད་ནས་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་འཛིན་པའི་རབ་བྱུང་ཕོ་ལ་བནྡེ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་དར་ཏེ། བན་བོན་གྱི་དབྱེ་བའང་འབྱེད་པ་བྱུང་།

རྒྱ་གར་ནས་སངས་རྒྱས་ཆོས་དཔེ་བོད་དུ་གདན་དྲངས་པའི་བཀའ་བསྟན་རྣམས་གཙོ་བོ་ལེགས་སྦྱར་སྐད་ཡིག་ནས་བོད་ཡིག་ཏུ་ཐད་ཀར་བསྒྱུར་བ་དང་། པཱ་ལིའི་དང་། རྒྱ་ནག བལ་པོ་བཅས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ནས་ཀྱང་བསྒྱུར་བ་ཡོད་པ་རྣམས་ལ། དུས་རབས་བརྒྱད་པར་བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་སྐབས་སུ། ལོ་ཙཱ་བ་ཆེན་པོ་བནྡེ་དཔལ་བརྩེགས་སོགས་ཀྱིས་འཕང་ཐང་ཀ་མེད་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་བཞུགས་པའི་བཀའ་བསྟན་རྣམས་དཀར་ཆག་ཏུ་ཐོག་མར་བཀོད་པའི་“དཀར་ཆག་འཕང་ཐང་མ་”དང་། དེ་རྗེས་ལོ་ཙཱ་བ་ཀ་བ་དཔལ་བརྩེགས་དང་། འཁོན་ཀླུའི་དབང་པོ་སྲུང་སོགས་ཀྱིས་ཕོ་བྲང་སྟོང་ཐང་ལྡན་དཀར་དུ་བཞུགས་པའི་བཀའ་བསྟན་རྣམས་ལ་ཞུས་ཆེན་མཛད་དེ་ཐོ་བྱང་དུ་བཀོད་པའི་“དཀར་ཆག་ལྡན་དཀར་མ།” དེ་རྗེས་སླར་ཡང་ལོ་ཙཱ་བ་དཔལ་བརྩེགས་སོགས་ཀྱིས་ཕོ་བྲང་མཆིམས་ཕུར་བཞུགས་པའི་བཀའ་བསྟན་རྣམས་དཀར་ཆག་ཏུ་བཀོད་པའི་“དཀར་ཆག་མཆིམས་ཕུ་མ་”བཅས་གསུམ་བྱུང་། དེ་རྗེས་བཅོམ་ལྡན་རིག་པའི་རལ་གྲིའི་བཀའ་བསྟན་གཉིས་ཀྱི་དཀར་ཆག་རྒྱས་པ་དང་། བཀའ་འགྱུར་དཀར་ཆག་ཉི་མའི་འོད་ཟེར། དབུས་པ་བློ་གསལ་བྱང་ཆུབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བཀའ་བསྟན་དཀར་ཆག་བསྡུས་པ་སོགས་དཀར་ཆག་སྔ་རྗེས་བྱུང་།

བཀའ་འགྱུར་བཞེངས་པའི་རིམ་པ་ནི། ཕྱི་ལོ་ ༡༣༡༢ ནས་བཀའ་བསྟན་གྱི་མ་ཕྱི་གང་རྙེད་ཕྱོགས་བསྡུས་ཐོག་ནས་བྲིས་མ་ཆ་ཚང་ཞིག་བཞེངས་ཏེ། དཀར་ཆག་རྒྱས་འབྲིང་བསྡུས་གསུམ་དང་བཅས་པ་སྣར་ཐང་དགོན་པར་བཞུགས་སུ་གསོལ་བ་དེ་ནི། གངས་ཅན་ལྗོངས་སུ་བཀའ་བསྟན་ཆ་ཚང་བཞེངས་པའི་ཐོག་མ་དེ་བྱུང་ལ། དེ་ནས་ ༡༣༢༣ ལོར་ཚལ་པ་ཀུན་དགའ་རྡོ་རྗེས་གསེར་དངུལ་སྤེལ་མའི་བཀའ་འགྱུར་ཆ་ཚང་བཞེངས་པར་“ཚལ་པ་བཀའ་འགྱུར་”ཞེས་སུ་གྲགས། དེ་མིན་གསེར་དངུལ་མཚལ་སྣག་ཅི་རིགས་ཀྱིས་བཞེངས་པའི་བཀའ་བསྟན་ཆ་ཚང་བྲིས་མ་མང་པོ་བྱུང་།

རིམ་བཞིན་བོད་སོག་རྒྱ་གསུམ་གྱི་ཡུལ་ཁག་དུ་མར་བཀའ་བསྟན་ཤིང་དཔར་འདྲ་མིན་བཅོ་ལྔ་བྱུང་བའི་ནང་དུ་པོད་གྲངས་མང་ཉུང་ཕྲན་བུ་འདྲ་མིན་བྱུང་ཡང་། བཀའ་འགྱུར་སྣར་ཐང་དཔར་མར་མཚོན་ན། པོད་བརྒྱ་ཐམ་པ་དང་། བསྟན་འགྱུར་སྣར་ཐང་དཔར་མར་པོད་ཉིས་བརྒྱ་ཉེར་ལྔ་བཞུགས།10

བོད་རང་དུ་བརྐོས་པའི་བཀའ་འགྱུར་ཤིང་དཔར་ཐོག་མ་ནི། ༡༦༠༩ ལོར་བཞེངས་པའི་བཀའ་འགྱུར་འཕྱོངས་རྒྱས་ཕྱིང་དབར་སྟག་རྩེར་བཞུགས་པ་དེ་འཇང་དུ་གདན་དྲངས་པ་མ་ཕྱིར་བྱས་ཏེ་ལོ་བཅོ་ལྔའི་རིང་ལ་བཀའ་འགྱུར་ཆ་ཚང་དཔར་སྐྲུན་བྱས་པ་དེ་ཡིན། ཐེངས་གཉིས་པ་ནི། ༡༧༢༡ ལོར་བཞེངས་པའི་“ཅོ་ནེ་བཀའ་འགྱུར་”དང་། ཐེངས་གསུམ་པ་ནི། ༡༧༢༩ ལོར་བཞེངས་པའི་“སྡེ་དགེ་བཀའ་འགྱུར།” ཐེངས་བཞི་པ་ནི། ༡༧༣༠ ལོར་བཞེངས་པའི་“བཀའ་འགྱུར་སྣར་ཐང་དཔར་མ།” ཐེངས་ལྔ་པ་ནི། ༡༩༢༡ ལོར་བཞེངས་པའི་“བཀའ་འགྱུར་ཞོལ་དཔར་གསར།” ཐེངས་དྲུག་པ་ནི། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་དཀྱིལ་སྟོད་དུ་བཞེངས་པའི་“བཀའ་འགྱུར་ཆབ་མདོ་དཔར་མ་”བཅས་བྱུང་།

བསྟན་འགྱུར་སྐོར་ལ། ༡༣༣༤ ལོར་“ཞྭ་ལུའི་བསྟན་འགྱུར་”བྲིས་མ་དང་། ༡༣༦༢ ལོར་“སྣེ་གདོང་བསྟན་འགྱུར་”བྲིས་མ་ལྟ་བུ་བསྟན་འགྱུར་ལག་བྲིས་མ་གྲགས་ཆེ་གྲས་ཀྱི་དཔེ་མཚོན་དང་།

བོད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་མང་པོར་གནའ་བོའི་དུས་ནས་བྲག་དང་རྡོ་ཕ་བོང་ངོས་སུ་སྐུ་དང་མཚན་སྔགས་སོགས་བརྐོ་བའི་ལག་རྩལ་དར་བ་ལ་བརྟེན་ནས། མདོ་སྨད་ཁུལ་འཇང་ཐང་གི་རྡོ་བརྐོས་བསྟན་འགྱུར་ཞིག་བཞེངས་པ་དང་།

བསྟན་འགྱུར་ཤིང་དཔར་བརྐོས་པའི་ཁོངས་སུ། ༡༧༣༧ ལོར་“སྡེ་དགེ་བསྟན་འགྱུར་”ཆ་ཚང་པོད་ཉིས་བརྒྱ་བརྒྱད་ཡོད་པ་དེ་བོད་དུ་བསྟན་འགྱུར་ཤིང་དཔར་བརྐོ་ཐེངས་ཐོག་མ་དེ་ཡིན་པ་དང་། དེ་རྗེས་ ༡༧༤༡ ལོར་བརྐོས་པའི་“སྣར་ཐང་བསྟན་འགྱུར།” ༡༧༥༣ ལོར་བརྐོས་པའི་ཅོ་ནེ་བསྟན་འགྱུར་བཅས། མདོར་ན་བོད་ཡིག་གི་བཀའ་འགྱུར་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཤིང་དཔར་ལ་བསྐྲུན་པ་ཁག་གཉིས་དང་། བོད་དུ་བསྐྲུན་པ་ཁག་དྲུག བསྟན་འགྱུར་གྱི་ཤིང་དཔར་རྒྱ་ནག་ཏུ་བསྐྲུན་པ་པོད་བཞི་བཅུ་ཞེ་གཉིས་དང་། བོད་དུ་ཁག་གསུམ་བྱུང་བར་གསལ།11

༡༩༥༩ རྗེས་སུ་བཀའ་བསྟན་དཔར་སློག་བརྒྱབ་པ་དང་། རྩིས་འཁོར་ཐོག་ནས་བཀོད་སྐྲུན་བྱས་པ། བཀའ་བསྟན་དཔེ་བསྡུར་ཅུས་ནས་གསུང་རབ་དཔེ་སྐྲུན་རྒྱ་ཆེར་ཞུས་ཁོངས་བཀའ་བསྟན་དེབ་གཟུགས་སུ་བཞེངས་པ་བཅས་ཡོད།

དེ་ལྟར་བཀའ་བསྟན་གྱི་གསུང་རབ་རྒྱ་ཆེར་བཞུགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཆེན་མོའི་ཚིག་དོན་དེ་རྣམས་གསུང་རབ་རྩ་བ་ནས་བལྟ་མ་མྱོང་བ་ཞིག་ལ་མིང་ཚིག་དམིགས་བསལ་རིགས་གོ་དཀའ་བ་མ་གཏོགས། དེ་མིན་འདས་པའི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་ལྷག་གི་རིང་ནས་ད་ལྟ་བར་དུའང་ཕལ་ཆེར་ཚང་མས་གོ་རྟོགས་ཐུབ་པར་མ་ཟད། དེ་དག་གི་འཆད་ཉན་ཡང་མ་ཉམས་པར་གནས་པས། བཀའ་བསྟན་གསུང་རབ་ལ་བྱ་བ་རླབས་ཆེན་བྱེད་པའི་ཐོག་ནས། གངས་ཅན་ལྗོངས་ཀྱི་ཆོལ་ཁ་གསུམ་དང་། ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་བརྒྱུད་ཀྱི་ས་ཁུལ། ཆེན་པོ་ཧོར་དང་རྒྱའི་ཡུལ་ཁག་བཅས་པར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་སྔགས་དང་བཅས་པ་ཆ་ཚང་ཞིག་དར་ཞིང་། རང་རེས་ད་དུང་བདག་གཅེས་སྤུས་ཚད་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་“ཤི་བའི་རིག་གཞུང་”ཞིག་ཏུ་མ་གྱུར་པར། རིག་གཞུང་གསོན་པོར་གནས་ཐུབ་པ་འདི་བཞིན་བོད་པས་རང་བཞིན་གྱི་རྣམ་དཔྱོད་བཟང་པོ་དེ་རྩལ་དུ་བཏོན་ནས་ཤེས་ཡོན་གོང་དུ་སྤེལ་བའི་ལག་རྗེས་སུ་བརྩི་ཆོག་པ་ཡིན།

བོད་རྗེ་ཞེ་གཅིག་པ་མངའ་བདག་ཁྲི་རལ་པ་ཅན་ (༨༠༢ ་་་ ༨༤༡) གྱིས། ལེགས་སྦྱར་སྐད་ནས་ཆོས་དཔེ་བསྒྱུར་ཕྱོགས་སྐད་གསར་བཅད་ཀྱིས་གཏན་ལ་ཕབ་ཅིང་། ལོ་པཎ་ཡིག་འབྲི་རྣམས་ལ་གཟིགས་གཟོས་དམིགས་བསལ་ཐུགས་ཁུར་ཆེ་ལ། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འདུན་ས་(གྲོས་ཚོགས་)ཆུང་བ་དང་། དབང་ཆ་དགེ་འདུན་ལ་ཕུལ་བར་མཚོན་ཕྱིར་དབུ་ཐོད་ཀྱི་རལ་པ་གདན་དུ་བཏིང་ནས། གཡས་སུ་རབ་བྱུང་ངུར་སྨྲིག་གི་སྡེ་དང་། གཡོན་དུ་གོས་དཀར་ལྕང་ལོའི་སྡེ་ཞེས་མཆོད་གནས་སྡེ་གཉིས་བཞུགས་སུ་བཅུག་པ་སོགས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་བཀུར་སྟི་དང་རིམ་གྲོ་ཚད་ལས་བརྒལ་བར་མཛད་དེ། ལྷ་ཁང་རྟེན་དང་བརྟེན་པར་བཅས་པ་དུ་མ་དང་། སྒོམ་གྲྭ བཤད་གྲྭ འདུལ་གྲྭ་སོགས་བཅུ་ཕྲག་འགའ་བཙུགས་པ་ལྟ་བུ་གང་ཅིའི་མཛད་རྗེས་ཆེ་བས། སྲོང་བཙན་དང་། ཁྲི་སྲོང་། ཁྲི་རལ་འདི་པ་གསུམ་ལ། “ཆོས་རྒྱལ་མེས་དབོན་རྣམ་གསུམ་”ཞེས་གྲགས།

བོད་རྗེ་དེ་རྣམས་ཀྱི་དུས་ནས་བཟུང་། ཁ་བ་ཅན་གྱི་ཡུལ་གྲུར་ལོ་སྟོང་ཕྲག་ཁ་ཤས་རིང་རང་གི་རྒྱལ་ཁབ་དང་། མི་རིགས། རིག་གཞུང་བཅས་ཀྱི་རྐང་ཚུགས་ཤིང་། འཇིག་རྟེན་འདིའི་ཡིག་རྙིང་གྲས་སུ་བརྩི་བའི་བོད་རང་ཉིད་ཀྱི་ཡིག་གཟུགས་ཟུར་དུ་ཡོད་པར་མ་ཟད། བཀའ་བསྟན་གྱི་གཞུང་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་བརླིང་བ་དེ་ལྟ་བུ་མ་ནོར་བར་ཇི་བཞིན་ཕབ་བསྒྱུར་ཐུབ་པའི་ནུས་ཚད་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། འཇིག་རྟེན་འདིའི་ཐོག་མི་རིགས་མི་འདྲ་བ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་ཡོད་ཀྱང་། མང་པོ་ཞིག་ལ་ཡིག་གཟུགས་ཟུར་དུ་མེད་ཅིང་། བོད་ལྟ་བུའི་མི་རིགས་ཤིག་ལ་སོ་སོའི་རིག་གཞུང་བརྟེན་སའི་ཡིག་གཟུགས་ལོགས་སུ་ཡོད་པ་རྣམས་ཕུགས་བཙན་ལ་བརྟན་པར་བརྩི་བ་དང་། འགྲོ་བ་མི་རིགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་གང་དུ་ཡིན་ཡང་། རང་གི་མི་རིགས་ལ་རིག་གཞུང་གཏིང་ཟབ་ཡོད་ན། དུས་བབས་འཕོ་འགྱུར་གྱི་ངང་ཚུལ་ཇི་འདྲ་བྱུང་ཡང་། གོམས་གཤིས་དེ་ལ་འགྱུར་བ་འགྲོ་རྒྱུར་སླ་བ་མིན་པས། བོད་དུ་ཆབ་སྲིད་ཐོག་ནས་འཕེལ་འགྲིབ་སྣ་ཚོགས་ཤིག་བྱུང་མོད། བོད་མི་རིགས་ཀྱི་བོན་ལུགས་དང་། ལྷག་པར་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་དང་འབྲེལ་བའི་ནང་དོན་རིག་པ་དུས་ད་ལྟའང་བརྟན་པོར་གནས་ནས། རང་ཅག་གི་མི་རིགས་འདི་ཉིད་འབུར་དོད་ལྟ་བུར་འཚོ་བའི་གནས་བབས་བཟང་པོ་བཟུང་ཡོད། དེའི་ཐོག་རྒྱ་དཀར་ནག་དང་། བལ་ཡུལ་སོགས་ནས་ཀྱང་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སུ་ལེགས་ཆ་ཁ་བསྐངས་པས། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་དང་རིག་གཞུང་འབྲེལ་བའི་ཤེས་བྱའི་དཔལ་ཡོན་རྒྱ་ཆེ་གཏིང་ཟབ་འདི་བྱུང་།

དེ་ལྟ་བུའི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གི་གཏེར་ཆེན་པོ་འདི་ཉིད་གང་ལས་བྱུང་བའི་བརྒྱུད་པ་ནི། འཕགས་ཡུལ་དཔལ་ནཱ་ལནྡཱའི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་ནས་བྱོན་པའི་མཁས་པའི་དབང་པོ་པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་སོགས་ཀྱིས་ཡིག་འཇོག་རྒྱ་ཆེར་མཛད་པའི་བཀའ་དྲིན་ཁོ་ནར་ངེས་པས། དེ་ལ་རྗེས་དྲན་ཞུ་ཕྱིར་མཛད་པའི་ཆ་ཤས་གཙོ་བོའི་རིགས་རྣམས་གསལ་བའི་མཚན་བསྟོད་དང་། གསུང་རྩོམ་ཁག་གི་ཐོ་བྱང་མཚོན་ཙམ་འདིར་བཀོད་པ་ནི།

དཔལ་ནཱ་ལེནྡྲའི་པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་གསོལ་འདེབས།

༄༅། །འགྲོ་ལ་ཕན་བཞེད་ཐུགས་རྗེས་རབ་བསྐྲུན་པའི། །སྤངས་རྟོགས་སྐྱོབ་པ་མཆོག་བརྙེས་ལྷ་ཡི་ལྷ། །རྟེན་འབྱུང་གཏམ་གྱིས་འགྲོ་རྣམས་འདྲེན་མཛད་པའི། །ཐུབ་དབང་སྨྲ་བའི་ཉི་མར་མགོས་ཕྱག་འཚལ། །

༡༽ རྒྱལ་ཡུམ་དགོངས་དོན་མཐའ་བྲལ་དེ་ཉིད་དོན། །རྟེན་འབྱུང་རིགས་ཚུལ་ཟབ་མོས་གསལ་མཁས་པའི། །རྒྱལ་བའི་ལུང་བཞིན་ཐེག་མཆོག་དབུ་མའི་སྲོལ། །འབྱེད་མཛད་ཀླུ་སྒྲུབ་ཞབས་ལ་གསོལ་འདེབས། །

༢༽ དེ་སྲས་ཐུ་བོ་མཁས་ཤིང་གྲུབ་པའི་མཆོག །ཕྱི་ནང་གྲུབ་མཐའ་རྒྱ་མཚོའི་ཕ་མཐར་སོན། །ཀླུ་སྒྲུབ་གཞུང་འཛིན་ཀུན་གྱི་གཙུག་ནོར་དཔལ། །རྒྱལ་སྲས་འཕགས་པ་ལྷ་ལ་གསོལ་བ་འདེབས། །

༣༽ འཕགས་པའི་དགོངས་པ་རྟེན་འབྱུང་མཐར་ཐུག་དོན། །བཏགས་ཡོད་མིང་རྐྱང་ཙམ་གྱི་ཟབ་མོའི་གནད། །གསལ་མཛད་གྲུབ་པ་མཆོག་གི་སར་གཤེགས་པ། །སངས་རྒྱས་བསྐྱངས་ཀྱི་ཞབས་ལ་གསོལ་བ་འདེབས། །

༤༽ བདེན་པའི་དངོས་པོ་སྐྱེ་སོགས་མཐའ་བཀག་ཅིང་། །ཚད་མ་མཐུན་སྣང་ཕྱི་དོན་བཞེད་པ་ཡི། །གྲུབ་མཐའི་སྲོལ་གཏོད་ཡོངས་རྫོགས་པཎྜི་ཏ། །སློབ་དཔོན་ལེགས་ལྡན་འབྱེད་ལ་གསོལ་བ་འདེབས། །

༥༽ རྟེན་འབྲེལ་རྐྱེན་ཉིད་འདི་པ་ཙམ་ཉིད་ཀྱིས། །མཐའ་གཉིས་སེལ་བའི་སྣང་སྟོང་དབུ་མའི་ཚུལ། །ཟབ་རྒྱས་འདོམས་མཁས་མདོ་སྔགས་ཡོངས་རྫོགས་ལམ། །རྒྱས་མཛད་ཟླ་བ་གྲགས་པར་གསོལ་བ་འདེབས། །

༦༽ ངོ་མཚར་རྨད་བྱུང་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་ལམ། །ཟབ་དང་རྒྱ་ཆེའི་རིགས་ཚུལ་རྣམ་མང་གིས། །སྐལ་བཟང་གདུལ་བྱའི་ཚོགས་ལ་སྟོན་མཁས་པ། །རྒྱལ་སྲས་ཞི་བ་ལྷ་ལ་གསོལ་བ་འདེབས། །

༧༽ གདུལ་བྱའི་ཁམས་བཞིན་གཉིས་སྟོང་དབུ་མའི་ལམ། །སྲོལ་གཏོད་དབུ་ཚད་རིགས་ཚུལ་འབྱེད་མཁས་ཤིང་། །ཁ་བའི་ལྗོངས་སུ་རྒྱལ་བསྟན་སྤེལ་མཛད་པ། །མཁན་ཆེན་ཞི་བ་འཚོ་ལ་གསོལ་བ་འདེབས། །

༨༽ མཐའ་བྲལ་དབུ་མའི་ལྟ་དང་ཞི་ལྷག་ཟུང་། །སྒོམ་རིམ་མདོ་རྒྱུད་བཞིན་དུ་ལེགས་བཀྲལ་ནས། །གངས་ལྗོངས་རྒྱལ་བསྟན་འཁྲུལ་མེད་གསལ་མཛད་པ། །པད་མའི་ངང་ཚུལ་ཞབས་ལ་གསོལ་བ་འདེབས། །

༩༽ བྱམས་པས་རྗེས་བཟུང་ཐེག་ཆེན་སྡེ་སྣོད་ཀུན། །ལེགས་པར་སྤེལ་མཁས་རྒྱ་ཆེན་ལམ་སྟོན་ཞིང་། །རྒྱལ་བའི་ལུང་བཞིན་རྣམ་རིག་ཤིང་རྟའི་སྲོལ། །འབྱེད་མཛད་ཐོགས་མེད་ཞབས་ལ་གསོལ་འདེབས། །

༡༠༽ ཆོས་མངོན་སྡེ་བདུན་གཉིས་སྟོང་སྲོལ་བཟུང་ནས། །བྱེ་མདོ་རྣམ་རིག་གྲུབ་མཐའ་གསལ་མཛད་པ། །ཀུན་མཁྱེན་གཉིས་པར་གྲགས་པའི་མཁས་པའི་མཆོག །སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་ཞབས་ལ་གསོལ་བ་འདེབས། །

༡༡༽ ཐུབ་པའི་གཞུང་ལུགས་དངོས་སྟོབས་རིགས་པ་ཡིས། །སྟོན་ཕྱིར་ཚད་མའི་སྒོ་རྒྱ་ལེགས་ཕྱེ་ནས། །རྣམ་དཔྱོད་བློ་མིག་སྦྱིན་མཛད་ཚད་མ་པ། །ཕྱོགས་ཀྱི་གླང་པོའི་ཞབས་ལ་གསོལ་བ་འདེབས། །

༡༢༽ ཕྱི་ནང་ཚད་མའི་གནད་ཀུན་ལེགས་དགོངས་ཤིང་། །མདོ་སེམས་ཟབ་རྒྱས་ལམ་ཀུན་རིགས་ལམ་ནས། །ངེས་སྟེར་རྨད་བྱུང་ཆོས་ཚུལ་འདོམས་མཁས་པའི། །ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པའི་ཞབས་ལ་གསོལ་བ་འདེབས། །

༡༣༽ ཐོགས་མེད་སྐུ་མཆེད་ལས་འོངས་ཤེར་ཕྱིན་དོན། །ཡོད་མེད་མཐའ་བྲལ་དབུ་མའི་སྲོལ་བཞིན་དུ། །རྒྱན་གྱི་གཞུང་དོན་སྣང་བའི་སྒྲོན་མེ་སྦར། །འཕགས་པ་གྲོལ་སྡེའི་ཞབས་ལ་གསོལ་བ་འདེབས། །

༡༤༽ ཡུམ་དོན་འབྱེད་ལ་རྒྱལ་བའི་ལུང་བསྟན་ཐོབ། །མི་ཕམ་མགོན་པོའི་མན་ངག་ཇི་བཞིན་དུ། །ཡུམ་གསུམ་ཤེར་ཕྱིན་གཞུང་མཆོག་གསལ་མཛད་པའི། །སློབ་དཔོན་སེང་གེ་བཟང་པོར་གསོལ་བ་འདེབས། །

༡༥༽ འདུལ་བ་འབུམ་སྡེའི་དགོངས་དོན་ལེགས་བསྡུས་ནས། །ཐམས་ཅད་ཡོད་སྨྲའི་ལུགས་བཞིན་སོ་སོ་ཐར། །མ་ནོར་ལེགས་འདོམས་བརྟན་མཁས་མཆོག་གྱུར་པ། །ཡོན་ཏན་འོད་ཀྱི་ཞབས་ལ་གསོལ་བ་འདེབས། །

༡༦༽ བསླབ་གསུམ་ཡོན་ཏན་ནོར་བུའི་མཛོད་ལ་དབང་། །འདུལ་བསྟན་དྲི་མེད་རིང་དུ་སྤེལ་བའི་སླད། །རྒྱ་ཆེན་གཞུང་དོན་ལེགས་བཀྲལ་འདུལ་འཛིན་མཆོག །ཤཱཀྱ་འོད་ཀྱི་ཞབས་ལ་གསོལ་བ་འདེབས། །

༡༧༽ ཐུབ་གསུང་ཟབ་རྒྱས་བཀའ་སྲོལ་མ་ལུས་པ། །སྐྱེས་བུ་གསུམ་གྱི་ལམ་དུ་འདོམས་མཛད་དེ། །གངས་ལྗོངས་ཐུབ་བསྟན་སྤེལ་བའི་དྲིན་ཅན་རྗེ། །ཇོ་བོ་ཨ་ཏི་ཤ་ལ་གསོལ་བ་འདེབས། །

དེ་ལྟར་འཛམ་གླིང་རྒྱན་གྱུར་མཁས་པའི་ཕུལ། །ངོ་མཚར་ལེགས་བཤད་འབྱུང་གནས་མཆོག་རྣམས་ལ། །མི་ཕྱེད་དྭང་བའི་ཡིད་ཀྱིས་གསོལ་བཏབ་པས། །བདག་རྒྱུད་སྨིན་ཅིང་གྲོལ་བར་བྱིན་གྱིས་རློབས། །

གཞི་ཡི་གནས་ཚུལ་བདེན་གཉིས་དོན་ཤེས་པས། །བདེན་བཞིས་འཁོར་བ་འཇུག་ལྡོག་ཇི་བཞིན་ངེས། །ཚད་མས་དྲངས་པའི་སྐྱབས་གསུམ་དད་པ་བརྟན། །ཐར་ལམ་རྩ་བ་ཚུགས་པར་བྱིན་གྱིས་རློབས། །

སྡུག་ཀུན་ཉེར་ཞིའི་ཐར་པ་དོན་གཉེར་བའི། །ངེས་འབྱུང་བློ་དང་འགྲོ་རྣམས་སྐྱོབ་འདོད་པའི། །ཕྱོགས་མཐས་གཏུགས་པའི་སྙིང་རྗེའི་རྩ་བ་ཅན། །བཅོས་མིན་བྱང་སེམས་འབྱོངས་པར་བྱིན་གྱིས་རློབས། །

ཤིང་རྟ་ཆེན་པོའི་གཞུང་གི་དོན་རྣམས་ལ། །ཐོས་བསམ་སྒོམ་པས་ཕ་རོལ་ཕྱིན་པ་དང་། །རྡོ་རྗེ་ཐེག་པའི་ཟབ་གནད་ལམ་ཀུན་ལ། །ངེས་པ་བདེ་བླག་རྙེད་པར་བྱིན་གྱིས་རློབས། །

སྐྱེ་ཞིང་སྐྱེ་བར་བསླབ་གསུམ་ལྡན་པའི་རྟེན། །ལེགས་ཐོབ་བཤད་དང་སྒྲུབ་པས་ལུང་རྟོགས་བསྟན། །འཛིན་ཅིང་སྤེལ་ལ་ཤིང་རྟ་ཆེ་རྣམས་དང་། །མཚུངས་པར་བསྟན་ལ་བྱ་བ་བྱེད་པར་ཤོག །

འདུས་སྡེ་ཀུན་ཏུ་ཐོས་བསམ་བཤད་སྒྲུབ་ཀྱི། །བྱ་བས་དུས་འདའ་ལོག་འཚོ་ཡོངས་སྤངས་པའི། །དམ་པའི་མཁས་གྲུབ་རབ་ཏུ་འཕེལ་བ་ཡིས། །འཛམ་གླིང་ས་ཆེན་རྟག་ཏུ་མཛེས་གྱུར་ཅིག །

དེ་མཐུས་མདོ་སྔགས་ཡོངས་རྗོགས་ས་ལམ་བགྲོད། །དོན་གཉིས་ལྷུན་གྲུབ་རྣམ་མཁྱེན་རྒྱལ་བ་ཡི། །གོ་འཕང་མྱུར་བ་ཉིད་དུ་ཐོབ་གྱུར་ནས། །ནམ་མཁའ་ཇི་སྲིད་འགྲོ་བའི་དོན་བྱེད་ཤོག །

ཅེས་པ་འདི་བཞིན། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལེགས་པར་བསྟན་པའི་ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཆོས་ཚུལ་འདི་དག་ལ་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་གྱི་མཁས་པའི་དབང་པོ་གོང་སྨོས་དེ་དག་གིས་རྣམ་དཔྱོད་ལྡན་པའི་སྐྱེས་བུའི་བློ་མིག་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ལེགས་བཤད་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ཇི་སྙེད་ཅིག་མཛད་དེ་མི་ལོ་ཉིས་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་ལྔ་བཅུར་ཉེ་བའི་དུས་ད་ལྟ་བར་ཐོས་བསམ་སྒོམ་པའི་གཞུང་དུ་ཉམས་པ་མེད་པར་གནས་ཡོད་པས། མཁས་པའི་དབང་པོ་དེ་དག་གི་བཀའ་དྲིན་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་། མི་ཕྱེད་དད་པས་དེ་དག་གི་རྗེས་སུ་སློབ་པར་སྨོན་ཞིང་། དེང་དུས་འཛམ་གླིང་ཁྱོན་འདིར་ཚན་རིག་དང་། འཕྲུལ་ཆས་དངོས་པོ་ཡར་རྒྱས་ཚད་མཐོར་ཕྱིན་ཏེ་འདི་སྣང་འདུ་འཛིའི་རྣམ་གཡེང་འཁྲུག་ཆེའི་སྐབས་འདིར། རང་རེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་པ་རྣམས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཚུལ་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་ཐོབ་པ་ཞིག་དགོས་གལ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བས། གཟུ་བོའི་བློས་ཐེ་ཚོམ་གྱི་སྒོ་ནས་ཞིབ་མོར་བརྟགས་ཤིང་དཔྱད་དེ་རྒྱུ་མཚན་འཚོལ་བ་དང་། རྒྱུ་མཚན་མཐོང་ནས་ཤེས་རབ་ཀྱི་གྲོགས་དང་བཅས་པའི་དད་པ་སྐྱེ་བ་ལ། ཡོངས་གྲགས་རྒྱན་དྲུག་མཆོག་གཉིས་དང་། སངས་རྒྱས་བསྐྱངས། འཕགས་པ་གྲོལ་སྡེ་ལ་སོགས་པའི་ཟབ་རྒྱས་ཀྱི་གཞུང་ཕུལ་དུ་ཕྱིན་པ་དེ་དག་མེད་མི་རུང་དུ་མཐོང་ནས། རྒྱན་དྲུག་མཆོག་གཉིས་ཀྱི་སྐུ་ཐང་བྲིས་སྲོལ་སྔར་ཡོད་མུས་ཐོག ཟབ་རྒྱས་ཀྱི་བླ་བརྒྱུད་གཞན་དགུ་བསྣན་ཏེ་ནཱ་ལེནྡྲའི་པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་བྲིས་སྐུ་གསར་བཞེངས་དང་འབྲེལ། མཁས་པའི་སྐྱེས་མཆོག་དེ་དག་ལ་སྙིང་ནས་གུས་པའི་གསོལ་འདེབས་འདི་འདྲ་ཞིག་འབྲི་འདུན་བྱུང་བ་དང་། དོན་གཉེར་ཅན་ཆོས་གྲོགས་འགའ་ཞིག་ནས་ཀྱང་བསྐུལ་མ་བྱུང་བར་བརྟེན། དཔལ་ནཱ་ལེནྡྲའི་པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་གསོལ་འདེབས་དད་གསུམ་གསལ་བྱེད་ཅེས་པ་འདི། མཁས་པའི་དབང་པོ་དེ་དག་གི་ལེགས་བཤད་ལ་བཅོས་མིན་ཡིད་ཆེས་ཀྱི་དད་པ་ཐོབ་ཅིང་། མཁས་པ་དེ་དག་གི་ལེགས་བཤད་སློབ་གཉེར་མཁན་གྱི་གྲལ་མཐར་འཁོད་པ། ཤཱཀྱའི་དགེ་སློང་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོས། གནས་བརྟན་སྡེ་པའི་ལུགས་ཀྱི་སྟོན་པ་བདེ་བར་གཤེགས་ནས་ལོ་གྲངས་ ༢༥༤༥ བོད་རབ་བྱུང་བཅུ་བདུན་པའི་ལྕགས་སྦྲུལ་ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡ ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༡ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༡༥ ཉིན། རྒྱ་གར་ཧི་མ་ཅལ་མངའ་སྡེའི་ཀང་ར་རྫོངས་ཁོངས། དྷ་རམ་ས་ལ་ཐེག་ཆེན་ཆོས་གླིང་དུ་གྲུབ་པར་བགྱིས་པ་དགེ་བར་གྱུར་ཅིག ། །།

པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་ཚང་མ་ནཱ་ལནྡཱའི་སློབ་གཉེར་བའམ། ནཱ་ལནྡཱ་རུ་གཏན་བཞུགས་མཛད་པའི་མཁས་པའི་གྲས་མིན་རུང་། བརྒྱུད་པའི་སློབ་མའམ། སྐུ་ཚེའི་ནང་དངོས་བརྒྱུད་ཅི་རིགས་ནས་ནཱ་ལེནྡྲ་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པ་མེད་པས། “ནཱ་ལེནྡྲའི་པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་”ཞེས་བརྗོད་མི་འོས་པར་མ་མཐོང་།

པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་གསུང་གྲགས་ཆེ་བའི་གྲས་ནི།

༡ ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི། དབུ་མ་རིགས་ཚོགས་དྲུག བསྟོད་ཚོགས། གཏམ་ཚོགས། མདོ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ། མདོར་བྱས་དང་། མདོ་བསྲེ་སོགས།

༢ འཕགས་པ་ལྷའི། དབུ་མ་བཞི་བརྒྱ་པ། དབུ་མ་ལག་པའི་ཚད། གཏན་ཚིགས་གྲུབ་པ། ཡེ་ཤེས་སྙིང་པོ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ། སྤྱོད་པ་བསྡུས་པའི་སྒྲོན་མེ། སེམས་ཀྱི་སྒྲིབ་སྦྱོང་སོགས།

༣ སངས་རྒྱས་བསྐྱངས་ཀྱི། བུདྡྷ་པཱ་ལི་ཏ་སོགས།

༤ ལེགས་ལྡན་འབྱེད་ཀྱི། རྩ་ཤེའི་འགྲེལ་པ་ཤེས་རབ་སྒྲོན་མེ། དབུ་མ་སྙིང་པོ་དང་། དེའི་རང་འགྲེལ་རྟོག་གེ་འབར་བ་སོགས།

༥ ཟླ་བ་གྲགས་པའི། དབུ་མ་རྩ་ཤེའི་འགྲེལ་པ་ཚིག་གསལ། དབུ་མ་ལ་འཇུག་པ་དང་། དེའི་རང་འགྲེལ། དབུ་མ་ཤེས་རབ་ལ་འཇུག་པ། རིགས་པ་དྲུག་ཅུ་པའི་འགྲེལ་པ། བཞི་བརྒྱ་པའི་འགྲེལ་པ། དབུ་མ་ཕུང་པོ་ལྔ་ཡི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ། གསང་འདུས་རྩ་རྒྱུད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་སྒྲོན་གསལ། གསང་འདུས་སྦྱོར་བ་ཡན་ལག་དྲུག་པའི་འགྲེལ་པ་སོགས།

༦ ཞི་བ་ལྷའི། སྤྱོད་འཇུག བསླབ་བཏུས་སོགས།

༧ ཞི་བ་འཚོའི། དབུ་མའི་རྒྱན་དང་། དེའི་འགྲེལ་པ། ཚད་མའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྡུས་པ་སོགས།

༨ པདྨའི་ངང་ཚུལ་ལམ། ཀ་མ་ལ་ཤཱི་ལའི། སྒོམ་རིམ་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ། ཤེར་ཕྱིན་བདུན་བརྒྱ་པའི་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ། ཤེར་ཕྱིན་རྡོ་རྗེ་གཅོད་པ་དབུ་མའི་ཚུལ་དུ་འགྲེལ་བ། དབུ་མ་རྒྱན་གྱི་དཀའ་འགྲེལ་སོགས།

༩ འཕགས་པ་ཐོགས་མེད་ཀྱི། ས་སྡེ་ལྔ་སྟེ། སའི་དངོས་གཞི་བསྡུ་བ། རྣམ་པར་གཏན་ལ་དབབ་པ་བསྡུ་བ། གཞི་བསྡུ་བ། རྣམ་གྲངས་བསྡུ་བ། རྣམ་པར་བཤད་པའི་སྒོ་བསྡུ་བ། མངོན་པ་ཀུན་བཏུས། ཐེག་བསྡུས་སོགས།

༡༠ སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱི། ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་རྩ་འགྲེལ། འཕགས་པ་སྒོ་དྲུག་པའི་གཟུངས་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ། ཆོས་བཞི་པའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ༑ ག་ཡ་གོ་རིའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། ས་བཅུ་པའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ༑ བློ་གྲོས་མི་ཟད་པའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། བཟང་སྤྱོད་སྨོན་ལམ་གྱི་མདོའི་འགྲེལ་པ། མདོ་སྡེ་རྒྱན་གྱི་འགྲེལ་པ། དབུས་དང་མཐའ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་འགྲེལ་པ། ཆོས་དང་ཆོས་ཉིད་རྣམ་འབྱེད་ཀྱི་འགྲེལ་པ། སུམ་ཅུ་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ། ཉི་ཤུ་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ། དེའི་རང་འགྲེལ་རང་བཞིན་གསུམ་ངེས་པར་བསྟན་པ། ཕུང་པོ་ལྔའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ། རྣམ་བཤད་རིགས་པ། ལས་གྲུབ་པའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་བརྒྱད་གསལ་བའི་སྒོའི་བསྟན་བཅོས་སོགས།

༡༡ སློབ་དཔོན་ཕྱོགས་ཀྱི་གླང་པོའི། ཚད་མ་ཀུན་བཏུས། དེའི་རང་འགྲེལ། དམིགས་པ་བརྟག་པ་དང་། དེའི་རང་འགྲེལ། དུས་གསུམ་བརྟག་པ། ཚད་མའི་བསྟན་བཅོས་རིགས་པ་ལ་འཇུག་པ། ཕྱོགས་ཆོས་དགུའི་འཁོར་ལོ། ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་གནད་ཀྱི་སྒྲོན་མེ། ཡོན་ཏན་མཐའ་ཡས་པར་བསྟོད་པའི་འགྲེལ་པ་སོགས།

༡༢ དཔལ་ལྡན་ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པའི། གཏན་ཚིགས་ཐིགས་པ། འགྲེལ་བ་བརྟག་པ། རྒྱུད་གཞན་སྒྲུབ་པ། རྩོད་པའི་རིགས་པ། ཚད་མ་རྣམ་འགྲེལ། ཚད་མ་རྣམ་ངེས། རིགས་པའི་ཐིགས་པ་སོགས།

༡༣ འཕགས་པ་གྲོལ་སྡེའི། ཉི་ཁྲི་སྣང་བ་སོགས།

༡༤ སློབ་དཔོན་སེང་གེ་བཟང་པོའི། འགྲེལ་པ་དོན་གསལ། བརྒྱད་སྟོང་འགྲེལ་ཆེན། ཉི་ཁྲིའི་བསྡུས་དོན་ལེའུ་བརྒྱད་མ། ཡོན་ཏན་རིན་པོ་ཆེ་སྡུད་པའི་འགྲེལ་པ་རྟོགས་པར་སླ་བ་སོགས།

༡༥ ཡོན་ཏན་འོད་ཀྱི། བྱང་སའི་སྦྱིན་པའི་རིམ་པར་ཕྱེ་བ་དགུ་པ་ཡན་གྱི་འགྲེལ་པ། བྱང་སའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལེའུའི་འགྲེལ་པ། འདུལ་བ་མདོ་རྩ་བ་དང་། དེའི་རང་འགྲེལ། འདུལ་བའི་ལས་བརྒྱ་རྩ་གཅིག་པ་སོགས།

༡༦ ཤཱཀྱ་འོད་ཀྱི། འདུལ་བ་སུམ་བརྒྱ་པ། དེའི་རང་འགྲེལ་འོད་ལྡན་སོགས།

༡༧ ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤའི། བྱང་ཆུབ་ལམ་སྒྲོན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བསླབ་བྱ་ནོར་བུའི་ཕྲེང་བ། གསང་འདུས་འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་གི་སྒྲུབ་ཐབས་རྒྱས་བསྡུས་གཉིས་སོགས་གསུང་རྩོམ་ཁག་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་བཞུགས།

༣ དཔལ་ནཱ་ལནྡཱ་ནས་བརྒྱུད་པའི་གསང་སྔགས་གསར་རྙིང་གི་བཀའ་སྲོལ་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཁོ་ནས་རྒྱུན་འཛིན་ཐུབ་པ།

བོད་དུ་དར་བའི་ནང་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་ཐོག་མ་དེ་གསང་སྔགས་སྔ་འགྱུར་རྙིང་མ་ཡིན་ལ། དེ་ནི་བརྒྱ་ཕྲག་བརྒྱད་པའི་ནང་མཁན་སློབ་ཆོས་གསུམ་གདན་འཛོམས་ཏེ། དཔལ་ནཱ་ལནྡཱ་ནས་ཕེབས་པའི་མཁན་ཆེན་ཞི་བ་འཚོ་དང་། སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་པདྨ་སཾ་བྷ་ཝ་གཉིས་ལས་རིམ་པར་བརྒྱུད་པ་གོང་དུ་གསལ་བ་ལྟར། སྔ་འགྱུར་རྙིང་མའི་ཆོས་བརྒྱུད་ཀྱི་ཁུངས་གཏུགས་ས། མཁན་སློབ་མཁས་པ་ཆེན་པོ་དེ་གཉིས་ཡིན་པས། གསང་སྔགས་རྙིང་མ་ནི་དཔལ་ནཱ་ལནྡཱའི་ཆོས་བརྒྱུད་ཡིན།

དེ་ནས་བོད་རྗེ་ཞེ་གཉིས་པ་གླང་དར་མའི་ (༨༡༥ ་་་ ༨༤༦) སྐབས། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ལ་དོ་ཕོགས་ཆེན་པོ་བྱུང་རྗེས། བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་པའི་མཇུག་ཏུ་མངའ་རིས་ལོ་ཙཱ་བ་ཆེན་པོ་རིན་ཆེན་བཟང་པོས་(༩༥༨ ་་་ ༡༠༥༥) སྔགས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཕྱག་དཔེ་གསར་པ་མང་པོ་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ནས། བསྐྱར་དུ་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་ཚུལ་དར་སྤེལ་བྱུང་བ་དེ་ནས་བཟུང་། གསང་སྔགས་གསར་མ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་བྱུང་བས། གསང་སྔགས་གསར་རྙིང་གི་མཚམས་ཀྱང་འདི་ལ་བྱེད་ཅིང་། གསང་སྔགས་གསར་མའི་ཁོངས་སུ་གཤམ་གསལ་ཆོས་བརྒྱུད་རྣམས་འདུས་པ་རེད།

དེ་ལ་ཐོག་མར་ཇོ་བོ་བཀའ་གདམས་པ་ནི། ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤའམ། ལྷ་གཅིག་དི་པཾ་ཀ་ར་(༩༨༢ ་་་ ༡༠༥༤)ནས་བརྒྱུད་ཅིང་། མཉམ་མེད་ཇོ་བོ་རྗེ་ནི་སྐུ་ཚེ་སྟོད་ལ་ནཱ་ལནྡཱར་སློབ་གཉེར་གནང༌སྟེ། སྐུ་ཚེ་སྨད་ལ་བྲི་ཀ་མ་ལ་ཤཱི་ལའི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་ཐུགས་འགན་གཙོ་བོར་བཞེས་ཤིང་། བོད་དུ་ཕེབས་ནས་ནཱ་ལནྡཱའི་མཁས་པའི་གཞུང་ལ་བརྟེན་ཏེ་འཆད་ཉན་དང་། སྡེ་སྣོད་གསུམ་གྱི་གདམས་པ་སྐྱེས་བུ་གསུམ་གྱི་ལམ་གྱི་རིམ་པར་བསྡུས་ནས། གཙོ་བོར་བོད་ཀྱི་གདུལ་བྱའི་ཁམས་དང་འཚམས་པར་གསུངས་ཤིང་། བསྟན་ལ་དག་ཐེར་སོགས་གཞན་ཕན་གྱི་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་མཛད།

དཔལ་ས་སྐྱ་པ་ནི། གྲུབ་ཆེན་བིར་ཝ་པའམ། གནས་བརྟན་དཔལ་ལྡན་ཆོས་སྐྱོང་ཞུ་བ། དཔལ་ནཱ་ལནྡཱའི་མཁན་པོ་གནང་བ་དེ་ལས་ས་ཆེན་གོང་མ་རྣམ་ལྔའི་ཐོག་མ། ས་ཆེན་ཀུན་དགའ་སྙིང་པོར་(༡༠༩༢ ་་་ ༡༡༥༨)ཉེ་བར་བརྒྱུད་པའི་དཔལ་ནཱ་ལནྡཱའི་གདམས་པའི་ཆོས་ཚུལ་ཁྱད་པར་འཕགས་པ་ཞིག་རེད། གྲུབ་ཆེན་བིར་ཝ་པས་སྐུ་ཚེ་སྟོད་ལ་སེམས་ཙམ་པའི་ལྟ་བ་ཞལ་གྱིས་བཞེས་པས། ཨཱརྱ་དེ་ཝའི་བཞི་བརྒྱ་པའི་འགྲེལ་པ་གནས་བརྟན་འདིས་མཛད་པ་དེའང་སེམས་ཙམ་གྱི་ལུགས་སུ་བཀྲལ་ཞིང་། སྐུ་ཚེ་སྨད་ལ་གསང་སྔགས་ཀྱི་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་རྟོགས་པ་མཐོན་པོར་སོན་པ་ཡོངས་སུ་གྲགས།

མཉམ་མེད་བཀའ་བརྒྱུད་པ་ནི། མར་པ་ལོ་ཙཱ་བ་ཆོས་ཀྱི་བློ་གྲོས་ནས་ (༡༠༡༢ ་་་ ༡༠༩༧) བརྒྱུད་ཅིང་། རྗེ་མར་པས་ལྟ་བའི་སྒྲོ་འདོགས་གཅོད་ས་རྗེ་མཻ་ཏྲི་པ་གཙོ་བོར་མཛད་ནའང་། གདམས་ངག་རྒྱ་ཆེ་བ་པཎ་ཆེན་ནཱ་རོ་པ་ཞེས་དཔལ་ནཱ་ལནྡཱའི་བྱང་སྒོ་སྲུང་བའི་པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོ་དེ་ལས་གསན་ཏེ། དེ་ནས་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་མི་ལ་བཞད་པའི་རྡོ་རྗེ་ཞེས། བོད་གངས་ཅན་གྱི་རིས་སུ་མ་ཆད་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་ཚང་མས་བཀུར་བ་དེ་དང་། མཉམ་མེད་སྒམ་པོ་པ་སོགས་ལས་རིམ་པར་བརྒྱུད་པའི་ཆོས་ཚུལ་ཟབ་མོ་དེའི་ཁུངས་གཏུགས་ཡུལ་ཡང་དཔལ་ནཱ་ལནྡཱ་རེད།

དེ་ནས་རི་བོ་དགེ་ལྡན་པ་ནི། རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པ་(༡༣༥༧ ་་་ ༡༤༡༩) ནས་རིམ་པར་བརྒྱུད་ཅིང་། འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱིས་རྗེ་རིན་པོ་ཆེར་རྒྱ་གར་ལ་མ་ཕེབས་ན་ལེགས་པར་གསུངས་པས། དངོས་སུ་རྒྱ་གར་མཁས་པའི་ཞབས་ལ་གཏུགས་གནང་མེད་ཀྱང་། རྗེའི་གསུང་མདོ་སྔགས་ཀྱི་གཞུང་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནའང་། ཀླུ་སྒྲུབ་ཡབ་སྲས་ཀྱི་གསུང་ལ་གཙོ་བོར་མཛད་པ་དང་། ནང་གསེས་རྒྱ་ཆེ་བའི་ལམ་གྱི་རིམ་པའི་ཕྱོགས་རྣམས་ཐོགས་མེད་སྐུ་མཆེད་ཀྱི་གཞུང་ལ་བརྟེན་ཞིང་། ད་དུང་དཔལ་ནཱ་ལནྡཱའི་མཁས་པ་ཚད་ལྡན་དུ་མའི་བཞེད་པ་ཁོ་ནར་གཏུགས་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་ནས་བྱུང་བའི་བཀའ་སྲོལ་དྲི་མ་མེད་པ་ཡིན།

གཞན་ཡང་ཇོ་ནང་དང་། བོ་དོང་། ཞ་ལུ། ཞི་བྱེད་བཅས་པའི་གངས་ཅན་གྱི་ལྗོངས་འདིའི་རིས་སུ་མ་ཆད་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་ཆེ་ཆུང་གཞན་དང་གཞན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཁུངས་གཏུགས་སའང་ནཱ་ལནྡཱའི་མཁས་པ་རྣམས་ཡིན་པས། ད་ལྟའི་བར་དུ་བོད་ཀྱི་སློབ་གཉེར་བ་མང་ཆེ་བས། ལོ་དྲུག་བདུན་ཙམ་ནས་དཔེ་ཆ་བློ་འཛིན་དང་། རིམ་བཞིན་རྒྱ་གཞུང་གི་རྩ་འགྲེལ་ཁག་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱ་རྒྱུའི་ཡིག་ཆ་བརྒྱ་ཆ་བརྒྱད་ཅུ་སྐོར་ནཱ་ལནྡཱའི་མཁས་པའི་གཞུང་ལ་གཞིར་བཅོལ་བའི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཡིན།

བོད་ཀྱི་ཆོས་བརྒྱུད་ཆེ་ཆུང་སྣ་ཚོགས་བྱུང་བ་ཐམས་ཅད་ཐེག་པའི་སྒོ་ནས་བརྩིས་ན་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དང་། དེའི་ནང་ཚན་ནས་མདོ་སྔགས་ཟུང་འབྲེལ། ཡང་སྒོས་སྔགས་བླ་མེད་ཀྱི་ཉམས་བཞེས་གཙོ་བོ་གནང་མཁན་ཤ་སྟག་དང་། ལྟ་བའི་ཆ་ནས་བརྩིས་ན་དབུ་མ་པའི་ལྟ་བ། དེའི་ནང་ནས་ཐ་སྙད་དུ་རང་མཚན་ཞལ་གྱིས་མི་བཞེས་པའི་དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་བའི་ལྟ་བ་འཛིན་མཁན་ཡིན་པར་བཞེད་པ་ཕལ་ཆེར་གཅིག་གྱུར་རེད།

བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་སྲོལ་འབྱེད་གཙོ་བོ་ཐོག་མའི་གྲས། མཁན་ཆེན་ཞི་བ་འཚོས་ཡོངས་གྲགས་ལ་དབུ་མ་རང་རྒྱུད་པ་སྟེ། ཐ་སྙད་དུ་རང་མཚན་ཞལ་གྱིས་བཞེས་ལ། ཕྱི་དོན་ཞལ་གྱིས་མི་བཞེས་པར་འདོད་པས། རོང་ཟོམ་པཎྜི་ཏ་སོགས་སྔ་འགྱུར་རྙིང་མའི་ལུགས་འཛིན་འགའ་ཤས་ཀྱིས། རང་རྒྱུད་པའི་ལྟ་བ་གཙོ་བོར་མཛད་ཚུལ་བཤད་པ་ཞིག་སྣང་ནའང་། ཀློང་ཆེན་རབ་འབྱམས་པའི་གསུང་དུ་ཐ་སྙད་དུ་རང་མཚན་ཞལ་གྱིས་མི་བཞེས་པ་དང་། ཐལ་འགྱུར་བའི་ལུགས་ཟླ་བ་གྲགས་པའི་བཞེད་པ་གཙོ་བོར་མཛད་པ་དེའང་གསལ་ལ། ཕྱིས་ཀྱི་ཀུན་མཁྱེན་འཇིགས་མེད་གླིང་པའང་མཚུངས་པས། སྔ་འགྱུར་རྙིང་མའི་ལྟ་བའི་ངོས་ནས་བཤད་ན། དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་བའི་ལྟ་བ་དེ་ཀ་རང་གཙོ་བོར་གནང་བ་བསྙོན་དུ་མེད། རྫོགས་ཆེན་གྱི་གཞུང་རྡོ་གྲུབ་འཇིགས་མེད་བསྟན་པའི་ཉི་མའི་གསུང་ནང་། འཁོར་འདས་ཐམས་ཅད་རིག་པ་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོའི་རོལ་པ་ཡིན་པ་ཉམས་མྱོང་སྟེང་ནས་ངོ་སྤྲོད་མཁན་ཞིག་བྱུང་ན། ཐལ་འགྱུར་བའི་ལུགས་ཀྱི་མིང་རྐྱང་བཏགས་ཡོད་ཙམ་གྱི་གོ་བ་རང་ཤུགས་ཀྱིས་སླེབས་པར་གསུངས་པ། མིང་རྐྱང་བཏགས་ཡོད་ཙམ་མ་ཡིན་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པས་སྟོང་བ་དེ། རང་ཤུགས་ཀྱི་གོ་འོང་བར་ཟེར་བ་དེ་དང་ཕལ་ཆེར་འདྲ་ཞིང་། ཁོང་གིས་དཔེར་ན། མིག་ལོང་བ་ཞིག་གི་མིག་གི་སྒྲིབ་བསལ་ན། མིག་གི་སྒྲིབ་བསལ་བ་ཙམ་གྱིས་གཟུགས་བརྙན་རང་ཤུགས་ཀྱི་མཐོང་འོང་བ་མ་གཏོགས། མིག་སྒྲིབ་བསལ་བར་བྱེད་པ་ལ་གཟུགས་བརྙན་གསར་དུ་བསྟན་མ་དགོས་པར། སྒྲིབ་བྱེད་བསལ་ན་ཡུལ་རིག་པ་དེ་མ་ཐག་འོང་བས། དེ་བཞིན་གཉུག་མའི་ཡེ་ཤེས་ངོ་འཕྲོད་ནས་འཁོར་འདས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་དེའི་རོལ་པར་གོ་བ་ཞིག་འོང་དུས། ཆོས་ཐམས་ཅད་དོན་གྱི་ངོས་ནས་མ་གྲུབ་པའི་མིང་རྐྱང་བཏགས་ཡོད་ཙམ་ངོ་འཕྲོད་འོང་བ་དེ། དགེ་ལྡན་པའི་གཞུང་ནང་གསུངས་པ་དང་གནད་གཅིག་པར་མཐོང་།

དཔལ་ས་སྐྱ་པའི་རང་གཞུང་གི་ནང་ལ། གསལ་བ་སེམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད། སྟོང་པ་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན། གསལ་སྟོང་ཟུང་འཇུག ཟུང་འཇུག་སྤྲོས་བྲལ་ཞེས་གསུངས་པས། སེམས་ཙམ་པའི་ལྟ་བ་དང་། མཐར་དབུ་མ་པའི་ལྟ་བ། བརྗོད་བྲལ་གྱི་ལྟ་བ་གཏན་ལ་ཕབ་པ་ཞིག་སྟེ། མཐར་དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་བའི་ལྟ་བའི་ཐོག་ཏུ་འབབ།

དེ་ནས་མར་པས་ལྟ་བའི་སྒྲོ་འདོགས་གཅོད་ས་རྗེ་མཻ་ཏྲི་པ་གཙོ་བོ་ཡིན་པས། དེའི་གསུང་《 མི་བརྗེད་པའི་གཟུངས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བཅུ་པ་》ཞེས་པར། བླ་མའི་མན་ངག་བྲལ་ན། དབུ་མ་ཡང་འབྲིང་པོ་ཙམ་ཡིན་གསུངས་ཏེ། བླ་མའི་མན་ངག་ཅེས་པ་དེའི་འགྲེལ་པ་ཞིག་གི་ནང་ལ། བླ་མ་ནི་དཔལ་ལྡན་ཟླ་བ་ལ་སྦྱར་ཞིང་། དེའི་མན་ངག་དང་བྲལ་ན་དབུ་མའི་གོ་བ་འབྲིང་པོ་ཙམ་ཞིག་ལས་མི་འོང་བར་བཤད་པས། དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་བའི་ལྟ་བ་འཛིན་པ་ཤིན་ཏུ་གསལ།

ས་དགེ་བཀའ་རྙིང་སོགས་ཀྱི་ཆོས་བརྒྱུད་སོ་སོའི་མིང་བརྡའི་ཐ་སྙད་དང་། དེ་འབྲེལ་གདམས་ངག་འཁྲིད་ལུགས་ཅུང་ཟད་མི་འདྲ་བ་ཡོད་པ་རྣམས་ཀྱི་དགོངས་པ་བཞེས་ཕྱོགས་དང་གནད་འགག་གང་འདྲ་ཡིན་མིན་ཐད། པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་ཆོས་རྒྱན་གྱིས། ངེས་དོན་ལུང་རིགས་ལ་མཁས་ཤིང༌། །ཉམས་མྱོང་ཅན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་པས། །དཔྱད་ན་དགོངས་པ་གཅིག་ཏུ་འབབ། །ཅེས་གསུངས་པ་དེ་གོ་རྒྱུ་ཆེ་སྟེ། ངེས་དོན་ཟབ་མོ་སྟོང་པ་ཉིད་སྟོན་པའི་རྒྱ་གཞུང་གོང་འོག་མང་པོར་ཐོས་རྒྱ་དང་། གོ་རྒྱ་ཡོད་པ། ཆོས་བརྒྱུད་རིས་སུ་མ་ཆད་པའི་བླ་མ་གོང་མ་ཚོས་མཛད་པའི་གཞུང་རྣམས་གུང་བསྒྲིགས་ནས། གཞུང་གང་མང་ལ་གོམས་འདྲིས་དང་རྒྱུས་ཡོད་པར་བྱས་ཏེ། ཚིག་གི་བརྡར་ཤ་བཅད་པ་གཅིག་པུ་མིན་པར། སྒོམ་བྱུང་གི་རྟོག་པ་ཅང་མེད་ནའང༌། རང་གི་ཉམས་མྱོང་ལ་སྦྱར་ནས་བསམ་བྱུང་གི་མྱོང་བ་ཆ་ཤས་ཙམ་ལ་བརྟེན་ཏེ་དཔྱད་ན། དགོངས་དོན་གཅིག་ཏུ་འབབ་ཚུལ་རྟོགས་ཐུབ་པར་གསུངས་པ་དེ་གནད་ཆེ་བ་ཡིན།

གདམས་ངག་འཆད་ཚུལ་ཅུང་ཟད་མི་འདྲ་བ་ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་མཚོན་ཙམ་བཤད་ན། སྔ་འགྱུར་རྙིང་མའི་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་རིག་པ་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོ་དང་། རིག་པ་ཟང་ཐལ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ། གསར་མའི་སྔགས་བླ་མེད་ཀྱི་ཆོས་སྐོར་དུ། རགས་པའི་རླུང་སེམས་བཙན་ཐབས་སུ་བཀག་ནས་འོད་གསལ་འཆར་རྒྱུ་མ་གཏོགས། རགས་པ་གློ་བུར་བའི་ཚོགས་དྲུག་གི་ཤེས་པ་མངོན་དུ་འགྱུར་བཞིན་པའི་སྐབས་ལ། གཉུག་མའི་འོད་གསལ་ངོ་སྤྲད་ནས་འཕྲོད་རྒྱུ་མེད་པ་དེ་ཡིན། འོན་ཀྱང་སྔ་འགྱུར་རྙིང་མས། གློ་བུར་བའི་ཤེས་པ་ཚང་མ་མཆེད་ས་འོད་གསལ་ནས་མཆེད་པས། ཤེས་པ་མཐའ་དག་ལ་འོད་གསལ་གྱི་རིག་ཆས་ཁྱབ་པར་གསུངས་པ་དེ་ཤིན་ཏུ་བདེན་ཞིང་། གོ་རྒྱུའང་ཧ་ཅང་ཆེ་བས། ཤེས་པ་ཡིན་ཕྱིན་ཆད་ལ་གཉུག་མའི་འོད་གསལ་ལས་ཤར་བ་དང་། གཉུག་མའི་འོད་གསལ་ལས་ཤར་བའི་གསལ་རིག་གི་བློ་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན་ཆད་དེ་ལ་རིག་པའི་རིག་ཆས་ཁྱབ་སྟེ། ཏིལ་གྱི་འབྲུ་གུ་ཡོངས་ལ་ཏིལ་སྣུམ་གྱིས་ཁྱབ་པ་ཇི་བཞིན་ཤེས་པ་མཐའ་དག་ལ་གསལ་རིག་གི་རིག་ཆས་ཁྱབ་པས། སློབ་མ་མོས་གུས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་ལྡན་པ་ཞིག་ལ་བླ་མ་ཉམས་མྱོང་ཅན་ཞིག་གིས་མྱོང་ཐོག་ནས་ངོ་སྤྲད་ནས། རིག་པ་ཟང་ཐལ་དེ་མི་རྟོག་པ་ཙམ་མིན་པར། དེ་ཡིས་སྣ་དྲངས་ཏེ་ཉམས་མྱོང་ཅན་གྱི་བླ་མའི་བྱིན་རླབས་དང་། མོས་གུས་ལྡན་པའི་སློབ་མའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་སྐལ་བ་དེ་གཉིས་འཕྲད་སྐབས། ཚོགས་དྲུག་གི་ཤེས་པ་རགས་པ་དང་། ལྷག་པར་ཉོན་མོངས་མངོན་དུ་འགྱུར་བཞིན་པའི་གནས་སྐབས་སུའམ། ཉོན་མོངས་དེ་ལ་རིག་ཆས་ཁྱབ་ནས་ཡོད་པས། ཤེས་པ་ཡུལ་གྱི་རྗེས་སུ་མི་འགྲོ་བར་རང་ཚུགས་ཟིན་ཐུབ་ཅིང་། རིག་པ་འོད་གསལ་ཇི་ཙམ་གྱིས་རང་ཚུགས་ཟིན་ནས་འཛིན་ཆས་མ་བསླད་པར་སྒོམ་པ་ཤུགས་ཆེར་སོང་ན། རགས་པ་གློ་བུར་བའི་རླུང་སེམས་དེ་ཇེ་ཆུང་དུ་འགྲོ་བར་གསུངས།

དེ་ནས་དཔལ་ས་སྐྱ་པའི་གསལ་བ་སེམས་ཞེས་གསུངས་པའི་སེམས་དེ། གསལ་རིག་གི་སེམས་མཐའ་དག་ལ་གོ་བ་མིན་པར། གཉུག་མའི་འོད་གསལ་གྱི་སེམས་ལ་གོ་བར་སེམས་ཤིང་། ཡང་ན་ཤེས་པ་སྤྱི་དང་། ཁྱད་པར་གཉུག་མའི་འོད་གསལ་ལ་དགོངས་པ་བཞེས་ཀྱི་ཡོད་དམ་སྙམ། འོ་ན་མཁྱེན་བརྩེ་དབང་ཕྱུག་གི་ལམ་འབྲས་ཁྲིད་ཡིག་ཏུ། གཉུག་མའི་འོད་གསལ་དེ་བདེན་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བའི་ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་དང་། འདུས་བྱས་འདུས་མ་བྱས་གཉིས་ཀྱི་ནང་ནས་འདུས་བྱས། གཟུགས་ཤེས་ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་གསུམ་གྱི་ནང་ནས་ཤེས་པ་ཡིན་ཞེས་དང་། མང་ཐོས་ཀླུ་སྒྲུབ་རྒྱ་མཚོས། དེ་འདྲའི་ཀུན་གཞིའི་རྒྱུ་རྒྱུད་དམ། འོད་གསལ་དེ་དོན་དམ་བདེན་པ་ཡིན་པར་བཞེད་ལ། ཀུན་མཁྱེན་ཤཱཀྱ་མཆོག་ལྡན་སོགས་ཀྱིས། དེ་གཞན་སྟོང་གི་ལྟ་བས་ལྷད་ཞུགས་པར་གསུངས། གང་ལྟར་དོན་དམ་བདེན་པ་དང་། ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་གང་གསུངས་ནའང་། ངོ་བོ་ངོས་གཟུང་རྒྱུ་དེ་གཉུག་མའི་འོད་གསལ་དེ་ཡིན་པར་གསུངས་ཤིང་། དོན་དམ་བདེན་པ་དེ། མདོ་སྔགས་ཐུན་མོང་གི་དབང་དུ་བྱས་པའི་དོན་དམ་བདེན་པ་མིན་ཡང་། སྔགས་བླ་མེད་ཀྱི་ལུགས་ནས་བཤད་ན། དོན་དམ་འོད་གསལ་གྱི་གཙོ་བོ། ཀུན་རྫོབ་སྒྱུ་ལུས་ཀྱི་གཙོ་བོ། ཞེས་གསུངས་པའི་སྣང་ཕྱོགས་ཀྱི་སྒྱུ་ལུས་དང་། འོད་གསལ་གྱི་སྒྱུ་ལུས་གསུངས་སྐབས། གཉུག་མའི་འོད་གསལ་རང་ལ་གསུངས་པས། མཁས་པ་སོ་སོའི་བཞེད་སྟངས་མི་འདྲ་བའི་དགོངས་པ་བཞེས་ས་ཞིག་ཡོད་པ་རེད། གང་ལྟར་དཔལ་ས་སྐྱ་པ་རང་གི་ནང་ལའང་། མཁྱེན་བརྩེ་དབང་ཕྱུག་དང་། མང་ཐོས་ཀླུ་སྒྲུབ་རྒྱ་མཚོ་གཉིས་རྣམ་དཔྱོད་སུ་ཆེར་དཔྱད་ན༑ མང་ཐོས་ཆེ་བར་མངོན་ལ། ཁོང་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་རེད།

ཡང་ས་སྐྱ་པའི་དགོངས་པ་བཞེས་ཡུལ་ལ། མ་དག་པའི་རང་བཞིན་རྣམས་དག་པའི་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་དུ་ཡོད་པར་བལྟ་བ། ལྷ་དང་ལྷ་མོའི་རང་བཞིན་དུ་བལྟ་བ། འདི་ལ་ལུས་ཀྱི་རྩ། རླུང་། ཡི་གེ ཐིག་ལེ་སྟེ། རྟེན་བཞི་པོ་ལ་སྐུ་བཞིའི་ངོ་བོར་བལྟ་བ་ཞེས་གསུངས། མང་ཐོས་ཀླུ་སྒྲུབ་རྒྱ་མཚོའི་དགོངས་པར། ཆོས་ཐམས་ཅད་གཉུག་སེམས་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་འོད་གསལ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སུ་རོ་གཅིག་པ་འདིར་བལྟ་བར་བཞེད་པས། དགོངས་པ་བཞེས་ཡུལ་གཉུག་སེམས་ལ་ཐུག

གཞན་ཡང་དཔལ་ས་སྐྱ་པའི་གཞུང་ནས། གོ་བ་ལེན་རྒྱུ་དེ་སྣོད་བཅུད་ཐམས་ཅད་འོད་གསལ་གྱིས་ཁྱབ་པ། གང་སྣང་ལྷ་ཡི་རྣམ་པར་འཆར་བ་ཞེས་པ་དེ་རྣམས་གསུངས་ལ། ལྷག་པར་རྫོགས་ཆེན་གྱི་གཞུང་ནས་གསུངས་པ་དེ། གོ་བ་ཟབ་ཤོས་དང་བརླིང་ཤོས་ཡིན་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་འདུག

བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་སྐབས། རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་དང༌། རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་ཁྲེགས་ཆོད་ཀྱི་ཉམས་ལེན་དང་། ཐོད་བརྒལ་རྣམས་ཁོག་ཕལ་ཆེར་གཅིག་པར་འགྲོ་བ་ཡིན་ཚོད་རེད། བཀའ་བརྒྱུད་གོང་མའི་གསུང་བགྲོས་སུ་ཡོད་པའི་རྩེ་གཅིག་དང་། སྤྲོས་བྲལ། རོ་གཅིག སྒོམ་མེད། ཅེས་གསུངས་པའི། རྩེ་གཅིག་ནི་ཞི་གནས་དང་། སྤྲོས་བྲལ་ལྷག་མཐོང་བསྒོམ་རྒྱུ་ཡིན་ལ། བསྐྱེད་རིམ་གྱི་ཆ་གཅིག་དང་རྫོགས་རིམ་གྱི་ཆ་གཅིག་བཅས་གཉིས་ཡོད་པ་མིན་ནམ་སྙམ། སྤྱིར་སྤྲོས་པ་མཐའ་དག་དང་བྲལ་བའི་སྤྲོས་བྲལ་ཞེས་པ་དེ་དང་། བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཞེས་པ་དེ་ནི། ཧིན་དྷུའི་ཆོས་སུའང་བཤད་པས། ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀས་སྤྲོས་བྲལ་གཅིག་པ་ཁས་ལེན་པ་ཡིན། དེ་ནས་རོ་གཅིག་ཅེས་པའི་གོ་བ་ལ་གསུངས་སྟངས་མི་འདྲ་བ་ཡོད་པ་མིན་ནམ་སྙམ་ཡང་། ཁོ་བོས་གོ་ཚོད་ལྟར་ན། དུ་མ་རོ་གཅིག་ཅེས་པ་དེ། ཡུལ་གྱི་སྟེང་དུ་མི་བསམ་པར་ཡུལ་ཅན་གྱི་སྟེང་དུ་བསམ་རྒྱུ་ཞིག་ཡོད་པ་མིན་ནམ་སྙམ་པས། དེ་ཡིན་ན་གཉུག་མའི་འོད་གསལ་གྱི་སྟེང་ལ་དགོངས་པ་བཞེས་ཀྱི་ཡོད་པ་ཡིན་མིན་དཔྱད་དགོས།

དེ་ནས་དགེ་ལུགས་པའི་ལྟ་བ་དེ་ལ། གལ་ཏེ་དབུ་མའི་ལྟ་བ་ཞེས་ཐ་སྙད་སྤྱི་སྤོམ་ཙམ་སྦྱར་ན་འགྲིག་མིན་སྙམ་སྟེ། དགེ་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་བ་ནི། མདོ་སྔགས་ཐུན་མོང་བའི་ལྟ་བ་ཞིག་ལ་གོ་དགོས། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་དང་། རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་ཁྲེགས་ཆོད་ཀྱི་ལྟ་བ་ནི། ཡུལ་ཅན་ཁྱད་པར་བ་ཞིག་གི་སྟེང་ནས་ལྟ་བ་སྒོམ་ཚུལ་དེ་བཤད་ཀྱིན་ཡོད་པས། དེ་སྔགས་བླ་མེད་ཀྱི་ལྟ་བ་སྒོམ་ལུགས་དེ་ཀ་ཡིན་པ་མ་གཏོགས། མདོ་སྔགས་ཐུན་མོང་གི་དབུ་མའི་ལྟ་བ་སྒོམ་ལུགས་དེ་མིན་པར། ཕྲ་བ་གཉུག་མའི་སེམས་ཀྱིས་ལྟ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་ལུགས་དེ་ལ་གོ་བས། དགེ་ལུགས་ཀྱི་བདེ་སྟོང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ལྟ་བའམ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་བདེ་སྟོང་དབྱེར་མེད་ཀྱི་ལྟ་བ་ཞེས་བརྗོད་ན། སྐབས་འདིར་ལྟ་བ་དེ་རྫོགས་ཆེན་ཁྲེགས་ཆོད་ཀྱི་ལྟ་བ་དང་། དཔལ་ས་སྐྱ་པའི་གསལ་སྟོང་ཟུང་འཇུག་འཁོར་འདས་དབྱེར་མེད་ཀྱི་ལྟ་བ་དང་། བཀའ་བརྒྱུད་པའི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ལྟ་བ་རྣམས་དང་དོན་གཅིག་ཏུ་འབབ་པ་ཡིན་ལ། དེའི་གནས་ཚད་ཇེ་མཐོར་སོང་ན། རགས་པ་གློ་བུར་བའི་རླུང་སེམས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ནས་ཐིམ་པའི་རྗེས་ཀྱི་གཉུག་མའི་འོད་གསལ་དེས། སྟོང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་བསྒོམ་རྒྱུ་ཚང་མ་མཚུངས་པས། དེའི་འབབ་ས་མཐར་ཐུག་གཅིག་པ་ཡིན་པ་ལ། འཁྲིད་སྟངས་མི་འདྲ་བ་ཡིན་པར་སྙམ།

ས་སྐྱ་དང་། དགེ་ལྡན་ཕྱོགས་ལ། རྩ་རླུང་ཐིག་ལེར་གནད་དུ་མ་བསྣུན་པའམ། རྩ་རླུང་ཐིག་ལེ་ལ་མ་བརྟེན་པའི་ལམ་ཞིག་གསུང་ངམ་ཞེ་ན། དགེ་ལུགས་ཕྱོགས་ལ་རྩ་རླུང་ཐིག་ལེར་མ་བརྟེན་པའི་གཉུག་མའི་འོད་གསལ་མངོན་དུ་བྱེད་པ་ཞིག་མེད་པ། དཔེར་ན། གསང་བ་འདུས་པའི་རིམ་ལྔ་ལ་མཚོན་ན། ལུས་དབེན། ངག་དབེན། སེམས་དབེན་དེ་རྣམས་གོ་རིམ་ངེས་པ་ཡིན།

དེ་ནས་གཞན་སྟོང་ཇོ་ནང་གི་ཆོས་བརྒྱུད་འཛིན་པའི་ཉམས་ལེན་དཀའ་སྤྱད་ཐུབ་མཁན་དེང་སང་ཤུགས་ཆེ་བ་ཨ་མདོ་འགོ་ལོག་འཛམ་ཐང་དུ་བཞུགས་ཤིང་། འདིའི་བསྒོམ་བྱའི་གཙོ་བོ་ཞིག་ནི་དུས་འཁོར་གྱི་སྦྱོར་དྲུག་ཡིན་པས། ཇོ་ནང་པ་ནི་སྦྱོར་དྲུག་གི་ཉམས་ལེན་གྱི་ཐོག་ལ་ཤིན་ཏུ་ཟབ་ཅིང་། སྦྱོར་དྲུག་གི་མྱོང་ཁྲིད་དགེ་ལྡན་དང་། བཀའ་བརྒྱུད་སོགས་གཞན་ལ་ཕལ་ཆེར་ཡོད་པར་དཀའ། ཇོ་ནང་པས་ལྟ་བ་དབུ་མ་གཞན་སྟོང་དུ་བཞེད་པ་དེ་ནི། གསང་བ་འདུས་པའི་སྟོང་པ་བཞིའི་སྐབས། གློ་བུར་བའི་ཆོས་ཀྱིས་སྟོང་བའི་སྟོང་པ་རང་ལ་བཤད་པ་དེ། གཞན་སྟོང་གི་གོ་བ་དེ་ཀ་ཡིན་ལ། དེ་བཞིན་དུས་འཁོར་གྱི་གཞུང་དུ་སྟོང་པའི་ངང་ལས་ཞེས་གསུངས་སྐབས། བེམ་པོའི་ཆོས་ཀྱིས་སྟོང་བ་དེར་གསུངས་པས། སྐབས་བབས་ཀྱི་དགོངས་པ་བཞེས་ཚུལ་ལ་བརྟེན་ནས་གཞན་སྟོང་ཞེས་པའི་གོ་བ་བླང་རྒྱུ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་སྟེ། རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་ལུགས་ལའང་གཉུག་མ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་འོད་གསལ་ལམ། རིག་པ་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོ་དེ་གློ་བུར་བའི་ཆོས་ཀྱིས་སྟོང་བའི་གཞན་སྟོང་གི་གོ་བ་ཡོད་པ་དེ་ཡང་རྡོ་གྲུབ་འཇིགས་མེད་བསྟན་པའི་ཉི་མའི་གསང་བ་སྙིང་པོའི་སྤྱི་དོན་དུ་ཡང་ཡང་འབྱུང་བས། ཁོང་གིས་དབུ་མའི་ལྟ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་སྐབས་ལྟ་བ་མེད་དགག་ཏུ་འདོད་པ་དེ་གཙོ་བོ་དང་། དབུ་མའི་ལྟ་བ་དེ་སྒོམ་པའི་སྐབས་སུ་མ་ཡིན་དགག་ལ་འདོད་པ་གཙོ་ཆེ་བ་ཡིན་པར་གསུངས་པས། དེའི་ངོས་ནས་བཤད་ན་གཞན་སྟོང་ལྟ་བུར་གསུངས་ཤིང་། རྗེས་སུ་དིལ་མགོ་མཁྱེན་བརྩེ་རིན་པོ་ཆེར་བཀའ་འདྲི་ཞུས་སྐབས། གཞན་སྟོང་དཀར་ནག་གཉིས་ཡོད་པར་གསུངས།

དེ་རྣམས་རྟོགས་པ་དང་ལྡན་ཞིང་། སྒྲུབ་པའི་རྒྱལ་མཚན་འཛིན་པའི་ཉམས་ལེན་པ༑ ལུང་རྟོགས་ཀྱི་བསྟན་པ་བཤད་སྒྲུབ་གཉིས་ཀྱིས་འཛིན་པའི་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་སྐབས་སུ། གསུང་བ་པོའི་དགོངས་པ་དེ་ཀ་རང་ཡིན་མིན་གང་ལྟར་ནའང་། དེ་དང་དེ་གསུངས་པའི་གསུང་རབ་དེའི་ཐད་ཀའི་དགོངས་པ་དེ་ཀ་རང་ཡིན་པ་རེད། རྡོ་གྲུབ་ཀྱི་གསང་སྙིང་སྤྱི་དོན་དུ། རྟེན་འབྱུང་ལ་འདུས་བྱས་ཀྱིས་ཁྱབ་པར་གསུངས་ཤིང་། དོན་དམ་བདེན་པ་རྟག་བརྟན་ཐེར་ཟུག སྒྲུབ་པ་རང་དབང་བ་གློ་བུར་བའི་ཆོས་ཀྱིས་སྟོང་བ་ཞེས་ཚིག་དངོས་ཟིན་ལ་ཐོན་པས། དངོས་གཞིའི་གོ་བ་ཇི་ལྟར་ཡིན་མིན་བསམ་བློ་གཏོང་རྒྱུ་རེད། གང་ལྟར་ས་དགེ་བཀའ་རྙིང་ཚང་མ་སྦྱོར་དྲུག་གི་ཉམས་ལེན་ཐོག་ལ། ཇོ་ནང་མ་གཏོགས་ཁུངས་གཏུགས་ས་མེད་པ་ལྟ་བུར་གྱུར།

དེ་ནས་སྔོན་བྱོན་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་ཚོས་བསྟན་པ་དག་ཐེར་ཆེད་དུ། ལུང་རིགས་ཚད་ལྡན་གྱི་ལམ་ནས་ཕན་ཚུན་རྩོད་པ་གནང་སྐབས། རྙིང་ཆོས་ལ་དགག་པ་ངོས་ནས་མཇལ་བའི་ནང་ནས། འབྲི་གུང་དཔལ་འཛིན་གྱི་དགག་པ་དེ་ཚབས་ཆེ་ལ། དེའི་ནང་རྫོགས་ཆེན་དང་། བཀའ་བརྒྱད་སོགས་ཧ་ལས་པ་ཞིག་བཀག་པར་མ་ཟད། རྙིང་མ་རྩ་བ་ནས་བཀག་པ་ལྟ་བུར་མངོན་ཞིང་། དེ་དུས་འབྲི་གུང་དཔལ་འཛིན་ལ། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནད་དོན་ལྟ་བུ་ཡོད་མེད་ནི་མ་ངེས།

མཁས་གྲུབ་རྗེའི་ལྟ་ངན་མུན་སེལ་དུ། རྫོགས་ཆེན་ཨ་རོའི་མན་ངག་འཛིན་པ་ཁ་ཅིག་གིས། ཞེས་གསུངས་ཏེ་རྙིང་མར་གསལ་ཁ་བཏོན་ནས་བཀག་པ་དེ་འདྲ་སྣང་ཡང་། མཁས་གྲུབ་རིན་པོ་ཆེའི་གསུང་ཐོར་བུའི་ནང་། སློབ་མ་ཞིག་གིས་དྲི་བ་དོན་ཚན་བདུན་ཞུས་པའི་ནང་ནས། རྫོགས་ཆེན་ཚད་ལྡན་ཡིན་མིན་གྱི་དྲི་བ་དེ་ལ། རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་ཚད་ལྡན་ཡིན་པ་དང་། ཉམས་ལེན་དེ་གསང་སྔགས་ཀྱི་ལམ་མཐོན་པོའི་སྐབས་ལ་ཉམས་ལེན་བྱ་རྒྱུ་ཞིག་ཡིན་པས། འདི་ལྟ་བུའི་ཐེག་ཆེན་བླ་ན་མེད་པའི་ཆོས་ཟབ་མོ་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པ་རྣམས་དམྱལ་བའི་རྒྱུ་ཁོ་ནར་བས་སོ། །ཞེས་གསུངས། དེས་ན་དགེ་ལུགས་པའི་བསྟན་པའི་བདག་པོ་རྣམས་ཀྱིས་རྙིང་མ་སྤྱི་ལ་དགག་པ་མེད་ཅིང་། རྙིང་མའི་སློབ་དཔོན་བྱེ་བྲག་པའི་གསུང་ལ་དགག་པ་ནི་འོང་བ་རེད།

བཀའ་བརྒྱུད་པའི་ཕྱོགས་ནས་དགེ་ལུགས་པར་དགག་པ་ནི། ཀརྨ་པ་མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེས་ཐོག་མར་མཁས་པའི་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་ཐོག་ནས་དགག་པ་ཡོད་ཀྱང་། རྗེས་སུ་ས་དགེ་བཀའ་རྙིང་ཚང་མ་དགོངས་པ་གཅིག་ཚུལ་དང་། ལྷག་པར་རྗེ་རིན་པོ་ཆེ་དང་། རི་བོ་དགེ་ལྡན་པར་བསྟོད་པའི་ནང་། བྱང་གི་ཕྱོགས་འདིར་རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་ལ། །ཕལ་ཆེར་ལོག་པར་འབའ་ཞིག་སྤྱོད་པའི་སྐབས། །འཁྲུལ་མེད་བྱི་དོར་མཛད་པའི་ཙོང་ཁ་པ། །རི་བོ་དགེ་ལྡན་པ་ལ་བསྟོད་པར་བགྱི། །ཞེས་སོགས་ཚིགས་བཅད་བཅོ་ལྔ་མཛད་ཅིང་། བཀའ་བརྒྱུད་སོགས་ཀྱི་དམ་པ་གོང་མ་གཞན་དུ་མས་ཀྱང་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་དང་། དེའི་རིང་ལུགས་ལ་དད་གུས་ཆེན་པོས་བསྟོད་པ་ཡོད།

རྗེ་རིན་པོ་ཆེས་ས་སྐྱ་པ་ལ་བསྔགས་བརྗོད་ཆེས་ཆེར་མཛད་དེ། རྗེའི་གསུང་སྔགས་རིམ་ཆེན་མོར་གསང་འདུས་མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེ་དང་། གསང་འདུས་འཇམ་དཔལ་རྡོ་རྗེ༑ བདེ་མཆོག་གི་སྐོར་རྣམས་གསུངས་ནས། ངས་སྔགས་རིམ་ཆེན་མོ་བརྩམས་པ་འདི་མ་རྟོགས་པ་དང་ལོག་པར་རྟོག་པ་སེལ་ཆེད་དུ་འཁྲིད་ཀྱིན་ཡོད་ཅིང་། ཀྱཻ་རྡོར་གྱི་ཆོ་ག་འདི་ལ་དཔལ་ས་སྐྱ་པའི་བླ་མ་གོང་མ་རྣམས་ཀྱིས་ལེགས་བཤད་རྨད་དུ་བྱུང་བ་མཛད་པས། མ་རྟོགས་པ་དང་ལོག་པར་རྟོག་པའི་ཐེ་ཚོམ་གྱི་དྲི་མ་བསལ་དགོས་པ་མི་འདུག་ཅེས་སོགས། བསྟོད་བསྔགས་ཆེན་པོ་གནང་།

ས་སྐྱ་པའི་ཀུན་མཁྱེན་གོ་རམས་པ་དང་། ཀུན་མཁྱེན་ཤཱཀྱ་མཆོག་ལྡན་ནས་དགེ་ལྡན་པ་ལ་དགག་པ་ཤུགས་ཆེན་བརྒྱབ་ཅིང་། དེ་ལ་རྗེ་ཀརྨ་པ་མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེས་སེ་ར་རྗེ་བཙུན་པར་བཀའ་ལན་ཕུལ་བའི་ནང་། ཁྱེད་ཀྱི་དགག་གཞག་དེ་ཀུན་གོ་ཤཱཀ་གི་ཕྱོགས་སུ་ལེགས་པར་སོང་འདུག ཅེས་དང་། ཁོ་བོ་ནི་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོ་ལ་འཇིག་རྟེན་འདིའི་ངོ་འཛིན་ཙམ་མ་ཡིན་པའི་དད་པ་བརྟན་པོ་ཡོད་པའི་སྟོབས་ཀྱིས། གོ་ཤཱཀ་ལྟར་ལུགས་འདི་ནོར་བ་ཡིན་སྙམ་པ་གཏན་ནས་མེད། ཅེས་སོགས་གསུངས་12ཡོད་པ་སོགས། མཁས་པ་མཁས་པའི་དབུས་ན་མཛེས། །ཞེས་པ་ལྟར་ཡིན་པས། དེའི་གནད་འགག་ཤེས་དགོས་པ་གལ་ཆེ།

ཚད་མའི་སྐོར་ལ་དགེ་ལུགས་པའི་ཡིག་ཆ་ལས་ཀྱང་ས་སྐྱ་པའི་ཡིག་ཆ་ལྷག་ཚུལ་འདོད་མཁན་ཡོད་ལ། ཀུན་མཁྱེན་ཤཱཀ་མཆོག་གི་ཚད་མའི་ཡིག་ཆ་ཧ་ཅང་རྒྱས་པས། དགེ་ལུགས་པའི་སློབ་གཉེར་བ་ཚོས་ས་སྐྱའི་གཞུང་བལྟ་དགོས་ངེས་ཅན་རེད། དཔེར་ན། རང་མཚན་དང་སྤྱི་མཚན་ནས། སྤྱི་མཚན་ལ་ས་སྐྱའི་གཞུང་ནས་གསུང་སྟངས་དེ། གོ་བ་གཙོ་བོར་བྱས་ནས་བཀྲལ་བས། ཚད་མ་སྡེ་བདུན་གྱི་གཞུང་དང་ཅུང་ཟད་འབྲེལ་ཆེ་ཚུལ་དང་། གཞུང་དེར་ཚིག་འགྲེལ་སྟངས་ལས་སླ་བར་མངོན་པ་ལྟ་བུ་ཡོད། དགེ་ལུགས་ཀྱི་ཡིག་ཆར། ཕྱྭ་པ་ཆོས་སེང་གི་བཞེད་པ་ནས་ཐ་སྙད་སྦྱོར་ཚུལ་མང་པོ་ཞིག་བྱུང་བ་དང་། རིགས་པའི་འགྲོས་གཙོ་བོར་མཛད་པ་ལྟ་བུ་གང་ལྟར་འཆད་རྩོད་གཉིས་ཀྱི་ཐོག་ནས་གཞུང་ཆེན་མོ་གཟིགས་སྟངས་དེ་དབུས་གཙང་ཁུལ་དུ་ས་དགེ་གཉིས་ལེགས་ཤིང་། བཀའ་བརྒྱུད་དང་རྙིང་མ་ནི། ཁམས་ཁུལ་ལ་རྫོགས་ཆེན་གྱི་དགོན་པའི་བཤད་གྲྭ་ལྟ་བུ་ཧ་ཅང་ལེགས་པོ་ཡོད་པ་མ་གཏོགས། དབུས་གཙང་ཁུལ་ལ་གཞུང་ལུགས་སློབ་གཉེར་དེ་ཙམ་དར་ཁྱབ་མ་ཐུབ། རྙིང་མའི་ཀུན་མཁྱེན་མི་ཕམ་མཁས་པ་ཆེན་པོ་འགྲན་ཟླ་མེད་པ་ཞིག་བྱུང་སྟེ་གཞུང་ཆེན་མང་པོའི་འགྲེལ་པ་མཛད་ཅིང་། འོན་ཀྱང་དཀའ་གནད་ཞིབ་ཕྲའི་ཐོག་ཏུ་རྡོ་གྲུབ་འཇིགས་མེད་བསྟན་པའི་ཉི་མ་དེ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཞིག་བྱུང་བ་དང་། རླབས་ཆེ་བར་སྣང་། ཀུན་མཁྱེན་མི་ཕམ་གྱིས་གཉུག་སེམས་སྐོར་གསུངས་སྐབས། རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་འགྲེལ་པ་ཁ་ཤས་ལ་དགག་པ་ཡོད་པས། དེ་རྣམས་རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་བཞེད་པ་ཆ་ཚང་མ་གོ་བར་དགག་པ་བརྒྱབ་སྟེ་ཕྱོགས་སྔའི་ནམ་མ་ལངས་པར་དགག་པའི་ཉི་མ་ཤར། ཞེས་པའི་དཔེ་ལྟར་སོང་བར་མངོན། དཔེར་ན་སློབ་དཔོན་ལེགས་ལྡན་འབྱེད་པཎྜི་ཏ་མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཡིན་ནའང་། ཧང་རྒྱག་ཕྲན་བུ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་རེད།

དེ་སྔོན་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་སློབ་གཉེར་གནང་མཁན་གཞི་ཆེན་དབོན་སྤྲུལ་གྱི་བླ་མའི་གསུང་འབུམ་ནས་པོ་ཏི་གཅིག་ཙམ་ཞིག་ངོས་ལ་སོན་པ་དེ་ལྟ་བུ་བསྟན་པ་ཡོངས་རྫོགས་ལ་དད་པ་སྐྱེ་བ་དང་། བསྟན་པ་ཡོངས་རྫོགས་ཀྱི་གནད་ཤེས་པར་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་འདུག

བོད་གངས་ཅན་གྱི་ལྗོངས་སུ་དེ་སྔའི་ལོ་རྒྱུས་ནང་། ཆོས་བརྒྱུད་རིས་མེད་ལ་ཐུགས་སྣང་མཛད་པའི་ཕྱག་སྲོལ་ཞིག་དང་། རང་ལུགས་སོ་སོའི་རང་གཞུང་རྐྱང་པ་མ་གཏོགས། གཞན་ལ་འབྲེལ་བ་མི་གནང་བའི་ཕྱག་སྲོལ་བཅས་རིགས་གཉིས་ཙམ་ཆོས་བརྒྱུད་ཚང་མའི་ནང་ལ་ཡོད་ཅིང་། རིས་མེད་ཀྱི་ཕྱག་སྲོལ་དེ་ནི་དེང་སྐབས་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་དང་འཚམས་ལ། དགོས་མཁོ་ཆེ་བར་མཐོང་། དེ་སྔ་བོད་དུ་མཇལ་བའི་ཕྱག་དཔེའི་ནང་དུ་རྙིང་མ། ས་སྐྱ། བཀའ་བརྒྱུད། དགེ་ལུགས་སོགས་ཀྱི་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་མཁས་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། བསྟན་པ་རིས་མེད་ལ་ཉམས་བཞེས་གནང་མཁན་མང་པོ་བྱུང་བར་གསལ་ཞིང་། དུས་ཕྱིས་སུའང་ཨ་མདོ་འཇམ་རོལ་ཞུ་བའི་དགེ་ལུགས་པའི་བླ་མ་རྫོགས་ཆེན་སྐོར་ལ་ཧ་ཅང་མཁས་པོ་དང་། དེའི་སློབ་མ་སྙན་དགོན་གསུང་རབ་སྤྲུལ་སྐུ་དང་། དེ་བཞིན་བྲག་དཀར་སྤྲུལ་སྐུ་སོགས་བྱུང་མོད། དགོངས་པ་གཅིག་ཏུ་ཡོད་ལུགས་རྩལ་དུ་བཏོན་ནས་གསུང་མཁན་ནི། སྙན་དགོན་གསུང་རབ་རེད། དེ་ལྟར་སྔོན་གྱི་རིས་སུ་མ་ཆད་པའི་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་དེ་དག་ལ་ངོ་མཚར་སྐྱེ་བ་དང་། དད་པ་ཐོབ་པར་བྱས་ཏེ་རྗེས་སུ་སློབ་དགོས།

དེ་ལྟར་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་འདི་ནི་ལྟ་སྒོམ་སྤྱོད་གསུམ་གང་གི་ཆ་ནས་དཔལ་ནཱ་ལནྡཱའི་ཆོས་བརྒྱུད་གཙང་མ་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་གནང་སྟེ་ཐུབ་པ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དགོངས་པ་རྨ་མེད་པ་བཤད་སྒྲུབ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དར་ཞིང་རྒྱས་པར་མཛད་པ་ཞིག་ཡིན་ནའང་། སྐབས་རེ་ནུབ་ཕྱོགས་ཞིབ་འཇུག་པ་ལ་ལས། བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་ལ་“བླ་མའི་རིང་ལུགས་” (Lamaism) ཞེས་པའི་མིང་གསར་པ་བཏགས་པ་དང་། བོན་ལུགས་དང་འདྲེས་པར་བཤད་པ་དང༌། ཧིན་དྷུ་དང་འདྲེས་ཚུལ་གྱི་ཟེར་སྒྲོས་རྒྱུ་མཚན་ལྟར་སྣང་ཐོར་རེ་བ་ལ་བརྟེན་ནས། ཐབས་ལ་མཁས་པའི་སྟོན་པ་དང་། བླ་མ་གོང་མ་དག་གིས་གདུལ་བྱ་འདུལ་བའི་ཡན་ལག་ཏུ་ལེགས་ཆ་བཞེས་པའི་རིགས་དང་། དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་ཉེར་མཁོར་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་ཐུན་མོང་བའི་རྣམ་གཞག་གིས་ཟུར་རྒྱན་མཛད་པ་ཇི་བཞིན་མ་རྟོགས་པར། དེ་རྣམས་ནང་པའི་ཆོས་ལས་ལོགས་སུ་བཀར་བའི་ཁྱད་པར་འབྱེད་ཆོས་ཤིག་ཏུ་བརྩིས་ཏེ་ངོ་སྤྲོད་བྱེད་པ་ནི། རང་རེས་ལྟ་སྒོམ་སྤྱོད་གསུམ་དྲི་མ་མེད་པས་དཔལ་ནཱ་ལནྡཱའི་མཁས་པའི་བཞེད་རྒྱུན་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་ཇི་ལྟར་བྱེད་པའི་ངང་ཚུལ་གཏིང་ཟབ་འདི་བཞིན་ཆ་ཙམ་མ་རྟོགས་པར། བྱུང་རྒྱལ་དུ་བསྒྲགས་པའི་བཤད་ཡམ་ཡིན་པ་ཤེས་དགོས།

༤ བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་བོད་ནས་རྒྱ་སོག་གི་ཡུལ་ཁག་ཏུ་དར་ཁྱབ་བྱུང་ཚུལ།

སྔ་དུས་སོག་ཡུལ་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་དུ་གྲགས་པའི་ངོས་འཛིན་བྱ་སྲོལ་དེ་བཞིན་དེང་སྐབས་གསལ་ཁ་ཕལ་ཆེར་མེད་པ་ལྟར་གྱུར་ནའང་། དེ་སྔོན་བོད་པས་སྟོད་ཧོར་དང་། སོག་སྐད་དུ། ཡི་ཁེ་མོན་གོལ་ཞེས་འབོད་པའི་ཧོར་སོག་ཡུལ་གྲུ་རྣམས་ནི་སྟོད་ཧོར་དང་། ཨོས་རོད་ཚོ་བཞི། ཁལ་ཁ་སྡེ་བདུན། བྷ་ཊ་ཧོར། ཨུ་རུང་ཁས་སོགས་ནི་བར་སོག རྦར་ག་དང་། སྦུར་ཡད་ཐི། སོ་ལོན། ཆ་ཧར་ཚོ་ཆེན་ཞེ་དགུ་རྣམས་ནི་སྨད་སོག་ཏུ་བརྩི་ན། ཡིག་ཆ་ཁག་དང་མཐུན་ཤས་ཆེ་བར་བཤད།13

སྤྱིར་བཏང་ཧོར་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་སྐབས་མི་འདྲ་བའི་ནང་གོ་བ་ལེན་སྟངས་ཅི་རིགས་བྱུང་སྟེ། སོག་པོ་དང་། བོད་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་འབྲོག་པ། གྲུ་གུའི་རྒྱལ་ཕྲན་བཅས་ལ་ཧོར་གྱི་ཐ་སྙད་འཇུག་པར་སྣང་ཡང་། སྐབས་འདིར་ཧོར་སོག་གཉིས་གཅིག་ཏུ་གོ་དགོས་པའི་ལུགས་སུ་བྱེད་པ་ཡིན།

སོག་པོའི་རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་ཐོག་མ་ནི། བོད་རྒྱལ་བརྒྱད་པ་གྲི་གུམ་བཙན་པོའི་(བརྒྱ་ཕྲག་གཉིས་པ་)སྲས་ཐ་ཆུང་ཉ་ཁྲི་ཀོང་པོ་ནས། སོག་ཡུལ་དུ་ཕེབས་པས། པེ་ཏའམ། པེ་གལ་ཞེས་པའི་ཡུལ་སྡེས་རྗེ་བོར་བཀུར་ཏེ། ཁོང་གི་མཚན་བོར་ཏ་ཆེ་ནོ་ཞེས་འབོད་པར་བྱུང་བ་དེ་ཡིན་པར་འདོད། དེ་ནས་བརྩིས་པའི་སྲས་བརྒྱུད་མི་ཐོག་ཉེར་དྲུག་པ་ནི། རྒྱལ་པོ་ཇིང་གེར་སི་ཧན་(༡༡༦༢ ་་་ ༡༢༢༧) ཞེས་པའི་གྲགས་ཅན། ཧོར་ཡུལ་སྤྱིའི་རྒྱལ་པོ་དངོས་ཀྱི་ཐོག་མ་དེ་བྱུང་།

སོག་ཡུལ་དེར་བསྟན་པ་སྔ་དར་དང་། བར་དར། ཕྱི་དར་གསུམ་དུ་བརྩི་སྲོལ་བྱུང་བའི། སྔ་དར་དུས་སུ་འཕགས་ཡུལ་ནས་ཆོས་ཀྱི་ཐོག་མ་མདོ་སྡེ་གསེར་འོད་དམ་པ་བྱོན་པ་ནས་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གི་ཆོས་དར་བས། མི་ཁྱིམ་ཕལ་མོ་ཆེར་གསེར་འོད་ཀྱི་གླེགས་བམ་རེ་རྟེན་སྐལ་དུ་ཉར་རྒྱུ་ཡོད་ན། དོན་གཉིས་འགྲུབ་པར་རྒན་རབས་རྣམས་ཀྱིས་གླེང་བ་བཞིན་དུ། ད་ལྟའང་མང་ཚོགས་ཁྲོད་དུ་རྩ་ཆེར་བརྩི་སྲོལ་ཡོད་མུས་ལྟར་དང་། བསྟན་པ་བར་དར་ནི། རྒྱལ་པོ་ཇིང་གེར་སི་ཧན་ནས། ས་སྐྱ་པའི་བླ་མ་དང་དངོས་སུ་མ་མཇལ་ནའང་། མཆོད་ཡོན་མཛད་པས། སྤྱིར་སོག་ཡུལ་ལ་རྒྱལ་བསྟན་སྔོན་ནས་དར་མོད། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ལུང་དང་རྟོགས་པའི་བསྟན་པ་ཆེས་ཆེར་འཕེལ་བ་ནི། དུས་དེ་ནས་འགོ་ཚུགས། བསྟན་པ་ཕྱི་དར་ནི་འོག་ཏུ་གསལ།

༡༢༠༦ ཇིང་གེར་སི་ཧན་རང་ལོ་ཞེ་ལྔའི་སྐབས། སོག་དམག་བོད་དུ་དྲངས་ཀྱང་དྲག་པོས་གཏོར་བཅོམ་བྱ་ཐལ་མ་བྱུང་ཞིང་། དེ་སྐབས་ཇིང་གེར་སི་ཧན་གྱི་དཔུང་གིས་འཛམ་གླིང་ཡུལ་གྲུ་དུ་མར་དབང་བསྒྱུར་བྱེད་བཞིན་པའི་དུས་ཡིན་པ་དང་། བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་འཐོར་ཞིག་ཏུ་སོང་ནས་སིལ་བུར་གནས་ཏེ་མི་ལོ་བཞི་བརྒྱ་སྐོར་སོང་གཤིས། བོད་དམག་གི་སྟོབས་ཤུགས་ཆེན་པོ་སྔར་ཡོད་ཉམས་ཏེ་སོག་པོའི་བཙན་འཛུལ་ལ་རྒོལ་བའི་ནུས་སྟོབས་མེད་པས། ས་གནས་ཁག་གི་སྡེ་དཔོན་གཅིག་རྗེས་གཉིས་མཐུད་ཀྱིས་སོག་པོར་མགོ་བཏགས་ཤིང་། མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་དང་། དབུས་གཙང་རུ་བཞི། མདོ་ཁམས་སྒང་དྲུག་བཅས་པ་ཕུལ། ཇིང་གེར་སི་ཧན་གྱི་སྐུ་ཚ་གོ་དན་ཧན་གྱིས་ ༡༢༣༤ ནས་རྒྱལ་སྲིད་བཟུང་སྟེ། ༡༢༣༩ ལོ་ནས། དུས་བབས་ཀྱི་འགྱུར་འགྲོས་དེ་ལ་བསྟུན་ཏེ་ས་སྐྱ་པ་དང་། ལྷ་སྡེ་གཞུང་པ་བཅས་ཀྱིས་གོ་དན་ཧན་དང་། འབྲི་གུང་པ་དང་། གཙང་མགུར་མོ་བས། མོང་གོལ་ཧན། ཚལ་པས་སེ་ཆེན་ཧན། ཕག་གྲུ། གཡའ་བཟང་། ཐང་པོ་ཆེ་བ་བཅས་ཀྱིས་ཧུ་ལའི་ཧུ། སྟག་ལུང་པས་ཨ་རི་བོ་ག་བཅས་ཧོར་རྒྱལ་པོ་སོ་སོར་མགོ་བཏགས་པས། དམག་སྲིད་ཐོག་ནས་བལྟས་ན། བོད་དེ་ཕྱི་ལོ་ ༡༢༠༩ ཙམ་ནས་སོག་པོའི་དབང་འོག་ཏུ་ཤོར་ཡང་། སོག་པོས་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་ལ་བརྩི་བཀུར་དང་། བོད་ཀྱི་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་བླ་མར་བསྟེན་བཞིན་ཡོད་པས། བོད་མི་རང་ཉིད་ནས་ཚད་རིམ་ངེས་ཅན་གྱི་རང་སྐྱོང་རང་བདག་གིས་གནས་ཐུབ་པ་བྱུང་བར་མ་ཟད། ཕྱི་ལོ་ ༡༢༦༠ ལོར་སོག་པོས་ས་སྐྱར་སྲིད་དབང་ཕུལ་བ་ནས་བཟུང་ས་སྐྱའི་སྲིད་དབང་ལ་སོག་པོའི་དབང་བྱུས་གང་ཡང་མེད་ལ། སོག་པོའི་ཡི་གེའང་ས་པཎ་དང་། ཆོས་རྒྱལ་འཕགས་པས་གསར་གཏོད་རིམ་གནང་སོགས་ལ་བརྟེན། ཆོས་ཕྱོགས་ནས་བལྟས་ན་བོད་པས་སོག་པོ་དབང་དུ་བསྡུས་ཚུལ་བརྗོད་ཆོག་ངེས་ཡིན།

དེ་ཡང་གོ་དན་ཧན་གྱིས་ ༡༢༤༤ ལོར། ས་སྐྱ་པཎྜི་ཏ་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན་(༡༡༨༢ ་་་ ༡༢༥༡)དང་། སྐུ་ཚ་འགྲོ་མགོན་ཆོས་རྒྱལ་འཕགས་པ་(༡༢༣༥ ་་་༡༢༨༠) སོགས་བོད་ནས་སོག་ཡུལ་དུ་གདན་དྲངས་ཤིང་། ཆོས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་པ་དང་། ཧོར་ཡིག་གསར་བཟོ་གནང་། བསྟན་འགྲོའི་དོན་ཆེན་ལོ་བདུན་མཛད།

དེ་རྗེས་རྒྱལ་པོ་ཧུ་པི་ལའི་ཧན་ནས། ས་སྐྱའི་འགྲོ་མགོན་ཆོས་རྒྱལ་འཕགས་པ་(༡༢༦༨)བོད་ནས་སོག་ཡུལ་དུ་གདན་དྲངས། རྒྱལ་པོ་སོགས་སྐལ་ལྡན་ཉེར་ལྔ་ལ། དགྱེས་རྡོར་གྱི་དབང་མོ་ཆེ་ལན་གསུམ་བསྐུར་བས། ༡༢༥༤ ལོར་དབང་ཡོན་དང་པོར་བོད་ཁྲི་སྐོར་བཅུ་གསུམ་དང་། ༡༢༦༠ ལོར་བར་པར་ཆོལ་ཁ་གསུམ། ༡༢༧༠ ལོར་ མཐའ་མར་ཤེལ་དམ་གླིང་དྲུག་མ་དང་། རྒྱའི་མི་ཡུར་ཆེན་མོ་ཕུལ། རྒྱལ་པོས་ཞུས་ངོར་སོག་ཡིག་འཁོར་མ་གྲུ་བཞི་བཟོས་ཤིང་། འཆད་ཉན་སྒོམ་སྒྲུབ་སོགས་བྱེད་པའི་སྲོལ་བཙུགས་པ་སོགས་བསྟན་འགྲོའི་དོན་རྒྱ་ཆེན་པོ་གནང་། ས་སྐྱའི་བླ་ཆེན་རིམ་བྱོན་༸གོང་མའི་དབུ་བླར་བཀུར་ནས། གུ་ཤྲཱིའི་གོ་གནས་བཟུང་བ་བཅུ་བྱུང་། ས་སྐྱ་པས་ ༡༢༦༠ ་་་ ༡༣༥༣ བར་བོད་ཡོངས་རྫོགས་ལ་དབང་བསྒྱུར།

༡༢༥༤ ལོར། རྒྱལ་པོ་མོང་གོལ་ཧན་གྱིས། ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་གཉིས་པ་པཀྵི་ (༡༢༠༤ ་་་༡༢༨༣) བོད་ནས་སོག་ཡུལ་དུ་གདན་དྲངས། ལོ་ལྔའི་རིང་མཆོད་གནས་མཛད།

༡༣༣༢ ལོར། ཡོན་རྒྱལ་༸གོང་མ་ཐུག་ཐེའི་མུར་འཇའ་ཡཱ་དང་། ༡༣༣༦ ལོར་༸གོང་མ་དགུ་པ་ཐོ་ཀན་ཐེའི་མུར་ནས། ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་གསུམ་པ་རང་བྱུང་རྡོ་རྗེ་ (༡༢༨༤ ་་་ ༡༣༣༩) བོད་ནས་རྒྱ་ནག་པེ་ཅིན་དུ་སྔ་རྗེས་གདན་དྲངས།

༡༣༥༨ ལོར། ཡོན་རྒྱལ་དགུ་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས། ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་པ་རོལ་པའི་རྡོ་རྗེ་(༡༣༤༠ ་་་ ༡༣༨༣) བོད་ནས་རྒྱ་ནག་པེ་ཅིན་དུ་གདན་དྲངས།

བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་རྒྱ་ནག་ཏུ་དར་བའི་ཚུལ་ལ། ༡༤༠༧ མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་༸གོང་མ་ཁྲི་རབས་གསུམ་པ་ཡུང་ལོས། ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ (༡༣༨༤ ་་་༡༤༡༥) བོད་ནས་རྒྱ་ནག་ནན་ཅིན་དུ་གདན་དྲངས། དེ་ལྟར་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་བཞིས་བསྟན་དོན་རྒྱ་ཆེར་གནང་ཞིང་། བཀུར་གཟོས་ཆེན་པོ་ཐོབ།

གཞན་ཡང་བཀའ་གདམས་གོང་མའི་བླ་མ་ཅི་རིགས་ནས་ཀྱང་ཆོས་སྤེལ་བའི་མཛད་འཕྲིན་དེ་རྣམས་རྒྱ་སོག་གི་ཡུལ་དུ་བསྟན་པ་བར་དར་གྱི་ཁོངས་སུ་བརྩི་བ་ཡིན།

བསྟན་པ་ཕྱི་དར་ནི། རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་(༡༣༥༧ ་་་ ༡༤༡༩) མདོ་སྔགས་ཀྱི་བསྟན་པ་འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་དང་། ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་གྱི་ཕྱག་ལེན་རྣམས་དར་བ་ལ་བརྟེན་ནས། མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་༸གོང་མ་ཁྲི་ཐོག་གསུམ་པ་ཡུང་ལོས་ (༡༣༦༠ ་་་ ༡༤༢༤) རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་སྙན་པ་གསན་ཏེ་གདན་དྲངས་པ་ན། རྗེ་ཉིད་མ་བྱོན་པར་སྐུ་ཚབ་ཏུ་བྱམས་ཆེན་ཆོས་རྗེ་ཤཱཀྱ་ཡེ་ཤེས་ (༡༣༥༤ ་་་ ༡༤༣༥) བོད་ནས་རྒྱ་ནག་ཏུ་སྔ་རྗེས་མངགས་པར་མཛད་པས། ༡༤༡༤ ལོར། ནན་ཅིན་དང་། ༡༤༢༩ ལོར། པེ་ཅིན་དུ་གདན་དྲངས་ཏེ་བཀུར་གཟོས་ཆེན་པོ་ཞུས། རྒྱ་ནག་གི་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོར་གཙུག་ལག་ཁང་རྟེན་དང་བརྟེན་པ་གསར་བཞེངས་དང་། རྙིང་པ་ཉམས་གསོ་གནང་ཞིང་། འདུས་སྡེ་འཛུགས་པར་མཛད། ཁོང་གི་སློབ་བརྒྱུད་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་རྒྱལ་པོའི་དབུ་བླ་གནང་བས། རྒྱ་ནག་ཏུ་དགེ་ལྡན་པའི་བསྟན་པ་ཁྱབ་གདལ་ཆེན་པོ་བྱུང་།

ལྷག་པར་སོག་པོའི་ཆ་ཧར་རྒྱལ་པོའམ། ཇིང་གེར་སི་ཧན་གྱི་གདུང་རབས་བཅུ་བདུན་པ། ཨལ་ཐན་ཧན་ནས། ༡༥༧༧ ལོར། ༸རྒྱལ་མཆོག་སྐུ་ཕྲེང་གསུམ་པ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོར་ (༡༥༤༣ ་་་ ༡༥༨༨) གདན་ཞུ་རིམ་པ་ཕུལ་བ་ལྟར། བོད་ནས་སོག་ཡུལ་དུ་ཕེབས་ཏེ་ཆོས་འཁོར་རྒྱ་ཆེར་བསྐོར་ཞིང་། དམར་མཆོད་ཕུལ་བའི་སྲོལ་ངན་རྒྱུན་བཅད་མཛད། མཆོད་ཡོན་འདི་གཉིས་ཀྱི་བཀའ་དྲིན་ལས་རྒྱ་བོད་ཧོར་སོག་སྤྱི་དང་། ལྷག་པར་སོག་པོ་རྣམས་ལ་དགེ་བར་སྤྱོད་པའི་ཁྲིམས་ནན་པོ་བཅས་ཤིང་། བོད་ཡུལ་དབུས་གཙང་དུ་ཇི་ལྟར་ཡོད་པའི་སྲོལ་ལྟར་བྱ་དགོས་པའི་ཁྲིམས་བསྒྲགས། ༸གོང་མ་ཨལ་ཐན་ཧན་འདིས་༸རྒྱལ་དབང་མཆོག་ལ་“ཏཱ་ལའི་བླ་མ་བཛྲ་དྷཱ་ར་”ཞེས་པའི་མཚན་གསོལ་དང་། ༸རྒྱལ་དབང་མཆོག་ནས་༸གོང་མར་“ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ལྷ་ཡི་ཚངས་པ་”ཞེས་པའི་མཚན་གསོལ་མཛད་རེས་གནང་།

༸གོང་མ་ཨལ་ཐན་ཧན་གྱི་སྲས་དཱུ་གུ་རུང་རྒྱལ་སར་འཁོད་ནས་ཡབ་ཀྱི་ཞལ་ཆེམས་ལྟར། ༸རྒྱལ་དབང་མཆོག་དེ་སླར་ཡང་གདན་དྲངས་ཏེ། ༡༥༨༤ བོད་ནས་སོག་ཡུལ་དུ་བསྐྱར་ཕེབས་གནང་བར་བཀུར་གཟོས་སྔར་ལས་ཆེ་བ་ཞུས་ཤིང་། སོག་པོའི་ནང་འཁྲུག་འདུམ་འགྲིག་མཛད་པས་ཀུན་ཀྱང་བདེ་བར་འཁོད། འདོད་ཆོས་དུ་མ་བསྩལ་བ་དང་། རབ་བྱུང་སྟོང་ཕྲག་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་པ་སོགས་གཞན་དོན་རྒྱ་ཆེར་བསྐྱངས་ཏེ། སོག་ཡུལ་དུ་སྐུ་གཤེགས།

༸རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་པ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ་ (༡༥༨༩ ་་་ ༡༦༡༦) ནི། ཨལ་ཐན་ཧན་གྱི་རིགས་བརྒྱུད། ༸གོང་མ་དཱུ་གུ་རུང་རྒྱལ་པོ་དེ་ཉིད་ཀྱི་སྲས་ཆེ་བ། སཱུ་མིར་ཏའི་ཆིང་ཧོང་ཐའི་ཅིའི་སྲས་སུ་འཁྲུངས། དགུང་ལོ་བཅུ་བཞི་བར་དུ་ཧོར་སོག་གི་བསྟན་འགྲོའི་དོན་དུ་བཞུགས་ནས་བོད་དུ་ཕེབས། ༸རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་དེ་གཉིས་ཀྱི་བཀའ་དྲིན་ལས་སོག་པོའི་༸གོང་མ་རྣམས་དང་། རྒྱལ་བརྒྱུད། ཧལ་ཧ་དང་། ཚོ་ཆེན་ཞེ་དགུར་གནས་པའི་དཔོན་རིགས་མི་མང་དང་བཅས་པས་དགེ་ལྡན་བསྟན་ལ་ལྷག་པར་གུས་མཆོད་མཛད་པས་མཚོན། སོག་པོར་མཆོད་ཡོན་གྱི་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཏུ་གྱུར།

༸རྒྱལ་བ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོའི་དངོས་སློབ་མཁར་སྔོན་གྱི་པཎྜི་ཏ་ཞེ་རེ་གེ་ཐུ་གུ་ཤྲཱི་ཆོས་རྗེ་དང་། དེ་རྗེས་ཆ་ཧར་ལེགས་ལྡན་ཧོ་ཐོག་ཐུའི་དུས་ནས། བཀའ་འགྱུར་གྱིས་མཚོན་པའི་ཕྱག་དཔེ་མང་པོ་སོག་སྐད་དུ་བསྒྱུར་འགོ་ཚུགས།

ཧོར་བྱང་ཕྱོགས་ཨོ་རོད་ཀྱི་ཡུལ་ནས། གུ་ཤྲཱི་ཧན་བསྟན་འཛིན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་(༡༥༨༢ ་་་ ༡༦༥༤)བྱ་བ་བྱུང་སྐབས། སོག་པོ་ཆ་ཧར་ཆོག་ཐུ་ཞེས་པ་རྒྱལ་བསྟན་ལ་ཤིན་ཏུ་སྡང་བ་དེས་མཚོ་སྔོན་དབང་བསྒྱུར་བྱས་ཤིང་། བར་ཁམས་སུ་བེ་རི་རྒྱལ་པོ་དོན་ཡོད་རྒྱལ་ཅེས་པ་བོན་པོའི་རྗེས་འཇུག་ཡིན་པ་དེས། མདོ་ཁམས་ཀྱི་ཆ་སུམ་གཉིས་ཙམ་བཟུང་ནས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ལ་སྡང་ཟུག་ཆེན་པོ་བྱས། གཙང་པ་རྒྱལ་པོ་ཕུན་ཚོགས་རྣམ་རྒྱལ་ལམ། སྡེ་སྲིད་གཙང་པས་ཀརྨ་པ་བླ་མཆོད་ཀྱི་གཙོ་བོར་བཟུང་ནས། བོད་དབུས་གཙང་ལ་དབང་བསྒྱུར། ཕྱོགས་དེར་དགེ་ལུགས་པར་གནོད་འཚེ་ཚབས་ཆེན་ཕོག་ཅིང་། ཁོང་གསུམ་མཉམ་འབྲེལ་མནའ་མཐུན་བཙུགས་ཏེ། སོ་སོའི་མངའ་འོག་ཏུ་ཡོད་པའི་ཆོས་ལུགས་གཞན་དག་རྩ་མེད་གཏོང་བའི་དམག་འཁྲུག་ཡང་ཡང་བསླངས་པ་བཅས་ལ་བརྟེན། ༡༦༣༧ ལོ་ནས། གུ་ཤྲཱི་ཧན་གྱིས་དཔུང་དམག་དྲངས་ཏེ་དེ་རྣམས་རིམ་བཞིན་ཚར་བཅད། ས་དགེ་ཀར་འབྲུག་སྟག་ལུང་པ་སོགས་ཀྱི་བླ་དཔོན་བཙོན་དུ་བཅུག་པ་རྣམས་བཏོན། ༡༦༤༢ ལོར་གཙང་པ་རྒྱལ་པོའི་སྲིད་དབང་གཏོར་ནས། སྐུ་དབང་ཡོངས་རྫོགས༸རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ཆེན་པོར་ཕུལ་ཏེ། དགའ་བ་བརྒྱ་དང་ལྡན་པའི་ཕོ་བྲང་སྟེ། གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་དབུ་བརྙེས་པའི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཤུགས་ཆེན་ཞུས། སོག་རིགས་མཆོག་དམན་དུ་མས་༸རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ཆེན་པོ་ལས་ཆོས་ཞུས་ཤིང་། ༸རྒྱལ་དབང་མཆོག་ནས་སོག་ཡུལ་དུ་རྒྱལ་བསྟན་གོང་སྤེལ་ཐོག་ཏུ་ཐུགས་ཁུར་ཆེན་པོ་བཞེས་ཚུལ་སོག་པོའི་ལོ་རྒྱུས་སུ་གསལ་བར་གྲགས།

རྒྱ་ནག་གི་མན་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཁྲི་ཐོག་དང་པོ། མན་ཇུའི་རྒྱལ་ཐོག་གཉིས་པའི་སྲས། ༸གོང་མ་བདེ་སྐྱིད་རྒྱལ་པོ་སྟེ། ཧྲུན་ཊིས་སམ། ཡང་ན། ཤུན་ཊིས་(༡༦༣༨ ་་་༡༦༦༡) ཞེས་བྱ་བས་སོག་པོ་དབང་དུ་བསྡུ་ཆེད། ༸རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་དང་། པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་ཆོས་རྒྱན་གཉིས་རྒྱ་ནག་ཏུ་གདན་དྲངས་པར། ༡༦༥༢ ལོར། ༸ལྔ་པ་ཆེན་པོ་སྐུ་འཁོར་མང་པོ་དང་བཅས་པེ་ཅིན་དུ་ཕེབས་ཏེ། ༸གོང་མས་ཆེད་མངགས་བཞེངས་པའི་ལྷ་ཁང་སེར་པོ་ཕོ་བྲང་དང་བཅས་པ་དེར་བཞུགས། བསྟན་པའི་བདག་པོར་མངའ་གསོལ། བཛྲ་དྷཱ་རའི་ལས་ལུང་ཕུལ། ཆོས་བཀའ་མང་པོ་གནང་བས་བོད་སོག་རྣམས་མན་ཆིང་༸གོང་མར་ཡིད་ཆེས་པར་ཕན་ནུས་བྱུང་སྟེ་དབང་དུ་བསྡུས།

༸གོང་མ་དེའི་སྲས་ཤིང་ཙུ་ (Shengtsu/Shengzu, 1654-1722) ཞེས་པས་འདུས་སྡེ་མང་དུ་བཙུགས། ཁྲི་རིན་པོ་ཆེ་ངག་དབང་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོ་དང་། ལྕང་སྐྱ་ངག་དབང་ཆོས་ལྡན་སོགས་དགེ་ལུགས་པའི་བླ་ཆེན་གདན་དྲངས་ནས་དབུ་བླར་བསྟེན། བཀའ་འགྱུར་ཧོར་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་རྣམས་ལ་ཞུ་དག་གཏན་འབེབས་ཀྱིས་དཔར་དུ་བསྐྲུན།

༸གོང་མ་ཡུང་ཊང་(༡༦༧༨ ་་་༡༧༥༣)རྒྱལ་པོས་ཀྱང་། ལྕང་སྐྱ་རོལ་པའི་རྡོ་རྗེ་དང་། ཁྲི་ཆེན་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་ཉི་མ་སོགས་གདན་དྲངས། མཆོད་ཡོན་དུ་འབྲེལ་བ་གོང་དུ་སྤེལ།

༸གོང་མ་ཆེན་ལུང་ལྷས་སྐྱོང་ (༡༧༡༡ ་་་ ༡༧༩༩) གིས་ཀྱང་གོང་ལྟར་ཐོག ༡༧༤༢ ལོར། བསྟན་འགྱུར་སོག་ཡིག་བསྒྱུར་དུ་བཅུག་སྟེ། ༸གོང་མའི་མཛོད་ནས་དཔར་སྐྲུན་གྱིས་སོག་ཡུལ་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པར་མཛད། རྒྱ་ནག་པེ་ཅིན་དུ་ལྕང་སྐྱ་རོལ་རྡོར་དང་། ཁྲི་ཆེན་གཉིས་ལ། དགེ་ལྡན་བསྟན་པ་བཤད་སྒྲུབ་ཀྱིས་འཛིན་ཅིང་། རིག་གནས་ལྔ་ལ་འཆད་ཉན་བྱ་ཡུལ་དགོན་སྡེ་རྒྱ་ཆེ་གསར་སྐྲུན་གྱིས་གྲྭ་ཚང་འཛུགས་རྒྱུའི་བཀའ་ཕབ་པ་ལྟར། ༡༧༤༤ ལོར། བླ་མ་རྣམ་གཉིས་ནས་དབུ་མཛད་དེ་ཚོགས་ཆེན་འདུ་ཁང་དང་། མཚན་ཉིད། རྒྱུད་པ། སྨན་པ། རིག་གནས་བཅས་ཀྱི་གྲྭ་ཚང་བཞི་རྟེན་དང་བརྟེན་པར་བཅས་པ་རྒྱ་ཆེ་གསར་བཞེངས་ཀྱིས། མཚན་ལ་དགའ་ལྡན་བྱིན་ཆགས་གླིང་ངམ། ཡུང་ཧོ་ཀུང་ཞེས་གྲགས་པ་འདི་ད་ལྟའང་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། ལོ་དེར་སོག་པོ་ཚོ་ཆེན་ཞེ་དགུ་དང་། ཧལ་ཧ་ཚོ་བདུན་གྱིས་གཙོས། གཞན་ཡང་རྒྱ་བོད་ཀྱི་བཙུན་གསར་བློ་རིག་བཟང་བ་ལྔ་བརྒྱ་བསྡུས་ཏེ། མཚན་ཉིད་གྲྭ་ཚང་དུ་སུམ་བརྒྱ་དང་། རྒྱུད་པར་བརྒྱ་ཐམ་པ། སྨན་དང་རིག་གནས་གཉིས་ལ་ལྔ་བཅུ་རེ་བཅས་བཞག དགེ་རྒན་དུ་འོས་པའི་དགེ་བཤེས་བཅོ་བརྒྱད་བོད་ནས་གདན་དྲངས། སྨོན་ལམ་གྱི་རྒྱུན་དང་། དགེ་བཤེས་དམ་འཇོག་གི་སྲོལ་བཙུགས།

༸གོང་མ་ཆེན་ལུང་འདིས་ ༡༧༧༩ ལོར། པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་པ་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས་ (༡༧༣༨ ་་་ ༡༧༨༠) གདན་དྲངས། ༸གོང་མས་ཟབ་ཆོས་མང་པོ་ལྕང་སྐྱ་རོལ་པའི་རྡོ་རྗེས་སོག་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བཞིན་གསན། རྒྱ་ཧོར་མན་ཇུས་མཚོན་པའི་འགྲོ་དོན་རྒྱ་ཆེར་མཛད། རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕེབས་ལམ་ཨ་ལག་ཤ་ནས། ཨོར་ཏོ་སྭོ་ལ་ཕེབས་ཏེ། བསྙེན་རྫོགས་ཀྱི་སྡོམ་པ་བཞི་བརྒྱ་བརྒྱད་ཅུ་གྱ་ལྔ་དང་། ཆ་ཧར་ལ་བསྙེན་རྫོགས་ཀྱི་སྡོམ་པ་བརྒྱ་དང་དྲུག་ཅུ། མཚོ་བདུན་ལ་བསྙེན་རྫོགས་ཀྱི་སྡོམ་པ་སྔ་རྗེས་གསུམ་ལ་བདུན་བརྒྱ་ཉེར་ལྔ་བཅས་གནང་།

ཧལ་ཧ་ཚོ་ཆེན་ང་བདུན་ཁུལ་དུ་དགོན་སྡེ་དུ་མ་བྱུང་བའི་ནང་ནས། དཱ་ཁུལ་རལ་ཞེས་གྲགས་པར་རི་བོ་དགེ་རྒྱས་དགའ་ལྡན་བཤད་སྒྲུབ་གླིང་དུ་རྒྱུན་བཞུགས་དགེ་འདུན་ཉིས་ཁྲི་བདུན་སྟོང་ལྷག་དང་། དེ་མིན་གྲྭ་པ་སྟོང་ཚོ་ཟིན་པའི་དགོན་ཁག་ཉེར་གཅིག བརྒྱ་ཕྲག་བརྒལ་བའི་དགོན་ཁག་སོ་བརྒྱད་བཅས་བྱུང་།

ཚོ་ཆེན་ཞེ་དགུའི་ཁུལ་ལ་དགོན་ཁག་བདུན་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་ཡོད་པར། གྲྭ་གྲངས་སྟོང་ཚོ་བརྒལ་བ་བཅུ་དྲུག་དང་། བརྒྱ་ཕྲག་ཡོད་པའི་དགོན་ཁག་བཅུ་གཉིས།

སྦུར་ཡད་ཐིའི་ཕྱོགས་སུ་དགོན་པ་ཞེ་དགུ་ཡོད་པར། གཉིས་ལ་གྲྭ་གྲངས་སྟོང་ཚོ་ཙམ་དང་། བརྒྱ་ཕྲག་འགའ་ཤས་རེ་ཡོད་པའི་དགོན་ཁག་ཉེར་བཞི་བྱུང་།

རྒྱ་སེར་ཁོངས་ཀྱི་ཁལ་མུག་ཁུལ་ལ། མཚན་ཉིད་དགོན་པ་གཉིས་ལ་གྲྭ་གྲངས་ལྔ་བརྒྱ་རེ་དང་། དེ་མིན་དགོན་ཁག་དྲུག་ཅུ་སྐོར་ཡོད།

ཐོར་གོད་ཁུལ་དུ་མཚན་ཉིད་དང་། ལམ་རིམ། རྒྱུད་པ། སྨན་པ་གྲྭ་ཚང་བཞི་ལ་དགེ་འདུན་ཉིས་ཁྲི་ལྷག་ཡོད་པ་བཅས་ཀྱིས་མཚོན། མདོར་ན་ཕྱི་ནང་གི་ཧོར་གྱི་ཡུལ་གྲུ་དུ་མར་དགོན་པ་ཤིན་ཏུ་མང་པོ་བྱུང་བ་དང་། བོད་ཡུལ་དབུས་གཙང་ཨ་མདོ་བཅས་ནས་བླ་མ་དུ་མ་གདན་དྲངས་པ་རྣམས་ཀྱི་འཕྲིན་ལས་འཕེལ་ཞིང་། སོག་རིགས་རང་ཁོངས་ནས་ཐོན་པའི་སྐྱེས་ཆེན་དུ་མས་ཀྱང་བསྟན་ལ་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཆེས་མང་བ་ཆོས་འབྱུང་ཁག་ཏུ་གསལ།

གོང་དུ་ཇི་སྐད་བཀོད་པ་ལྟར། ༸རྒྱལ་མཆོག་སྐུ་ཕྲེང་གསུམ་པ་དང་། བཞི་པ། ༸ལྔ་པ་ཆེན་པོ་བཅས་ཀྱི་སྐབས། བོད་སོག་གི་འབྲེལ་བ་གཏིང་ཟབ་བྱུང་བར་མ་ཟད། ༸རྒྱལ་མཆོག་དྲུག་པ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་(༡༦༨༣ ་་་༡༧༠༦) སོག་ཡུལ་ཨིག་ཁུ་རེལ་ལ་ཕེབས། བལ་དེན་ལ་ཡུན་རིང་བཞུགས་ཤིང་། སྐུ་ཚེ་སྨད་ཀྱི་རྣམ་ཐར་སྐོར་སོག་པོའི་ལོ་རྒྱུས་ནང་ངོ་མཚར་བ་རྙེད་རྒྱུ་ཡོད་སྐད།

༸རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པ་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོ་(༡༧༥༨ ་་་ ༡༨༠༤)མཆོག་གི་སྐུ་ཚ་གཅིག་ནི། ཧལ་ཧ་རྗེ་བཙུན་དམ་པའི་ཡང་སྲིད་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་པར་ངོས་འཛིན་བྱུང་བས། བོད་སོག་གི་འབྲེལ་བ་ད་དུང་གཏིང་ཟབ་ཏུ་གྱུར།

༸རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གཅིག་པ་མཁས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོའི་(༡༨༣༨ ་་་ ༡༨༥༥)སྐབས། བོད་ཀྱི་གདན་ས་ཁག་ཏུ་སོག་པོའི་གྲྭ་རྒྱུན་གཏོང་འགོ་ཚུགས་ཏེ། དེ་ནས་བསྟན་པ་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་རླབས་ཆེ་གནང་བའི་སོག་པོའི་མཁས་པ་མང་པོ་བྱུང་།

༸རྒྱལ་མཆོག་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོ་ཐུབ་བསྟན་རྒྱ་མཚོ་ (༡༨༧༦ ་་་ ༡༩༣༣) མཆོག ༡༩༠༤ ལོར། སོག་ཡུལ་ཨི་ཁུ་རེལ་ལ་ཕེབས་ཏེ་ལོ་གསུམ་ཙམ་བཞུགས་རིང་། མི་མང་ལ་གསུང་ཆོས་རྒྱ་ཆེར་གནང་ཞིང་། དགེ་ཚུལ་སློང་གི་བསླབ་སྡོམ་མང་དུ་བསྩལ་བར་མ་ཟད། གཞུང་ཆེན་དཔེ་ཁྲིད་ཀྱང་གནང་བ་དེ་ནི་དབུས་འགྱུར་ཕྱོགས་སུ་མ་གནང་བའི་མཛད་པ་ངོ་མཚར་བ་ཞིག་ཏུ་མངོན།

འདས་པའི་ལོ་བཅུ་ཕྲག་དུ་མའི་རིང་ལ་དམར་པོའི་དབང་བསྒྱུར་འོག་ནས་སོག་ཡུལ་དུ་ཆོས་དད་མི་ཆོག་པ་དང་། དགེ་འདུན་འབུམ་ལྷག་དམར་བསད་བཏང་ཞིང་། དགོན་སྡེ་ཡོངས་རྫོགས་རྩ་མེད་བཟོས་ཀྱང་། ༡༩༧༩ ལོར། ངོས་རང་སོག་ཡུལ་དུ་བསྐྱོད་ཐེངས་དང་པོ་ནས་བཟུང་ད་བར་ཐེངས་བདུན་ངོ་བསྐྱོད་སྐབས་སྔ་རྗེས་དུ་མར་དམར་པོའི་བཙན་ཤུགས་ཀྱིས་མང་ཚོགས་ཀྱི་ཆོས་དད་སྟོར་བཤིག་མ་ཐུབ་པའི་རྟགས་མཚན་གསལ་པོ་མཐོང་ཞིང་། ལྷག་པར་ཕྲུ་གུ་ལོ་ན་ཆུང་བ་མང་པོ་ཞིག་གིས། ཆོས་དད་ཀྱི་ངང་ཚུལ་རང་ཆས་བཅོས་མིན་ཐོག་ནས། ཡིད་ཆེས་དང་། དད་པ་བྱེད་པའི་རྣམ་འགྱུར་དགའ་ཞེན་གྱི་མིག་ཆུ་འདོན་པ་སོགས་ཡང་ཡང་མཐོང་སྐབས། ༸རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་གོང་རིམ་དང་། སོག་པོར་དམིགས་བསལ་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་བྱུང་བ་ལྟར། ངེད་རང་གི་མི་ཐོག་འདིར་ཡང་འབྲེལ་བ་མ་ཉམས་པར་གནས་པ་འདི་རྒྱུན་འཛིན་ཆེད་དུ། ད་ལྟ་རང་རེ་བཙན་བྱོལ་དུ་གནས་པས་རོགས་ཕན་རྒྱ་ཆེ་མི་ཐུབ་ནའང་། གང་ཐུབ་ཅི་ཐུབ་དགོས་ངེས་སྙམ་པ་ཞིག་བྱུང་།

དེ་ནས་ ༡༩༨༡ ལོར། བཙན་བྱོལ་བོད་ཀྱི་ཆོས་རིག་ལས་ཁུངས་དང་། ཕྱི་སོག་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་ས་“ཨུ་ལན་བ་ཐུར་”ལ་ཡོད་པའི་མ་དགོན་དགའ་ལྡན་ཐེག་ཆེན་གླིང་ངམ། ཡོངས་གྲགས་སུ་དགའ་ལྡན་དགོན་པར་འབོད་པ་གཉིས་དབར། སྔར་ཡོད་བོད་སོག་གི་འབྲེལ་ལམ་ཡར་རྒྱས་གཏོང་ཕྱོགས་སྐོར་གྲོས་བསྡུར་བྱ་སྒོ་དོད་དེ། སློབ་གཉེར་བ་དགེ་འདུན་པ་དང་། སློབ་ཕྲུག་གཏོང་ལེན་བྱ་རྒྱུ་གཏན་འབེབས་ཐོག་ནས་འབྲས་སྒོ་མང་ཡེ་བློ་སྤྲུལ་སྐུ་དང་། དགེ་བཤེས་ངག་དབང་ལུང་རྟོགས་གཉིས་སོག་ཡུལ་དུ་ཆེད་རྫོང་བྱས་པ་ནས་བཟུང་། རིམ་བཞིན་དགེ་རྒན་གཞན་ཡང་བཏང་ཞིང་། སོག་པོའི་ཡུལ་ཁག་ནས་སློབ་གཉེར་བ་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོས་བོད་མི་བཙན་བྱོལ་བའི་ཆོས་སྒར་དང་། སློབ་གྲྭ་སོགས་རིག་གཞུང་ལྟེ་གནས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་མང་པོའི་ནང་སློབ་སྦྱོང་བྱས་དང་བྱེད་མུས་ཡིན་ལ༑ དེ་སྔ་བོད་དུ་འབྲས་སྤུངས་དགོན་པར་སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་དུ་ཁང་ཚན་བཅུ་དྲུག་དང་། མི་ཚན་ཉེར་གཉིས་ཡོད་པ་ནས། ཧར་གདོང་ཁང་ཚན་ལ་མི་ཚན་དགུ་ཡོད་པའི་ཁོངས་སུ་ཇུར་ཆེད་མི་ཚན་དང་། ཧོར་མི་ཚན། ཐོར་གོད་མི་ཚན། བཙན་པོ་མི་ཚན་བཅས་བཞི་དང་། བསམ་བློ་ཁང་ཚན་ལ་མི་ཚན་བཅུ་ཡོད་པའི་ཁོངས་སུ། ཧལ་ཧ་མི་ཚན་བཅས་སོག་པོའི་ཡུལ་ཁག་གི་མི་ཚན་ཟུར་གསལ་ཡོད་པ་དེར། ༡༩༥༩ སྐོར་ལ་དགེ་འདུན་ཞལ་གྲངས་དྲུག་ཅུ་རེ་ལྔ་ཙམ་བྱུང་ཞིང་། ད་ལྟ་འཕགས་ཡུལ་འབྲས་སྤུངས་སྒོ་མང་ལ་ཕྱི་སོག་ནས་གྲྭ་གྲངས་སུམ་བརྒྱ་སྐོར་དང་། སྦུར་ཡད་ཐི་ནས་གྲྭ་གྲངས་བདུན་ཅུ། ཁལ་མུག་ནས་གྲྭ་གྲངས་བདུན། ཐུ་བ་ནས་གྲྭ་གྲངས་བཅོ་ལྔ་བཅས་དང་། སེར་བྱེས་ཁོངས་སུ་བོད་ལ་སོག་གྲྭ་དྲུག་ཅུ་སྐོར་དང་། ད་ལྟ་འཕགས་ཡུལ་དུ་བརྒྱ་ཕྲག་ཙམ་ཡོད་མུས་རེད།

བོད་དུ་དེ་སྔ་སོག་པོའི་དགེ་བཤེས་མཁས་པ་གྲགས་ཅན་མང་པོ་བྱུང་བ། དཔེར་ན། འབྲས་སྒོ་མང་ཁོངས་༸རྒྱལ་མཆོག་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་མཚན་ཞབས་ངག་དབང་རྡོ་རྗེའམ། རྡོ་རྗེ་ཡེབ་དང་། བསམ་བློ་དགེ་བཤེས་སྦུར་ཡད་ཐིའི་ཞི་བ་ལྷ། བསམ་བློ་དགེ་བཤེས་ཧལ་ཧ་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས། བསམ་བློ་ཧལ་ཧ་ཏཻ་ལོ་པ་ཧོ་ཐོག་ཐུ་སྐུ་ཕྲེང་སྔ་ཕྱི་གཉིས། ཧར་གདོང་དགེ་བཤེས་ཆོས་གྲགས། སྒོ་མང་མཁན་ཐོག་རེ་དགུ་པ་ཧར་གདོང་དགེ་བཤེས་ངག་དབང་བློ་བཟང་། སྒོ་མང་མཁན་ཐོག་བདུན་ཅུ་པ་བསམ་བློ་དགེ་བཤེས་སྐལ་བཟང་ལེགས་ལྡན། སྒོ་མང་མཁན་ཐོག་དོན་གཉིས་པ་བསམ་བློ་དགེ་བཤེས་ཧལ་ཧ་ངག་དབང་ཉི་མ། འདུལ་བ་མཁན་པོ་སྦུར་ཡད་ཐིའི་དགེ་བཤེས་ཐུབ་བསྟན་ཉི་མ། སེར་བྱེས་མཚན་ཞབས་དགེ་བཤེས་དངོས་གྲུབ་ཚོགས་གཉིས། སེར་བྱེས་མཁན་ཐོག་ཞེ་གཅིག་པ་སོག་པོ་བློ་བཟང་བསྟན་དར། སེར་བྱེས་རྒྱུད་སྨད་བླ་མ་དབུ་མཛད་ཧར་གདོང་དགེ་བཤེས་ཡེ་ཤེས་ལྟ་བུ་རེད།

བོད་སོག་གི་འབྲེལ་བ་གཏིང་ཟབ་ཏུ་གྱུར་པའི་ཤུགས་རྐྱེན་གཞན་ནི། ངོས་ནས་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་བརྒྱུད་འཛིན་སོག་པོའི་བླ་ཆེན་ཧལ་ཧ་རྗེ་བཙུན་དམ་པའི་ཡང་སྲིད་ངོས་འཛིན་གཞུང་འབྲེལ་ཁྲི་འདོན་ཞུས་པ་དང་། སོག་རིགས་མཆོག་དམན་དུ་མ་རྒྱ་གར་དུ་བཀའ་ཆོས་ཞུ་བ་དང་། སློབ་སྦྱོང་ཆེད་དུ་འོང་མུས་ཐོག་ནས། བོད་སོག་འབྲེལ་ལམ་ལ་གདེང་འཇོག་གོང་དུ་འཕེལ་བཞིན་ཡོད་པ་རེད།

དེ་ཡང་གནའ་དུས་སོག་པོའི་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ནི། ཧལ་ཧ་རྗེ་བཙུན་དམ་པ་ཧོ་ཐོག་ཐུ་ཡིན་པས། རྗེ་བཙུན་དམ་པ་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་རང་བྱུང་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེའམ། བློ་བཟང་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་(༡༦༣༥ ་་་ ༡༧༢༣)དང་། སྐུ་ཕྲེང་གཉིས་པ་དེ་གཉིས་ཧལ་ཧར་འཁྲུངས་པ་མ་གཏོགས། དེ་མིན་སྐུ་ཕྲེང་གསུམ་པ་ལི་ཐང་། བཞི་པ་ལྷ་སར་ཡབ་གཞིས་ལྷ་ཀླུར་༸རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པ་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོའི་སྐུ་མཆེད་ཀྱི་སྲས། ལྔ་པ་གཙང་། དྲུག་པ་དང་། བདུན་པ་ལྷ་ས། བརྒྱད་པ་བོད་དབུས། སྐུ་ཕྲེང་དགུ་པ་ལྷ་སར་(༡༩༣༣)འཁྲུངས་པ་བཅས་སྐུ་ཕྲེང་ཕལ་ཆེ་བ་བོད་རིགས་ཡིན་པ་ཙམ་མ་ཟད། ཡང་སྲིད་རྣམས་ཀྱང་༸རྒྱལ་བ་ཡབ་སྲས་གཉིས་དང་། དེ་མིན་༸རྒྱལ་ཚབ་དང་། དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེས་ངོས་འཛིན་གཏན་འབེབས་གནང་སྲོལ་ནར་མར་བྱུང་བས། བོད་སོག་གཉིས་ཀྱི་མཛའ་འབྲེལ་རྨང་གཞིར་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད།

ཕྱིས་ཀྱི་རྗེ་བཙུན་དམ་པ་སྐུ་ཕྲེང་དགུ་པ་འཇམ་དཔལ་རྣམ་གྲོལ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་འཕགས་ཡུལ་དུ་བཙན་བྱོལ་ཕེབས་བཞུགས་གནང་བ་དེ་བར་ལམ་སོག་ཡུལ་ཨུ་རུ་སུ་དམར་པོའི་གཞུང་གིས་དབང་བསྒྱུར་ཐོག་ནས། བླ་སྤྲུལ་ཡང་སྲིད་རྩད་གཅོད་མི་ཆོག་པའི་དམ་བསྒྲགས་ལ་བརྟེན། གཞུང་འབྲེལ་གདན་ཁྲིར་དངོས་སུ་བཀོད་བཞུགས་མ་ཐུབ་ཀྱང་། ༡༩༩༡ ལོར། སྐབས་དེའི་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་ཆོས་དོན་བཀའ་བློན་སྐལ་བཟང་ཡེ་ཤེས་སོག་ཡུལ་དུ་འཚམས་འདྲིར་བསྐྱོད་སྐབས། སོག་པོའི་སྲིད་འཛིན་སོགས་དཔོན་རིགས་དང་། སེར་སྐྱ་མི་མང་ནས། རྗེ་བཙུན་དམ་པའི་ཡང་སྲིད་ཡོངས་གྲགས་སུ་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་ངོས་འཛིན་ཚད་ལྡན་བྱུང་ཡོད་མེད་དང་། ཡང་སྒོས་༸རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེས་ངོས་བཞེས་གནང་ཡོད་མེད་སྐོར་ལ་དྲི་ལན་ཁ་གསལ་དགོས་ལུགས་ནན་བསྐུལ་བྱུང་འདུག་པས། ཆོས་དོན་ལས་ཁུངས་ནས་སྔ་ཕྱིའི་གནས་ལུགས་ཞིབ་རྩད་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་དང་འབྲེལ་བའི་སྙན་ཞུ་བྱུང་དོན། ངོས་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༡ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢༠ ཉིན་རིན་པོ་ཆེ་ཉིད་རྗེ་བཙུན་དམ་པའི་ཡང་སྲིད་ངོ་མར་ཡིག་ཐོག་ནས་ངོས་འཛིན་གཏན་འབེབས་ཐོག་ནས། ཆེན་པོར་འོས་པའི་གཞུང་འབྲེལ་ཁྲི་འདོན་གཟེངས་བསྟོད་སྔར་ལུགས་ལྟར་ཞུས་པ་བཅས་ཀྱིས་སོག་པོ་གཞུང་མང་གཉིས་ཀྱི་འདོད་དོན་འགྲུབ་ཐབས་བྱས་པས། བོད་སོག་གཉིས་དབར་ཆོས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་བཟང་པོ་རྒྱུན་འཛིན་ཐུབ་པའི་ཆ་རྐྱེན་དུ་གྱུར་སོང་།

༢༠༠༦། ༡༢། ༨ ཉིན། ཁལ་མུག་སྤྱི་མཐུན་ཡུལ་གྱི་སྲིད་འཛིན་ཀིར་སྣ་ཨི་ལུམ་ཇེ་ནོབ་མཆོག་དང་། གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་གཙོ། ནང་པའི་དབུ་ཁྲིད་བླ་ཆེན་ཏཻ་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་བཅས་ནས་སྣེ་ཁྲིད་གནང་བའི་གཞུང་མང་གི་ཆེས་མཐོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ཞིག་དང་། རིག་གནས་འཁྲབ་སྟོན་ཚོགས་པ་བཅས་མི་གྲངས་ཉེར་གཉིས་དང་། ཨུ་རུ་སུ་དང་། ཁལ་མུག་གི་གསར་འགོད་ལས་རིགས་པ་མི་གྲངས་ཉེར་བརྒྱད་བཅས། ངོས་ལ་ནོ་སྦེལ་ཞི་བདེའི་གཟེངས་རྟགས་ཐོབ་པའི་དུས་དྲན་ཞིག་དང་སྟབས་བསྟུན། རྡ་རམ་ས་ལར་ཆེད་འཁོད་མཛད་སྒོར་མཉམ་ཞུགས་ཐོག་ནས། བོད་དང་ཁལ་མུག་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་མི་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོ་སོང་ཚུལ་དྲན་གསོ་གནང་ཞིང་། ངོས་རང་ཁལ་མུག་ཏུ་ཐེངས་གསུམ་སླེབས་པས་བསྟན་འགྲོར་དོན་ཕན་བྱུང་ཚུལ་དང་། བར་ལམ་དགོན་ཁག་སུམ་ཅུ་ཙམ་སླར་གསོ་ཟིན་ཚུལ། རྒྱ་གར་ནང་དུའང་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གི་བསྟི་གནས་ཁག་ནང་ཁལ་མུག་གི་སློབ་གཉེར་བ་གང་འཚམས་འཇུག་ཉར་ཡོད་པར་མ་ཟད། བོད་ཀྱི་བླ་སྤྲུལ་དང་། དགེ་བཤེས། རིག་གནས་ཤེས་ལྡན་མི་སྣ་མང་པོ་ཁལ་མུག་ཡུལ་གྲུར་ཆོས་རིག་ཉམས་གསོའི་ཆེད་དུ་མངགས་གཏོང་བྱུང་བར་བཀའ་དྲིན་རྗེས་དྲན་ཡོད་ཚུལ་གསུངས་ཏེ། ཁལ་མུག་ཡུལ་གྱི་གཟེངས་རྟགས་ཆེ་ཤོས་“པདྨ་དཀར་པོ་”ཞེས་པ་ཞིག་ཀྱང་གནང་བྱུང་། ཁོང་རྣམས་ལ་ཆོས་འབྲེལ་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་ཞིང་། འདི་ག་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་བཀའ་ཤག་དང་། གྲོས་ཚོགས་ལྷན་དུ་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་ལམ་དམ་ཟབ་གཏོང་ཕྱོགས་དགོངས་འཆར་བརྗེ་ལེན་གནང་།

༢༠༠༧། ༡༡། ༥ ཉིན། སོག་པོ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གཞུང་མང་གི་ཚོགས་པ་དང་། ཨུ་རུ་སུའི་མནའ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་ཡོད་པའི་ཁལ་མུག་ཡུལ་གྱི་འཛུགས་སྐྲུན་བློན་ཆེན་ནས་དབུ་ཁྲིད་པའི་གཞུང་མང་གི་ཆོས་སྲིད་མི་སྣ་ཉིས་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་དང་། ཐུ་ཝ་ཡུལ་གྱི་སྲིད་འཛིན་ལས་ཁང་གི་འགན་འཛིན་དང་། གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མི་གཅིག་ཆོག་གིས་དབུ་ཁྲིད་པའི་ཆོས་སྲིད་མི་སྣ། སྦུར་ཡད་ཐིའི་ཡུལ་གྱི་སྲིད་འཛིན་སྐུ་ཚབ་དང་། མཁན་པོ་བླ་མ་སོགས་གཞུང་མང་གི་ཆོས་སྲིད་མི་སྣ་བཅས་ཡུལ་ཁག་བཞིའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་དང་། རིག་རྩལ་འཁྲབ་སྟོན་པ་བཅས་མི་གྲངས་བཞི་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་ཐམ་པ་རྡ་རམ་ས་ལར་ཆེད་ཕེབས་བྱུང་བར། ཆོས་འབྲེལ་ཁག་གིས་ཐུགས་བཞེད་བསྐངས་ཤིང་། བརྟན་བཞུགས་བསྟར་འབུལ་རྒྱས་གཤོམ་གནང་བྱུང་། མཛད་སྒོའི་སྐབས་སུ་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ནས་༸རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་བོད་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ཙམ་མིན་པར། ང་ཚོ་སོག་པོ་དང་། ཨུ་རུ་སུ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཁོངས་ཡོད་པའི་ནང་པའི་སྤྱི་མཐུན་ཡུལ་ཁག་ཚང་མའི་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་གཙོ་བོ་ཡིན་ཚུལ་ཆེ་བསྟོད་དང་འབྲེལ། ངོས་རང་ ༡༩༧༤ ལོ་ནས་སོག་པོ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཡུལ་གྲུར་སྔ་རྗེས་ཐེངས་བདུན་སླེབས་པ་དང་། ༡༩༧༩ ལོར། སྦུར་ཡད་ཐིའི་ཡུལ་དུ་བསྐྱོད་ཐེངས་དང་པོ་བཅས་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་བཟང་ཚུལ། ༡༩༩༡། ༩༢ སོ་སོར་ཁལ་མུག་ཏུ་ཐེངས་གཉིས་སླེབས་རྗེས། དགོན་སྡེ་ཉེར་བདུན་གསར་འཛུགས་ཐོག བཤད་སྒྲུབ་འཆད་ཉན་ཚུགས་ཚུལ། ༡༩༩༢ ལོར། ཐུ་ཝ་ཡུལ་དུ་ཐེངས་དང་པོ་སླེབས་རྗེས། དགོན་པ་བཅོ་ལྔ་གསར་འཛུགས་བྱས་པ་བཅས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་བཟང་པོ་ཐེབས་ཚུལ། དེ་མིན་འདི་ནས་མཐུན་འགྱུར་ཕྲན་བུ་ཞུས་རིགས་ལ་ལེགས་སོའི་རྗེས་དྲན་ཐོག ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོའི་འབྲེལ་ལམ་ངོ་སྤྲོད་གནང་ཞིང་། ཡུལ་ཁག་སོ་སོའི་འགྲེམ་སྟོན་དང་། བརྙན་འཕྲིན། འཁྲབ་སྟོན་སོགས་ཀྱི་བརྒྱུད་ནས་རིག་གཞུང་ངོ་སྤྲོད་ཀྱིས། རང་རིགས་དུ་མར་ཡང་སེམས་འགུལ་ཐེབས་པ་བྱུང་སོང་།

༢༠༠༧། ༡༢། ༢༢ ནས། སོག་པོ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ནང་པའི་མ་དགོན་དགའ་ལྡན་ཐེག་ཆེན་བྱིན་ཆགས་གླིང་དང་། ཧལ་ཧ་རྗེ་བཙུན་དམ་པའི་ཆོས་ཚོགས་སོགས་སོག་པོ་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་མངའ་སྡེ་ཉེར་བདུན་ནང་ཡོད་པའི་དགོན་ཁག་ནས། གྲྭ་གྲངས་བརྒྱ་དང་ཉི་ཤུ་དྲག་འདེམས་བྱས་ཏེ། རྡ་རམ་ས་ལར་ཆོས་ཞུར་ཆེད་འབྱོར་བྱུང་ཁར། རྒྱ་གར་དུ་ཡོད་མུས་ཀྱི་སོག་གྲྭའི་ཁོངས་ནས་གྲྭ་གྲངས་ལྔ་བཅུ་དང་། སོག་རིགས་ཁྱིམ་པ་ཕོ་མོ་ཆེད་འབྱོར་ལྔ་བཅུ་བཅས་ལ་འདོད་ཆོས་ཀྱིས་རེ་བ་བསྐངས་པ་བཅས། བོད་སོག་གི་འབྲེལ་ལམ་སྔར་ལས་གཏིང་ཟབ་ཏུ་འགྲོ་བའི་ཆ་རྐྱེན་བཟང་པོར་གྱུར།

༢༠༡༠། ༡༡། ༣༠ ནས་ཨུ་རུ་སུའི་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་གསུམ་དང་། ནང་ཆོས་དབུ་ཁྲིད་ཏཻ་ལོ་པ་རིན་པོ་ཆེ། ཁ་སག་སི་ཐན་ཡུལ་གྱི་དཔལ་འབྱོར་བློན་ཆེན་གཙོས་པའི་ཕྱི་སོག་དང་། དེ་བཞིན་ཁལ་མུག ཐུ་ཝ། བྷུར་ཡད་ཐི་སོགས་ཨུ་རུ་སུའི་ཁོངས་ཀྱི་མི་སྣ་ཆིག་སྟོང་ཉིས་བརྒྱ་སོ་བདུན་རྡ་རམ་ས་ལར་ཆེད་འབྱོར་རྣམས་གཙོ་བོར་གྱུར་པར་ཉིན་ཤས་རིང་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་བཀའ་འཆད་སྤེལ་བྱས་ཤིང་། ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གི་འབྲེལ་ལམ་བརྟན་པའི་ལས་རིམ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ཕན་ཚུན་གཅིག་ཕན་གཅིག་གྲོགས་སུ་འགྲོ་བ་བྱུང་། དེ་ནས་ཕལ་ཆེར་ལོ་ལྟར་སོག་པོ་དང་ཨུ་རུ་སུའི་ནང་པའི་ཆོས་ཞུ་བ་འབྱོར་རིགས་ལ་རྡ་སའམ། དིལླཱི་གང་འོས་སུ་འདོད་ཆོས་འཆད་སྤེལ་བྱེད་མུས།

༥ བོད་བརྒྱུད་ནང་པའི་ཆོས་དང་། རིག་གཞུང་འཇིག་རྟེན་ཁྱོན་འདིའི་གླིང་ཆེན་གཞན་ལ་དར་བ།

བོད་བརྒྱུད་ནང་པའི་ཆོས་དང་། རིག་གཞུང་། གོམས་གཤིས། ས་ཁམས་རིག་པ། ཆབ་སྲིད། དཔལ་འབྱོར་གྱིས་མཚོན་པའི་གནས་སྟངས་ཅི་རིགས་ཤར་གླིང་ཡུལ་ཁག་ཙམ་ནས་མིན་པར་ནུབ་གླིང་ཁག་སོགས་ནས་ཀྱང་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་དགུ་པ་ནས། ༡༩༥༩ བར་བོད་དུ་འགྲུལ་བཞུད་ཀྱིས་ཞིབ་འཇུག་དང་། སློབ་གཉེར་ཐོག་ནས་ཡིག་རིགས་དུ་མར་འགྲེལ་བཤད་དེབ་ཁག་རིམ་པར་ཐོན་པས། བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་གང་ཅི་རིས་མེད་རྒྱ་ཆེའི་མི་སྣར་གསལ་བར་བྱེད་པོ་སྔ་རྗེས་རིམ་པར་བྱུང་བ་ནས་ཁ་ཤས་དཔེར་མཚོན་བཀོད་ན།

ཧང་སྒ་རིའི་མི་རིགས། ཨ་ལེཀ་སན་ཌར་ ཆོས་མ་ (༡༧༨༤ ་་་ ༡༨༤༢) (Alexander Csoma) དང་།

སུའི་ཌན་མི་རིགས། སིཧྦེན་ ཧེ་ཌིན་ (༡༨༦༥ ་་་ ༡༩༥༢) (Sven Hedin)

ཧྥི་རང་སིའི་མི་རིགས། ཨ་ལེཀ་སན་དི་ར་ ཌེ་ཧྦི་ཌི་ ནིལ་ (༡༨༦༨ ་་་ ༡༩༦༩) (Alexandra David-Néel)

ཨ་མེ་རི་ཀའི་མི་རིགས། ཝོལ་ཊར་ ཨེ་ཧྦེན་སི་ ཝེན་ཚི་ (༡༨༧༨ ་་་ ༡༩༦༥) (Walter Evans-Wentz)

ཨི་ཊ་ལིའི་མི་རིགས། རྗུ་སེབ་པེ་ ཐུ་ཆི་ (༡༨༩༤ ་་་ ༡༩༨༤) (Giuseppe Tucci)

ཨོསི་ཊིརིས་ཡའི་མི་རིགས། པིས་ཊར་ ཨའོཧྥུ་ཤི་ནའེ་ཏེར་(༡༨༩༩ ་་་ ༡༨༧༣) (Peter Aufschnaiter)

ཨུ་རུ་སུའི་མི་རིགས། རྗོར་ཇི་ ནི་ཁོ་ལ་སི་ རོས་རི་ཤི (George Nicholas Roerich) (༡༩༠༢ ་་་ ༡༩༦༠)

དབྱིན་ཇིའི་མི་རིགས། ཨེཌི་ཝཌི་ ཁོན་ཟེ་ (༡༩༠༤ ་་་ ༡༩༧༩) (Edward Conze)

ཨོསི་ཊིརིས་ཡའི་མི་རིགས། ཧའེན་རི་ཤི ཧར་ར་ (༡༩༡༢ ་་་ ༢༠༠༦) (Heinrich Harrer) ལ་སོགས་པའི་གྲགས་ཅན་མི་སྣ་མང་པོ་བྱུང་།

༡༩༥༩ རྗེས་སུ། ནང་ཆོས་རང་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་པོའི་མི་རིགས་སྣ་ཚོགས་རྒྱ་བལ་ཁུལ་དུ་སྔ་རྗེས་རིམ་འབྱོར་གྱིས། བོད་ཀྱི་ཆོས་བརྒྱུད་སོ་སོའི་བླ་མ་ཁག་དང་འབྲེལ་ལམ་བྱུང་སྟེ། ཡུལ་གྲུ་དུ་མར་ཆོས་ཚོགས་ཆེ་ཆུང་ཁག་མང་རིམ་ཚུགས་ཀྱིས། དུས་སྐབས་སོ་སོར་ཕྱི་བོད་མི་རིགས་སྣ་ཚོགས་ཁོངས་ནས་ཆོས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་དང་། གཏམ་བཤད་པ་ཆེད་གཉེར་ཐོག གཉུག་མར་གནས་པའི་ཆོས་དགེ་བཅས་ཀྱིས་ནང་ཆོས་འཆད་སྤེལ་དང་། བགྲོ་གླེང་ལ་བརྟེན་ནས། ཐོས་བསམ་སྒོམ་སྒྲུབ་བྱེད་པོ་ཇེ་མང་འགྲོ་མུས་དང་། དོ་སྣང་ལྷག་པར་འཕེལ་གཞི་ངེས་ཅན་འབྱུང་བཞིན་སྣང་།

ལྷག་པར་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་ཡུལ་ཁག་མང་པོའི་མཐོ་རིམ་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་དུ་མར། བོད་རིག་པའི་སྡེ་ཚན་ཁག་ལ་སློབ་གཉེར་བྱེད་པོ་རིམ་པ་བྱུང་སྟེ། ནང་ཆོས་རིག་གཞུང་དང་བཅས་པར་སློབ་བརྩོན་ཉམས་ལེན་བྱེད་པོ་རྒྱ་ཆེ་བྱུང་ཞིང་། ཕྱི་རྒྱལ་མི་རིགས་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ཡང་དུས་ཡུན་གང་འཚམས་བསྡད་དེ། ཆོས་དང་། རིག་གཞུང་ཅི་རིགས་པར་སློབ་བརྩོན་ཐོག་ནས་གནས་ཚད་ངེས་ཅན་སོན་པ་དང་། བོད་སྐད་ལ་བྱང་ཆུབ་པ༑ འགའ་རེ་རབ་བྱུང་ཕོ་མོའི་སྡོམ་པ་བླངས་པ་དང་། གཞུང་ཆེན་སློབ་ཐོན་དགེ་བཤེས་ཕ་མའི་མིང་གནས་ཐོབ་པ། བཤད་གྲྭ་དང་། སྒྲུབ་གྲྭ་འགྲིམས་པ། མཐོ་རིམ་སློབ་ཁང་ཁག་ཏུ་ནང་ཆོས་དང་། བོད་རིག་པའི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོའི་ལས་གནས་བཟུང་བ། བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གི་བསྟི་གནས་ཅི་རིགས་པར་སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་ལས་འགན་བླངས་པ། བོད་ཀྱི་དགོན་པའི་མཁན་པོའི་ལས་གནས་བཟུང་བ་སོགས་བྱུང་ཞིང་། དེ་རྣམས་ནས་ཡིག་འཇོག་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་མང་པོ་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས་དང་། བྱེད་བཞིན་པའི་བརྒྱུད་ནས་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་། རིག་གཞུང་། ལོ་རྒྱུས། ཆབ་སྲིད་སོགས་ལ། འཇིག་རྟེན་ཡོངས་ཁྱབ་ཏུ་དོ་སྣང་འཕེལ་བའི་ཆ་རྐྱེན་ཤུགས་ཆེ་ཐོབ་མུས་སུ་མཆིས་པ་བཅས་ལ་བརྟེན། འདས་པའི་བརྒྱ་ཕྲག་ཉི་ཤུ་པ་ནས་བཟུང་། ལྷག་པར་ད་ལྟ་བརྒྱ་ཕྲག་ཉེར་གཅིག་པ་འདིའི་ནང་དུ། ཚན་རིག་གི་ཤེས་རྩལ་དང་། འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཡར་རྒྱས་ཚད་མཐོར་སོན་ཏེ། འདི་སྣང་གི་འདུ་འཛི་འཁྲུགས་ཆ་ཆེན་པོའི་ནང་དེར། ནང་པའི་ཆོས་ལ་དོ་སྣང་གསར་པ་ཞིག་བྱུང་བར་མ་ཟད། སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ལ་རྗེས་སུ་སློབ་མཁན་གླིང་ཆེན་ལྔ་ཀའི་ཡུལ་གྲུ་ཕལ་མོ་ཆེའི་མི་རིགས་རང་རང་གི་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་། རིག་གཞུང་གི་རྒྱབ་ལྗོངས་མི་འདྲ་བ། གོམས་སྲོལ་མི་འདྲ་བའི་མི་སྣ་གྲངས་ལས་འདས་ཤིང་། ད་དུང་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་པའི་བཟང་ཕྱོགས་ཀྱི་འཕོ་འགྱུར་ཆེན་པོ་འབྱུང་བཞིན་པ་དང་ཆབས་ཅིག བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་བཀའ་སྲོལ་ཡོངས་རྫོགས་དམིགས་བསལ་ཁྱབ་གདལ་ཆེན་པོས་བདེན་པ་བཞི་ལས་བརྩམས་པའི་༸རྒྱལ་བསྟན་གཅིག་གྱུར་འདིའི་སྙིང་པོ། འཇིག་རྟེན་ཁྱོན་འདིའི་སྐད་ཡིག་དུ་མའི་ལམ་ནས་ཇེ་གསལ་དུ་འགྲོ་བཞིན་པ་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ཡིན།

འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིར་སྐད་ཡིག་མི་འདྲ་བ་མང་པོ་ཡོད་པའི་ནང་ནས། དཔེར་ན་ནུབ་ཕྱོགས་སུ། ལ་ཊིན་ (Latin) སྐད་ཡིག་དེ་ཚད་མཐོན་པོར་བརྩི་བ་དང་། ཤར་ཕྱོགས་སུ་སཾསྐྲྀཏའམ། ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་དེ་ཚད་མཐོན་པོར་བརྩི་ཞིང་། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ནི་སྔ་མོ་དབྱིན་ཇིས་ནང་ཆོས་ལ་དོ་སྣང་བྱས་ཏེ་ཕྱག་དཔེ་བསྒྱུར་མཁན་ ༡༩༥༩ ནང་གི་མཁས་པ་ཞིག་གིས་ནང་ཆོས་བོད་སྐད་དང་། རྒྱ་སྐད་ནང་བསྒྱུར་བ་གཉིས་བསྡུར་སྐབས། བོད་སྐད་ནང་བསྒྱུར་བ་དེ་ལེགས་སྦྱར་དང་ཤིན་ཏུ་མཐུན་པོ་ཡོད་ཚུལ་བཤད་པ་དང་། དེང་སང་ནང་ཆོས་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་དཔོན་ཆེ་བ་ (Professor) རྣམས་ཀྱིས། ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ནང་གོ་དཀའ་བ་རྣམས་ཀྱང་བོད་སྐད་ནང་དུ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ནས་གོ་ཐུབ་པར་མ་ཟད། བོད་སྐད་ཀྱི་གོ་བ་དེ་སྐབས་དེའི་ལོ་ཙཱ་བ་དང་ཞུ་ཆེན་མཁས་པ་རྣམས་ཟུང་སྦྲེལ་གྱི་ཐོག་ནས་བསྒྱུར་བས། ལེགས་སྦྱར་གྱི་མིང་གཅིག་དོན་མང་ལ་འཇུག་རིགས་རྣམས་ཀྱི་དོན་དཔྱིས་ཕྱིན་པ་འཁྲུལ་པ་མེད་པ་ཞིག་བསྒྱུར་བ་གསལ་རྟོགས་ཐུབ་ཀྱིན་ཡོད་པར་བཤད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༧ ཙམ་ནས་བཟུང་། ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་བོད་ཀྱི་ཆེས་མཐོའི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་ནས། བོད་རིགས་ཞིབ་འཇུག་པས་རྐང་འཛིན་བྱས་ཏེ། ད་བར་སྔར་གྱི་རྒྱ་གཞུང་ལེགས་སྦྱར་ནས་བོད་སྐད་དུ་ཚུར་བསྒྱུར་བའི་ཕྱག་དཔེ། དེང་སང་ལེགས་སྦྱར་ནང་མ་བཞུགས་པ་བོད་སྐད་ནས་ལེགས་སྦྱར་ཐོག་ཏུ་ཕར་བསྒྱུར་བས། སྔར་གྱི་དཔེ་རྙིང་དང་ཁྱད་མེད་དུ་ཐོན་ཚུལ། རྒྱ་གར་མཁས་པའི་བསྔགས་བརྗོད་ཐོབ་པས། བོད་ཀྱི་སྐད་དུ་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་དང་དོ་མཉམ་པའི་ཚིག་ཕྱུག་ལ། གོ་དོན་གཏིང་ཟབ་འཁྱོལ་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡོད་པ་མཚོན་ནུས་པ་བྱུང་། དེ་བཞིན་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་ཚོས་བརྩམས་པའི་སངས་རྒྱས་པའི་གཞུང་རྣམས་རྒྱ་གར་བ་མཁས་པས་མཛད་པའི་གཞུང་དང་བསྡུར་སྐབས་ཚད་མཉམ་པ་བྱུང་བར་གྲགས་པས། སྤོབས་པ་སྐྱེ་འོས་པར་གྱུར་པ་རེད། འོན་ཀྱང་དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་དང་། ཆབ་སྲིད། དཔལ་འབྱོར་ (Modern Science, Modern Politics, Modern Economics) ཟེར་བ་སོགས་ལ་བོད་སྐད་བེད་སྤྱོད་མ་བྱུང་བས་ཡར་རྒྱས་འགྲོ་མ་ཐུབ་པ་མ་གཏོགས། སྤྱིར་བོད་སྐད་རང་གི་ནུས་པའི་ཐོག་ནས་གོང་གསལ་སློབ་ཚན་ཁག་ལ་འདེང་ངེས་ཀྱི་མིང་ཚིག་བསྐྲུན་ཐུབ་ངེས་ཡིན་པས་དེའི་ཐོག་ནས་བཤད་ནའང་། བོད་མི་རིགས་དེ་སྤོབས་པ་སྐྱེ་འོས་པ་དང་། ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གཏིང་ཟབ་ཐོག་བྱས་རྗེས་བཞག་པའི་མི་རིགས་རླབས་ཆེན་ཡིན་པའི་ར་སྤྲོད་བྱུང་བ་རེད།

བོད་སྐད་ཐོག་ནང་པའི་ལྟ་གྲུབ་སྐོར་སོགས་གཏན་ལ་ཕབ་ནས་ལོ་སྟོང་ཕྲག་ལྷག་སོང་བ་དང་། དེང་སང་དབྱིན་ཇིའི་སྐད་ཀྱིས་མཚོན་པའི་འཇིག་རྟེན་ཤར་ནུབ་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་དུ་མའི་སྐད་ཐོག་ཏུ་བོད་ཀྱི་ནང་པའི་ཆོས་སྐོར་རིམ་བཞིན་བསྒྱུར་འགྲེམས་ཁྱབ་གདལ་འགྲོ་མུས་ཡིན་རུང་། ད་ལྟ་མི་རབས་རེ་ཟུང་ཙམ་ལས་མ་སོང་བས། ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ཞིབ་ཚགས་ཆེན་པོས་ཐོས་བསམ་བགྲོ་གླེང་བྱ་རྒྱུར་མཐར་གཏུགས་ས་བོད་སྐད་མ་གཏོགས་གཏན་ཁེལ་ཐུབ་པའི་སྐད་རིགས་གཞན་པ་མེད་པས། གལ་ཏེ་ཆོས་ལ་དོ་སྣང་ཡོད་ཕྱིན་བོད་སྐད་ལ་བརྩི་མཐོང་བྱ་རྒྱུ་གལ་ཆེ་ངེས་རེད།

༦ བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཤཱཀྱའི་ཆོས་ལུགས་དང་། བོད་ཀྱི་ཕ་ཆོས་བོན་གྱི་བསྟན་པ།14

འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིར་ལོ་སྟོང་ཕྲག་འགའ་ཤས་རིང་ལ་གནས་པའི་ཆོས་ཞེས་པ། དབྱིན་ཇིའི་སྐད་ནང་ “རི་ལིས་རྗིན་” (“Religion”) ཞེས་བརྗོད་པ་མང་པོ་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་སྔ་མོའི་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཚང་མའི་ནང་ཤེས་ཡོན་གྱི་བསྟི་གནས་དང་། གཞི་རྩ་བཟུང་བས། ཤར་ནུབ་ཡུལ་ཁག་སོ་སོའི་རིག་གཞུང་དང་། གོམས་གཤིས་སོགས་ཚང་མ་ས་ཁུལ་དེ་དང་དེ་ལ་དར་ཁྱབ་ཡོད་པའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱིས་རྨང་འཛིན་གཅེས་སྐྱོང་བྱས་པ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འཕེལ་རྒྱས་ཕྱིན་པ་ནི། ཡུལ་ཁག་དུ་མའི་ལོ་རྒྱུས་ཕྱོགས་མཚུངས་ལྟར། བོད་ལའང་ཆོས་བརྒྱུད་ཁག་གིས་རིག་གཞུང་རྐང་འཛིན་བྱས་པར་མཐོང་ཐུབ་པ་ཡིན། དེས་ན་བོད་ལ་གནའ་རབས་ཀྱི་དུས་སུ་འབྱུང་བ་ལྔ་ལ་སོགས་པར་མཆོད་ཅིང་། རིམ་བཞིན་འབྱུང་བའི་ནུས་པ་བཟང་པོ་ཅན་ལ་ལྷ་དང་། ངན་པ་ཅན་ལ་འདྲེ་དང་གནོད་བྱེད་དུ་བརྩིས་ཏེ། ལྷ་མཆོད་འདྲེ་དབྱུང་གི་སྲོལ་རྒྱུན་བཟུང་བའི་གདོད་མའི་ཆོས་ལུགས་ཤིག་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་བ་དང་།

ཕྱི་ལོའི་དུས་རབས་ཀྱི་གོང་ལོ་དྲུག་བརྒྱ་ཡས་མས་ཤིག་ལ། ཞང་ཞུང་[སྟག་གཟིག་]འོལ་མོ་ལུང་རིང་དུ། བོན་གྱི་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཆེ་བྱོན་ཏེ། གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་པ་སྤེལ་ཞིང་། བོན་གྱི་བསྟན་པ་འདི་ལ་ཕྱི་ནང་གསང་གསུམ་གྱི་དབྱེ་བ་བཤད་དེ༑ སྟོན་པ་གཤེན་རབས་ཀྱི་སྔོན་དུ་བོན་སྐུའི་སྟོན་པ་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོས་གྲོལ་ལམ་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་པ་སྤེལ་བ་ལ། གསང་རྒྱུད་དང་། ལོངས་སྐུའི་སྟོན་པ་གཤེན་ལྷ་འོད་དཀར་གྱིས་གསང་སྔགས་ཀྱི་བསྟན་པ་སྤེལ་བ་ལ་སྔ་རྒྱུད། ཕྱིས་སུ་སྤྲུལ་སྐུའི་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཆེས་སྤེལ་བའི་མདོ་ཕྱོགས་ཀྱིས་གཙོས་པའི་བསྟན་པ་ལ་ཕྱི་རྒྱུད་དུ་གྲགས། ཕྱི་རྒྱུད་བོན་གྱི་གཞུང་ལུགས་རྣམས་ནི། ཕྱྭ་གཤེན། སྣང་གཤེན། འཕྲུལ་གཤེན། སྲིད་གཤེན་ཏེ། རྒྱུའི་ཐེག་པ་བཞི་དང་། དགེ་བསྙེན། དྲང་སྲོང་། ཨ་དཀར། ཡེ་གཤེན་ཏེ། འབྲས་བུའི་ཐེག་པ་བཞི། ཁྱད་པར་ཆེན་པོའི་ཐེག་པ་གཅིག་དང་བཅས། ཐེག་པ་རིམ་དགུའམ། སྒོ་བཞི། མཛོད་ལྔའི་ཁོངས་སུ་བསྡུས་ཤིང་། དེ་ཡང་ལྷ་བོན་སྒོ་བཞིའི་ཁོངས་སུ། མོ་དང་། པྲ། གཏོ་བཅོས། རྩིས། སྨན་དཔྱད་སོགས་འདུས་ལ། འདུལ་བ། མདོ། གསང་སྔགས་རྣམས་མཛོད་ལྔའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས།

བོན་ལའང་བསྟན་པ་སྔ་དར། བར་དར། ཕྱི་དར་གསུམ་དང་། དེ་ལའང་བོན་གསར་མ་དང་། རྙིང་མ་ཟེར་བའི་བཤད་ཚུལ་ཡོད་ལ། གསང་སྔགས་རྙིང་མའི་རྫོགས་ཆེན་གྱི་ལྟ་བ་བོན་རྙིང་མའི་ལྟ་བ་ཡིན་ཚུལ་ཡང་བཤད་པར་སྣང་ཞིང་། དེ་མིན་བོན་དཀར་ནག་ཁྲ་གསུམ་ཟེར་བ་དང་། བརྡོལ་བོན། འཁྱར་བོན། བསྒྱུར་བོན་གསུམ་ཟེར་བ་རྣམས་ནི། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་པ་འགའ་རེས། བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་འཆད་སྐབས་བཀོད་ཀྱང་། དེ་རྣམས་བོན་གྱིས་ཁས་མི་ལེན་པར་འདོད།

དེ་ལྟ་བུའི་བོན་གྱི་བསྟན་པ་དར་ཡུལ་ཞང་ཞུང་ནི། བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་དུས་རབས་མ་བྱུང་གོང་ལ། རྒྱལ་ཕྲན་བཅུ་གཉིས་དང་། སིལ་མ་བཞི་བཅུ་ཡོད་པར་བཤད་པའི་ནང་གི་རྒྱལ་ཕྲན་ཞིག་ཡིན་པ་ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་ཡིག་རྙིང་སོགས་ནང་གསལ་ཞིང་། བོན་གྱི་ཡིག་ཆར་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་ཝེར་ལ་གུ་ལང་གསེར་གྱི་བྱུ་རུ་ཅན་ལ་སོགས་པ་གྲགས་ཆེ་བ་བཅོ་བརྒྱད་བྱུང་བ་དང་། ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་ལ། སྒོ་ཕུགས་བར་གསུམ་ཕྱེས་ཏེ། ཞང་ཞུང་སྒོ་པའམ། མདོ་པ་ནི། བོད་མདོ་སྨད་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་། དབུས་གཙང་གི་ཕྱོགས་ནི་བར་པ། མངའ་རིས་ལ་དྭགས་ཀྱི་ཕྱོགས་ནི་ཕུགས་པ་ཡིན་པར་ངོས་བཟུང་བར་བཤད། བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱིས་བོད་དབུས་གཙང་སོགས་དབང་དུ་མ་འདུས་གོང་དུ། བོད་སྤྱིའི་མིང་ལ་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་ཞེས་འབོད་པ་དང་། བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱིས་ཞང་ཞུང་དབང་དུ་བསྡུས་རྗེས། ཞང་ཞུང་རྒྱལ་པོ་རང་ཉིད་གང་དུ་གནས་སའི་ཡུལ་ཙམ་ལ། ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་ཞེས་འབོད་པ་བྱུང་བར་གསལ། ཞང་ཞུང་བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་སུ་ཚུད་པའི་དུས་ནི། བོད་རྗེ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་ཡབ་གནམ་རི་སྲོང་བཙན་གྱི་དུས་སུ་ངོ་ལོག་བྱས་པ་དང་། སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་རང་ཉིད་ཀྱི་སྲིང་མོ་སྲད་མ་ཀ་ལ་ལིག་ཅེས་པ་དེ། ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་པོ་ལིག་མི་རྐྱ་ལ་བག་མར་བཏང་རྗེས། ཞང་ཞུང་སླར་ཡང་མངའ་འོག་ཏུ་བཅུག་པའི་ལོ་རྒྱུས་འཁོད།

གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་པ་དེ་ཞང་ཞུང་ངམ། བོད་ཡུལ་དུ་དར་རྒྱས་སུ་གནས་པས། དེ་དང་འབྲེལ་བའི་རིག་གཞུང་སྣ་ཚོགས་རིམ་གྱིས་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་ཞིང་། དེ་དུས་བོན་གཞུང་དང་འབྲེལ་བའི་ཞང་བོད་རང་གི་སྨན་གཞུང་གསོ་དཔྱད་སོགས་ཀྱང་ཡོད་པ་བཅས། རང་རེའི་མེས་པོའི་ཆོས་བརྒྱུད་དམ། བོད་མི་རིགས་ཀྱི་རྩ་བའི་རིག་གཞུང་ཞིག་གི་བཤད་སྒྲུབ་འཆད་ཉན་གོང་འཕེལ་དུ་ད་ལྟའང་གནས་བཞིན་པ་འདིར། གུས་བརྩི་བྱ་རྒྱུ་དང་ཐོབ་ཐང་འདྲ་མཚུངས་དགོས་པ་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ།

བོད་ཀྱི་ཆོས་པ་རྣམས་ཀྱིས་“ཆོས་རྒྱལ་མེས་དབོན་རྣམ་གསུམ་”ཞེས་མཛད་རྗེས་དང་། བཀའ་དྲིན་གྱི་མངའ་བདག་ཏུ་བྱེད་པའི་ནང་ནས། བོད་རྗེ་རྒྱལ་རབས་སོ་གསུམ་པ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ། ནང་ཆོས་ཀྱི་ངོས་ནས་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་སྤྲུལ་པར་བརྩི་བ་དེས། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་བོད་དུ་དར་སྤེལ་ཐོག་མར་གནང་སྐབས། བོད་ལ་ས་དར་རྡོ་དར་དུ་ཡོད་པའི་བོན་ལུགས་ལ་ཐུགས་སྣང་ཆེར་མེད་པར། རྒྱལ་པོའི་“སྐུ་གཤེན་”ཞེས་པ་བོན་གྱི་བླ་མ་རྒྱལ་པོའི་མཆོད་གནས་སུ། བོད་རྗེ་གོང་རིམ་རྣམས་ལྟར་ཡོད་མུས་ལའང་བསྟེན་གཏུགས་མ་མཛད་ཅིང་། བོན་བློན་རྣམས་ཀྱང་ཉམ་ཉེས་བཏང་བས། བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ནང་ལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པར་བཤད་ཅིང་། ཁྲི་སྲོང་དང་། མངའ་བདག་ཁྲི་རལ་སྐབས་སུ། ཆོས་ལུགས་དར་རྒྱས་གོང་སྤེལ་རྒྱ་ཆེར་བཏང་སྟེ། བོན་པོ་རྣམས་ཆོས་ལ་མ་འཛུལ་ན། བཙོན་དུ་བཅུག་ཅིང་། སྲོག་ཐོག་བཏང་བ་སོགས། བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆར་བནྡེས་བོན་པོའི་བསྟན་པར་དགག་པ་དང་། སྡང་ཟུག་ཇི་ལྟར་བྱས་པའི་དཀའ་ངལ་མང་པོ་བྱུང་བར་གསལ་ཡང་། ནང་པའི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་ཁག་ཏུ་ཆེར་མི་འབྱུང་བ་ནི། ཕྱོགས་སུ་ལྷུང་བའི་འཆད་ཚུལ་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་དུ་མའི་ལུགས་ལྟར། དངོས་བྱུང་གི་ལོ་རྒྱུས་བཏང་སྙོམས་སུ་བཞག་པར་མངོན།

བོད་ལ་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་བསྟན་པ་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཞིག་དར་རྗེས། སྔར་ནས་བོན་པོའི་གཞུང་ནང་སྡེ་སྣོད་གསུམ་ཀ་ཡོད་ཐོག ཕྱིས་སུ་བོན་པོའི་དབུ་མ། ཕར་ཕྱིན། ཚད་མ། འདུལ་བ་སོགས་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་དང་གཅིག་མཚུངས་ལྟ་བུར་བཞུགས་ཤིང་། རྙིང་བོན་གཉིས་ཀྱི་རྫོགས་ཆེན་སྐོར་གསུངས་སྟངས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་འདྲ་ལ། གཏོ་དང་། མདོས། ཕྱྭ་གཡང་འགུག་པ། ཀི་ཀི་བསྭོ་བསྭོ་ལྷ་རྒྱལ་ལོ་ཞེས་བསངས་གཏོང་སྲོལ་སོགས་བོན་ལུགས་ཡིན་པ་དུ་མ་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་དང་འབྲེལ་བའི་རིག་གཞུང་ཁོངས་སུ་བླངས་སྲོལ་བྱུང་ཞིང་། དེ་བཞིན་བསྐང་བ་དང་། བསྐུལ་ལ་སོགས་པའི་ཆོ་ག་སྣ་ཚོགས་རོལ་དབྱངས་དང་བཅས་པས། བོན་གྱེར་ཚུལ་མང་པོ་ཞིག་བསླབ་སྟེ་འདོན་བཞིན་པ་དང་། འདོན་ཆོག་ཁག་ཏུ་བོན་གྱི་ཐ་སྙད་མང་པོ་ཐོན་པ་དེ་རྣམས། བཀའ་འགྱུར་བསྟན་འགྱུར་ནང་མེད་ཀྱང་རང་རེས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་བཞིན་པ་དང་། བོད་པ་ཚོས་འཕྲུལ་འཁོར་ཐོག་ནས་དངུལ་བཟོ་མི་ཐུབ་པས། ལུག་ཤ་ལག་པ་འཕྱར་ནས་གཡང་འགུག་གིན་ཡོད་པའི་ཚུལ་བྱེད་པ་ལྟ་བུ། གང་ལྟར་བོན་ཆོས་གཉིས་ཀྱི་ལྟ་སྒོམ་སྤྱོད་པའི་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་དང་། ལྷག་པར་ཆོ་ག་ཕྱག་ལེན་སྤྲོས་བཅས་ཀྱི་རིམ་པ་ཕན་ཚུན་གཅིག་དཔེ་གཅིག་འདྲེན་བྱེད་ཤུགས་ཆེན་པོ་བྱུང་བར་མངོན་ལ། ཉམས་ལེན་གྱི་ཐོག་ནས་བོན་གྱི་དམ་པ་གོང་མ་འཇའ་ལུས་ཐོབ་པ་དེ་འདྲ་ལོ་རྒྱུས་སུ་གྲགས་པས། བོན་དང་ཆོས་གཉིས་རྩ་བ་ནས་ཐ་དད་དུ་དབྱེ་རྒྱུ་བརྗོད་དཀའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར།

དེ་ལྟ་ནའང་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་ཚུལ་ལ། གཤེན་རབ་པའི་བོན་ལུགས་དང་། ནང་པ་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱའི་ཆོས་ལུགས་གཉིས་ཀས་དཀོན་མཆོག་གསུམ་སྐྱབས་གནས་སུ་ཁས་ལེན་པ་མཚུངས་ཀྱང་། བོན་ལུགས་སུ་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ལ་སོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དཀོན་མཆོག་དང་། བོན་དཀོན་མཆོག་དང་། སེམས་དཔའ་དཀོན་མཆོག་བཅས་པའི་སྐྱབས་གསུམ་དང་། ཐུབ་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་འཛིན་པས་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ལ་སོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དཀོན་མཆོག་དང་། ཆོས་དཀོན་མཆོག་དང་། དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་བཅས་སྐྱབས་གསུམ་གྱི་ཐ་སྙད་ཅུང་ཟད་འདྲ་མིན་ཙམ་ལས། ངོས་འཛིན་བྱེད་ཕྱོགས་མཚུངས་ཤིང་། ཕྱི་ནང་གི་ཁྱད་པར་སྐྱབས་འགྲོ་དང་། ལྟ་བ་བཀའ་རྟགས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་བཞི་ཁས་ལེན་མིན་ལ་འཇོག་ཚུལ་ཡང་མཚུངས་པར་གསུངས།15

གང་ལྟར་གཡུང་དྲུང་བོན་ནི་རང་རེའི་གནའ་བོའི་ཕ་ཆོས་གལ་ཆེར་ངོས་འཛིན་གུས་བཀུར་ཞུས་ཏེ། ད་སྐབས་གང་ཅིའི་ཐོབ་ཐང་མཉམ་སྤྱོད་བྱེད་བཞིན་པ་འདི་ནི། ཆོས་དད་རང་མོས་དང་། མི་རིགས་ཀྱི་གཟི་བརྗིད་དུ་བརྩི་ཆོག་པ་ཡིན་ལ། ཆོས་བརྒྱུད་ཆེན་པོ་རྣམས་དང་། གཡུང་དྲུང་བོན་བཅས་ཀྱི་མཐར་ཐུག་བསྒྲུབ་བྱ་ཐར་པ་དང་། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གོ་འཕང་གཅིག་གྱུར་ཡིན་སྲིད་ཀྱང་། གདུལ་བྱ་སོ་སོའི་ཁམས་མོས་དང་འཚམས་པའི་རང་རང་མཁས་གྲུབ་གོང་མའི་བཞེད་སྲོལ་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བ་ཡོད་པ་རྣམས་ཐུགས་ཀྱི་གཏེར་དུ་འཆང་བའི་མཁས་པ་བགྲེས་གྲས་གང་འཚམས་འཚོ་ཞིང་གཞེས་པའི་སྐབས་འདིར་བཤད་སྒྲུབ་ལས་གསུམ་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་བར་མ་ཆད་པ་གཞོན་སྐྱེས་ཚོར་སྤེལ་ཐབས་ཛ་དྲག་གིས་དགོངས་བཞེས་གནང་རྒྱུ་གལ་ཆེར་མཐོང་།

ལེའུ་བདུན་པ། མདོ་དང་སྔགས་ཀྱི་ལམ་བགྲོད་ཚུལ་དང་། མཐར་ཐུག་སྐུ་བཞིའི་བདག་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་སྐོར།

༡ ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པའི་ལུགས་ཀྱི་ལམ་ལྔ་བགྲོད་ཚུལ།

བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་རྣམས་བསྡུ་ན་འདུལ་བའི་སྡེ་སྣོད་དང་། མདོ་སྡེའི་སྡེ་སྣོད། མངོན་པའི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་དུ་འདུ་ཞིང་། དེ་ལྟར་སྡེ་སྣོད་གསུམ་དུ་འཇོག་པའི་རྒྱུ་མཚན་ལ་སྤང་བྱ་ལ་བལྟོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གསུམ་དང་། བསླབ་པ་ལ་བལྟོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གསུམ། ཤེས་བྱ་ལ་བལྟོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གསུམ་བཅས་དགུ་ཡོད།

དང་པོ། སྤང་བྱ་ལ་བལྟོས་ནས་སྡེ་སྣོད་གསུམ་དུ་འཇོག་པ་ནི། མདོ་སྡེའི་སྡེ་སྣོད་དེ་ཐེ་ཚོམ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོར་གསུངས་ཏེ། སྐབས་འདིར་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྟེན་འབྲེལ། བདེན་བཞི། ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སོགས་གཙོ་བོ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བསླབ་པའི་སྐོར་གཏན་ལ་ཕབ་ནས། རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཤེས་བྱའི་གནས་དེ་རྣམས་ལ་མཐའ་གཉིས་སུ་དྭོགས་པའི་ཐེ་ཚོམ་སེལ་བར་མཛད།

འདུལ་བའི་སྡེ་སྣོད་དེ་མཐའ་གཉིས་ལ་སྦྱོར་བའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོར་བསྟན་ཏེ། ཁ་ན་མ་ཐོ་བའི་ཉེས་སྐྱོན་ལ་འཇུག་པ་བཀག་པས་འདོད་པ་བསོད་ཉམས་ཀྱི་མཐའ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པ་དང་ལྡན་པས་རྙེད་པ་སོགས་སྒྲུབ་པའི་དཀའ་ཚེགས་བསྟེན་མི་རུང་ནའང་། ཆགས་ཞེན་འགོག་ནུས་པའི་གཉེན་པོ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ནས་རྙེད་པ་བཟང་པོར་ལོངས་སུ་སྤྱོད་རུང་བར་གནང་བས་ན། ངལ་ཞིང་དུབ་པའི་མཐའ་དེ་གཉིས་ཀྱི་གཉེན་པོར་བསྟན་པ་ཡིན།

མངོན་པའི་སྡེ་སྣོད་དེ་རང་གི་ལྟ་བ་ལ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོར་བསྟན་ཏེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་གསལ་བར་གཏན་ལ་ཕབ་པ་དེ་ལ་ཐོས་བསམ་སྒོམ་པས་འཇུག་ན། གཙང་བདེ་རྟག་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་། དེས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བརྟུལ་ཞུགས་ངན་པ་བཟང་པོར་འཛིན་པའི་ཉོན་མོངས་རྣམས་རང་ཤུགས་ཀྱིས་ཞི་བར་འགྱུར་བ་ཡིན།

གཉིས་པ། བསླབ་པ་ལ་བལྟོས་ནས་སྡེ་སྣོད་གསུམ་དུ་འཇོག་པའི་རྒྱུ་མཚན་གསུམ་ནི། ཐེག་པ་གོང་འོག་གི་ལྷག་པའི་བསླབ་པ་གསུམ་བརྗོད་བྱར་བྱས་པའི་ཆ་ནས་མདོ་སྡེའི་སྡེ་སྣོད་བཞག་པ་དང་།

བླང་དོར་འཇུག་ལྡོག་གི་གནས་གཙོ་བོར་སྟོན་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་དག་པར་བྱེད་ཅིང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དག་ན་སེམས་ལ་འགྱོད་གདུང་མེད་པར་ལུས་ཤིན་སྦྱངས་དང་། སེམས་ཀྱི་དགའ་བདེ་འཕེལ་བས་ཡིད་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གནས་པར་འགྱུར་བ་ལ་བརྟེན་ནས། ལྷག་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པ་དང་། ལྷག་པ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བསླབ་པ་གཉིས་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་དུ་འདུལ་བའི་སྡེ་སྣོད་བཞག་ལ།

ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལེགས་པར་ཕྱེ་ནས་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་མཐུས། དེ་ལ་ཐོས་པ་བྱས་པས་དེ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མ་ནོར་བར་རིག་པའི་ཤེས་རབ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པས་ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ་པ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་དུ་མངོན་པའི་སྡེ་སྣོད་བཞག

གསུམ་པ། ཤེས་བྱ་ལ་བལྟོས་ནས་སྡེ་སྣོད་གསུམ་དུ་འཇོག་པའི་རྒྱུ་མཚན་གསུམ་ནི༑ མིང་ཚིག་ཡི་གེའི་ཆོས་དང་། ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་སོགས་ཀྱི་དོན། ཡང་ན་ཕུང་ཁམས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་དང་། དགོངས་ལྡེམ་དགོངས་བརྒྱད་ཀྱི་དོན། ཡང་ན་མངོན་མཐོ་ཐོབ་བྱེད་ཀྱི་ལམ་དགེ་བཅུའི་ཆོས་དང་། ངེས་ལེགས་ཐོབ་བྱེད་ཀྱི་ལམ་བྱང་ཕྱོགས་སོ་བདུན་གྱི་དོན་རྣམས་རྒྱས་པར་འཆད་པའི་སྒོ་ནས་མདོ་སྡེའི་སྡེ་སྣོད་དང་།

ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་སྦྱོར་བ་དང་། མི་གཙང་བ་སྒོམ་པ་སོགས་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་ཉོན་མོངས་འདུལ་བའི་མཐུ་ལས་ཆོས་དང་དོན་དེ་རྣམས་རྒྱུད་ལ་རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་ཆ་ནས་འདུལ་བའི་སྡེ་སྣོད།

ཆོས་དང་དོན་འབྲེལ་བའི་གཏམ་ལ་དཔྱིས་ཕྱིན་པར་མཁས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དུ་མངོན་པའི་སྡེ་སྣོད་གསུངས་པ་ཡིན།

གོང་དུ་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ལྷག་པའི་བསླབ་པ་གསུམ་གྱི་དང་པོ་ལྷག་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པ་ནི། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པའི་ཉམས་ལེན་གྱི་སྙིང་པོ་བསྡུས་པ་ཞིག་ཡིན། དེ་ལ་མི་དགེ་བཅུ་སྤོང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནས་བཟུང་། སོར་བྱང་སྔགས་གསུམ་གྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་གྲངས་དུ་མ་ཡོད་པ་རྣམས་ཡིན།

གཉིས་པ་ལྷག་པ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བསླབ་པ་ནི། སེམས་དགེ་བའི་དམིགས་པ་གང་རུང་ལ་མི་གཡེང་བར་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གནས་པ་དེ་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱ་ཞིང་། དེ་ལ་ཐོག་མར་ཞི་གནས་བསྒྲུབས་ཏེ། དེ་ནས་ལྷག་མཐོང་དང་། ཞི་ལྷག་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྒྱུད་ལ་སྐྱེ་དགོས། ཏིང་ངེ་འཛིན་གོམས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བསམ་གཟུགས་ཀྱི་དངོས་གཞི་ཐོབ་ཅིང་། རྩེ་གཅིག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བས་ཟིན་པ་ན་བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པར་འགྱུར་བ་ཡིན། འདི་ལ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གཉིས་ཡོད།

གསུམ་པ་ལྷག་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ་པ་ནི། བརྟགས་ཤིང་དཔྱད་པའི་སྒོ་ནས་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་ཤེས་རབ་དང་། དེའི་གོམས་པ་རྫོགས་པ་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕར་ཕྱིན་དུ་འགྱུར་བ་ཡིན། འདི་ལ་དབྱེ་ན། བདག་མེད་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དོན་སྤྱིའི་ཚུལ་གྱིས་རྟོགས་པའམ། མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པའི་གནས་ལུགས་རིག་པ་དོན་དམ་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་དང་། གནས་ལྔ་རིག་པ་ཀུན་རྫོབ་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ཇི་ལྟར་བྱ་ཚུལ་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་བཅས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འཇོག

དེ་ལྟར་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་བསླབ་པ་གསུམ་ནས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་དཀའ་ཐུབ་ལ་བརྟེན་ནས་རང་དང་གཞན་གྱི་ལུས་གདུང་བར་བྱེད་པའི་མུ་སྟེགས་པའི་ལུགས་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་ཏེ་རང་གཞན་ལ་ཕན་པ་རྒྱ་ཆེར་འགྱུར་བས་ལྷག་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལྟ་བུ་ཉོན་མོངས་དང་རྣམ་རྟོག་གི་གཉེན་པོར་འགྲོ་བས་འདི་ཕྱི་ཚེ་རབས་ཀུན་ཏུ་བདེ་ནས་བདེ་བར་སོན་ཏེ་ཐར་པ་དང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་བྱེད་པས་གཞན་ལས་ལྷག་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱིས་དངོས་བརྒྱུད་གཉིས་ནས་བདག་གཉིས་སུ་འཛིན་པའི་སྒྲིབ་པ་མཐའ་དག་སེལ་བར་བྱེད་ནུས་པས་ལྷག་པར་བརྟེན། ལྷག་པའི་བསླབ་པ་རིན་པོ་ཆེ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན།

ལྷག་པའི་བསླབ་པ་གསུམ་གྱི་ཉམས་ལེན་ཐོག་ནས་ཉན་རང་གི་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་བྱེད་པ་དང་། ཐེག་ཆེན་གྱི་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་བྱེད།

དེའི་ཆེད་དུ་ཐོག་མར་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ལས་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་རྣམས་ཐོས་ཤིང་། ཇི་ལྟར་ཐོས་པའི་དོན་རྣམས་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་པར་འདུག་སྙམ་པའི་གོ་བ་གསར་དུ་ཆགས་པའི་ཐོས་བྱུང་གི་ཤེས་རབ་སྐྱེ་བར་བྱ་ལ། དེ་ནས་ཐོས་པའི་དོན་ལ་ཡང་ཡང་བསམས་པ་དང་། འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་གསུང་རབ་རྣམས་གོང་འོག་བསྒྲིགས་ཏེ་བསྟན་བྱའི་དོན་ལ་སླར་ཡང་དཔྱད་པ་གཏིང་ཚུགས་པར་བྱས་པས། གཞུང་གི་དོན་ནི་འདི་རང་ཡིན་ལ། འདི་ལས་གཞན་འགྲོ་ས་མེད་ཚུལ་ངེས་པ་རྙེད་ན། བསམ་བྱུང་གི་ཤེས་རབ་སྐྱེས་ཤིང་། དེ་ནས་སླར་ཡང་བསྟན་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་ནས་བསྒོམས་པས་སྒོམ་བྱུང་གི་ཤེས་རབ་རྒྱུད་ལ་སྐྱེ་བའི་ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་རིམ་ཅན་ལ་བརྟེན་ནས་ས་ལམ་རིམ་བགྲོད་དགོས།

དེ་ཡང་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ལམ་ལ་ཚོགས་ལམ་དང་། སྦྱོར་ལམ། མཐོང་ལམ། སྒོམ་ལམ། མི་སློབ་ལམ་བཅས་ལྔ་ཡོད་པས། དེ་རྣམས་ཇི་ལྟར་བགྲོད་ཚུལ་མདོར་བསྡུས་ན། ལས་ཉོན་གཉིས་ཀྱི་དབང་གིས་རང་དབང་མེད་པར་འཁོར་བའི་ཟག་བཅས་ཉེར་ལེན་གྱི་ཕུང་པོའི་རྒྱུན་གྱི་ཆ་ལ་འཁོར་བ་ཞེས་བྱ་ཞིང་། འཁོར་བ་ན་སྡུག་བསྔལ་གསུམ་གྱིས་མནར་ཚུལ་ཇི་བཞིན་རྟོགས་ནས་དེ་ལ་ཡིད་འབྱུང་སྟེ། རང་གི་ཐོབ་བྱ་དོན་དུ་གཉེར་བའི་ཐར་པ་ལ་དོན་གཉེར་གྱི་བློ་བཅོས་མིན་སྐྱེས་ནས་མྱོང་བ་ཐོན་པ་ན། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཚོགས་ལམ་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན། ཚོགས་ལམ་དེ་ལ་ཆུང་འབྲིང་ཆེ་གསུམ་ཡོད་པས་དེའི་སྐབས་སུ་མི་སྡུག་པ་སྒོམ་པ་དང་། དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་དྲན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན། དྲན་པ་ཉེར་བཞག་བཞི། ཡང་དག་སྤོང་བ་བཞི། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞི་སོགས་སྒོམ་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་གཙང་བདེ་རྟག་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་འཛིན་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་། ཆགས་སྡང་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཟིལ་གྱིས་མནན་པས། འཁོར་བའི་ཕུན་ཚོགས་གང་ལའང་ཡིད་སྨོན་མི་སྐྱེ་བར། རྣམ་བྱང་ཐར་པའི་ཕྱོགས་ལ་རྗེས་སུ་གཞོལ་བའི་ཡོན་ཏན་དང་། སྤྲུལ་པ་སོགས་གང་འདོད་བྱེད་ནུས་ལ། མངོན་ཤེས་ལྔ་ཡང་ཅི་རིགས་པར་ལྡན་པ་ཡིན།

དེ་རྗེས་སྦྱོར་ལམ་གྱི་དུས་སུ་ཚོགས་ལམ་གྱི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ལས་ལྷག་པར་ལྡན་ཞིང་། སྦྱོར་ལམ་དྲོད་དང་། རྩེ་མོ། བཟོད་པ། ཆོས་མཆོག་བཞིའི་སྐབས་སུ་བདེན་བཞིའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་དམིགས་པའི་སྒོམ་བྱུང་གི་ཤེས་རབ་ཁྱད་པར་ཅན་རིམ་བཞིན་ཐོབ་པས། མི་རྟག་སྡུག་བསྔལ་སྟོང་བདག་མེད་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པའི་དོན་སྤྱི་ལ་གསལ་སྣང་ཁྱད་པར་ཅན་འབྱུང་བ་དང་། དབང་པོ་ལྔ་དང་། སྟོབས་ལྔ་ཐོབ་པ་སོགས་ཡོན་ཏན་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཡོད།

སྦྱོར་ལམ་བཞི་པ་ཆོས་མཆོག་ནས་མཐོང་ལམ་དུ་འཕོས་པ་ན། བདེན་བཞིའི་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་གིས་བསྡུས་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་གཟིགས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཁམས་གསུམ་གྱི་མཐོང་སྤངས་ཉོན་མོངས་བརྒྱ་དང་བཅུ་གཉིས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་བོན་དང་བཅས་པ་དྲུང་ནས་ཕྱུང་བས། འཕགས་པའི་ཁྱད་ཆོས་རྣམས་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་གང་ཟག་དེ་ཉིད་འཕགས་པ་དང་། དོན་དམ་པའི་དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་ཏུ་གྱུར།

མཐོང་ལམ་ཐོབ་ནས་ཉོན་མོངས་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་ས་བོན་གཞོམ་པའི་ཆེད་དུ་འཕགས་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་ཀྱི་སྒོ་ནས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་ཟིན་ཡུན་རིང་གོམས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པས། པཱ་ལིའི་མདོ་ལ་ཁུངས་གཏུགས་ན། འཕགས་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་བསླབ་པ་གསུམ་ནང་བསྡུས་ནས་ད་ལྟ་ནས་ཉམས་སུ་ལེན་ཆོག་སྟེ། ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་ངག ཡང་དག་པའི་བརྩོན་འགྲུས། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ། ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ། ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་བཅས་ནི་ད་ལྟ་རང་ཡོད་པས། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་དེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ་པའི་ཉམས་ལེན་དང་། ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་དེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཉམས་ལེན། ཡང་དག་པའི་འཚོ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་ངག ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་གསུམ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཉམས་ལེན་ལ་སྦྱར་ནས། དེ་རྣམས་ད་ལྟ་ནས་ཉམས་ལེན་བྱ་ཆོག་པའི་གསུང་རྒྱུན་འདུག ཡང་ཡན་ལག་བརྒྱད་པོ་དེ་མཐོང་ལམ་དང་། སྒོམ་ལམ་སོགས་ལམ་ལྔ་ལ་སྦྱོར་ཚུལ་ཡང་ཡོད།

དེ་ལྟར་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་རྟོགས་ཟིན་གོམས་པར་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སྒོམ་སྤང་ཉོན་མོངས་ཆེན་པོའི་དངོས་གཉེན་སྐྱེས་པ་ན་སྒོམ་ལམ་ཐོབ། དེ་ལ་སྤང་བྱ་རིམ་གྱིས་སྤོང་བ་དང་ཅིག་ཅར་དུ་སྤོང་བ་གཉིས་ཡོད་པས། རིམ་གྱིས་སྤོང་བ་ཡིན་ན་འཇིག་རྟེན་པའི་སྒོམ་སྤང་དུ་གྱུར་པའི་འདོད་པའི་སས་བསྡུས་ཀྱི་སྒོམ་སྤང་ཉོན་མོངས་སྐོར་དགུ་ཆེ་རིམ་གྱིས་སྤོང་བ་ནས། སྲིད་རྩེའི་སྒོམ་སྤང་སྐོར་དགུ་རིམ་བཞིན་སྤོང་བའི་བར། སྒོམ་སྤང་བརྒྱད་ཅུ་གྱ་གཅིག་གི་དངོས་གཉེན་རྣམས་ཆུང་རིམ་གྱིས་སྐྱེས་པའི་མཐའ་མ་སྒོམ་ལམ་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་དྲངས་པའི་རྣམ་གྲོལ་ལམ་ཐོབ་པ་ན། ཉན་ཐོས་མི་སློབ་ལམ་མམ། དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ།

སྤང་བྱ་ཅིག་ཅར་བ་རྣམས་ཁམས་གསུམ་ས་དགུའི་སྒོམ་སྤང་ཉོན་མོངས་ཆེན་པོའི་ཆེན་པོ་དགུ་དུས་མཉམ་དུ་སྤོང་བ་ནས། ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུ་དགུ་དུས་མཉམ་དུ་སྤོང་བའི་བར་གྱི་ལམ་རྣམས་བགྲོད་དེ་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན།

རང་རྒྱལ་གྱི་ལམ་ལ་དོན་དུ་གཉེར་བྱའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་དུ་བྱ་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་དང་། བསྐལ་པ་དུ་མར་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་བསགས་མ་བསགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཙམ་ལས། ལམ་ལྔ་བགྲོད་ཚུལ་ཉན་ཐོས་དང་ཕལ་ཆེར་འདྲ་བ་ཡིན།

ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་ནང་གསེས་རྒྱུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཐེག་པ་དང་། འབྲས་བུ་གསང་སྔགས་རྡོ་རྗེ་ཐེག་པ་གཉིས་ཡོད་པའི་ནང་ནས། ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པའི་སྐབས་ལའང་ལམ་ལྔ་ནང་གསེས་དང་བཅས་པ་གོང་ལྟར་འཇོག་པས། རང་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་མནར་བ་ལ་བསམས་པའི་ངེས་འབྱུང་ལ་བརྟེན་ནས། སེམས་ཅན་གཞན་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་མནར་བ་དང་། བདེ་བས་ཕོངས་ཚུལ་རྟོགས་ནས་དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕན་བདེ་སྒྲུབ་པའི་ཁུར་རང་ཉིད་ཀྱིས་འཁྱེར་བའི་བྱམས་པ་དང་། སྙིང་རྗེས་ཀུན་ནས་བསླངས་ཏེ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ལ་བློ་སྦྱངས་པའི་སྒོ་ནས། རང་ཉིད་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་གོ་འཕང་དོན་དུ་གཉེར་བའི་བློ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བཅོས་མིན་ནམ་སྐྱེས་པ་ན། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཚོགས་ལམ་ཐོབ་པ་ཡིན།

སེམས་བསྐྱེད་མ་ཐག་པ་དེ་ནས་སྡིག་ལྟུང་འདག་པ་དང་། ཚོགས་རླབས་ཆེན་རྫོགས་པའི་ཡོན་ཏན་མཐའ་ཡས་པ་མངའ་བ་ཡིན། དཔལ་ནཱ་ལནྡཱའི་ཆོས་བརྒྱུད་ནས་རྩལ་དུ་བཏོན་པའི་མན་ངག་བདག་པས་གཞན་གཅེས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རིན་པོ་ཆེ་འདི་གོང་ནས་གོང་དུ་སྤེལ་ཆེད་ཐེག་ཆེན་ཐུན་མོང་བ་རང་རྒྱུད་སྨིན་བྱེད་ཕར་ཕྱིན་དྲུག་དང་། གཞན་རྒྱུད་སྨིན་བྱེད་བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་བཞི་ལ་སོགས་པ་ཉམས་སུ་བླང་བྱར་བསྟན་པ་རྣམས་ལ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན།

དེ་ནས་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་དོན་ལ་བསམ་བྱུང་གི་ཤེས་རབ་སྐྱེས་ནས་སྟོང་པའི་གོ་བ་རྣལ་མའམ། ངེས་ཤེས་རྣལ་མ་རྙེད་པ་ལ་ཡང་ནས་ཡང་དུ་བློ་ལ་གོམས་འདྲིས་བསྟེན་པས་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནམ། ཞི་གནས་ཀྱི་གྲོགས་དང་བཅས་པའི་སྒོ་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདེན་པས་སྟོང་པའི་སྟོང་ཉིད་ལ་དོན་སྤྱིའི་ཚུལ་གྱིས་དམིགས་པའི་ཞི་ལྷག་ཟུང་དུ་འབྲེལ་བའི་སྦྱོར་ལམ་ཐོབ་སྟེ། བདེན་འཛིན་གྱི་གཉིས་སྣང་རགས་པ་རྣམས་ཇེ་ཕྲར་སོང་ཞིང་། སྟོང་ཉིད་ཀྱི་དོན་སྤྱིར་གསལ་སྣང་ཁྱད་པར་ཅན་རིམ་བཞིན་འབྱུང་བས། ད་ལྟ་རང་རེའི་སེམས་འདིའི་རྒྱུན་དེ་སྦྱོར་ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོར་འགྱུར་བ་ཡིན།

དེ་རྗེས་ཐོག་མ་མེད་པ་ནས་ད་ལྟའི་བར་དུ་ཉོན་མོངས་དུག་གསུམ་ལ་གོམས་འདྲིས་ཤུགས་ཆེ་ཡོད་པ་དེ་འཇོམས་པར་བྱེད་པ་ལ། ཉོན་མོངས་མེད་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བརྗོད་པས་མེད་པར་འགྱུར་མི་སྲིད་པར། ཇི་ཙམ་གྱིས་ཉོན་མོངས་ལ་གོམས་འདྲིས་ཡོད་པ་དེ་ཙམ་གྱིས་དེའི་གཉེན་པོའི་ཕྱོགས་ལ་གོམས་འདྲིས་བསྟེན་ནས། རིམ་བཞིན་ཉོན་མོངས་པའི་ཤུགས་ཇེ་ཆུང་དུ་གཏོང་བའི་ཆེད་དུ་དྲན་པ་ཉེར་བཞག་བཞི་དང་། ཡང་དག་སྤོང་བ་བཞིའི་ཚུལ་ལ་བསླབས་ནས། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞི་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ནུས་པ༑ དེ་ལ་བརྟེན་ནས་དད་སོགས་དབང་པོ་ལྔ། སྟོབས་ལྔ། བྱང་ཆུབ་ཡན་ལག་བདུན། འཕགས་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་བཅས་སློབ་པས། སྦྱོར་ལམ་དྲོད་རྩེ་གཉིས་ཀྱི་སྐབས་སུ་དད་སོགས་དབང་པོ་ལྔ་དང་། སྦྱོར་ལམ་བཟོད་པ་དང་། ཆོས་མཆོག་གཉིས་ཀྱི་སྐབས་སུ་སྟོབས་ལྔ་སྦྱོར་བར་གསུངས།

དེ་ལྟར་མུ་མཐུད་ནས་གོམས་པར་བྱས་པས་སྦྱོར་ལམ་དྲོད་དང་། རྩེ་མོ། བཟོད་པ། ཆོས་མཆོག་བཞིའི་སྣང་བ་ཇེ་ཕྲ་ཇེ་ཕྲར་སོང་ནས། མཐར་ཆུ་ལ་ཆུ་བཞག་པ་བཞིན་དུ་སྟོང་ཉིད་ལ་གཉིས་སྣང་ཕྲ་མོ་ཡང་ནུབ་ནས། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པའི་ཚེ། མཐོང་ལམ་སྐད་ཅིག་དང་པོས་མཐོང་སྤང་ཀུན་སྦྱོར་གསུམ་གྱི་དངོས་གཉེན་བྱས་ཏེ། མཐོང་སྤང་ཀུན་སྦྱོར་གསུམ་སྤངས་པའི་བྲལ་བ་ཐོབ་པ་ན་འགོག་བདེན་གྱི་ཐོག་མ་དེ་ཐོབ་པ་དང་། བདེན་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བའི་མཐོང་ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། ས་བཅུའི་ནང་ཚན་གྱི་ས་དང་པོའི་ཡེ་ཤེས་འཆར་ཞིང་། དེ་ལྟར་སྟོང་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་གཟིགས་པའི་ཐེག་ཆེན་མཐོང་ལམ་བར་ཆད་མེད་ལམ་གྱིས་ཁམས་གསུམ་གྱི་ཉོན་སྒྲིབ་ཀུན་བརྟགས་བརྒྱ་དང་བཅུ་གཉིས་དང་། ཤེས་སྒྲིབ་ཀུན་བརྟགས་བརྒྱ་དང་བརྒྱད་ཀྱི་ས་བོན་ཅིག་ཅར་དུ་སྤོང་བར་བྱེད་པས། མཐོང་ལམ་ཐོབ་པ་དེ་ནས་ལས་ཉོན་གྱི་གཞན་དབང་དུ་གྱུར་པའི་སྐྱེ་རྒ་ན་འཆིའི་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པ་ཡིན།

དེ་ལྟར་རིམ་བཞིན་མུ་མཐུད་དེ་བསྒོམས་ནས་སྒོམ་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པའི་ས་གཉིས་པ་ནས་ས་བཅུ་པའི་བར་གྱིས་སྒོམ་སྤང་ཉོན་མོངས་བཅུ་དྲུག་དང་། སྒོམ་སྤང་ཤེས་སྒྲིབ་བརྒྱ་དང་བརྒྱད་ཀྱི་ས་བོན་ཆེ་རིམ་ནས་སྤོང་བར་བྱེད་པས། སྤང་བྱ་མི་མཐུན་ཕྱོགས་འཇོམས་པའི་ཡོན་ཏན་གོང་ནས་གོང་འཕེལ་དུ་འགྲོ་བ་ཡིན། སྒོམ་ལམ་ལ་ཆུང་འབྲིང་ཆེ་གསུམ་དང་། ནང་གསེས་ཆུང་འབྲིང་ཆེ་གསུམ་དང་བཅས་པའི་སྒོམ་ལམ་སྐོར་དགུར་འཇོག

ད་དུང་སྟོང་ཉིད་སྒོམ་སྟེ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་གསོག་པ་དང་། སྦྱིན་སོགས་ཕར་ཕྱིན་དྲུག་སོགས་ལ་སློབ་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་གསོག་ཤུགས་ཇེ་ཆེར་བཏང་བ་ལ་བརྟེན་ནས། ས་གཉིས་པ་ནས་བདུན་པའི་བར་དུ་རིམ་བཞིན་བགྲོད་པའི་མཇུག་སྟེ། ས་བརྒྱད་པ་ཐོབ་པ་དང་དུས་མཉམ་དུ་ཉོན་སྒྲིབ་ས་བོན་དང་བཅས་པ་སྤངས་པས། རང་རེའི་ད་ལྟའི་མི་ཤེས་པ་ཉོན་མོངས་པའི་གཞན་དབང་ཅན་གྱི་རྒྱུན་དེ་ཆད་ནས། དག་སའི་ཡེ་ཤེས་སུ་འགྱུར་བ་ཡིན། དེ་ཡང་ས་བརྒྱད་པ་དང་། དགུ་པ། བཅུ་པའི་སྐབས་སུ་བདག་མེད་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་སྒོམ་པ་ནི་ཤེས་སྒྲིབ་སྤོང་བའི་ཆེད་དུ་ཡིན་པས། ས་དེ་གསུམ་ཉོན་སྒྲིབ་ཀྱིས་དག་པས་ན་དག་པ་ས་གསུམ་དང་། དེའི་སྔོན་གྱི་ས་བདུན་ལ་མ་དག་ས་བདུན་ཞེས་བརྗོད། སླར་ཡང་སྟོང་ཉིད་སྒོམ་པ་དང་། ཐབས་ཤེས་ཀྱི་ལམ་ལ་མུ་མཐུད་དུ་བསླབས་ནས་ས་བཅུ་རིམ་གྱིས་བགྲོད་དེ། མཐར་ཤེས་སྒྲིབ་ཕྲ་མོའི་དངོས་གཉེན་ས་བཅུ་པའི་སློབ་པ་མཐའ་ཡི་སྒོམ་ལམ་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྒྱུན་སྐད་ཅིག་གཉིས་པ་ནས་ཤེས་སྒྲིབ་ས་བོན་དང་བཅས་པའི་རྒྱུན་བཅད་དེ་སྤངས་པ་དང་དུས་མཉམ་དུ་སངས་རྒྱས་ཏེ༑ མཉམ་གཞག་དེ་ཀས་ཇི་སྙེད་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཆ་ཚང་བར་མཁྱེན་ཐུབ་པར་མ་ཟད། བདེན་གཉིས་ངོ་བོ་ཐ་དད་དུ་འཛིན་པའི་དྲི་མའང་གཏན་དུ་ཟད་ནས་མཉམ་རྗེས་འདྲེས་པ་དང་། འཕྲིན་ལས་འབད་མེད་ལྷུན་གྲུབ་ཏུ་འབྱུང་བ་བཅས། མདོར་ན་རང་རེའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་དེ་ས་ལམ་སོ་སོའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོར་རིམ་བཞིན་གོང་འཕེལ་དུ་སོང་ནས། མཐར་ཐུག་རྣམ་མཁྱེན་ཡེ་ཤེས་ཆོས་སྐུར་གྱུར་པ་ཡིན།

ཡེ་ཤེས་ཆོས་སྐུ་དེ་ཆོས་ཅན་དུ་བྱས་ནས་དེའི་སྟེང་གི་ཆོས་ཉིད་དམ། སྟོང་ཉིད་དེ་ངོ་བོ་ཉིད་སྐུ་དང་། དེ་ཡང་ཆོས་ཉིད་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་རང་བཞིན་རྣམ་དག་གི་ཆར་གྱུར་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྐུར་གྱུར་པ་དང་། སྒྲིབ་པ་གཉིས་སམ། གློ་བུར་གྱི་དྲི་མ་གཉིས་པོ་སྤངས་པའི་བྲལ་བ་དེ་གློ་བུར་རྣམ་དག་དང་། གློ་བུར་བའི་སྐྱོན་སྒྲིབ་གཉིས་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་སྤངས་པའི་བྲལ་བའི་ཁྱད་པར་དང་ལྡན་པས་ན། དག་པ་གཉིས་ལྡན་གྱི་དབྱིངས་མཐར་ཐུག་པར་གྱུར་པ་བཅས་ནི། ངོ་བོ་ཉིད་སྐུའི་ཁྱད་ཆོས་ཡིན།

དེ་ལྟ་བུའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྐུའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཆོས་སྐུ་དེ་གཞན་ཕྱིར་མངོན་དུ་མཛད་པས། དེ་མངོན་དུ་གྱུར་ཙམ་ནས་གཞན་དོན་གཟུགས་སྐུར་འཆར་ལ། དེ་ཡང་དག་པའི་གདུལ་བྱའི་བློ་ངོར་འཆར་བའི་གཟུགས་སྐུ་ལ་ལོངས་སྐུ་དང་། མ་དག་པའི་གདུལ་བྱའི་བློ་ངོར་འཆར་བའི་གཟུགས་སྐུ་ལ་སྤྲུལ་སྐུ་ཞེས་བརྗོད་པའི་སྐུ་བཞི་འཇོག་པ་ཡིན། སྐུ་བཞིའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་སངས་རྒྱས་དེ་ད་ལྟ་རང་རེའི་ཤེས་རྒྱུད་འདི་ཀ་རྒྱུན་ཇེ་དག་ཏུ་ཕྱིན་ནས་མཐར་སྐྱོན་ཀུན་ཟད་དང་ཡོན་ཏན་ཀུན་ལྡན་གྱི་སྐུ་བཞིའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་བས། སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་བའི་སེམས་དེ་ཐོག་མ་མེད་པ་ནས་ཡོད་པའི་སེམས་ཤིག་ཡིན་པས། ཁྲི་བརྒྱད་སྟོང་པ་ལས། འདི་ལྟར་སེམས་དེ་སེམས་མ་ཡིན་ཏེ། སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་འོད་གསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་གསུངས་པས། ངོས་ནས་སེམས་འདིའི་མཐར་ཐུག་གི་འགྲོ་ས་དེ་ཡིན་པར་བརྗོད་ཀྱིན་ཡོད་པ་ལྟར། ཤེས་པའི་རྒྱུན་གྱི་སྟེང་ནས་བསམས་ཏེ་མཐར་ཐུག་གི་ཐོབ་བྱ་སྐུ་བཞིའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་དེ་ཡིན།

༢ གསང་སྔགས་རྒྱུད་སྡེ་བཞིའི་ལམ་གྱི་ཁོག་འབུབས།

ཐེག་ཆེན་ཐུན་མོང་བའི་ལམ་ནས་བྱ་དཀའ་བའི་རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལ་བསྐལ་ཆེན་གྲངས་མེད་གསུམ་ལ་སོགས་པར་བསླབས་ནས་ཚོགས་གཉིས་གསོག་སྟེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་བསྒྲུབ་དགོས་པ་དེའི་རིང་སེམས་ཅན་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་མནར་བ་ལ་མི་བཟོད་པའི་སྙིང་རྗེ་ཁྱད་པར་བ་ཤུགས་དྲག་པོས་ངེས་པ་སྟོང་ཉིད་ལ་དྲངས་ནས་གཟུང་རྣམ་ལྷར་ཤར་བའི་ལྷའི་རྣལ་འབྱོར་ལ་བརྟེན་པའི་ཐབས་མང་དཀའ་བ་ཉུང་བའི་ཐེག་ཆེན་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཉམས་ལེན་གྱི་སྒོ་ནས་མྱུར་དུ་འཚང་རྒྱ་བའི་ཐབས་ཚུལ་འདི་ལ་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཐེག་པ་ཞེས་བྱ་ཞིང་། འདི་ནི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་གྱི་ནང་ནས་མདོ་སྡེའི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་ཏེ། གསང་སྔགས་མདོ་སྡེའི་ཚུལ་གྱིས་བཤད་ཀྱིས་ཉོན། །ཞེས་རྒྱུད་ལས་གསུངས། རྒྱུད་གསུངས་པའི་དུས་ཀྱང་དུས་འཁོར་རྩ་རྒྱུད་ལས། སྟོན་པས་བྱ་རྒོད་ཕུང་པོའི་རིར། །ཤེས་རབ་ཕ་རོལ་ཕྱིན་ཚུལ་བཞིན། །ཆོས་བསྟན་དཔལ་ལྡན་འབྲས་སྤུངས་སུ། །གསང་སྔགས་ཚུལ་རབ་མཐའ་དག་གསུངས། །ཞེས་གསལ་བ་ལྟར། རྒྱུད་སྡེ་དེ་རྣམས་འཇིག་རྟེན་ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་མིའི་བློའི་འཆར་ཚུལ་དང་བསྟུན་ནས་གསུངས་པའི་འཆད་ཚུལ་ཐུན་མོང་བ་དུས་ཚོད་ངེས་ཅན་ལྟ་བུ་ཞིག་ཀྱང་བཤད་མོད། གཙོ་བོ་ནི་གདུལ་བྱ་ལས་དག་སོ་སོའི་རྩ་རླུང་ཁམས་རྣམས་ཇེ་དག་ཏུ་སོང་བའི་སྐབས་སུ། སྟོན་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་རྟེན་དང་བརྟེན་པའི་སྣང་བ་འཆར་བའི་ཐོག་ནས་རྒྱུད་གསུངས་ཚུལ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའང་ཡོད་པས། མཐའ་གཅིག་ཏུ་དུས་ཚོད་ངེས་བཟུང་མེད་པ་ཡིན། སྤྱིར་བཏང་དུས་འཁོར་རྩ་རྒྱུད་ནང་གསལ་བྱ་རྒོད་ཕུང་རིར་ཤེར་ཕྱིན་གྱི་མདོ་དང་། དཔལ་ལྡན་འབྲས་སྤུངས་སུ་རྒྱུད་གསུངས་པར་གྲགས་ཤིང་། དེ་བཞིན་དུས་འཁོར་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་ནི། སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་ནས་ཟླ་བ་བཅུ་གཉིས་པའི་ནག་པའི་ཉ་ལ་གསུངས་པར་བཞེད་པ་གཅིག་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ལོ་དེའི་ནག་པའི་ཉ་ལ་གསུངས་པར་བཞེད་ཚུལ་གཉིས་ཡོད། དེ་ལྟ་ནའང་གོང་གི་དུས་འཁོར་རྩ་རྒྱུད་ཀྱི་ལུང་དེར། ཤེས་རབ་ཕ་རོལ་ཕྱིན་ཚུལ་བཞིན། །ཞེས་པའི་བཞིན་གྱི་སྒྲས་དཔེ་ལ་བཀོད་པ་ལྟར་ལུགས་ཕྱི་མ་འདི་འབྲེལ་ཆགས་ཆེ་བར་སྣང་།

སྟོན་པས་སྔགས་ཀྱི་ཐེག་པ་གསུངས་སྐབས། རྒྱུད་སྡེ་འོག་མའི་དུམ་བུ་འགའ་ཤས་དགེ་སློང་གི་རྣམ་ཅན་ཐོག་ནས་གསུངས་པ་མ་གཏོགས། གཞན་རྣམས་དཀྱིལ་འཁོར་རང་རང་གི་གཙོ་བོའི་སྐུར་བཞེངས་ནས་གསུངས་པ་ཤ་སྟག་རེད།

སྔགས་ཀྱི་ཐེག་པར་རྒྱུད་སྡེའི་རྣམ་གྲངས་ལ་དབྱེ་བསྡུ་མི་འདྲ་བ་གསུངས་པ་ནས། གསང་འདུས་སྐོར་གྱི་བཤད་རྒྱུད་རྡོ་རྗེ་ཕྲེང་བ་ལྟར་ན། སྔགས་ཀྱི་ཐེག་པ་འདི་ལ་བྱ་རྒྱུད་དང་། སྤྱོད་རྒྱུད། རྣལ་འབྱོར་རྒྱུད། རྣལ་འབྱོར་བླ་མེད་ཀྱི་རྒྱུད་བཅས་བཞི་ཡོད། རྒྱུད་སྡེ་འོག་མ་གསུམ་གྱིས་རང་ལུས་ལྷ་སྐུར་གསལ་བའམ། མོས་པའི་གསལ་སྣང་དང་། དེའི་ངང་ནས་རང་བཞིན་མེད་པར་ངེས་པའི་ཤེས་རབ་གཉིས་ཚོགས་པའི་ཟབ་གསལ་གཉིས་མེད་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་དུ་གྱུར་པའི་མཚན་བཅས་དང་། མཚན་མེད་ཀྱི་ལམ་རྣམས་རིམ་བཞིན་ཉམས་སུ་ལེན་པ་ཡིན།

དང་པོ་བྱ་རྒྱུད་ལ་མཚན་བཅས་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་སྐབས། རང་ཉིད་ལྷར་བསྐྱེད་པའི་ཚུལ་ལ་ལྷ་དྲུག་ཅེས་པའི་རིམ་པར་ཕྱེ་ནས་ཉམས་སུ་ལེན་པས། དེ་ལ་དང་པོ་སྟོང་པའི་ལྷ་ནི༑ རང་དང་ཡི་དམ་གཉིས་ཀ་རང་མཚན་གྱིས་གྲུབ་པས་སྟོང་པར་བསྒོམ་པ་དང་། གཉིས་པ་སྒྲའི་ལྷ་ནི། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་སྣང་བ་དེ་ཉིད་ནམ་མཁར་ཡི་དམ་གྱི་ལྷ་དེའི་གཟུངས་སྔགས་ཀྱི་བྲག་ཆར་བལྟ་བར་བྱེད། གསུམ་པ་ཡི་གེའི་ལྷ་ནི། གཟུངས་སྔགས་ཀྱི་སྒྲ་དེ་རྣམས་ཟླ་བའི་གདན་གྱི་མཐར་ཡི་གེའི་གཟུགས་སུ་འཁོད་པར་སྣང་བའི་མོས་པ་བྱེད། བཞི་པ་གཟུགས་ཀྱི་ལྷ་ནི། ཟླ་གདན་ཡི་གེ་དང་བཅས་པ་ཡི་དམ་ལྷའི་གཟུགས་སུ་བསྒྱུར། ལྔ་པ་ཕྱག་རྒྱའི་ལྷ་ནི། རིགས་སོ་སོའི་ཕྱག་རྒྱས་ལྷ་སྐུའི་གནས་རྣམས་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པར་བྱེད། དྲུག་པ་མཚན་མའི་ལྷ་ནི། སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་གསུམ་མཚོན་ཆེད་སྤྱི་བོར་ༀ་དཀར་པོ། མགྲིན་པར་ཨཱཿདམར་པོ། ཐུགས་ཀར་ཧཱུྂ་སྔོན་པོས་མཚན་པར་མོས་ཏེ། ལྷག་པའི་ལྷའི་ཡོན་ཏན་ནམ། མཚན་མ་མཐའ་དག་རྫོགས་པའི་སྐུ་ལ་མཉམ་པར་འཇོག་པ་བཅས་ཡོད།

དེ་ལྟ་བུའི་ཉམས་ལེན་གྱི་རིམ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ལམ་ལྔ་སོགས་བགྲོད་ཚུལ་ནི། སློབ་ལམ་ལ་མཚན་བཅས་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་དང་། མཚན་མེད་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་གཉིས་བཤད་པས། དང་པོ་ལ་བདག་གི་གཞི་ལ་གཞོལ་བའི་ཡན་ལག་དང་། གཞན་གྱི་གཞི་ལ་གཞོལ་བའི་ཡན་ལག སེམས་ཀྱི་གཞི་ལ་གཞོལ་བའི་ཡན་ལག སྒྲ་ལ་གཞོལ་བའི་ཡན་ལག་བཅས་བཞི་ལ་བཟླས་བརྗོད་ལ་བལྟོས་པའི་བསམ་གཏན་ཞེས་བྱ།

དེ་ལྟར་དམིགས་པས་གཞུང་ནས་བཤད་པ་ལྟར་གྱི་ཉམས་རྟོགས་རྒྱུད་ལ་སྐྱེས་རྗེས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གོང་འཕེལ་དུ་གཏོང་ཆེད་བཟླས་བརྗོད་ལ་མི་བལྟོས་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་ཁོངས་ནས་མེ་གནས་ཀྱི་བསམ་གཏན་དང་། སྒྲ་གནས་ཀྱི་བསམ་གཏན་གཉིས་ལ་བསླབས་པའི་མཐར། སྒྲ་མཐར་ཐར་པ་སྟེར་བའི་བསམ་གཏན་ཏེ། མཚན་མ་མེད་པའི་རྣལ་འབྱོར་ཉམས་སུ་ལེན་པར་བྱེད་ཅིང་། འདི་ནི་རང་བཞིན་སྟོང་ཉིད་ལ་དམིགས་པའི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལྷག་མཐོང་སྒྲུབ་ཚུལ་ཏེ། ཡི་དམ་ལྷའི་རྣལ་འབྱོར་སྐྱོང་བཞིན་པའི་སྐབས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་མཐར་ཐུག་ངེས་པའི་ཆ་ལ་དམིགས་རྒྱུ་དེ་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན།

བྱ་རྒྱུད་སྐབས་མཚན་བཅས་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་ནི་ཚོགས་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་དང་། སྟོང་ཉིད་ལ་དམིགས་པའི་སྒོམ་བྱུང་གི་ཤེས་རབ་ཐོབ་ན། མཚན་མེད་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་ཐོབ་པར་འཇོག་ཅིང་། མཚན་མེད་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་ཚོགས་ལམ་གྱི་མཇུག་གི་ཆ་ཅུང་ཟད་ནས་བརྩམས་ཏེ་སྦྱོར་ལམ་སོགས་སློབ་ལམ་ལྷག་མ་རྣམས་བསྡུས་པར་བཤད།

གཉིས་པ་སྤྱོད་རྒྱུད་ཀྱི་ལམ་གྱི་རིམ་པའི་ཚུལ་རྣམས་བྱ་རྒྱུད་དང་ཕལ་ཆེར་མཚུངས་ཀྱང་། སྟོང་ཉིད་སྒོམ་པ་གཙོ་བོར་བྱེད་པའི་ལྷའི་རྣལ་འབྱོར་ལ་མཚན་མེད་དང་། གཙོ་བོར་མི་བྱེད་པ་ལ་མཚན་བཅས་སུ་འཇོག མཚན་བཅས་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་ལ་ཕྱིའི་ཡན་ལག་བཞིའི་བཟླས་བརྗོད་ཀྱི་སྐབས་དང་། ནང་གི་ཡན་ལག་བཞིའི་བཟླས་བརྗོད་ཀྱི་སྐབས་བཅས་རིམ་པ་གཉིས་ཡོད། བྱ་སྤྱོད་ཀྱི་རྒྱུད་དུ་ལས་རབ་འབྱམས་སྒྲུབ་ཅིང་། ཚེ་བསྐལ་པར་བསྲིངས་ནས་ལྷའི་ཞལ་མཐོང་རྗེས་བཟུང་སོགས་ལས། དངོས་སུ་ཚེ་གཅིག་ལ་ཟུང་འཇུག་སྒྲུབ་ཚུལ་མ་གསུངས།

གསུམ་པ་རྣལ་འབྱོར་རྒྱུད་ཀྱི་ལམ་གྱི་རིམ་པར་མཚན་བཅས་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་ལ་རགས་པ་ལྷ་ལ་དམིགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་དང་། ཕྲ་བ་ཕྱག་མཚན་ལ་དམིགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ཞིང་། ལམ་གཞན་གྱི་དབྱེ་བསྡུ་གོང་དང་འདྲ།

རྣལ་འབྱོར་རྒྱུད་ཀྱི་སྐབས་འདིར་སྦྱང་གཞི་ལུས་དང་། ངག་དང་། ཡིད་དང་། བྱ་བ་བཅས་བཞི་རྣམས་སྦྱོང་བྱེད་སྐུ་ཕྱག་རྒྱའམ་ཕྱག་ཆེན་དང་། གསུང་ཆོས་རྒྱ། ཐུགས་དམ་རྒྱ། འཕྲིན་ལས་ལས་རྒྱ་བཞི་ལ་བརྟེན་ནས། སྦྱངས་འབྲས་རྒྱལ་བའི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་གསུམ་དང་། ཡོན་ཏན་འཕྲིན་ལས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པ་ཕུན་ཚོགས་སུ་བསྒྱུར་ཚུལ་བསྟན་ཆེད་རྩ་རྒྱུད་དེ་ཉིད་བསྡུས་པ་དུམ་བུ་བཞིར་ཕྱེས་ནས། ལམ་གྱི་ཆིངས་རྣམས་བཞི་ཚན་བཞི་ཚན་དུ་བྱས་ནས་གསུངས། རྣལ་འབྱོར་རྒྱུད་ཀྱི་སྐབས་ནས་ཞི་གནས་སྒྲུབ་ཐབས་སུ་སྣ་རྩེར་རྡོ་རྗེ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱག་མཚན་ཆུང་ངུར་དམིགས་པ་དེ་ཉིད་རིམ་བཞིན་དུ་མར་སྤེལ་ཏེ་ཐོག་མར་རང་གི་ལུས་ཀྱི་ཁྱོན་དང་། དེ་ནས་ཕྱོགས་མཐར་ཁྱབ་པའི་སྤྲོ་བསྡུས་སྒོམ་གྱི་རྩལ་སྦྱོང་བའི་རྣལ་འབྱོར་ཉམས་སུ་ལེན་པར་བྱེད། ཉི་ཧོང་གི་སྔགས་པ་ཚོར་རྡོར་དབྱིངས་དང་། རྣམ་སྣང་མངོན་བྱང་སོགས་རྒྱུད་སྡེ་འོག་མ་གསུམ་པོའི་ཉམས་ལེན་དར་སོ་ཆེ་བར་སྣང་།

བཞི་པ་རྣལ་འབྱོར་བླ་མེད་ཀྱི་སྐབས་སུ་བསྐྱེད་རིམ་དང་རྫོགས་རིམ་གྱི་ཉམས་ལེན་ལ་བརྟེན་ནས་བདེ་སྟོང་དབྱེར་མེད་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་སྐྱོང་སྟེ་ཐ་མལ་པའི་འཆི་སྲིད་དང་། བར་སྲིད། སྐྱེ་སྲིད་རྣམས་སྦྱོང་ཕྱིར་ལམ་དུ་འཁྱེར་ཏེ་འབྲས་དུས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་སྐུ་དང་། ལོངས་སྐུ། སྤྲུལ་སྐུ་གསུམ་དུ་བསྒྱུར་བར་བྱེད་པ་ཡིན།

དེས་ན་བསྐྱེད་རིམ་ལ་རགས་པ་དྲན་པ་གཅིག་པའི་རྣལ་འབྱོར་དང་། ཕྲ་བ་རྟོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ཞིང་། དང་པོ་ལ་ལས་དང་པོ་བ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཅུང་ཟད་བབས་པ་གཉིས་ཡོད། གཉིས་པ་ཕྲ་བ་རྟོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་ཐོབ་པ་ནས་བཟུང་། རྫོགས་རིམ་གྱི་ལུས་དབེན་དང་། ངག་དབེན། སེམས་དབེན། མ་དག་པའི་སྒྱུ་ལུས་རྣམས་ལ་ཡེ་ཤེས་ལ་ཅུང་ཟད་དབང་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་ཞིང་། དེ་ནས་རིམ་པ་བཞི་པའི་དོན་གྱི་འོད་གསལ་དང་། སྐུ་ཐུགས་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་སློབ་པའི་ཟུང་འཇུག་སྟེ། ཉོན་སྒྲིབ་ཟད་པར་སྤངས་པའི་སྤངས་པ་ཟུང་འཇུག་གམ། དག་པའི་སྒྱུ་ལུས་དང་། ཟུང་འཇུག་གི་གཙོ་བོ་རྟོགས་པ་ཟུང་འཇུག སློབ་པ་མཐའི་དོན་གྱི་འོད་གསལ་བཅས་རིམ་པར་བགྲོད་དགོས་པ་རྣམས་ལ་ཡེ་ཤེས་ལ་ཡང་དག་པར་དབང་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ། དེ་ནས་མི་སློབ་པའི་ཟུང་འཇུག་སྟེ། རྡོ་རྗེ་འཆང་གི་གོ་འཕང་ཐོབ་པ་ཡིན།

དེ་རྣམས་ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པའི་ས་ལམ་དང་དོད་ཐུབ་ལྟ་བུར་སྦྱར་ན། བསྐྱེད་རིམ་ཕྲ་རགས་གཉིས་དང་ཚོགས་ལམ་མཚུངས་ཤིང་། བསྐྱེད་རིམ་གྱི་ཆར་གཏོགས་པའི་ལུས་དབེན་ཐོབ་པ་ནས། མ་དག་པའི་སྒྱུ་ལུས་བར་རྣམས་སྦྱོར་ལམ་དང་། རིམ་པ་བཞི་པའི་དོན་གྱི་འོད་གསལ་མཐོང་ལམ། དོན་གྱི་འོད་གསལ་དེ་ལས་ལུགས་ལྡོག་གི་ཉེར་ཐོབ་ཏུ་ལངས་པ་དང་། དག་པའི་སྒྱུ་ལུས་ཐོབ་པ། སྤངས་པ་ཟུང་འཇུག་ཐོབ་པ། ས་གཉིས་པར་འཕོས་པ། སྒོམ་ལམ་ཐོབ་པ་རྣམས་དུས་མཉམ་པ་ཡིན། རིམ་པ་བཞི་པའི་དོན་གྱི་འོད་གསལ་ས་དང་པོ་དང་། སྤངས་པ་ཟུང་འཇུག་ནས་སློབ་པ་མཐའི་དོན་གྱི་འོད་གསལ་བར་ས་དགུས་བསྡུས་པར་འཇོག་ལ། ས་དེ་དང་དེས་བསྡུས་ཚུལ་ཡང་དོད་ཐུབ་ཙམ་ལས་དངོས་མིན་པ་རིམ་ལྔ་གསལ་སྒྲོན་ལས་གསུངས་པ་བཞིན། ལམ་ཕན་ཚུན་གྱི་ཡོན་ཏན་ཇི་མ་ཇི་བཞིན་མཚུངས་པར་ཐོབ་མི་དགོས་པ་ཡིན་པར་སྣང་།

གསང་སྔགས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་ཆེ་བ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། སྔགས་ལ་བརྟེན་ནས་ཞི་གནས་སྒྲུབ་བྱེད་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཡོད་པར་མངོན་ལ། རྣལ་འབྱོར་རྒྱུད་མན་ཆད་གསུམ་ལ་ཞི་གནས་འཇོག་སྒོམ་གྱིས་སྒྲུབ་པ་དང་། ཞི་ལྷག་རིམ་ཅན་དུ་ངེས་ཤིང་། བླ་མེད་ལ་ལུས་ལ་གནད་དུ་སྣུན་བྱེད་གཞན་ཞིག་ཡོད་པས། འཇོག་སྒོམ་གྱིས་ལྷག་མཐོང་སྒྲུབ་པ་དང་། ཞི་ལྷག་ཅིག་ཅར་དུ་སྒྲུབ་པའང་ཡོད་པར་གསུངས།

༣ རྡོ་རྗེ་ཐེག་པའི་ལམ་གྱིས་གང་ཞིག་རྩལ་དུ་བཏོན་པ་དང་། ཤེས་པའི་རྒྱུན་གྱི་སྟེང་ནས་སྐུ་བཞི་འགྲུབ་བྱེད་གཉུག་མ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཡེ་ཤེས་སྐོར།

གསང་ཆེན་རྡོ་རྗེ་ཐེག་པའི་ལམ་འདི་ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པའི་ལམ་ལས་ཁྱད་པར་འཕགས་ཆོས་དུ་མ་གསུངས་པ་གཞུང་ཆེན་མོ་རྣམས་ལས་ཤེས་པར་བྱ་དགོས་ཀྱང་། འདིར་ཅུང་ཟད་མཚོན་པར་བཤད་ན། ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པའི་སྐབས་ལ་སེམས་བསྐྱེད་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་བསྒྲུབ་བྱའི་གོ་འཕང་ནི་གཟུགས་སྐུ་དམ་པ་དང་། ཆོས་སྐུ་དམ་པ་ཞེས་པའི་དམ་པ་གཉིས་ལྡན་གྱི་སྐུ་དེ་བསྒྲུབ་རྒྱུ་ཡིན་ལ། སྐུ་དེ་གཉིས་ཀ་རྒྱུ་མེད་དང་། མི་མཐུན་པའི་རྒྱུ་ལས་མི་འབྱུང་བར། མཐུན་པའི་རྒྱུ་དང་། རིགས་མཐུན་གྱི་རྒྱུ་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བས་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་རྒྱུའི་ཐོག་ནས་བསྒྲུབ་དགོས་པར་བརྟེན། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཐེག་པའི་སྐབས་སུའང་ས་དང་པོའི་སྐབས་ནས་ཡིད་ལུས་ལེན་མགོ་ཚུགས་ཏེ། གཙོ་བོ་དག་པ་ས་གསུམ་གྱི་གནས་སྐབས་སུ་མ་རིག་བག་ཆགས་ཀྱི་ས་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་ལས་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བའི་ཡིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ལུས་མཚན་དཔེའི་རྒྱན་ཅན་ཞིག་བསྒྲུབས། དེ་འདྲའི་ལུས་དེ་ཇེ་བཟང་དུ་སོང་ནས་མཐར་གཟུགས་སྐུའི་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་ལ་འགྲོ་བ་ཡིན། དཔེར་ན། ཉན་ཐོས་སྡེ་གཉིས་ཀྱི་གཞུང་ནས་རྣམ་མཁྱེན་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་ལམ་རྒྱ་ཆེར་མ་གསུངས་ཤིང་། འོན་ཀྱང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་མ་རྒྱས་པའི་གོང་ལ་མཚན་རྣམ་པར་སྨིན་བྱེད་ཀྱི་ལས་གསོག་མཁན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ངེས་གནས་ཞེས་ལུས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ངེས་ཅན་ཞིག་གསུངས་པ་རེད།

སྔགས་ཀྱི་སྐབས་འདིར་འབྲས་བུ་ཆོས་གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་བསྒྲུབ་རྒྱུའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རིགས་འདྲའི་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་ཞིག་གསུངས་པས། ཆོས་སྐུ་བསྒྲུབ་པར་དེ་དང་རྣམ་པ་འདྲ་བའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱིས་ཟིན་པའི་སྟོང་ཉིད་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་སྤྲོས་པའི་སྣང་བ་མཐའ་དག་ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཆོས་ཉིད་འབའ་ཞིག་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་མི་རྟོག་པའི་བློ་ཞིག་ལན་གྲངས་མང་པོར་བསྐྱེད་ནས་བསྒོམས་པ་ནི། ཆོས་སྐུའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་དང་། གཟུགས་སྐུའི་ལྷན་ཅིག་བྱེད་རྐྱེན་ཡིན་པ་མདོ་སྔགས་གཉིས་ལ་འདྲ་མོད། གཟུགས་སྐུའི་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་ལམ་དེའི་སྨིན་བྱེད་དུ་ད་ལྟ་ནས་ཡིད་ངོ་ལ་ཐ་མལ་པའི་སྣང་ཞེན་བསལ་ནས། གཟུགས་སྐུ་དེ་དང་རྣམ་པ་འདྲ་བའི་ལམ་ལྷ་སྐུའི་རྣལ་འབྱོར་བསྒོམ་པའི་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཐབས་ཡོད་པ་ནི་གསང་སྔགས་རྡོ་རྗེ་ཐེག་པ་དང་། དེ་མེད་པར་ཕྱིན་དྲུག་ལ་སོགས་པའི་སྤྱོད་ཕྱོགས་ཁོ་ནར་དུས་ཡུན་ཤིན་ཏུ་རིང་པོར་འབད་བརྩོན་དགོས་པ་ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པའི་ལམ་གྱི་བགྲོད་ཚུལ་ཡིན།

ལྷག་པར་སྔགས་ཀྱི་ལུགས་འདིར་གོང་གསལ་དམ་པ་སྐུ་གཉིས་ཞེས་པའི་ཆོས་གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་དེ་གཉིས་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་ཙམ་མིན་པར་སྐུ་ཐུགས་ངོ་བོ་གཅིག་ཏུ་ཡོད་པས། ལམ་ཉམས་སུ་ལེན་སྐབས་ལྷའི་རྣལ་འབྱོར་སྒོམ་པའི་སྟེང་ནས་ཐབས་ཤེས་ངོ་བོ་དབྱེར་མེད་ཉམས་སུ་བླངས་ཏེ། ཆོས་གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་གཉིས་སྒྲུབ་ཚུལ་བཤད་པས། ཆོས་ཅན་རྒྱ་ཆེ་བ་ལྷའི་འཁོར་ལོ་ཙམ་བཞག་ནས། དེའི་སྟེང་གི་སྟོང་ཉིད་སྒོམ་པ་ཁོ་ན་མིན་པར། ཐོག་མར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱིས་ཟིན་པའི་སྒོ་ནས་སྟོང་ཉིད་ལ་ངེས་པ་དྲངས་ནས། བློ་དེའི་གཟུང་རྣམ་རྟེན་དང་བརྟེན་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་ཤར་བ་དེ་ལ། དམིགས་པ་རང་བཞིན་མེད་པར་དམིགས་པ་དེ་ཐབས་ཤེས་ངོ་བོ་དབྱེར་མེད་ཡིན། དེ་ཡང་རང་གི་སྟེང་གི་སྟོང་ཉིད་དང་། ལྷའི་སྟེང་གི་སྟོང་ཉིད་ངོ་བོ་རིགས་གཅིག་ཡིན་ལ། སྟོང་ཉིད་རྟོགས་པའི་ལྟ་བ་དེ་ཉིད་མོས་ངོར་ལྷ་སྐུའི་རྣམ་པར་འཆར་བས། སྟོང་ཉིད་རྟོགས་པའི་བློ་དེ་ཉིད་ལྷར་མོས་པ་ཡིན་པས། ངེས་པ་སྟོང་ཉིད་ལ་དྲངས་ནས་གཟུང་རྣམ་ལྷར་ཤར་བ་ཞེས་གསུངས། ད་ལྟ་སྟོང་ཉིད་རྟོགས་པའི་བློ་དེ་དངོས་སུ་ལྷ་སྐུར་འཆར་མི་ཐུབ་ཀྱང་མ་འོངས་པར་འཆར་ཐུབ་པ་འབྱུང་བས། ད་ལྟ་ནས་དེ་ལྟར་མོས་ན་དགོས་པ་ཡོད་དེ། བློ་གཅིག་ལ་སྟོང་ཉིད་ལ་དམིགས་པའི་དམིགས་པ་དང་། དེའི་གཟུང་རྣམ་ལྷར་ཤར་བ་གཉིས་ཚང་བ་འདི་ལ་གནད་ཡོད། སྟོང་ཉིད་དེ་ཡང་མཐར་ཐུག་ལ་བློ་ཕྲ་མོས་རྟོགས་ཐུབ་པ་དགོས་པར་མ་ཟད། བློ་དེ་ཡང་སྣང་མཆེད་ཐོབ་གསུམ་དག་ནས། འོད་གསལ་གྱིས་སྟོང་ཉིད་རྟོགས་དགོས་ཞེས་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་སློབ་མ་ཀླུ་བྱང་གིས་གསུངས་ཤིང་། སྣང་གསུམ་མ་དག་བར་དུ་སྟོང་ཉིད་རྟོགས་པའི་བློ་ནུས་པ་ཆུང་བ་ཡིན།

དེས་ན་སྔགས་ཀྱི་ཟབ་ཁྱད་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ནི། བླ་མེད་ཀྱི་སྐབས་སུ་གཙོ་བོར་བསྟན་ཞིང་། དེ་ཡང་རྒྱུད་བླ་མར་གསུངས་པའི་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་འོད་གསལ་བ་དེ། ཡེ་ཤེས་ཆོས་སྐུའི་དངོས་རྒྱུ་བདེ་གཤེགས་སྙིང་པོ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་པ་བདེ་གཤེགས་སྙིང་པོའི་དགོངས་པ་ཆ་ཚང་བ་སྔགས་བླ་མེད་ཀྱི་རྒྱུད་སྡེར་གསུངས་ལ། འོན་ཀྱང་མཁས་པ་སོ་སོའི་དགོངས་པ་བཀྲལ་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་ཡོད་པར་མ་ཟད། སྔགས་བླ་མེད་སྐབས་སུ་རྩལ་དུ་བཏོན་ནས་ཇི་ལྟར་གསུངས་པའི་བདེ་གཤེགས་སྙིང་པོ་དེ། རྒྱུད་བླ་མའི་སྐབས་ནས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ལ་གསལ་པོར་བསྟན་ཚུལ་བརྗོད་ན་ཅུང་ཟད་མི་བདེ་བ་ཡིན། དེ་ལྟ་ནའང་རྒྱུད་བླ་མའི་སྐབས་ནས་གསུངས་པའི་བདེ་གཤེགས་སྙིང་པོ་དེའི་མཐར་ཐུག་གི་དགོངས་པ་འབབ་ས་དེ་སྔགས་བླ་མེད་ཀྱི་སྐབས་ནས་གསུངས་པའི་གཉུག་མ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་འོད་གསལ་དེ་རང་ཡིན་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་གསལ་ཞིང་། གཉུག་སེམས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་དཔྱིས་ཕྱིན་པ་རྩལ་དུ་བཏོན་ནས། དེ་ལམ་གྱི་ངོ་བོར་སྐྱེ་ཐུབ་པ་བྱུང་ན་གཞན་དང་མི་འདྲ་བའི་ནུས་པ་ཆེན་པོ་ཡོད།

གསང་སྔགས་ལ་ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས། བཤད་རྒྱུད་རྡོ་རྗེ་གུར་ནང་རྒྱུད་སྡེ་བཞིར་བཤད་པའི་ནང་གསེས་རྒྱུད་སྡེ་འོག་མ་གསུམ་གྱིས་གཉུག་མའི་འོད་གསལ་དེ་རྗེན་དམར་གསལ་པོ་ཞིག་གསུངས་པ་མེད་ཀྱང་། དེའི་སྨིན་བྱེད་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ལམ་གྱི་འགྲོ་སྟངས་ཤིག་ཡོད་པ་དེ་ནི་རྒྱུད་སྡེ་འོག་མའི་སྔགས་ཀྱི་ལམ་ཡིན།

བླ་མེད་ཀྱི་ལུགས་འདིའི་ཁྱད་ཆོས་སུ་ཤེས་པ་རགས་པས་ཟབ་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་དང་། རྟོགས་རིགས་སྐྱེས་པ་ཙམ་མིན་པར། ཤེས་པ་ཕྲ་མོའང་ལམ་གྱི་ངོ་བོར་བསྒྱུར་བས་ནུས་པ་ཆེ་སྟབས། གོ་བདེ་བར་བཤད་ན། ད་ལྟའི་བློ་རགས་པས་ལམ་ཉམས་སུ་ལེན་སྐབས་བློ་གཞན་ལ་འཕྲོ་རྒོད་མང་པོ་འབྱུང་བའི་རྣམ་རྟོག་རགས་པ་དེ་རྩ་བ་ནས་མེད་པར་འགྱུར་ཆེད་དྲན་ཤེས་ཧ་ཅང་སྟོབས་ཆེན་བསྐྱེད་ནས་ཡུལ་གཞན་ལ་འཕྲོར་མ་བཅུག་པར། དམིགས་པ་དེ་ཀའི་སྟེང་ལ་ལྷན་ནེར་སྡོད་ཐབས་འབད་རྩོལ་བྱ་དགོས་པས་ངལ་བ་ཆེ་ཞིང་། ཕྲ་བའི་རྣམ་ཤེས་ལམ་གྱི་ངོ་བོར་བསྐྱེད་རྒྱུའི་ཐབས་ཤེས་གནད་འགག་དེ་ནི་རྣམ་ཤེས་རགས་པ་ཆེད་དུ་གཉེར་ནས་དྲན་ཤེས་ཀྱིས་འཕྲོར་མ་བཅུག་པར་བཀག་པ་མིན་པར། དེ་ཉིད་ཤེས་པ་ཕྲ་བ་དེ་ལ་ཐིམ་ནས་ནུས་མེད་དུ་སོང་བའི་གནས་སྐབས་སུ། རགས་པའི་བློ་རྣམས་རང་བཞིན་གྱིས་ཞི་བར་འགྱུར་བས་འཇུག་པ་བདེ་ལ། གཞན་དང་མི་འདྲ་བའི་ནུས་པ་ཆེན་པོ་འོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་རྗེས་སུ་དཔོག་ནུས།

དེ་འདྲའི་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་སེམས་དེ་ཉིད་ལམ་གྱི་ངོ་བོར་སྐྱེ་ཐབས་སྔགས་བླ་མེད་སྤྱིའི་འགྲོ་སྟངས་ལྟར་ན། རགས་པའི་རླུང་སེམས་བཙན་ཐབས་སུ་བཀག་ནས་ཕྲ་བ་གཉུག་མའི་སེམས་དེ་ལམ་གྱི་ངོ་བོར་སྦྱོར་ཚུལ་དེ་ཡིན། རགས་པའི་རླུང་སེམས་འགོག་པའི་ཐབས་སུ་རྩ་རླུང་ཐིག་ལེ་ལ་གནད་དུ་བསྣུན་པ་དང་། རླུང་གི་རྣལ་འབྱོར་ཐོག་ནས་འགོག་པ༑ དགའ་བཞི་ལ་གནད་དུ་བསྣུན་ནས་འགོག་པ། མི་རྟོག་པ་སྒོམ་པ་ཁོ་ནའི་སྟེང་ནས་འགོག་པ་བཅས་ཐབས་ཤེས་མི་འདྲ་བ་ཡོད། རྩ་རླུང་ཐིག་ལེར་གནད་དུ་མི་བསྣུན་པར། མི་རྟོག་པར་སྒོམ་པ་དེའི་ཁོངས་སུ་ཕྱག་རྫོགས་གཉིས་ཀྱང་འདུ་བ་ཡིན།

ཡང་སྐབས་འདིར་ངེས་དགོས་པ་ཞིག་ལ། སྤྱིར་བཏང་བསྒྲུབ་བྱའི་ཆོས་ཤིག་ཐབས་ལམ་རྣམ་པ་དུ་མས་སྒྲུབ་ཀྱིན་ཡོད་ནའང་། རང་རེའི་བསམ་བློར་ཐབས་ལམ་གཅིག་ཁོ་ནས་སྒྲུབ་པ་ལྟ་བུའི་ཚོར་སྣང་འོང་སྲིད། དོན་དུ་ཆ་རྐྱེན་གཞན་དུ་མ་ཞིག་ཚང་བའི་ཐོག་ནས་སྒྲུབ་དགོས་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། དེ་རིང་རང་ལ་དགེ་བའི་བློ་སྣ་གཅིག་སྐྱེས་པ་འདིས་རྣམ་མཁྱེན་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་བྱེད་ཀྱང་། འདི་ཁོ་ནས་རྣམ་མཁྱེན་ཐོབ་པ་མིན་པ་བཞིན་ནོ༑ ༑དེས་ན་དེ་ཡིས་ཐོབ་པ་དང་། དེ་ཁོ་ནས་ཐོབ་པ་གཉིས་ལ་ཁྱད་པར་ཕྱེ་དགོས།

ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པའི་སྐབས། ཐབས་ཀྱིས་ཟིན་པའི་ཤེས་རབ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱིས་ཟིན་པའི་སྟོང་ཉིད་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཟིན་པའི་ཐབས་ནི་སྦྱིན་སོགས་ཀྱི་འཁོར་གསུམ་མི་དམིགས་པར་སྒོམ་པ་ལྟ་བུའི་ཐབས་ཤེས་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་ནས་ཉམས་སུ་ལེན་པ་ཡིན་ལ། སྔགས་ལུགས་སྤྱི་དང་། ལྷག་པར་བླ་མེད་སྐབས་སུ་བློ་གཅིག་གི་སྟེང་དུ་ཐབས་ཤེས་དབྱེར་མེད་སྒྲུབ་སྟེ། ཐབས་ཤེས་དབྱེར་མེད་བློ་གཅིག་གི་ངོ་ལ་འཆར་དགོས་པ་དང་། དེ་ཡང་ཕྲ་བའི་གཉུག་མའི་སེམས་ལ་འཆར་དགོས་པ་ཡིན་པས། གཉུག་སེམས་གཅིག་ལ་ཐབས་ཤེས་གཉིས་ཀ་ཚང་བ་འདི། རང་རེའི་ས་དགེ་བཀའ་རྙིང་ལ་སོགས་པའི་བོད་ཀྱི་ནང་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་ཚང་མའི་བཞེད་པ་མཐར་ཐུག་དེ་ཡིན།

དེས་ན་སྐུ་བཞིའི་ཡེ་ཤེས་ཆོས་སྐུ་དང་། ལོངས་སྐུ། སྤྲུལ་སྐུ་གསུམ་འདུས་བྱས་ཡིན་པས། དེའི་རྒྱུ་སྔོན་དུ་སོང་བར་ལྟོས་ཤིང་། སྐུ་བཞི་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་ཆ་ནི་རླུང་སེམས་གཉིས་ཡིན། དེས་ན་གཉུག་མ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཡེ་ཤེས་འོད་གསལ་རྣལ་འབྱོར་གྱི་ངོ་བོར་བསྐྱེད་པ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ལྷའི་རྣལ་འབྱོར། རྫོགས་ཆེན། ཕྱག་ཆེན། གསལ་སྟོང་ཟུང་འཇུག ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཡེ་ཤེས་རྣམས། པཎ་ཆེན་ཆོས་རྒྱན་གྱིས། དཔྱད་ན་དགོངས་པ་གཅིག་ཏུ་འབབ། །ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར་དོན་གཅིག་ཏུ་འདྲིལ་བ་རེད། གསང་སྔགས་བཀའ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཚུལ་འདི་རྒྱུད་སྡེ་གོང་མའི་སྐབས་ནས་འབྱུང་།

སྔགས་བླ་མེད་ལ་འདུས་བྱས་སུ་གྱུར་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྐུ་དང་། འདུས་མ་བྱས་སུ་གྱུར་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྐུ་བཅས་གཉིས་སུ་འཇོག་པ་ཡིན།

ལུས་དག་བྱེད་བུམ་དབང་། ངག་དག་བྱེད་གསང་དབང་། ཡིད་དག་བྱེད་ཤེར་དབང་། གསང་གསུམ་རོ་གཅིག་ཏུ་བསྒྱུར་བར་དབང་བཞི་པ་བཅས་འབྱུང་བས། གསང་གསུམ་རོ་གཅིག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འཕྲིན་ལས་འབད་མེད་ལྷུན་གྲུབ་འབྱུང་བ་མ་གཏོགས། དེ་མིན་འོང་མི་སྲིད་པ་ཡིན། གསང་གསུམ་རོ་གཅིག་པ་འདིའི་རྒྱུའང་སློབ་པའི་གནས་སྐབས་ནས་བསྒྲུབ་དགོས།

དེ་ལྟར་སྔགས་ཀྱི་ཐབས་ཤེས་དབྱེར་མེད་པའི་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་འབྲས་བུ་གསང་གསུམ་རོ་གཅིག་པ་ཞེས་པ་དེ་སྒྲུབ་ཆེད། གཉུག་མའི་འོད་གསལ་ལམ་དུ་བསྐྱེད་གཞིར་ལྷའི་རྣལ་འབྱོར་བྱེད་ཅིང་། དེ་ལ་དོན་དམ་རྣམ་ཅན་གྱི་ལྷའི་རྣལ་འབྱོར་དང་། ཀུན་རྫོབ་རྣམ་ཅན་གྱི་ལྷའི་རྣལ་འབྱོར་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ལ། རང་ལུས་ལྷ་སྐུར་བསྒོམ་པ་དེར་གསལ་སྣང་ལ་སློབ་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་རྣམ་ཅན་གྱི་ལྷའི་རྣལ་འབྱོར་དང་། དེ་ཡང་སྟོང་ཉིད་ངེས་པའི་བློ་རང་སེམས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ཉིད་ལྷ་སྐུར་འཆར་བ་དེ་ལ་ང་རྒྱལ་བཟུང་བ་ནི་དོན་དམ་རྣམ་ཅན་གྱི་ལྷའི་རྣལ་འབྱོར་ཞེས་བྱ། བསྐྱེད་རིམ་སྐབས་ལྷ་སྐུ་བསྒོམ་པ་དང་། གང་སྣང་ལྷ་སྐུར་བལྟ་བ་དེ་ཞེ་ནས་ལྷ་སྐུར་བལྟ་བ་མིན་ཡང་། དགོས་པ་རྒྱུ་མཚན་ཞིག་ཡོད་པས་ཞེ་ནས་ལྷ་སྐུར་འཛིན་པའི་འཛིན་སྟངས་མེད་པའི་མོས་སྒོམ་ཡིན་པར་བཞེད་པ་ཞིག་ཡོད།

ས་སྐྱའི་ལམ་འབྲས་ཀྱི་རྒྱུད་གསུམ་ཁྲིད་སྐབས། དག་པ་རབ་འབྱམས་འབའ་ཞིག་འཆར་ཆེད་འཁོར་འདས་དབྱེར་མེད་ཀྱི་ལྟ་བ་དེ་སྔོན་ལ་གསུངས་པ་དང་། རྡོ་གྲུབ་འཇིགས་མེད་བསྟན་པའི་ཉི་མའི་གསུང་གསང་བ་སྙིང་པོ་ལས། སྣང་བ་ལྷ་སྒྲུབ་སྐབས་དག་མ་དག་གི་ཆོས་རྣམས་རིག་པ་ཉིད་ལས་ཤར་བ། རིག་པའི་ཀློང་ལས་མ་འདས་པ། གང་སྣང་ལྷའི་རྣམ་རོལ་དུ་བལྟ་བར་གསུངས་ཤིང་། འདིའི་རྩ་བ་འོད་གསལ་ལ་ཐུག་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་འོད་གསལ་གྱི་རོལ་པ་དང་། དེའི་སྣང་བ་ལས་མ་འདས་པ། དེའི་དབྱིངས་ནས་ཤར་བ་ཞིག་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་གཉུག་མ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རོལ་པར་འཆར་ཚུལ་ལ་དགོངས་ནས་སྣང་བ་ལྷ་སྒྲུབ་འཇོག་ཚུལ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད། འདི་གཉིས་ཀ་སྔགས་བླ་མེད་ཀྱི་ལུགས་གཞིར་བཟུང་དུ་འདུག་ཅིང་། ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཏིང་འཛིན་གནས། །ཐམས་ཅད་དེ་དང་འདྲ་བ་འོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། སྒྱུ་ལུས་པས་ཆོས་རྣམས་གཉུག་མ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་འོད་གསལ་གྱི་རོལ་པར་བལྟ་བར་གསུངས་པའི་དོན་ནི༑ དེའི་བཀོད་པར་བལྟ་རྒྱུ་ལས་འོས་མེད་ཅིང་། སྣོད་ཀྱི་བཀོད་པ་རྣམས་གཉུག་མའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོར་བལྟ་མི་ནུས་ནའང་། བཅུད་རྣམས་ཀྱི་གདགས་གཞི་མཐར་ཐུག་ལ་བསམ་རྒྱུ་ཡོད་པ་ལ་དགོངས་པར་སྣང་།

བླ་མེད་ཀྱི་ལམ་འདིར་ནང་གི་རྩ་རླུང་ཐིག་ལེ་རྣམས་ལ་དམིགས་ནས་བསྒོམ་རྒྱུའི་ཐབས་ཡོད་ཅིང་། རྩའི་རྣམ་གཞག་དེ་ལ་གཟུགས་ཅན་གྱི་དངོས་པོའི་ཐོག་ནས་བཤད་པའི་རིགས་གཅིག་དང་། སྒོམ་དོན་མོས་པ་ཙམ་གྱི་ཐོག་ནས་བཤད་པ་རིགས་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བས། ཕྱི་མ་ནི་དངོས་པོའི་གནས་ཚོད་ལ་ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་དང་མཚུངས་དགོས་པ་མ་ཡིན། རྣལ་འབྱོར་པས་རྩ་འཁོར་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་ཁུ་བ་དང་། འོད། ཡི་གེ་རྣམས་ལ་དམིགས་པ་གཏད་ནས་སྒོམ་ཞིང་། འདི་རྣམས་གང་དུ་བསྒོམ་སའི་གནས་དམིགས་བསལ་བའི་ནུས་པ་སོགས་ཀྱིས་ཡི་དམ་ལྷའི་རྣལ་འབྱོར་གྱིས་རྣམ་རྟོག་བཙན་ཐབས་སུ་འགོག་པར་གྲོགས་བྱེད་པ་ཡིན། རྣམ་རྟོག་འགོག་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། རྣམ་ཤེས་ལ་ནང་གསེས་རགས་པ་ནས་ཆེས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་བར་རིམ་པ་དུ་མ་ཡོད་པའི་རགས་རིམ་ནས་བཀག་སྟེ། ཕྲ་བའི་སེམས་དང་། གཉུག་སེམས་ཀྱིས་ལམ་ལ་རིམ་གྱིས་སློབ་ཐུབ་པའི་ཆེད་དང་། འཇོག་སྒོམ་ལ་བརྟེན་ནས་སྟོང་ཉིད་རྟོགས་པའི་ལྷག་མཐོང་སྒྲུབ་སྟེ་ཞི་ལྷག་ཅིག་ཆར་དུ་ཐོབ་པའི་ཆེད་དུ་ཡིན།

སྔགས་བླ་མེད་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་ཤེས་ཕྲ་བ་རྣམས་ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་སུ་བསྒྱུར་བ་དང་། དེ་ཡང་རང་རེ་ཐ་མལ་པ་འཆི་བའི་ཚེ་རྣམ་ཤེས་རགས་རིམ་རྣམས་འགགས་ཏེ་ཕྲ་རིམ་རྣམས་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་མཐར། རྣམ་ཤེས་ཕྲ་ཤོས་འཆི་བ་འོད་གསལ་གྱི་སེམས་དེ་མངོན་དུ་འགྱུར་ཡང་། ཐ་མལ་པ་རྣམས་ལ་སྐབས་འདིར་དྲན་མེད་བརྒྱལ་བ་ལྟ་བུ་མ་གཏོགས་མེད་ལ། སེམས་ཀྱི་རྟེན་ལུས་དེ་གུད་མེད་ན། རྣལ་འབྱོར་པས་སྒོམ་སྟོབས་ཀྱིས་རྣམ་ཤེས་རགས་རིམ་རྣམས་བསྡུས་ཏེ། རྣམ་ཤེས་ཕྲ་བ་རྣམས་གསལ་ཞིང་རིག་པ་ཆ་ཚང་མྱོང་ཐུབ་པར་སྒྲུབ་ནུས། རླུང་སེམས་རགས་པ་རྣམས་བཙན་ཐབས་སུ་བསྡུས་ནས་ཆེས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་འོད་གསལ་གྱི་སེམས་མངོན་དུ་བྱེད་དེ་སྐབས་དེར་ཉམས་ལེན་སྐྱོང་ཐུབ་ན་སྟོབས་ཆེ་ཞིང་མྱུར་བ་ཡིན།

འཕགས་ཡུལ་གྱི་སློབ་དཔོན་སངས་རྒྱས་བསྐྱངས་ཀྱི་གསང་འདུས་རྫོགས་རིམ་འཇམ་དཔལ་དབྱངས་ཀྱི་ཞལ་ལུང་ལས། ཁམས་དྲུག་ལྡན་གྱི་སྐྱེས་བུ་རྣམས་གླལ་བ་དང་། སྦྲིད་པ། གཉིད། འཁྲིག་དུས། བརྒྱལ་བ་བཅས་ཀྱི་སྐབས་སུ་རགས་པ་གློ་བུར་བའི་སེམས་ཅུང་ཞུམ་ཞིང་། འོད་གསལ་རྗེན་པ་འཆར་བར་གསུངས་པ་དང་། གཙོ་བོ་གཉིད་ཀྱི་སྐབས་རགས་པ་གློ་བུར་བའི་སེམས་ཞུམ་པ་ཤུགས་ཆེ་བས། གཉིད་ཀྱི་འོད་གསལ་འདི་ཉམས་ལེན་ལ་གནད་ཡོད་པ་ཡིན། དེ་བཞིན་ཁམས་ཞུ་བའི་སྐབས་ཀྱི་བདེ་བས་རགས་པ་གློ་བུར་བའི་སེམས་ཅུང་ཉམས་པས། འོད་གསལ་ལྟ་བུར་འཆར་བ་དེ་ཉིད་ཡུན་དུ་བསྲིང་ཆེད་ཁམས་འབབ་པའི་ཞུ་བདེར་འབད་སྐབས་འདིར་ཕལ་པའི་ཉལ་པོ་བྱེད་པ་དང་མི་འདྲ་བར་བྱང་སེམས་འཛག་མེད་དུ་བཅིངས་ཏེ་ཁམས་སླར་ལྡོག་དགོས་པས། ཤིང་ལས་སྐྱེས་པའི་སྲིན་བུས་ཤིང་ཟ་བ་དང་འདྲ་བར་གསུངས་པ་ལྟར། ཕལ་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་རྐྱེན་བྱས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་བློ་དེ་ཉིད་སྟོང་ཉིད་ངེས་པའི་བློ་ལ་བསྒྱུར་བས། དེ་ལྟ་བུའི་སྟོང་ཉིད་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཆགས་སེམས་དེ་ཉིད་ལ་གཉེན་པོ་བྱེད་ཐུབ་པ་ཡིན། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ལ་བརྟེན་ནས་སྟོན་པས་དེ་འདྲའི་ལམ་ཉམས་ལེན་བྱ་རྒྱུའི་ཆོས་ཚུལ་གསུང་སྐབས་སྟོན་པ་ཉིད་ཀྱང་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་བདག་པོའི་ཚུལ་དུ་ཡུམ་དང་སྦྱོར་བའི་སྐུར་བཞེངས་པ་དང་། སྒྲུབ་པ་པོས་ཉམས་སུ་ལེན་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱང་ཡིད་ངོར་དེ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པ་ཡིད་ལ་འཆར་བའི་སྒོ་ནས་ཉམས་ལེན་བྱ་དགོས་པར་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་རླུང་སེམས་རགས་པ་འགོག་པའི་ཐབས་སུ་བསྟེན་ཚུལ་སྔགས་བླ་མེད་ཀྱི་ལམ་འདི་བྱུང་།

སྤྱིར་བཏང་རྩ་རླུང་ཐིག་ལེ་ཙམ་སྒོམ་པ་དང་། གྲོང་འཇུག གཏུམ་མོ། འཕོ་བ་སོགས་ནི་མུ་སྟེགས་པར་ཡང་ཡོད་པས། ཕྱི་ནང་གི་ཆོས་ལུགས་གཉིས་ཀར་སྔགས་ཀྱི་ཉམས་ལེན་ཡོད་ཀྱང་། ནང་པ་སངས་རྒྱས་པར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང་། སྟོང་ཉིད་དང་ཟུང་དུ་འབྲེལ་བའི་གསང་སྔགས་ཉམས་སུ་ལེན་རྒྱུ་ཡོད་པ་འདི་ཟབ་ཁྱད་ཆེ་ཤོས་ཡིན།

མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཉམས་ལེན་གཉིས་ནས། ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པའི་སྐབས་སུ་ཆོས་ཅན་གྱི་སྣང་བ་མི་ནུབ་པའི་ཐབས་མི་བྱེད་ལ། སྔགས་ཀྱི་སྐབས་འདིར་ཆོས་ཅན་གྱི་སྣང་བ་མི་ནུབ་པ་ཆེད་དུ་གཉེར་བས། དེའི་སྟེང་ནས་ཀྱང་ཟབ་ཁྱད་ཡོད།

ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པའི་སྐབས་སུ་རང་ཉིད་ཐར་པ་སྒྲུབ་ཆེད་སྤྱིར་བཏང་ཉོན་མོངས་ལ་གནང་བའི་སྐབས་མེད་ཅིང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔར་གཞན་དོན་སྒྲུབ་པའི་ཆ་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་ན། ཉོན་མོངས་གཞན་ལ་རེ་ཞིག་གནང་བའི་སྐབས་ཡོད་ཀྱང་། ཞེ་སྡང་ལ་གནང་བའི་སྐབས་མེད་ལ། སྔགས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ཐ་མལ་པར་ལས་མྱུར་དུ་སྒྲུབ་པར་ཞེ་སྡང་གིས་འཕྲལ་སེལ་གྲོགས་ཤིག་བྱེད་པས། ཐབས་ཤེས་ཀྱི་རྨང་གཞིའི་ཆ་རྐྱེན་གཞན་རྣམས་ཚང་བའི་ཐོག་ནས་དྲག་ལས་ཆེད་དུ་དུས་ཡུན་དེའི་རིང་ཞེ་སྡང་ལ་གནང་བའི་སྐབས་ཤིག་ཀྱང་གསུངས་མོད། འོན་ཀྱང་སྐབས་དེའི་རྒྱུའི་ཀུན་སློང་ནི་ཞེ་སྡང་དང་མ་འདྲེས་པར་སྙིང་རྗེས་རྩིས་ཟིན་པ་ཁོ་ནའི་ཐོག་ནས། དུས་ཀྱི་ཀུན་སློང་ལ་མངོན་སྤྱོད་ཀྱི་བློའི་གཡོ་བས་ལས་སུ་འཇུག་པའི་ཁྱད་པར་ཕྱེ་དགོས་པར་གསུངས།

སྤྱིར་བཏང་སྔགས་ཀྱི་ཟབ་ཁྱད་འདོན་སྐབས་ཡུལ་སྟོང་ཉིད་ལ་ཁྱད་པར་མེད་ཀྱང་། ཡུལ་ཅན་གྱི་བློ་ཐ་མལ་པ་མིན་པར་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཉིད་ཀྱིས་ཟིན་པས་ཁྱད་ཞུགས་པ་དང་། སེམས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མངོན་དུ་བྱེད་པ་ལ་གང་ལ་བརྟེན་སའི་ཆོས་ཅན་དེའང་དག་པའི་ཆོས་ཅན་ཞིག་བསྐྱེད་དགོས་པ་ལས། ཆོས་ཅན་གློ་བུར་བས་གོ་མི་ཆོད་ཅེས་རྒྱུད་ཀྱི་ཚིག་ཟིན་དུ་ཡོད་པས། ཐ་མལ་གྱི་སྣང་ཞེན་གྱིས་མ་བསླད་པའི་ཆོས་ཅན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ཆོས་ཉིད་ངེས་དགོས་པར་གསུངས། དེས་ན་དག་པའི་ཆོས་ཅན་ལ་བརྟེན་མ་བརྟེན་གྱི་སྟེང་ནས་ཁྱད་ཅིག་ཡོད་པར་སྣང་བ་གོང་གསལ་ལས་ཤེས་ནུས་པས། སྤྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྟེང་གི་སྟོང་ཉིད་ལ་ཁྱད་པར་མེད་སྟབས། མྱུ་གུ་བདེན་མེད་རྟོགས་པའི་སྟོང་ཉིད་དང་། ལྷ་སྐུ་བདེན་མེད་རྟོགས་པའི་སྟོང་ཉིད་གཉིས་ལ་ཁྱད་པར་མེད་ཚུལ་བཤད་ཀྱང་། དག་པའི་ཆོས་ཅན་དེའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ཆོས་ཉིད་ལ་མཉམ་པར་བཞག་ནས་ལྷའི་རྣལ་འབྱོར་སྒོམ་དགོས་པ་དེ་ལྟར་ཡིན།

སྟོང་ཉིད་དེ་དགག་བྱ་བཀག་ཙམ་ཞིག་ཡིན་ནའང་། གོ་དུས་སྣང་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པ་དེ་ལྟར་གོ་འོང་བ་ཞིག་དགོས་པ་ཤིན་ཏུ་གནད་ཆེ། གང་ལགས་ཤེ་ན། བརྟེན་ནས་འབྱུང་བ་དང་། བལྟོས་ནས་གྲུབ་པ་ཞིག་གི་དོན་གོ་དགོས་པ་ཡིན། སྔགས་ཉམས་ལེན་སྐབས་དབུ་སེམས་གང་རུང་གི་ལྟ་བ་དགོས་ཚུལ་གཞུང་དུ་བཤད་པས། མ་མཐའ་སེམས་ཙམ་པའི་ལྟ་བ་ཞིག་དགོས། སྟོང་པ་ཟེར་བ་འདིར་གྲུབ་མཐའ་མི་འདྲ་བས་འཇོག་ཚུལ་མང་ཞིང་། དུས་འཁོར་གྱི་གཞུང་ནང་བེམ་པོའི་རྡུལ་གྱིས་སྟོང་པ་ཞེས། དེ་ལ་དམིགས་བཅས་ཀྱི་སྟོང་པ་དང་། དམིགས་མེད་ཀྱི་སྟོང་པ་གཉིས་ཕྱེ་ལ། གསང་བ་འདུས་པའི་རྒྱུད་དུ་སྟོང་པ༑ ཤིན་ཏུ་སྟོང་པ། སྟོང་པ་ཆེན་པོ། ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་སྟེ་སྟོང་པ་བཞི་གསུངས་ནས་དེ་རྣམས་རིམ་བཞིན་སྣང་བ། མཆེད་པ། ཉེར་ཐོབ། འོད་གསལ་གྱི་གནས་སྐབས་རྣམས་ལ་སྦྱར་ཞིང་། འོད་གསལ་དེ་ལ། ཡུལ་གྱི་འོད་གསལ་དང་། ཡུལ་ཅན་གྱི་འོད་གསལ་གཉིས་བཞག

ས་པཎ་དང་། དགེ་ལུགས་པས་མདོ་སྔགས་ལ་ལྟ་བའི་ཁྱད་པར་མེད་ཚུལ་གསུངས་པ་ཡུལ་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ཤིང་། ཡང་། ས་སྐྱས་དབང་བཞིར་ལྟ་བ་བཞི་འཇོག་པ་ནི༑ ཡུལ་ཅན་གྱི་དབང་དུ་མཛད་ལ། གྲུབ་མཐའ་ཆེན་མོའི་ལུང་ཡང་ཡོད། བཀའ་བརྒྱུད་དང་། རྙིང་མས་མདོ་སྔགས་ལ་ལྟ་བའི་ཁྱད་པར་བཞག་པ་ནི། ཡུལ་ཅན་གྱི་ལྟ་བ་ལ་ཁྱད་པར་ཡོད་པ་དགོངས་པའི་གནད་ཀྱིས་ཡིན། སྔགས་བླ་མེད་སྐབས་སུ་འདིས་ལྟ་བ་དང་། འདི་ལྟ་བ་ཞེས་གཉིས་སུ་བཤད་སྲོལ་ཡོད། ད་དུང་ས་དགེ་བཀའ་རྙིང་གི་བཞེད་ཚུལ་འདི་དང་འབྲེལ་བ་ཞིག་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་སྐོར་གྱི་ལེའུ་གོང་དུའང་གསལ་བས་དེར་ཡང་ཤེས་པར་བྱ་དགོས།

གསང་སྔགས་ཉམས་སུ་ལེན་པ་རྣམས་ཀྱི་སྤང་བྱའི་གཙོ་བོ་ཐ་མལ་གྱི་སྣང་ཞེན་གཉིས་ཡིན་པས། དབང་ཐོག་མར་ཐོབ་པའི་ཉིན་མོ་དེ་ནས་བཟུང་རྣལ་འབྱོར་པ་རང་ཉིད་ཐུན་དང་ཐུན་མཚམས་ཀུན་ཏུ་ལྷའི་རྣལ་འབྱོར་དང་མི་འབྲལ་བར་གནས་ཏེ། ཉིན་རེའི་འཚོ་བ་སོགས་ཀྱི་སྤྱོད་ལམ་ཀུན་ཏུ་ལྷའི་ང་རྒྱལ་ལ་གནས་བཞིན་པའི་ཐོག་ནས་བྱ་དགོས་པ་ནི། ཉོན་མོངས་སྤོང་བྱེད་ཀྱི་ཐབས་ལམ་གལ་ཆེ་ཞིག་ཡིན་པས། དངོས་གནས་བྱས་ན་སྔགས་ལ་མ་ཞུགས་པའི་སྐབས་ལྟར་ཐ་མལ་དུ་གནས་པའི་སྐབས་འོང་ས་མེད།

ལྷའི་རྣལ་འབྱོར་ཉམས་སུ་བླང་བྱའི་ལྷ་ལ་རྣམ་འགྱུར་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། གང་དག་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་པ་ནས་བཟུང་གཞན་དོན་ལ་སྨོན་པས། སངས་རྒྱས་པའི་སྐབས་སུ་གཞན་དོན་གཟུགས་སྐུ་འབད་མེད་ལྷུན་གྲུབ་ཏུ་འཆར་ཞིང་། འཆར་ཞེས་པ་ནི། ཟླ་བའི་གཟུགས་བརྙན་འཆར་ཡུལ་ལ་བརྟེན་ནས་འཆར་བ་ལྟར། འཆར་ཡུལ་ཞིག་ཡོད་ནས་འཆར་བ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་ཟླ་གཟུགས་ཆེ་ཆུང་དང་། གསལ་མི་གསལ་སོགས་འཆར་ཡུལ་གྱི་སྣོད་དམ་ཡུལ་དེར་རག་ལས་པ་ལྟར། གདུལ་བྱའི་དོན་དུ་གཟུགས་སྐུའི་རྣམ་པ་འཆར་ཞེས་པ་འདི། གདུལ་བྱ་རང་རང་གི་རིགས་དང་། མོས་ཁམས། ལས་འཕྲོ་ཅི་རིགས་ལ་བརྟེན་ནས། སྒྲུབ་པ་པོའི་སྣང་ངོར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཁྱེན་བརྩེ་ནུས་སོགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གང་ཡང་རུང་བ་ལྷ་སྐུའི་བཞིན་ལག་གི་རྣམ་པ་ཅི་རིགས་པ་འཆར་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ལྷའི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་བྱུང་བ་ཡིན། འོན་ཀྱང་དེ་རྣམས་གང་ཟག་རང་མཚན་པ་ལྟ་བུ་ཟུར་དུ་ཡོད་པའི་ཞེན་འཛིན་མི་བྱ་བར། མཚོན་བྱེད་ཅིག་ཡིན་པར་ཤེས་དགོས། དེ་ལྟ་ནའང་སྣང་སྲིད་དག་པ་རབ་འབྱམས་སུ་འཆར་ནུས་པ་དང་། གང་ཟག་ལས་དག་འགའ་རེར་ཡི་དམ་ལྷ་ཚོགས་མི་དང་མི་འཕྲད་པ་ལྟར་འོང་སྲིད་པ་སོགས། དངོས་ཉམས་ཅི་རིགས་པར་མཚན་མ་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་བས། དོན་དུ་ཡི་དམ་གྱི་ལྷ་རྣམས་སངས་རྒྱས་དཀོན་མཆོག་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དཔའ་བོ་མཁའ་འགྲོ་ལྟ་བུ་དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་དང་། དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐུགས་རྒྱུད་ལ་མངའ་བའི་སྤངས་རྟོགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཆོས་དཀོན་མཆོག་ཡིན་པར་ཤེས་པའི་ཐོག་ནས། དཀྱིལ་འཁོར་དུ་དབང་བསྐུར་བའི་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་དང་། ཡི་དམ། རང་སེམས་གསུམ་པོ་དབྱེར་མེད་དུ་བལྟས་ཏེ། རེ་དྭོགས་གཉིས་ཀྱི་འཆིང་བ་མེད་པར། རྟགས་མེད་རྟགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོར་འཛིན་ཚུལ་ཇོ་བོ་བཀའ་གདམས་པའི་རྣམ་ཐར་བཟང་པོའི་རྗེས་སུ་སློབ་ནས། རང་གི་ཡོན་ཏན་བུམ་ནང་གི་མར་མེ་ལྟར་སྦ་བཞིན་ཉམས་ལེན་ལོ་ཟླ་སྦྲེལ་ཏེ། གསང་སྔགས་ཀྱི་སྒྲ་དོན་ལྟར་གསང་ཞིང་སྦས་པའི་སྒོ་ནས་བསྒྲུབ་དགོས་པ་གནད་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཡིན་ཚུལ་ཤེས་དགོས།

དེ་ལྟ་བུའི་ཆོས་གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་གཉིས་འགྲུབ་པ་ལ། སྔགས་ལ་མ་བརྟེན་ན་ཆོས་སྐུའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཉེར་ལེན་འཇོག་དཀའ་བ་དང་། ཡང་གཟུགས་སྐུའི་ཉེར་ལེན་འཇོག་མི་ཐུབ་པ་བཅས་རྒྱུ་མཚན་གཉིས་ཀྱིས་སྔགས་ལམ་ནི་མཆོག་སྒྲུབ་པ་ལ་ངེས་པར་དགོས་པས། སྔགས་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་འཚང་རྒྱ་ཚུལ་ཇི་ལྟར་ཡིན་ཞེ་ན། རླུང་སེམས་གཉིས་ཀར་གནད་དུ་བསྣུན་ནས་སྒྱུ་འོད་ཟུང་འཇུག་གིས་སྐུ་ཐུགས་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་འཚང་རྒྱ་ཚུལ་གཅིག་དང་། སེམས་ཁོ་ནར་གནད་དུ་བསྣུན་ལུགས་ཀྱིས་དུས་འཁོར་ལུགས་ཀྱི་སྟོང་གཟུགས་ཕྱག་ཆེན་དང་། མཆོག་ཏུ་མི་འགྱུར་བའི་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་ཟུང་འཇུག་ཐོབ་ཚུལ་གཅིག དེ་བཞིན་མ་རྒྱུད་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ལུགས་ཀྱི་འཇའ་ལུས་ཀྱི་སྐུ་སྒྲུབ་ཚུལ་ཞིག་ཡོད་ཅིང་། རྫོགས་ཆེན་གྱི་ལུགས་ལ་སྣང་བཞི་མཐར་སོན་ནས། འཇའ་ལུས་འཕོ་བ་ཆེན་པོའི་སྐུ་འགྲུབ་རྒྱུ་ཁྱད་པར་བ་ཞིག་གསུངས། ཟུང་འཇུག་དེ་ལ་བདེ་སྟོང་དབྱེར་མེད་ཀྱི་ཟུང་འཇུག་དང་། བདེན་གཉིས་དབྱེར་མེད་ཀྱི་ཟུང་འཇུག་གཉིས་ཡོད་པའི་ཕྱི་མ་ནི། དང་པོ་གཉིས་ཡ་གཅིག་ཏུ་བྱས་ནས། གཞན་ཞིག་དང་སྦྱར་བས་ཟེར།

རྣལ་འབྱོར་བླ་མེད་སྐབས། ཐབས་ཤེས་དབྱེར་མེད་བྱེད་ཚུལ་ལ་ཐུན་མིན་ཞིག་ཡོད་པར་མངོན། འདིའི་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་རླུང་སེམས་ནི་ངོ་བོ་གཅིག་ཡིན། ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་རླུང་སེམས་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་གཉིས་སྒྲུབ་ཚུལ་གཅིག་དང་། གཉུག་སེམས་རྐྱང་པ་ལ་བརྟེན་པ་གཅིག་བཅས་གཉིས་གསུངས་ཤིང་། གསར་མའི་བདེ་གསང་སོགས་ནི་རླུང་སེམས་གཉིས་ལ་བརྟེན་པའི་ལུགས་ཡིན་པས། སྐུ་བཞི་འདོད་ཕྱིན་བླ་མེད་ཀྱི་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་རླུང་སེམས་འདིའི་སྟེང་ནས་འཇོག་དགོས་ལ། སྐུ་བཞི་སྒྲུབ་ཚུལ་གཉུག་མའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཐོག་ནས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་སྐུའི་སྟེང་ནས་འཇོག་དགོས་པ་ཡིན། གཉུག་མ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་སེམས་རྐྱང་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སངསརྒྱས་བསྒྲུབ་ཚུལ་ནི། དུས་འཁོར་དང་། ཕྱག་རྫོགས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་འདིར་འདུ་བར་སྙམ།

ཚུལ་འདི་ལ་འཇམ་མགོན་བླ་མ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོས་སྔགས་རིམ་ཆེན་མོ་ལས། གཉིས་པ་དབང་གི་དོན་ལམ་གྱི་རིམ་པར་བསྒྲིགས་ནས་ངེས་པར་བསྐྱེད་པ་ནི། དབང་བཞིའི་ངོ་བོ་དང་དེ་བསྐུར་བས་ལམ་གང་སྒོམ་པ་ལ་དབང་བ་དང༌། དེའི་འབྲས་བུ་གང་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་མཚན་ལེགས་པར་ཤེས་ན་རྒྱུད་སྡེ་ནས་དབང་ལ་ལན་ཅིག་མ་ཡིན་པར་བསྔགས་པ་དུ་མ་མཛད་པ་ལ་ཡིད་ཆེས་ནས་དབང་ཉིད་མན་ངག་གི་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ཞིག་འོང་ངོ༌། ་་་ ཞེས་དང་། ཡང་དེ་ཉིད་ལས། དེ་ལ་དབང་གསུམ་པ་བསྐུར་བའི་འོག་ཏུ་དེ་དཔེར་བྱས་ནས་བཞི་པ་སྐུར་བ་ན་སློབ་དཔོན་གྱིས་སློབ་མ་ལ་འདི་སྐད་དུ། ཁྱེད་ཀྱིས་ལུས་ལོངས་སྐུའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་ཡབ་ཡུམ་ཁ་སྦྱོར་དུ་བྱས་པ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་ལ་མཉམ་པར་བཞག་པའི་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་བསྐྱེད་པ་འདི་ལ་ལུས་ཀྱང་ལྷའི་སྐུར་མོས་པ་ཙམ་ཡིན་གྱི། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུར་སོང་བ་མེད། སེམས་དངོས་པོའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་ཞུགས་པ་ཡང་ཡུད་ཙམ་པ་དང་མོས་པ་ཡིད་བྱེད་དོན་སྤྱིའི་སྒོ་ནས་རྟོགས་པ་ཡིན་གྱི། སེམས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་ཆུ་ལ་ཆུ་བཞག་པ་ལྟར་དབྱེར་མེད་དུ་ཞུགས་པ་ཡང་མིན་ལ། དུས་རྟག་ཏུ་མཉམ་པར་འཇོག་ནུས་པ་ཡང་མིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་འདི་འདྲ་བ་འདི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་ཐབས་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་བཅས་པར་གོམས་པར་བྱས་ན། མཐར་མོས་པ་ཙམ་མིན་པར་ལུས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་དང༌། སེམས་ཀྱང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དང་དབྱེར་མེད་པར་ཞུགས་ཏེ་དུས་རྟག་ཏུ་དེ་ལ་མཉམ་པར་བཞག་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ཉིད་ལ་སྔགས་ཀྱི་བསྒྲུབ་བྱ་ཡན་ལག་བདུན་ལྡན་ཞེས་ཀྱང་ཟེར་ལ། དབང་བཞི་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ་ཞེས་ཟུང་འཇུག་ལ་ངོ་སྤྲོད་པ་ཡིན་ཏེ་རྒྱས་པར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །

འདིར་གང་ལ་ངོ་སྤྲད་པའི་འབྲས་བུའི་ཟུང་འཇུག་ནི། སྔགས་བླ་མེད་ཀྱི་བསྒྲུབ་བྱ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཡིན་ཏེ། ལམ་དུས་སུ་རང་འདོད་ལྷ་ཡབ་ཡུམ་གྱི་རྣམ་པ་ཅན་དུ་བསྒོམས་པའི་ངང་ལས་བྱང་སེམས་དཀར་དམར་གྱི་འཕྲོད་འདུ་ལ་བརྟེན་ནས་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་བདེ་བ་ལམ་དུ་བྱས་པའི་མཐུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཉེ་རྒྱུ་ནི། ལུས་ལྷའི་སྐུར་བྱས་པའི་དུས་སུ་སེམས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་དང་རོ་གཅིག་ཏུ་མི་འགྲོ་ཞིང་སེམས་དེ་ལྟར་སོང་བའི་དུས་སུ་ལུས་ལྷའི་སྐུར་བྱས་པ་མི་གནས་པའི་རེས་འཇོག་མེད་པར་དེ་གཉིས་དུས་གཅིག་ཏུ་ཟུང་དུ་ཆུད་ལ། དེ་ཡང་བདེ་བ་ལམ་བྱེད་ཀྱི་ཐབས་ཁྱད་པར་ཅན་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་ལྟར་གྱུར་པའི་སློབ་པའི་ཟུང་འཇུག་གོ །སྐབས་དེར་རང་གི་ལུས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུར་སོང་བ་མེད་ཀྱང་རིམ་པ་དང་པོ་དང་སྒྱུ་ལུས་མན་ཆད་ཀྱི་ལྷ་སྐུ་དང་མི་འདྲ་བའི་ལྷའི་སྐུ་ཁྱད་པར་བ་ཞིག་འགྲུབ་པ་གསང་འདུས་ལས་ཞིབ་ཏུ་བཤད་མོད་ཀྱང་ཚིག་མངས་སུ་དོགས་ནས་མ་བྲིས་སོ། །སློབ་པའི་སྐབས་ཀྱི་བདེན་གཉིས་ཟུང་འཇུག་དེ་ཡང་སྔོན་དུ་ཀུན་རྫོབ་སྒྱུ་མའི་སྐུ་དང་དོན་དམ་འོད་གསལ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གཉིས་སོ་སོར་བསྐྱེད་དགོས་ཏེ། ཡ་མེད་པར་ཟུང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་རིམ་པ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་སྔ་ལ་འོད་གསལ་འཕྱི་བས་འོད་གསལ་དང་སེམས་གཉིས་རོ་གཅིག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མངོན་དུ་བྱས་པའི་མཐར་ཟུང་འཇུག་སྐྱེད་དགོས་སོ། །ལམ་དེ་སྒོམ་པ་ལ་དབང་གསུམ་པ་བསྐུར་དགོས་ཤིང༌། དེས་ཀྱང་འོད་གསལ་མཚོན་དགོས་སོ།།

དེ་འདྲ་བའི་རྫོགས་རིམ་གྱི་རྟོགས་པ་ཕུལ་ཕྱིན་རྣམས་སྐྱེ་བ་ལ་ནི། སྔོན་དུ་བུམ་དབང་གི་ལམ་རིམ་པ་དང་པོས་རྒྱུད་སྨིན་པར་བྱས་པ་ཞིག་དགོས་པས། བུམ་དབང་བསྐུར་ནས་བསྐྱེད་རིམ་གྱི་སྣོད་དུ་བྱེད་དོ། །བུམ་དབང་གིས་སྤྲུལ་སྐུ་དང་གསང་དབང་གིས་ལོངས་སྐུ་དང་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཆོས་སྐུ་སྒྲུབ་པར་གསུངས་པའི་ལོངས་སྐུ་ནི། སྒྱུ་ལུས་ལ་ཡང་བཤད་པས་ཆོག་མོད་ཀྱང་སྔགས་སྤྱི་སྐད་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་ལ་བཤད་པ་མང་བས་རེ་ཞིག་དེ་ལྟར་བཤད་དོ།།

དེ་ལྟར་ན་སྤྲུལ་སྐུ་ནི། སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་ཡིན་པས་དེ་ནི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་རྒྱུ་བསྐྱེད་རིམ་དང་དེས་མཚོན་ནས་རྫོགས་རིམ་གྱི་སྐབས་ཀྱི་ལྷའི་རྣལ་འབྱོར་རྣམས་ཀྱིས་སྒྲུབ་བོ།།

ཆོས་སྐུ་ནི། འདིར་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་རྟག་ཏུ་མཉམ་པར་བཞག་པའི་རྒྱལ་བའི་ཐུགས་ཡིན་ལ་དེ་ནི་དེའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་རྒྱུ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་སྒོམ་པའི་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱིས་སྒྲུབ་བོ།།

དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་པ་ནི། ངག་གི་རྩ་བ་རླུང་ལ་དབང་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་གསང་དབང་གི་ལམ་གྱིས་སྒྲུབ་བོ། །དེས་ན་དབང་དེ་གསུམ་ལ་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྡོ་རྗེ་གསུམ་སྒྲུབ་བྱེད་དུ་ཡང་བཤད་དོ། །དེ་ལྟ་བུའི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་གསུམ་དབྱེར་མི་ཕྱེད་པ་ནི་དབང་བཞི་པ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་སྔ་མའི་ལམ་གཉིས་ཀྱིས་ལམ་དུས་ཀྱི་དབང་བཞི་པ་སྒྲུབ་ཅིང་སློབ་པའི་ཟུང་འཇུག་གིས་མི་སློབ་པའི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་དབྱེར་མི་ཕྱེད་པ་སྒྲུབ་པས་དབང་བཞིའི་ལམ་དུ་རིམ་གཉིས་ཐམས་ཅད་འདུ་བ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་གསུངས།

༸རྒྱལ་མཆོག་བདུན་པ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོས་དབང་དོན་དེ་ཉིད་ཡང་གསལ་16ལས་ཀྱང་ཇི་ལྟར་གསུངས་པ་བསྡུས་ཏེ་བཀོད་ན། འཚང་རྒྱ་བ་ལ་ངེས་པར་སྔགས་ལམ་ལ་བརྟེན་དགོས་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་འགོད་པ་དང༌། དེ་ལས་འཕྲོས་པའི་དྭོགས་པའི་གནས་གཞན་འགོད་པའོ། །དང་པོ་ནི། ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པར་རིགས་ངེས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སོགས་ཐམས་ཅད་འཚང་རྒྱ་བ་ལ་མཐར་ངེས་པར་སྔགས་ཀྱི་ལམ་ལ་འཇུག་དགོས་ཏེ། བརྟག་གཉིས་ལས། འབར་བའི་ཕྲེང་བ་འཁྲུགས་པ་ཡི། །དཀྱིལ་འཁོར་རབ་ཏུ་བཞེངས་ནས་ནི། །རྡོ་རྗེ་སྙིང་པོ་དབང་སྦྱིན་ཕྱིན། །ཐིག་ལེ་མཆོག་ནི་བཀུག་པ་ཉིད། །ཅེས་བྱང་སེམས་ས་བཅུ་པ་བ་ལ་ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པའི་ལམ་གྱི་མཐར་ཐིག་ལེ་མཆོག་མ་ལ་བརྟེན་ཏེ་དབང་གསུམ་པ་དངོས་དབང་དུ་བསྐུར་བ་སོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སྔགས་ལམ་དུ་འཇུག་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དང༌། རིམ་ལྔ་ལས་ཀྱང༌། དེ་སྐད་དུ་རྒྱ་ཆེར་རོལ་པའི་མདོ་ལས། ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས། །མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་འདི་བཞེད་ནས། །སྟོང་པ་ཆེན་པོས་སངས་རྒྱས་ཉིད། །ཐོབ་པར་བྱ་ཞེས་མངོན་པར་དགོངས། །ནཻ་རཱཛྙ་ནའི་ཆུ་འགྲམ་དུ། །མི་གཡོའི་ཏིང་འཛིན་ལ་བཞུགས་ལ། །ཞེས་ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པའི་བྱང་སེམས་སྲིད་པ་ཐ་མ་པ་དེ་ནཻ་རཱཛྙ་ནའི་ཆུ་འགྲམ་དུ་རང་ལམ་ཙམ་གྱིས་སངས་རྒྱས་ཐོབ་པར་འདོད་ནས་གནས་པ་ལ་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བསྐུལ་བའི་ཚུལ་ནི། དེ་ཚེ་རྒྱལ་བ་མཁའ་རྡོ་རྗེ། །ཏིལ་གྱི་གང་བུ་གང་བཞིན་བཞུགས། །རྒྱལ་བའི་སྲས་ལ་སེ་གོལ་དང༌། །དེ་ལ་དབྱངས་གཅིག་གིས་གསུངས་པ། །བསམ་གཏན་འདི་ནི་རྣམ་དག་མིན། །འདིས་ནི་མཐར་ཐུག་མི་ཐོབ་སྟེ༑ ༑ཞེས་རང་ལམ་དེ་ཙམ་གྱིས་མཐར་ཐུག་གི་འབྲས་བུ་སངས་རྒྱས་ཐོབ་མི་ནུས་པར་བསྟན་ནས། འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་སྒྲུབ་དགོས་པ་ཡིན་ན། ནམ་མཁའི་ངོས་ལྟར་མཆོག་གྱུར་པ༑ ༑འོད་གསལ་བ་ནི་དེ་དམིགས་ཞིག །ཅེས་སྔགས་བླ་མེད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ལམ་དོན་གྱི་འོད་གསལ་བསྐྱེད་དགོས་པ་དང༌། འོད་གསལ་བ་ཡི་གནས་ཐོབ་ནས། །རབ་དགའི་གཟུགས་སུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར། །ཞེས་དོན་གྱི་འོད་གསལ་ལས་དག་པའི་གཟུགས་སྒྱུ་ལུས་འགྲུབ་པས་དེ་བསྐྱེད་དགོས་པ་དང༌། དེ་ཚེ་རབ་དགའ་རྡོ་རྗེའི་སྐུ། །ཀུན་གྱི་དབང་ཕྱུག་ཐོབ་པར་འགྱུར། །ཞེས་པས་སློབ་པའི་ཟུང་འཇུག་དེ་ལས་མི་སློབ་པའི་ཟུང་འཇུག་རྡོ་རྗེ་འཆང་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གདམས་ཤིང༌། དེ་ནས་བྱང་སེམས་དེས་གདམས་དོན་ལྟར་སྔགས་ལམ་ཉམས་སུ་བླངས་པའི་ཚུལ་ནི། འདི་ལྟར་སྒྲ་དེ་གསན་པ་དང༌། །དེ་ནས་ཏིང་འཛིན་མི་གཡོ་བཏང༌། །འདི་ལྟར་ནམ་ཕྱེད་དུས་སུ་ནི། །རྒྱལ་བའི་སྲས་ཀྱིས་དེ་ཉིད་དམིགས། །ཞེས་དང༌། ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་རྨད་པོ་ཆེ། །དྭངས་ཤིང་གསལ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཆེ༑ ༑བླ་མ་ཉིད་ཀྱི་དྲིན་གྱིས་ནི། །དེ་ནས་དེ་ནི་གསལ་མཐོང་གྱུར། །ཅེས་དང༌། རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་འཛིན་གྱིས། །སྐྱ་རེངས་འཆར་བའི་དུས་སུ་ནི། །ཆུ་ཟླ་དང་ནི་སྨིག་རྒྱུ་སོགས། །སྒྱུ་མའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱིས་བརྒྱན། །བྱང་ཆུབ་སྙིང་པོར་བཞུགས་ནས་ནི། །དེ་ནས་བདུད་རྣམས་འཇོམས་པར་མཛད། །ཤཱཀྱའི་མགོན་པོས་ཡང་དག་པའི། །ཡེ་ཤེས་བླ་མེད་ལེགས་ཐོབ་ནས། །འགྲོ་བ་སྐྱོབ་ཅིང་ཕན་པའི་ཕྱིར། །དེ་ཉིད་འདིར་ནི་སྟོན་པར་མཛད། །ཅེས་གསུངས། མན་ངག་སྙེ་མ་ལས་ཀྱང༌། མཆོག་ཏུ་མཐར་ཐུག་པ་ནའང་ངེས་པར་ཐབས་འདི་ལ་བལྟོས་སོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་ནམ་མཁར་བཞུགས་པའི་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་གནང་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་ལས། ཤཱཀྱའི་མགོན་པོ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དྲུང་དུ་བཞུགས་པ་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པའི་ཆེད་དུ་མཚན་ཕྱེད་ན་བལྟོས་པ་བཞིན་དང༌། ཇི་ལྟར་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ཁོ་ནས་རྡོ་རྗེ་སྙིང་པོ་ལ་ཐིག་ལེ་མཆོག་མ་ལས་དབང་བསྐུར་བ་སྦྱིན་པ་བཞིན་ནོ། །ཞེས་པ་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པས་ཆོག་སྟེ་མན་ངག་རིག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཁྱད་པར་འདི་ཡོངས་སུ་གསལ་བར་རྣམ་པར་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་དང༌། འཕགས་པ་ལྷའི་སྤྱོད་བསྡུས་ལས་ཀྱང་དེ་དག་དང་འདྲ་བར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྔགས་བླ་མེད་ཀྱི་ལུགས་ལ་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་སྔོན་བསྐལ་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་སྔོན་རོལ་ནས་སངས་རྒྱས་ཟིན། འཛམ་བུའི་གླིང་དུ་སངས་རྒྱས་ཚུལ་བསྟན་པ་ཙམ་ཡིན་པས། སྔར་རིམ་ལྔ་ནས་བཤད་པ་སོགས་ཀྱང་ཚུལ་བསྟན་དེའི་དབང་དུ་བྱས་པ་ཡིན་མོད་ཀྱང༌། ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པའི་བྱང་སེམས་གསར་དུ་འཚང་རྒྱ་བ་ལ་དེ་ལྟ་བུ་ཞིག་དགོས་ཤིང༌། འཚང་རྒྱ་བ་ལ་ངེས་པར་སྔགས་ལ་རག་ལས་པ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་དུ་ཚུལ་དེ་ལྟར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །རྒྱུད་རྡོ་རྗེ་རྩེ་མོར་འོག་མིན་གྱི་རྟེན་ཅན་གྱི་བྱང་སེམས་ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པའི་ས་བཅུའི་བར་དུ་འགྲོད་པའི་མཐར་རྒྱལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བསྐུལ་ནས་དབང་བསྐུར་བ་དང༌། མངོན་བྱང་ལྔའི་དོན་བསྒོམ་དུ་བཅུག་ནས་སངས་རྒྱས་པར་གསུངས་པ་ནི་ཚུལ་བསྟན་ཙམ་མ་ཡིན་པར་དང་པོར་སངས་རྒྱས་ཚུལ་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་ལ། གཞན་ཡང་བརྟག་གཉིས་ལས། རང་རིག་བདག་ཉིད་དག་པ་ཉིད། །དག་པ་གཞན་གྱིས་རྣམ་གྲོལ་མིན། །ཞེས་གསུངས་པ་སོགས་གསང་སྔགས་ཀྱི་རྒྱུད་ལས་དེ་འདྲ་བའི་བཤད་པའི་ཁུངས་མང་ངོ༌༑ ༑གསང་སྔགས་ཀྱི་རང་གཞུང་ལས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཐེག་པའི་ལམ་གྱི་མཐར་སྔགས་ལམ་གྱི་བསྣོན་པ་ངེས་པར་འདེབས་དགོས་པར་གསུངས་པ་ནི་ལམ་དེའི་ཆེ་བ་བརྗོད་པ་ཙམ་མ་གཏོགས་དོན་ལ་མི་གནས་ཏེ་ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པར་རང་ལམ་ཁོ་ནས་འཚང་རྒྱ་བའི་ཚུལ་མ་གཏོགས། དེའི་མཐར་ལམ་གཞན་བསྣན་དགོས་པ་ཟུར་ཙམ་ཡང་མ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཞེ་ན་རྒྱུ་མཚན་དེ་ནི་མ་ངེས་ཏེ། དཔེར་ན་ཐེག་དམན་གྱི་སྡེ་སྣོད་ལས། ཉན་རང་གི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་ནས་མཐར་ངེས་པར་ཐེག་ཆེན་ལམ་དུ་འཇུག་དགོས་པ་མ་གསུངས་ཀྱང༌། ཐེག་ཆེན་གྱི་སྡེ་སྣོད་ནས་དེ་ལྟར་གསུངས་པ་དོན་ལ་གནས་པ་དེ་ཐེག་དམན་ལས་མ་གསུངས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་མི་ཁེགས་པ་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འཚང་རྒྱ་བ་ལ་སྔགས་ཀྱི་ལམ་ངེས་པར་སྔོན་དུ་འགྲོ་དགོས་པ་རིག་པས་ཀྱང་འགྲུབ་སྟེ། ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པ་ནས་བཤད་པའི་སངས་རྒྱས་འཕགས་པའི་ཐུགས་རྒྱུད་ལ་བདེ་ཆེན་གྱི་ཡེ་ཤེས་སོགས་སྔགས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་སྤངས་རྟོགས་ཀྱི་རིགས་ཡོད་པ་ནི་གང་ཞིག ཡོན་ཏན་དེ་དག་སློབ་ལམ་དུ་རང་དང་མཐུན་པའི་ལམ་བསྒོམ་སྟོབས་ཀྱིས་སྒྲུབ་དགོས་པའི་ཕྱིར། རྟགས་དང་པོ་གྲུབ་སྟེ། ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པ་ནས་བཤད་པའི་སངས་རྒྱས་འཕགས་པའི་ཐུགས་རྒྱུད་ལ་སྔགས་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་རིགས་མེད་ན། སྔགས་རང་ལམ་གྱིས་སངས་རྒྱས་པའི་སངས་རྒྱས་དང་དེ་གཉིས་སྤངས་རྟོགས་ཀྱི་ཁྱད་ཡོད་དགོས་པ་ལ་དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རྩ་རྒྱུད་ལེའུ་བཅུ་བདུན་པ་ལས། གངྒཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་དུ་མ་སྙེད་ཀྱི་བསྐལ་པར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་འབད་ཅིང་བཙལ་ཡང་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་བ་དེ་གསང་བ་འདུས་པ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་འགྲོའོ། །ཞེས་དང༌། སློབ་དཔོན་ཞི་བ་འཚོས། དཔལ་བདེ་བ་ཆེན་པོ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ལམ་གཞན་དག་གིས་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པས་རྟོགས་པར་བྱ་བ་རྡོ་རྗེ་ཐེག་པའི་ཐབས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་དཀའ་བ་མེད་པར་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཞེས་དང༌། སློབ་དཔོན་ཏྲི་པི་ཊ་ཀ་མ་ལའི་ཚུལ་གསུམ་སྒྲོན་མ་ལས། དོན་གཅིག་ན་ཡང་མ་རྨོངས་དང༌། །ཞེས་སོགས་མདོ་སྔགས་གཉིས་ལམ་གྱི་ཁྱད་ལས་ཐོབ་བྱའི་འབྲས་བུ་དོན་གཅིག་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར། རྟགས་གཉིས་པ་གྲུབ་སྟེ་ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཟག་མེད་ཡེ་ཤེས་སྡེ་ཚན་ཉེར་གཅིག་སོགས་ཐོབ་པ་ལ་སློབ་ལམ་དུ་དེ་དག་གི་རྟོགས་རིགས་སུ་གནས་པའི་ལམ་གྱི་དམིགས་རྣམ་གོ་རིམ་བཞིན་སྒོམ་པར་བྱེད་པའི་རྣམ་རྫོགས་སྦྱོར་བ་དང༌། དེ་འདྲའི་ལམ་ལ་དབང་ཐོབ་པ་རྩེ་སྦྱོར། དེ་འདྲའི་ལམ་ལ་བརྟན་པ་ཐོབ་བྱེད་མཐར་གྱིས་སྦྱོར་བ། སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་ལམ་གྱིས་རྣམ་པ་དེ་དག་གོ་རིམ་མ་འཆོལ་བར་བསྒོམ་ནུས་པའི་སྐད་ཅིག་སྦྱོར་བའི་རིམ་གྱིས་སྒོམ་དགོས་པར་གསུངས་པས་ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པ་དང་ཐུན་མོང་བའི་སྤངས་རྟོགས་རྣམས་སློབ་ལམ་རང་དང་རིགས་མཐུན་གྱིས་སྐྱེད་དགོས་ཤིང༌། སྔགས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ལ་དེ་ལྟར་བསྐྱེད་མི་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་མེད་པའི་ཕྱིར། གལ་ཏེ་སྔགས་ཀྱི་དེ་དག་ལ་ཡང་རང་དང་རིགས་མཐུན་གྱི་ལམ་བསྒོམ་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་དགོས་ན། ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པར་དེ་འདྲའི་ལམ་མ་བཤད་པས་སྔགས་ཀྱི་ལམ་ལ་ཞུགས་པ་ལས་འོས་མེད་དོ། །གཞན་ཡང་སྔགས་བླ་མེད་ཀྱི་ལམ་ལས་ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པའི་ལམ་ཟབ་པ་དང༌། སྔགས་ཀྱི་ཐེག་པའི་གདུལ་བྱ་ལས་ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པའི་གདུལ་བྱ་དབང་པོ་རྣོ་བར་འགྱུར་ཏེ། འབྲས་དུས་ཀྱི་བདེ་ཆེན་གྱི་ཡེ་ཤེས་དང༌། ཁ་སྦྱོར་བདུན་ལྡན་གྱི་གཟུགས་སྐུ་སོགས་དེ་གཉིས་ཀའི་ཐོབ་བྱའི་སངས་རྒྱས་ལ་ཡོད་པར་འདྲ་ཞིང༌། སྔགས་ལམ་པས་དེ་དག་དང་རྣམ་པ་འདྲ་བའི་ལམ་ཚེ་གཅིག་ལ་སོགས་པའི་བར་དུ་བསྒོམས་ནས་སྒྲུབ་དགོས་ཤིང༌། ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པ་བས་དེ་འདྲའི་ལམ་མ་བསྒོམས་པར་འབྲས་བུ་དེ་དག་སྒྲུབ་ནུས་པའི་ཕྱིར། གཞན་ཡང་ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པ་ནས་བཤད་པའི་ལོངས་སྐུ་དེ་ཁ་སྦྱོར་བདུན་ལྡན་གྱི་གཟུགས་སྐུ་མཐར་ཐུག་མ་ཡིན་ན། སྔགས་ལུགས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ལས་དམན་པར་འགྱུར་ལ། ཡིན་ན་དེ་འདྲའི་གཟུགས་སྐུ་དེ་སྨིན་བྱེད་ཀྱི་དབང་བཞི་པ་མ་བསྐུར་ཞིང༌། གྲོལ་བྱེད་སློབ་ལམ་གྱི་དབང་བཞི་པ་ཉམས་སུ་མ་བླངས་པར་གྲུབ་པ་ཡིན་པས་རྒྱུ་མེད་ཀྱི་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །གཞན་ཡང་ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པ་ནས་བཤད་པའི་ལོངས་སྐུས་གསང་སྔགས་བླ་མེད་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་རམ་མི་བསྐོར། མི་བསྐོར་ན་ཐེག་ཆེན་གྱི་རིགས་ཅན་དབང་པོ་རྣོན་པོ་རྣམས་ཀྱི་དོན་དུ་འགྱུར་བའི་ཆོས་སྟོན་མི་ནུས་པ་དང༌། ཐེག་ཆེན་གྱི་ཆོས་མཆོག་སྔགས་བླ་མེད་ལ་རྫོགས་པར་ལོངས་མི་སྤྱོད་པའི་ལོངས་སྐུ་ཡོད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །བསྐོར་ན་རྒྱུད་དོན་རྣམས་རང་རྒྱུད་ལ་མངོན་དུ་གྱུར་ནས་བསྐོར་རམ་མ་གྱུར་པར་བསྐོར། ཕྱི་མ་ལྟར་ན་སྐྱེ་བོ་ཐ་མལ་པས་ཆོས་སྟོན་ཚུལ་དང་ཁྱད་མེད་དུ་འགྱུར་ལ། སྔ་མ་ལྟར་ན་རིགས་མཐུན་གྱི་རྒྱུ་སྔོན་དུ་སོང་མ་སོང་གི་དཔྱད་པ་བྱེད་ཚུལ་སྔར་བཤད་པ་དང་མཚུངས་པས་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར། གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་རིགས་ཅན་གསུམ་རྗེས་སུ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་དེ་ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་རྟོགས་རིགས་སུ་གནས་པའི་ལམ་ཐམས་ཅད་ཤེས་བསྐྱེད་བྱ་དགོས་ན། སྔགས་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་གདུལ་བྱ་རྣམས་རྗེས་སུ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་དུ་དེའི་ལམ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཤེས་བསྐྱེད་བྱ་དགོས་ཏེ་རྒྱུ་མཚན་མཚུངས་པའི་ཕྱིར།

གཞན་ཡང་ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པའི་རང་ལམ་ཁོ་ན་ལ་བརྟེན་ནས་འཚང་རྒྱ་བ་མི་ནུས་ཏེ༑ འབྲས་བུའི་གཟུགས་སྐུ་དང་ཆོས་སྐུ་གཉིས་འགྲུབ་པ་ལ་དེ་གཉིས་ཀྱི་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་ཚང་བ་སྔོན་དུ་སྒྲུབ་དགོས་པ་ལ། ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པའི་ལམ་ཙམ་གྱིས་གཟུགས་སྐུ་དང་རྣམ་པ་མཐུན་པའི་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུའང་སྒྲུབ་མི་ནུས། ཆོས་སྐུ་དང་རྣམ་པ་མཐུན་པའི་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའང་སྒྲུབ་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར། དང་པོ་གྲུབ་སྟེ། ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པའི་ལུགས་ལ་མ་རིག་བག་ཆགས་ཀྱི་ས་དང༌། ཟག་མེད་ཀྱི་ལས་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བའི་ཡིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ལུས་སློབ་ལམ་ནས་འགྲུབ་ལ། དེ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུན་ཇེ་བཟང་དུ་སོང་སྟེ་མཐར་བྱང་སེམས་རྒྱུན་མཐའ་བའི་ཡིད་ལུས་དེའི་རིགས་འདྲའི་རྒྱུན་སྐད་ཅིག་ཕྱི་མ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་སྐུར་འགྱུར་བ་ཙམ་འདོད་ཀྱང༌། དེས་གཟུགས་སྐུའི་རིགས་འདྲའི་རྒྱུ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་བྱེད་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གཟུགས་སྐུ་ནི་རང་དང་ཚོགས་པ་གཅིག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ངོ་བོ་དབྱེར་མེད་ཅིང༌། ཡེ་ཤེས་དེའི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པའི་ལུགས་ལའང་འདྲ་ལ། དེ་འདྲའི་ཡིད་ལུས་དེ་ཤེས་སྒྲིབ་ལས་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་དང་ངོ་བོ་དབྱེར་མེད་པའི་ཚོགས་པ་གཅིག་པར་འགྱུར་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ་ཡིད་ལུས་དེ་མ་རིག་བག་ཆགས་ཀྱི་ས་ཤེས་སྒྲིབ་ལས་བྱུང་བས་རྒྱུ་མ་དག་པས་བསྐྱེད་པ་ཡིན་ལ། མ་དག་པ་དེ་དང་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་ལས་གྲོལ་བའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་གཉིས་ངོ་བོ་དབྱེར་མི་ཕྱེད་པར་འགྲོ་ཐབས་མེད་པའི་ཕྱིར། དཔེར་ན་ལྕགས་དང་གསེར་ཇི་ཙམ་འདྲེས་ཀྱང་ངོ་བོ་དབྱེར་མེད་དུ་འདྲེས་མི་རུང་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ཡེ་ཤེས་དང་ངོ་བོ་ཐ་དད་པས་གཟུགས་སྐུའི་རིགས་འདྲའི་རྒྱུ་བྱེད་མི་ནུས་པར་མ་ཟད། ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པའི་རང་ལམ་དང་སྔགས་རང་ལམ་གཉིས་མཉམ་གཞག་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྟེང་ན་དེ་དང་ངོ་བོ་གཅིག་པའི་གཟུགས་སྐུའི་རིགས་འདྲའི་རྒྱུ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡང་འཐད་དེ། སྔ་མ་ས་བརྒྱད་པའི་མཉམ་གཞག་ཡེ་ཤེས་སོགས་ཀྱི་གནས་སྐབས་སུ་ཆོས་སྐུའི་རྒྱུ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཡོད་ཀྱང༌། མཉམ་བཞག་དེ་ཙམ་གྱིས་གཟུགས་སྐུ་འགྲུབ་མི་ནུས་པས། གཟུགས་སྐུའི་རྒྱུར་རྗེས་ཐོབ་ཏུ་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་གསོག་པ་ལ་བསྐུལ་བ་ས་བཅུ་པའི་མདོ་དང༌། དཔལ་ལྡན་ཟླ་བས། རྒྱལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་འགོག་ལས་སློང་བར་མཛད། །ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར་ཡིན་པས་མཉམ་གཞག་ཡེ་ཤེས་དང་ངོ་བོ་གཅིག་པའི་གཟུགས་སྐུའི་རིགས་འདྲའི་རྒྱུ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་མེད་པར་འགྲུབ་ལ། སྔགས་ལམ་ལ་རྟོགས་པ་མཐོན་པོར་སླེབས་པའི་སྐབས་ཤིག་ནས་བདེ་སྟོང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཉམ་གཞག་ཁོ་ན་དྲིལ་གྱིས་སྐྱོང་བ་མ་གཏོགས། སྐུ་གཟུགས་བཞེངས་པ། ཕྱག་བསྐོར་བ། བཟླས་བརྗོད་སོགས་རྗེས་ཐོབ་ཏུ་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་གསོག་པ་ཆེད་དུ་གཉེར་ནས་བཀག་པ་ནི། དཀྱིལ་འཁོར་ལ་སོགས་ལུས་ཀྱི་ལས། །རྨི་ལམ་དུ་ཡང་མི་བྱའོ། །ཞེས་དང༌། བརྟག་གཉིས་ལས། སྟོང་པ་སྙིང་རྗེ་དབྱེར་མེད་པ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་ཞེས་རབ་ཏུ་བརྗོད། །སྔགས་ཀྱི་བཟླས་མེད་དཀའ་ཐུབ་མེད་དང་སྦྱིན་སྲེག་མེད། །དཀྱིལ་འཁོར་ཅན་ཡང་མེད་ཅིང་དཀྱིལ་འཁོར་ཡང་ནི་མེད། །དེ་ནི་སྔགས་བཟླས་དེ་དཀའ་ཐུབ་དང་དེ་སྦྱིན་སྲེག །དེ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་ཅན་དང་དེ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་ཉིད། །མདོར་བསྡུས་ན་ནི་སེམས་དེ་འདུས་པའི་གཟུགས་ཅན་ནོ། །ཞེས་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དེ་ཉིད་ཡིད་སྐྱོབ་པས་ངེས་དོན་གྱི་སྔགས་དང༌། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བྲལ་ཞིང་ཉེས་སྤྱོད་འགོག་པས་དཀའ་ཐུབ་དང༌། ཉོན་མོངས་དང་ཕུང་པོའི་ཡམ་ཤིང་ཐམས་ཅད་སྲེག་པས་སྦྱིན་སྲེག་དང༌། ལྷ་ཐམས་ཅད་འདུས་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་དཀྱིལ་འཁོར་ཅན་དང༌། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྙིང་པོ་ལེན་པས་དཀྱིལ་འཁོར་ཡང་ཡིན་ཞིང༌། མདོར་ན་ལམ་ཐམས་ཅད་བྱེད་ལས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ལྷན་སྐྱེས་འདིར་འདུས་པས་ན་ཕྱི་རོལ་གྱི་སྔགས་བཟླས་སོགས་མི་དགོས་པར་ལྷན་སྐྱེས་གཅིག་པུས་ཆོག་པར་གསུངས་ལ། མཉམ་གཞག་དེའི་སྟེང་ན་གཟུགས་སྐུའི་རིགས་འགྲེའི་རྒྱུ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་མེད་ན། ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པ་བ་དང་འདྲ་བར་སླར་ཡང་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་གསོག་དགོས་རྒྱུ་ལ་དེ་བཀག་ནས། དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོད་མཉམ་གཞག་དེ་བསྐྱངས་པ་གཅིག་པུས་ཆོག་པར་གསུངས་པས་ན། སྔགས་ལམ་ལ་མཉམ་གཞག་ཡེ་ཤེས་དང་ངོ་བོ་གཅིག་པའི་གཟུགས་སྐུའི་རིགས་འདྲའི་རྒྱུ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཡོད་པར་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།

ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པའི་ལམ་ཙམ་གྱིས་ཆོས་སྐུའི་ཉེར་ལེན་ནམ་རིགས་འདྲའི་རྒྱུ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་སྒྲུབ་མི་ནུས་པའང་ཡིན་ཏེ། ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པའི་ལམ་ལ་ཆོས་སྐུའི་རིགས་འདྲའི་རྒྱུ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་བྱེད་ནུས་པ་ཞིག་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པའི་སྐབས་ཀྱི་སྟོང་ཉིད་ལ་གཉིས་སྣང་ནུབ་པའི་མཉམ་གཞག་ཟག་མེད་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཡིད་ཤེས་རགས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པས། དེ་རྣམས་ཆོས་སྐུའི་རིགས་འདྲའི་རྒྱུ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པའི་སྐབས་སུ་ཡིད་ཤེས་རགས་པ་ཙམ་ལས་སྟོང་ཉིད་རྟོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཕྲ་མོ་མེད་པའང་ཡིན་ཏེ། ཡིད་ཤེས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བས་སྟོང་ཉིད་རྟོགས་པ་ལ་སྣང་མཆེད་ཐོབ་གསུམ་ཚུན་ཆད་ཀྱི་ཡིད་ཤེས་ཕྲ་རགས་རྣམས་ཐིམ་ནས། གཉུག་སེམས་དེ་ཉིད་ཡུལ་འཇལ་རུང་གི་རྣམ་པ་ཅན་དུ་གསལ་བར་བསྐྱེད་དགོས། དེ་ལྟར་སྐྱེ་བ་ལ་རླུང་སེམས་འཇུག་པ་གཅིག་པའི་གནད་ཀྱིས་སེམས་ཀྱི་བཞོན་པར་གྱུར་པའི་རླུང་དབུ་མར་ཞུགས་གནས་ཐིམ་གསུམ་གྱི་མཐུས། རགས་པའི་རླུང་ཐམས་ཅད་འགགས་པ་ཞིག་དགོས། དེ་ལ་ལུས་ལ་གནད་དུ་བསྣུན་པའི་ཐབས་ལ་དངོས་སུ་བརྟེན་པའམ་དེ་ལ་བྱང་བ་གང་རུང་ཞིག་ངེས་པར་དགོས་ཤིང༌། ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པའི་རང་ལམ་ལ་ཐབས་དེ་དག་མ་ཚང་བའི་ཕྱིར། སྟོང་ཉིད་དང་རོ་གཅིག་ཏུ་ཞུགས་པའི་ཡིད་ཤེས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་མ་གཏོགས་སེམས་གཞན་གྱིས་ཆོས་སྐུའི་དངོས་ཀྱི་རིགས་འདྲའི་རྒྱུ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་བྱེད་མི་ནུས་པའང་ཡིན་ཏེ། ཡིད་ཤེས་རགས་པའི་མཉམ་གཞག་ཇི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ཡང་སྣང་མཆེད་ཐོབ་གསུམ་ཚུན་ཆད་ཀྱི་སེམས་རགས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། ཡེ་ཤེས་ཆོས་སྐུ་ནི་གཉུག་མ་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་སེམས་ཉིད་གཉིས་སྣང་གི་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་དག་ནས་སྟོང་ཉིད་ལ་སླར་མི་ལྡང་བའི་ཚུལ་གྱིས་མཉམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་པས་གཉུག་མ་དེའི་རིགས་འདྲ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་རགས་པ་གློ་བུར་བའི་སེམས་རྣམས་མི་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། སྣང་བ་གསུམ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་དེ་རྣམས་ཤེས་སྒྲིབ་ཀྱི་དངོས་གཉེན་དོན་གྱི་འོད་གསལ་གྱི་གོང་དུ་སླར་སྐྱེ་མི་རུང་གི་ཚུལ་གྱིས་འགག་དགོས་ཤིང༌། དེ་འགགས་ནས་གཉུག་མ་འོད་གསལ་དེ་ཡེ་ཤེས་ཆོས་སྐུར་འགྱུར་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་ཡང་ལས་མཐའ་རྣམ་འབྱེད་ལས། བསྐལ་པ་མཐའ་ཡས་རྣམས་སུ་ཡང༌། །མགོ་དང་རིན་ཆེན་སོགས་བྱིན་པས། །སྣང་བ་རྣམ་པར་མ་དག་ཕྱིར། །བྱང་ཆུབ་འབྲས་བུ་ཐོབ་མི་འགྱུར། །མཐའ་ཡས་བསྐལ་པ་རྣམས་སུ་ཡང༌། །དེ་བཞིན་ཚུལ་ཁྲིམས་བཟོད་སོགས་ཀྱིས། །སྣང་བ་རྣམ་པར་མ་དག་ཕྱིར། །བྱང་ཆུབ་འབྲས་བུ་ཐོབ་མི་འགྱུར། །མཐའ་ཡས་བསྐལ་པ་རྣམས་སུ་ཡང༌། །སྔགས་ཀྱི་སྐུ་ཡི་ཏིང་འཛིན་གྱིས། །སྣང་བ་རྣམ་པར་མ་དག་ཕྱིར། །བྱང་ཆུབ་འབྲས་བུ་ཐོབ་མི་འགྱུར། །སྣང་བ་གསུམ་པོ་དག་པས་ནི། །ཐམས་ཅད་མཁྱེན་ཉིད་ཐེ་ཚོམ་མེད། །ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། །དེས་ན་སྤྱིར་ཐེག་ཆེན་པ་རྣམས་ཐར་པ་དང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་གཉིས་ཀྱི་ནང་ནས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་གཙོ་བོར་དོན་དུ་གཉེར་ཞིང༌། སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཀྱི་ནང་ནས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ལ་བར་དུ་གཅོད་པའི་ཤེས་སྒྲིབ་སྤང་བྱའི་གཙོ་བོར་བྱེད་པས་ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པའི་སྐབས་སུ་ཚོགས་གཉིས་ཀྱི་ལམ་བསྒོམས་པའི་མཐུ་ལ་བརྟེན་ནས། ཡིད་ཤེས་རགས་པ་ལ་བདེན་པར་སྣང་བའི་གཉིས་སྣང་འཁྲུལ་བའི་ཤེས་སྒྲིབ་ཀྱི་ཆ་ཐམས་ཅད་སྦྱོང་ནུས་པར་འདོད་མོད་ཀྱང༌། རང་ལམ་དེ་ཙམ་གྱིས་ཤེས་པ་དེ་ལས་ཕྲ་བའི་སྣང་མཆེད་ཐོབ་གསུམ་གྱི་གཉིས་སྣང་འཁྲུལ་བའི་ཤེས་སྒྲིབ་ཀྱི་ཆ་རྣམས་སྦྱོང་མི་ནུས་པས། ཐོག་མར་ལུས་ལ་གནད་དུ་བསྣུན་པའི་ཐབས་བསྒོམས་པའི་མཐུས་རླུང་དབུ་མར་ཞུགས་གནས་ཐིམ་གསུམ་བྱས་པས་རླུང་དང་ཤེས་པ་རགས་པ་ཐིམ་པའི་འོད་གསལ་གྱི་སེམས་ཕྲ་བ་དེ་བདེ་སྟོང་གི་ལམ་གྱི་ངོ་བོར་བསྐྱེད་པ་གོམས་པར་བྱས་པའི་མཐར། ཁྱབ་བྱེད་ཀྱི་རླུང་མ་ལུས་པའང་འཆི་རིམ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཐིམ་པའི་འོད་གསལ་མངོན་དུ་འགྱུར་ཞིང་། འོད་གསལ་དེ་ལས་སྒྱུ་མའི་སྐུ་འགྲུབ་མོད་ཀྱང༌། ད་དུང་ཡུལ་ཅན་དེ་ཡུལ་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་གཉིས་སྣང་གིས་མ་དག་པས་སྟོང་ཉིད་དོན་སྤྱིའི་ཚུལ་གྱིས་རྟོགས་པ་ཡིན་ལ༑ དེ་ལྟ་བུ་གོམས་པར་བྱས་པའི་མཐར་ཡུལ་ཅན་དེས་ཡུལ་སྟོང་པ་ཉིད་གཉིས་སྣང་གིས་མ་བསླད་པར་མངོན་སུམ་དུ་གཟིགས་པའི་དོན་གྱི་འོད་གསལ་དང་། དེ་ལས་སྒྱུ་མའི་སྐུ་གྲུབ་པ་ནི། མ་དག་པའི་སྒྱུ་ལུས་དང་རླུང་སེམས་ཙམ་ལས་གྲུབ་པར་འདྲའང༌། བསྒྲུབ་གཞིའི་སེམས་ཉོན་སྒྲིབ་དང་སྐྱེ་བ་ལེན་པའི་ལས་ཀྱི་ནུས་པས་མ་དག་པ་དང་དག་པའི་ཁྱད་པར་ཤིན་ཏུ་ཆེ་ལ། དག་པའི་སྒྱུ་ལུས་གྲུབ་ནས་སྐུ་དེའི་རིགས་འདྲའི་རྒྱུན་ཆད་པ་མེད་པས་རྡོ་རྗེའི་སྐུ་ཞེས་གསུངས་མོད་ཀྱང༌། ཐུགས་དོན་གྱི་འོད་གསལ་དེ་ལས་སླར་མི་ལྡང་བའི་མཉམ་གཞག་གི་རྒྱུན་མ་གྲུབ་པ་ནི། ད་དུང་བདེན་སྣང་ཤེས་སྒྲིབ་ཀྱི་ཆས་བར་དུ་གཅོད་པའི་དབང་གིས་ཡིན་པས། དེ་སྦྱང་བའི་ཕྱིར་དུ་ལྷན་སྐྱེས་བདེ་སྟོང་གི་ལམ་དེ་ཉིད་བསྒོམས་པས། མཐར་གཉིས་སྣང་ཐམས་ཅད་སླར་སྐྱེ་མི་རུང་དུ་དག་ནས། འོད་གསལ་ལས་ནམ་དུའང་མི་གཡོ་བའི་འབྲས་དུས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཆོས་སྐུ་དང༌། ཡེ་ཤེས་དེ་དང་ངོ་བོ་གཅིག་པའི་གཟུགས་སྐུ་ཟུང་དུ་འཇུག་པ་ན། མཐར་ཐུག་གི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ། །རྒྱུ་མཚན་དེ་དག་གིས་ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པ་ནས་བཤད་པའི་སྟོང་ཉིད་ལ་གཉིས་སྣང་ནུབ་པའི་ཡིད་ཤེས་རགས་པ་དང༌། དཔེའི་འོད་གསལ་དང་དེ་ལས་གྲུབ་པའི་མ་དག་པའི་སྒྱུ་ལུས་དང༌། དོན་གྱི་འོད་གསལ་དང༌། དེ་ལས་གྲུབ་པའི་དག་པའི་སྒྱུ་ལུས་དང༌། འབྲས་དུས་ཀྱི་དོན་གྱི་འོད་གསལ་མཐར་ཐུག་དང༌། དེ་དང་ཟུང་དུ་འཇུག་པའི་ལོངས་སྐུ་རྣམས་ལ་ཕྲ་རགས་དང་དག་མ་དག་གི་མཆོག་དམན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ཡོད་པར་བཤད་པས། དེ་རྣམས་གུང་ལེགས་པར་བསྒྲིགས་ཏེ་འཚང་རྒྱ་བ་ལ་སྔགས་བླ་མེད་ཀྱི་ལམ་ངེས་པར་དགོས་པའི་གནད་ཀྱི་དོན་རྣམས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཞེས་གསུངས། དབང་དོན་དེ་ཉིད་ཡང་གསལ་གྱི་ལུང་གོང་དུ་དྲངས་པ་འདིའི་ས་བཅད་གཉིས་པ། དེ་ལས་འཕྲོས་པའི་དྭོགས་པའི་གནས་གཞན་འགོད་པ་ནི། འདིར་མ་བཀོད་པས། གཞུང་དེ་ཉིད་ལས་ཤེས་པར་བྱ་དགོས།

གསང་སྔགས་ཉམས་སུ་ལེན་པའི་གང་ཟག་དང་། གོ་རིམ་ཇི་ལྟ་བུ་དགོས་ཤེ་ན། ཐོག་མར་ལམ་ཐུན་མོང་བ་ངེས་འབྱུང་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས། སྟོང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་བཅས་ལམ་གྱི་གཙོ་བོ་གསུམ་ལ་མྱོང་བ་རྣལ་མ་ཐོན་པའམ། མ་མཐའ་ཉམས་མྱོང་སྣེ་ཟིན་ཙམ་ཡོད་པའི་རྨང་གཞིའི་ཐོག་ཏུ་གསང་སྔགས་ཀྱི་ལམ་ཟབ་མོས་སྣོན་མ་བཏབ་དགོས་པས། དེ་ལྟ་བུའི་ཆ་རྐྱེན་ཚང་བའི་གང་ཟག་དེས། བླ་མ་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་དྲུང་ནས་རྒྱུད་སྡེ་གང་ཡང་རུང་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་ཞུགས་ཏེ། དབང་ལེགས་པར་ནོད་ཅིང་། དམ་ཚིག་དང་། སྡོམ་པ་ཚུལ་བཞིན་སྲུང་བའི་ཐོག་ནས། འབྲས་བུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་སྐུ་སྒྲུབ་ཆེད་ཕར་ཕྱིན་ཐེག་པའི་སྐབས་སུ་མ་གསུངས་པའི་རྒྱ་ཆེ་བའི་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཐབས་བླ་ན་མེད་པ་སྟེ། ངེས་པ་སྟོང་ཉིད་ལ་དྲངས་ནས་གཟུང་རྣམ་ལྷར་ཤར་བའི་སྣང་ཕྱོགས་ལྷའི་འཁོར་ལོ་ལ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་དམིགས་པའི་གསང་སྔགས་ཀྱི་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་འབྲས་དུས་ཀྱི་གཟུགས་སྐུའི་གནས་ལུས་ལོངས་སྤྱོད་མཛད་པ་དང་བཅས་པའི་ཡོངས་སུ་དག་པ་བཞི་དང་རྣམ་པ་མཐུན་པའི་ལྷའི་རྣལ་འབྱོར་སྒོམ་དགོས་པ་དང་། འབྲས་བུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཆོས་སྐུ་སྒྲུབ་ཆེད་ནང་གི་རྩ་རླུང་སོགས་ལ་གནད་དུ་བསྣུན་པའི་ཐབས་མཁས་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་སྤྲོས་བྲལ་འོད་གསལ་གྱི་དབྱིངས་སུ་ཞུགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་ལ་བརྩོན་ཏེ་ཉམས་སུ་ལེན་ཚུལ་རང་རྒྱུད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོར་འགྲོ་བ་ཞིག་ངེས་པར་དུ་དགོས་པ་ཡིན།

དབང་ལ་སྨིན་བྱེད་རྒྱུའི་དབང་། གྲོལ་བྱེད་ལམ་གྱི་དབང་། གྲོལ་བ་འབྲས་བུའི་དབང་བཅས་རིགས་གསུམ་ཡོད། སྨིན་བྱེད་རྒྱུའི་དབང་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱུད་སྡེ་འོག་མའི་དབང་གི་སྐབས་སུ་ཆོས་གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་གཉིས་འགྲུབ་ཕྱིར་ཆུ་དང་། ཅོད་པན་གྱི་དབང་གཉིས་དང་། རྒྱུད་སྡེ་གོང་མའི་དབང་གི་སྐབས་སུ་གཉུག་མའི་སེམས་ཀྱི་སྟེང་དུ། སྐུ་སྤྲུལ་སྐུ༑ གསུང་ལོངས་སྐུ། ཐུགས་ཡེ་ཤེས་ཆོས་སྐུ། དེ་རྣམས་གང་དུ་གནས་སའི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ངོ་བོ་ཉིད་སྐུ་བཅས་སྐུ་བཞི་འགྲུབ་བྱེད་ཀྱི་ས་བོན་ཡོད་པ་དེའི་ནུས་པ་སད་བྱེད་དམ། སྨིན་བྱེད་དུ་དབང་བཞི་བསྐུར་བ་ཡིན།

དེས་ན་འཚང་རྒྱ་བའི་གནས་སྐབས་སུ་ངོ་བོ་ཉིད་སྐུའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཆོས་སྐུ་དེ་གཞན་གྱི་དོན་ལ་མངོན་དུ་བྱེད་པ་ཡིན་པས། དེ་མངོན་དུ་གྱུར་ཙམ་ཉིད་ནས་གཞན་དོན་གཟུགས་སྐུར་ཤར་ཞིང་། དག་པའི་གདུལ་བྱའི་བློ་ངོར་ཤར་བའི་གཟུགས་སྐུ་དེ་ལ་ལོངས་སྐུ་དང་། མ་དག་པའི་གདུལ་བྱའི་བློ་ངོས་ཤར་བའི་གཟུགས་སྐུ་དེ་ལ་སྤྲུལ་སྐུ་ཞེས་སྐུ་བཞི་འཇོག་པ་རེད། སྐུ་བཞིའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་སངས་རྒྱས་དེ་ནི་དཔེར་ན་ད་ལྟ་རང་རེའི་ཤེས་པ་འདིའི་རྒྱུན་མཐར་སྐུ་བཞིའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་བས། ད་ལྟ་ཐ་མལ་པའི་གནས་སྐབས་འདིའི་ང་ང་སྙམ་པའི་ང་དེ་མཐར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ང་ལ་འགྱུར་འགྲོ་བ་དེ་ཐོག་མ་མེད་པ་ནས་ཡོད་པའི་སེམས་དེ་ཡིན་པར་བརྟེན། སེམས་ལ་སེམས་མ་མཆིས་ཏེ། སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་འོད་གསལ་བའོ། །ཞེས་གསུངས་པའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་དེ་ཡར་དེད་ན་མཐར་རྒྱལ་བའི་ཐུགས་ཆོས་སྐུའི་ངོ་བོར་འགྲོ་བར་མ་ཟད། སྐུ་བཞིའི་བདག་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་ཡིན།

༤ ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་སྔགས་གཉིས་ཀ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ཆོས་ཡིན་པ།

ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་དེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་མིན་པར་འདོད་མཁན་སྔར་ཡང་བྱུང་ལ། ད་ལྟའང་ཡོད་ཀྱང་། འདི་ལ་རྗེ་བཙུན་བྱམས་པ་མགོན་པོས་ 《 མདོ་སྡེ་རྒྱན་》 དུ་ཐེག་ཆེན་བཀའ་སྒྲུབ་མཛད་ཅིང་། སློབ་དཔོན་ལེགས་ལྡན་འབྱེད་ཀྱིས་ 《 རྟོག་གེ་འབར་བ་》 ལས་ཀྱང་ཐེག་ཆེན་བཀའ་སྒྲུབ་ཟབ་ཅིང་རྒྱས་པར་གསུངས་པ་དང་། སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་མཛད་པའི་ 《 རིགས་པ་དྲུག་ཅུ་པ་》 ལས། རྟེན་འབྱུང་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དེ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པ་ལ་དགོས་པ་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཏེ། ཐར་པ་ཐོབ་པ་ལའང་མེད་དུ་མི་རུང་བ་ཡིན་པར་བསྒྲུབས་ཡོད་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ 《 མདོ་ཀུན་ལས་བཏུས་པར་》 ཐེག་ཆེན་གྱི་མདོ་སྡེ་མང་པོ་ཁུངས་བཅོལ་བས། ལུང་དེ་རྣམས་སྟོན་པའི་བཀའ་ཡིན་པར་ཡིད་ཆེས་ངེས་རྙེད་ཐོག་ནས་ངོས་འཛིན་ཚད་མ་མཛད་པ་ཞིག་ལས། དགེ་སློང་འདུལ་འཛིན་ཆེན་པོ་དེ་ལྟ་བུས་འོལ་ཚོད་དུ་སྟོན་པའི་གསུང་མིན་པ་ཞིག་ལ་ཡིན་པར་ཞལ་རྫུན་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་རྩ་བ་ནས་འོང་མི་ཤེས་པ་ཡིན། ཡང་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས། དཔེར་ན། ཉན་ཐོས་དང་ཐུན་མོང་བའི་ལམ་བྱང་ཕྱོགས་སོ་བདུན་སོགས་བསྒོམ་བྱའི་ལམ་ལ་ཁྱད་པར་མེད་ན། འབྲས་བུ་ལ་མི་འདྲ་བའི་མཆོག་དམན་དེ་ཙམ་འོང་མི་སྲིད་ཅིང་། འབྲས་བུ་ལ་མཆོག་དམན་ཇི་ཙམ་ཡོད་པ་དེའི་ཚོད་ཀྱིས་རྒྱུ་ལ་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཡོད་དགོས་ཚུལ་གསུངས་པ་དང་། སྤྱིར་བཏང་ཐེག་དམན་གྱི་གཞུང་ནང་སྦྱིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས། བཟོད་པ་སོགས་གསུངས་ཀྱང་། ཐེག་ཆེན་ལ་དམིགས་བསལ་ཟབ་ཁྱད་འདོན་པའི་ལམ་ལྷག་པོ་ཞིག་མེད་ན། འབྲས་བུ་ལ་ཁྱད་པར་དེ་ཙམ་འོང་མི་ཐུབ་པར་གསུངས་པ་དེ་སྒྲུབ་བྱེད་ནུས་པ་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་ཡིན། སློབ་དཔོན་ཞི་བ་ལྷས་《 སྤྱོད་འཇུག་》 ཏུའང་ཐེག་ཆེན་བཀའ་སྒྲུབ་སྐོར་ནན་ཏན་ཆེན་པོས་གསུངས་ཡོད།

ངོས་ནས་རྒྱུན་དུ་བཤད་པ་ལྟར། ཐེག་ཆེན་གྱི་མདོའི་ནང་དྲི་བ་དྲིས་ལན་གནང་ཡུལ་བྱམས་པ་མགོན་པོ་དང༌། འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་སོགས་འབྱུང་བ་དེ་རྣམས་ཡོངས་གྲགས་སུ་མིས་མི་མཐོང་བར། གང་ཟག་ལས་དག་པའི་སྣང་ངོར་འཆར་བ་ཞིག་ཡིན་པ་གསལ་པོར་བརྟེན། བཀའ་སྡུད་པ་པོ་དེ་ཡང་བྱམས་པ་དང༌། ཀུན་བཟང༌། འཇམ་དབྱངས་སོགས་གསུངས་པ་རྣམས་ཀྱང་ཕྱོགས་མཚུངས་པས། ཚིག་ལ་མི་རྟོན་དོན་ལ་རྟོན་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་གི་ཐབས་ཀྱི་ཆ་རྒྱ་ཆེ་བ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང༌། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་གི་ཉམས་ལེན་དང༌། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ནས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་སྐོར་ཞིབ་ཆ་གསུངས་པ་དེ་རྣམས། དོན་ལ་བལྟས་ན་ཉན་རང་གི་སྡེ་སྣོད་དུ་ས་བོན་ཙམ་དུ་གསུངས་པ་རྣམས་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་སྐབས་སུ་རྒྱ་ཆེར་གཏན་ལ་ཕབ་པ་ཤིན་ཏུ་གསལ་ཞིང་། ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་རྣམས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བཀའ་ཡིན་པ་ཞལ་གྱིས་བཞེས་ཚུལ་གོང་དུའང་བཀོད་པ་ལྟར། ལུང་དེ་རྣམས་མཐོང་བ་མངོན་གྱུར་སྟོན་པའི་ཆ་ལ་མངོན་སུམ་ཚད་མས་གནོད་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཡོད་པས། གང་ཟག་ཚད་ལྡན་དུ་བརྩི་ཆོག་པ་ཞིག་གི་ངག་ཚད་མ་ལས་གསུངས་ཚུལ་ངོས་ནས་ཞུ་ཕོད་པ་ཞིག་རེད།

གལ་ཏེ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་མིན་པར། སྟོན་པའི་རྗེས་འབྲངས་ཀླུ་སྒྲུབ་ལ་སོགས་པའི་མཁས་པ་དག་གིས་བྱས་པར་འདོད་ན། དོན་དུ་དེ་རྣམས་སངས་རྒྱས་ལས་ཀྱང་མཁས་པར་འགྱུར་གྱི་ཡོད། དེས་ན་དེང་སྐབས་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་མཁས་པའི་ནང་། ཐེག་ཆེན་གྱི་བསྟན་པ་འདི་སངས་རྒྱས་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་གཅིག་གི་རྗེས་ཙམ་ལ་གཞི་ནས་དར་བར་བརྗོད་མཁན་ཡོད་ཀྱང་། ངོས་ཀྱི་བསམ་པར་ཐེག་ཆེན་བཀའ་སྒྲུབ་སྐོར་འདིར་གོང་གསལ་རྒྱུ་མཚན་རྣམས་ཀྱི་སྟེང་དུ་ད་དུང་བསམ་འོས་པར་སྣང་བ་ཞིག་ལ། གཅིག་ནི་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་མཚོན་པའི་སྔོན་གྱི་རྒྱ་གར་གྱི་མཁས་གྲུབ་ཆེན་པོ་དེ་རྣམས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བཀའ་ལ་དྲང་ངེས་འབྱེད་ནུས་པའི་རྣམ་དཔྱོད་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ལྡན་པ་འབའ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས། ལེགས་ཉེས་བདེན་རྫུན་དབྱེ་འབྱེད་མི་ནུས་པ་ཞིག་གཏན་ནས་མིན་པ་ནི། དེ་རྣམས་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་རྣམས་སུ་རིགས་པའི་རྣམ་གྲངས་མཐའ་ཡས་པའི་སྒོ་ནས་ཤེས་བྱ་ཇི་ལྟར་གཏན་ལ་ཕབ་ཚུལ་རྒྱ་བོད་མཁས་པ་རྣམས་ལ་ཡོངས་སུ་གྲགས་ཤིང་གྲུབ་པ་ལྟར། ཕྱིས་ཀྱི་དཔྱོད་ལྡན་གཟུ་བོར་གནས་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་བློ་མིག་གསལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་རྟོགས་པར་ནུས་པ་ཡིན།

གཉིས་ནས། དུས་ཚོད་ཀྱི་རང་བཞིན་ལ་བསམ་ན། དཔལ་མགོན་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ནི། སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱོན་ནས་ལོ་བཞི་བརྒྱ་ཙམ་གྱི་རྗེས་སུ་རྒྱ་གར་རང་དུ་བྱོན་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་མི་སྣ་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡིན་པ་དེ་དང་། སྟོན་པ་བྱོན་ནས་ལོ་ཉིས་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་བརྒལ་བའི་རྗེས་ཀྱི་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མཁས་པ་གཉིས། དུས་ཀྱི་ཆ་ནས་སུ་ཞིག་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བར་ཁུངས་བཙན་པ་ཡོད་སྲིད་པ་འདིའང་དཔྱད་པར་འོས་པའི་གཞི་གཅིག་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཚེ་དེའི་དུས་ཀྱི་རྒྱ་གར་བའི་ལོ་རྒྱུས་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐོར་ལ། ཡུན་རིང་མ་སོང་བའི་དུས་ཀྱི་རྒྱ་གར་རང་གི་མཁས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ལྟ་བུ་སྐབས་དེའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཕལ་ཆེར་རྒྱུས་མངའ་ཆེ་ངེས་པ་ལས། ཕྱིས་ཀྱི་ཕྱི་མི་ཁག་ལ་རྒྱུས་ཆེ་བ་ཡིད་ཆེས་དཀའ་བས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་དངོས་བྱུང་སྐོར་ལ་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཉིད་རང་མཁྱེན་པ་རྒྱས་པ་ཡོད་དགོས་ངེས་ཡིན་སྟབས། སྟོན་པ་འདས་ནས་དུས་ཡུན་རིང་པོ་དེ་ཙམ་མ་སོང་བའི་ཆ་ནས་ཁྱད་པར་ཆེ་བར་མ་ཟད། ཀླུ་སྒྲུབ་ནས་དེའི་སློབ་དཔོན་དང་། སློབ་དཔོན་དེའི་སློབ་དཔོན་སོགས་གོང་རིམ་སྦྲེལ་ནས་སྟོན་པའི་སྐུ་དུས་བར་དུ་སོན་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་མི་སྣའི་དཔང་པོ་ཟམ་མ་ཆད་པའི་རྒྱབ་རྟེན་ཡོད་པ་ཞིག་ཀྱང་རེད།

གསུམ་ནི། ཡུལ་གྱི་ཆ་ནས་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་དུ་བྱོན་པ་དང་། ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱང་རྒྱ་གར་རང་གི་ཡུལ་མི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པས། རྒྱ་གར་བའི་ཡུལ་དུ་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་རྒྱ་གར་རང་གི་མཁས་པ་རྒྱུས་མངའ་ཆེ་བ་ཡོད་དམ། རྒྱ་གར་ཡུལ་གྱི་ཕྱི་རོལ་ཐག་རིང་དུ་གནས་པའི་ཕྱི་རབས་ཀྱི་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་མཁས་པ་ཁག་རྒྱ་གར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐད་ལ་རྒྱུས་མངའ་ཆེ་བ་ཡོད་མེད་བསྡུར་རྒྱུ་ཞིག་ཡིན།

བཞི་ནི། དཔལ་མགོན་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཚད་ཐུབ་ཀྱི་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ། ཡང་ན་མི་ཇོ་ལོད་ཅིག་ཡིན་མིན་འདི་ལ་དཔྱད་དགོས་པ་ཡིན། དོན་དངོས་ཐོག་ལ་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ནི། ནང་དོན་རིག་པ་སྨོས་མེད་ཐོག གསོ་བ་རིག་པ་དང་། རྫས་འགྱུར་རིག་པ༑ བཟོ་རིག་པ་སོགས་ཤེས་བྱ་རིག་པའི་གནས་མཐའ་དག་ལ་མཁས་པའི་རྣམ་དཔྱོད་ཕུལ་དུ་ཕྱིན་པའི་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པས། གང་ཅིར་བརྟག་དཔྱད་ནན་ཏན་གནང་མཁན་དང་། རྒྱུ་མཚན་ལ་བརྟེན་ནས་སྟོན་པའི་བཀའ་ལ་ལུང་རིགས་གང་གིས་ཀྱང་གནོད་པ་མེད་པའི་དྲང་ངེས་ཕྱེ་གནང་མཛད་པའི་ཚད་མའི་སྐྱེས་བུ་ཞིག་ཡིན་པ་ཧ་ཅང་གསལ་ཞིང་། གལ་ཏེ་སློབ་དཔོན་འདི་ནི་བདེན་པ་འབའ་ཞིག་གསུང་བ་པོ་མིན་ན་རྒྱུ་མཚན་བརྗོད་རྒྱུ་ཡོད་མོད། འདི་ཉིད་ཀྱི་ལེགས་བཤད་རྣམས་ལ་དཔག་ན་རྫུན་མི་སྨྲ་བའི་ཚད་མའི་སྐྱེས་བུར་གྲུབ་ཅིང་། འདིའི་དངོས་བརྒྱུད་ཀྱི་སློབ་མར་གཏོགས་པའི་སློབ་དཔོན་ཨཱརྱ་དེ་ཝ་དང་། སངས་རྒྱས་བསྐྱངས། ལེགས་ལྡན་འབྱེད། ཟླ་བ་གྲགས་པ། ཞི་བ་ལྷ་སོགས་མཁྱེན་དཔྱོད་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་པཎ་གྲུབ་ཆེན་པོ་དེ་རྣམས་ལ་དཔགས་ནའང་། སློབ་དཔོན་འདི་ཉིད་ཚད་མར་གྲུབ་པའི་ངེས་ཤེས་རྙེད་པར་དཀའ་ཚེགས་ག་ལ་ཡོད། དེས་ན་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཚད་མའི་སྐྱེས་བུར་རིགས་པའི་ལམ་ནས་ཁུངས་སྐྱེལ་ཐུབ་པས། ཀླུ་སྒྲུབ་ལ་རྒྱུ་མཚན་མཐོང་བའི་ཐོག་ནས་ཡིད་ཆེས་ཀྱི་དད་པ་འཕེལ་ཐུབ་པ་ཞིག་བྱུང་ན། ཐེག་ཆེན་བཀའ་སྒྲུབ་ལེགས་ཤོས་དེ་ཡིན་པར་སྙམ། དེ་བཞིན་ཕྱི་ནང་གི་གཞུང་ལུགས་མ་ལུས་པ་མཁྱེན་པའི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་རྩལ་ལས་བྱུང་བའི་གཞུང་དུ་ཁུངས་སུ་མཛད་པའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གསུང་རྣམས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་མཛད་ཡོད་པ་སོགས་ལས་ཀྱང་ཐེག་ཆེན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ཡིན་པར་ཐག་བཅད་ནུས་པ་ཡིན།

གལ་ཏེ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་མིན་ན། ཐེག་ཆེན་གྱི་དགོངས་འགྲེལ་དེ་དག་ཀྱང་ཁུངས་བཙུན་པོ་མིན་པར་འགྱུར་ལ། ཐེག་ཆེན་གྱི་དགོངས་འགྲེལ་ནས་གསུངས་པ་རྣམས་ལ་མ་བརྟེན་ན། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གོ་འཕང་ལྟ་ཞོག ཐར་པ་ཙམ་ཡང་སྒྲུབ་ཐུབ་པ་ཤིན་ཏུ་དཀའ་སྟེ། བདེན་བཞིའི་མདོའི་སྐབས་སུ་སྡུག་བསྔལ་བདེན་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བདེན་པ། འགོག་པའི་བདེན་པ། ལམ་གྱི་བདེན་པ་བཅས་བདེན་པ་བཞིའི་རྣམ་གཞག་གསུངས་ཀྱང་། ཐེག་ཆེན་གྱི་དགོངས་འགྲེལ་རྣམས་ལ་མ་བརྟེན་པར་འགོག་པའི་བདེན་པ་ཐོབ་རུང་དུ་བསྒྲུབ་རྒྱུ་ཤིན་ཏུ་དཀའ་ཞིང་། འགོག་བདེན་དཔྱིས་ཕྱིན་པ་ཞིག་བསྒྲུབ་མ་ཐུབ་པར་ལམ་བདེན་བསྒྲུབ་མི་ཐུབ་ལ། འགོག་ལམ་གཉིས་སྒྲུབ་མ་ནུས་ན༑ ཐར་པ་དང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡོན་ཏན་གཏན་ནས་བསྒྲུབ་མི་ནུས་པ་ཡིན།

དེ་ལྟ་ནའང་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་སྡེའི་ནང་གི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་ལྟ་བུ་བྱ་རྒོད་ཕུང་པོའི་རི་ལ་ལྷ་མིའི་འཁོར་ཚོགས་རྒྱ་མཚོར་གསུང་ཚུལ་ཡོད་ཀྱང་། རང་རེའི་ཐུན་མོང་གི་སྤྱོད་ཡུལ་ལྟར་ན་མི་གྲངས་བཅུ་ཕྲག་འགའ་ཤས་སྐོར་ལྷག་ཤོང་བའི་ས་ཁྱོན་མེད་མོད། དེ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གདུལ་བྱ་ཐུན་མོང་བའི་ངོར་གསུངས་པའི་ཆོས་འཁོར་ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སུ་སྡེ་སྣོད་གསུམ་ཙམ་ཡིན་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ནི་གདུལ་བྱ་ལས་དག་གི་ཚོགས་ལ་གསུངས་པ་མ་གཏོགས། སྐྱེ་བོ་ཀུན་ལ་མ་གསུངས་པ་གསལ་པོར་མཚོན་ཐུབ་པས། དེའི་དབང་གིས་གནས་བརྟན་སྡེ་པའི་ལུགས་དང་། དེང་སང་གི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་དག་གིས་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་ལོ་རྒྱུས་སུ། ཐེག་ཆེན་སངས་རྒྱས་རང་གིས་གསུངས་ཚུལ་མེད་ཅིང་། བརྗོད་བྱ་ལ་བརྟགས་ནས་བསམ་བློ་མ་བཏང་བར། ཐེག་པ་ཆེན་པོ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་མིན་པར་ངོས་འཛིན་ཡང་། དཔེར་ན། 《 ཤེར་ཕྱིན་གྱི་མདོའི་》 ནང་། ཤཱ་རིའི་བུ་དང་། རབ་འབྱོར་གཉིས་དྲི་བ་དྲི་ལན་མཛད་པའི་ཚུལ་ལྟ་བུ་གཉིས་ཀ་མིའི་རྣམ་ཅན་དུ་གནས་པས་དཔྱད་གཞི་མེད་ཀྱང་། སྤྱན་རས་གཟིགས་དང་ཤཱ་རིའི་བུ་གཉིས་དྲི་བ་དྲི་ལན་མཛད་སྐབས། སྤྱན་རས་གཟིགས་ནི་ལྷ་བུའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་པས། ལས་མ་དག་པའི་སྣང་ངོར་མཇལ་སྐལ་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཅི་རིགས་འབྱུང་སྟབས། ཐེག་ཆེན་གྱི་ཆོས་གསུངས་པའི་དུས་དང་། གནས་ལ་སོགས་པ་ངེས་ཅན་ཞིག་ཡིན་དགོས་པ་གཏན་ནས་མེད་པར། གདུལ་བྱ་ལས་དག་གང་དུ་ཡོད་པའི་གནས་དེར་སྟོན་པའི་སྐུ་སྣང་བར་མཛད་དེ་ཆོས་གསུངས་པ་སོགས་ཅིས་ཀྱང་འོང་བ་འོག་ཏུ་མཚོན་པ་ལྟར་ཡིན།

གསང་སྔགས་ཀྱི་སྡེ་སྣོད་དེ་བཞིན་ནང་པའི་ཆོས་ཡིན་མིན་ཐེ་ཚོམ་བྱེད་པོ་སྔར་ནས་བྱུང་ལ། དེང་སང་ཡང་སྣང་མོད། གལ་ཏེ་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་འདི། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ཞིག་མིན་པར། ཕྱིས་སུ་དར་བ་ཞིག་ཡིན་ཚུལ་དེང་དུས་བཤད་མཁན་ཡོད་པ་ལྟར་འཐད་ཕྱོགས་སུ་བཟུང་ནས། ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ཡིག་ནས་བརྒྱུད་པའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་བརྒྱུད་འདི་བཞིན་ཁས་མ་བླངས་ན། གོང་དུ་བཤད་པའི་སྐུ་བཞིའི་རྣམ་གཞག་མེད་པར་འགྱུར་ལ། དེ་མེད་ན་མི་ལོ་ཉིས་སྟོང་དྲུག་བརྒྱའི་གོང་དུ་བྱོན་པའི་སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ཉིད་སྐྱེ་བོ་ཕལ་པ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་དགོས་པར་འགྱུར་བ་ཡིན། གང་ལགས་ཤེ་ན། ཚད་མ་རྣམ་འགྲེལ་གྱི་གཞུང་ནས་བདེན་པ་བཞི་རིགས་པས་བསྒྲུབས་པ་དང་། ལྷག་པར་དབུ་ཚད་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་ནས་འགོག་བདེན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་བཞི་པོ་རིགས་པས་བསྒྲུབས་ནས་འཆད་སྐབས། མཐར་གཏུགས་ན་དབུ་མའི་ལྟ་བ་ལ་ཐུག་པ་དང་། དེ་ཡང་རྟེན་འབྱུང་གི་ལྟ་བ་ལ་ཐུག་པར་བརྟེན། ཐེག་ཆེན་གྱི་ཆོས་བརྒྱུད་དར་ཡུལ་ཀུན་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ལུང་གིས་ཟིན་པའི་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་མཚན་དེ་ཡོངས་སུ་གྲགས་ཤིང་། དེ་དང་དེའི་སློབ་བརྒྱུད་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་ཤེར་ཕྱིན་གྱི་མདོའི་དངོས་བསྟན་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་རིམ་པ་རྩལ་དུ་བཏོན་པའི་ལེགས་བཤད་རྨད་དུ་བྱུང་བ་བཞུགས་པས། དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་ལྟར་ཐེག་ཆེན་མེད་ན་སྤྱིར་བདེན་བཞི་རིགས་པས་བསྒྲུབ་པར་ཤིན་ཏུ་དཀའ་ཞིང་། ལྷག་པར་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་ཕྱོགས་ཀྱི་བདེན་པའི་རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་འཆད་ཐུབ་ཀྱང་། འགོག་བདེན་འཆད་ཐུབ་དཀའ་བས། སྐུ་བཞིའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་གོ་འཕང་ཞེས་པའི་འགོག་བདེན་གྱི་དོན་དེ་སེམས་ནང་གོ་བ་ལེགས་པོ་འཆར་བ་ཞིག་འགྲེལ་བ་ལ་ཐེག་ཆེན་གྱི་གཞུང་དང་། ལྷག་པར་སྔགས་བླ་མེད་ཀྱི་སྐབས་ནས་གསུངས་པའི་གཉུག་སེམས་ཕྲ་མོའི་རྣམ་གཞག་དང་འབྲེལ་བའི་རླུང་སེམས་ངོ་བོ་གཅིག་པའི་སྟེང་ནས་འགྲེལ་ཚུལ་དེ་ལ་མ་བསམས་ན། སྐུ་བཞིའི་བདག་ཉིད་འཆད་ཐུབ་པ་ཧ་ཅང་དཀའ་བ་ཡིན། དེས་ན་ཕྱི་ཉན་ཐོས་དང་། ནང་བྱང་སེམས། གསང་བ་གསང་སྔགས་ཞེས་སྟན་ཐོག་གཅིག་ལ་ཐམས་ཅད་འགལ་མེད་དུ་ཉམས་ལེན་བྱེད་པར་གསུངས་པ་རྣམས་མི་བདེན་པར་འགྱུར་བས། བསྟན་པ་ཡོངས་རྫོགས་ལ་གོ་བ་ཆགས་པའི་ཐོག་ནས། བསྟན་པའི་རྣམ་གཞག་དེ་རྣམས་གཟུ་བོའི་བློ་ཡི་རྣམ་པར་དཔྱོད་པའི་རིགས་པས་ངེས་ཤེས་རྙེད་ཐུབ་པ་ཞིག་བྱུང་མཚམས་གཞི་ནས་དགག་སྒྲུབ་བྱ་འོས་པ་ཞིག་འོང་བ་ཡིན།

མདོར་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འཁོར་ལོ་དང་པོའི་སྐབས་སུ་ཐེག་པ་ཐུན་མོང་གི་ཆོས་ཀྱི་གཞི་རྩ་བདེན་པ་བཞིའི་རྣམ་གཞག་བསྟན་ནས་ཆོས་ཀྱི་སྒྲོམ་དེ་གསུངས་ཤིང་། འཁོར་ལོ་བར་པས་བདེན་བཞིའི་སྙིང་པོ་འགོག་བདེན་རྩལ་དུ་བཏོན་ནས་ལམ་གྱི་བདེན་པའི་དམིགས་པ་མཐར་ཐུག་ཡུལ་གྱི་འོད་གསལ་སྟོང་པ་ཉིད་དེ་གཏན་ལ་ཕབ། འཁོར་ལོ་མཐའ་མས་དེ་ཉིད་ཡུལ་དུ་བྱེད་པའི་བློ་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བ་ཡུལ་ཅན་གྱི་འོད་གསལ་དེ་གསུངས་ནས་སྔགས་ཀྱི་གཞི་བཏིང་བས། གསང་སྔགས་ཀྱི་ཟབ་གསལ་གཉིས་མེད་ཅེས་པའི་ཐོག་ཏུ་བབས་ཏེ། གཉུག་མ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་འོད་གསལ་ཞེས་བཤད་པ་དང་། དེའི་སྟེང་ནས་སྐུ་བཞི་སྒྲུབ་ཚུལ་གསུངས་པས། གུང་ཐང་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱིས་གང་དག་ལའི་རྩེ་མོར་སྙེག་པར་འདོད་ན། ལའི་གཤམ་ནས་རིམ་བཞིན་ཇེ་མཐོར་བགྲོད་དེ་རྩེ་མོར་སོན་དགོས་པའི་དཔེར་མཛད་པ་ཡོད།

གསང་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་ཚུལ་རྣམས་ནི་དེ་བས་ཀྱང་ནས་ལས་དང་སྐལ་བ་འཚམས་པ་ཁོ་ནའི་ངོར་གསུངས་པ་ནི། ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ 《 རིམ་ལྔའི་》 དོན་འགྲེལ་འཕགས་པ་ལྷས་མཛད་པའི་《 སྤྱོད་བསྡུས་》 སུ། དམན་པ་ལ་མོས་པ་རྣམས་ལ་ཆགས་བྲལ་གྱི་སྤྱོད་པ་དང་། རྒྱ་ཆེ་བ་ལ་མོས་པ་རྣམས་ལ་ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཐེག་པ། ཟབ་མོ་ལ་ལྷག་པར་མོས་པ་རྣམས་ལ་ཆགས་བཅས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཞེས་སྤྱོད་པ་གསུམ་གསུངས་པ་བཞིན། བཅོམ་ལྡན་འདས་དགེ་སློང་གི་རྣམ་པ་བསྒྱུར་ཏེ། དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་བདག་པོའི་སྐུར་བཞེངས་ནས་སྐལ་ལྡན་གྱི་གདུལ་བྱ་ཉུང་ཤས་ལ་རྒྱུད་སྡེ་གསུངས་པས། འདི་རིགས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དངོས་སུ་ཞལ་བཞུགས་ཁོ་ནའི་རིང་དེར་གསུངས་དགོས་པའི་ཁྱབ་པ་མེད་པ་རེད། གདུལ་བྱ་ལས་དག་བྱེ་བྲག་པའི་ངོར་སྟོན་པ་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་གཙོ་བོར་བཞེངས་ནས་རྒྱུད་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་གསུངས་པ་བྱུང་བས། དེ་ལྟ་བུ་མི་ལོ་ཉིས་སྟོང་ལྷག་གི་གོང་དུ་རྒྱ་གར་ལ་འོང་ཆོག་པ་ཞིག་ལ། དེ་རྗེས་བོད་དུ་འོང་མི་ཆོག་པ་ལྟ་བུ་དུས་དང་ཡུལ་གྱི་ཁྱད་པར་འབྱུང་མི་སྲིད་པར། ནང་གི་ཤེས་རྒྱུད་ཚད་ལོངས་པ་ནམ་ཞིག་སུ་ལ་བྱུང་ན་དེ་ལྟར་འོང་བ་ཡིན། དེས་ན་ནང་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་སྤྱི་དང་། ལྷག་པར་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་རིས་མེད་སྐྱེས་ཆེན་དུ་མར་ཕྱིས་སུའང་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་། ཀླུ་སྒྲུབ་ཡབ་སྲས་སོགས་བླ་མ་དང་། ལྷག་པའི་ལྷ་ཅི་རིགས་པས་མི་དང་མི་འཕྲད་པ་ལྟར་ཞལ་བསྟན་ནས་ཆོས་གསུངས་པའི་ངང་ཚུལ་དེ་རིགས་འབྱུང་བཞིན་པ་ཡིན་ཞིང་། ཡང་སྒོས་སྔ་འགྱུར་རྙིང་མའི་དགོངས་གཏེར་གྱིས་མཚོན་པའི་ཆོས་སྐོར་དུ། ལྷག་པའི་ལྷའི་སྣང་བ་ཤར་ནས་ཡི་དམ་གྱི་སྒྲུབ་སྐོར་གསུངས་སྐབས་དེའི་རྒྱུད་དང་། དེ་དང་འབྲེལ་བའི་ལྷའི་རྣལ་འབྱོར་སོགས་གསུངས་པ་ཤིན་ཏུ་རྒྱ་ཆེ།

དེ་དང་ཕྱོགས་མཚུངས་པར་ངོས་ཀྱི་ངོ་ཤེས་ཨ་མེ་རི་ཀ་བའི་དགེ་སློང་མ་ཞིག་ཡོད་པར། ཁོང་ལ་ཉན་རང་གི་ཐེག་པའི་སྐོར་ཉམས་ཞིབ་ཐུབ་ན་ལེགས་ཚུལ་བརྗོད་རྒྱུ་བྱུང་བ་བཞིན་ལག་ལེན་བསྟར་ཆེད་ཐའེ་ལནྜིའི་ཡུལ་དུ་འབྱོར་ནས། དུས་དེར་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་ངོས་འཛིན་ཞུ་བའི་གནས་བརྟན་སྡེ་པའི་དགེ་སློང་འདུལ་འཛིན་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་གཅིག་བཞུགས་ཡོད་འདུག་པ་དེ་མཇལ་ཞིང་། ཁོང་ལ་སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཁོར་དགྲ་བཅོམ་པའི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྐོར་ནས་བཞུགས་པའི་གཟིགས་སྣང་བྱུང་ཚུལ་དང་། གནས་བརྟན་རང་ཉིད་ཀྱི་གྲུབ་མཐའི་དབང་དུ་བྱས་ན༑ སྟོན་པ་ལྷག་མེད་མྱང་འདས་མངོན་དུ་མཛད་ཟིན་པའི་རྗེས་སུ་མར་མེ་ཤི་བ་བཞིན་རིག་པ་རྒྱུན་ཆད་པར་ཁས་ལེན་མཛད་དགོས་ཀྱང་། ཉིད་ཀྱི་དག་པའི་སྣང་བ་དེ་ལྟར་བྱུང་བས་སྟོན་པ་ད་ལྟ་བཞུགས་འདུག་ཅེས་གསུངས་ཚུལ་ཐོས་པ་དང་། གནས་བརྟན་ཁོང་གི་སློབ་མ་སྐབས་ཤིག་རྒྱ་ནག་ཏུ་གནས་མཇལ་ལ་ཕེབས་ནས་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་སྐུ་ཞིག་གི་མདུན་དུ་དད་མོས་ཆེན་པོས་གུས་པས་བཏུད་པར་མཛད་སྐབས། སྐུ་དེའི་ཐད་ནས་མཚན་མོ་མུན་པར་གློག་བཞུ་སྤར་བ་ལྟ་བུའི་འོད་ཤིན་ཏུ་གསལ་བ་ཞིག་གནས་བརྟན་འདིའི་དབུ་ཐོག་ཏུ་ཤར་འདུག་པའི་དཔར་ཡང་མཐོང་བྱུང་།

གཞན་ཡང་ཀོ་རི་ཡ་ནས་ཡིན་པའི་དགེ་སློང་མ་ཞིག་ཀྱང་འཕྲད་པ་དེ་ལའང་ཞལ་གཟིགས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཉམས་སྣང་ཡ་མཚན་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཐོས།

དེ་བཞིན་སྔ་སོར་རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་དུས་སྐབས་ཡས་མས་ཤིག་ཏུ། རྒྱ་ནག་རི་བོ་རྩེ་ལྔའི་ནམ་མཁའི་མཐོངས་ལ་སྤྲིན་གསེབ་ནས་རྗེ་བཙུན་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་སྐུ་ཤིན་ཏུ་གསལ་པོར་ཤར་བའི་སྐུ་དཔར་དང་། རྒྱ་ནག་ཏུ་ཐུབ་དབང་གི་སྣང་བརྙན་ཞིག་གི་དབུ་ཐོག་འཇའ་ཚོན་སྒོར་མོར་འཁྱིལ་བ་ཞིག་ཤར་བའི་སྐུ་དཔར་ཡང་མཇལ་བྱུང་།

ངོས་རང་པོར་ཅུ་གལ་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་བསྐྱོད་སྐབས་ཤིག་ལ། “ཧྥ་ཏིས་མ་” (Fatima) ཞེས་པའི་ཡེ་ཤུའི་གནས་ཆེན་ཞིག་ཡོད་སར་གནས་བསྐོར་བྱས་ཏེ། ལྷ་ཁང་དེ་ན་ཡེ་ཤུའི་མ་ཡུམ་“མེ་རིས་” (Mary) ཞུ་བའི་སྐུ་བརྙན་གྲགས་ཅན་རྩ་ཆེར་བརྩི་བ་ཞིག་འདུག་པ་དེའི་མདུན་དུ་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་གྲོགས་རྣམས་དང་ལྷན་དུ་སྨོན་ལམ་བཏབ་ནས་ཕྱིར་ལོག་སྐབས། ཡང་བསྐྱར་ཕྱི་མིག་ཅིག་བལྟས་ཏེ་མེ་རིས་སྐུ་མཇལ་སྐབས་བཞད་མོ་བཞད་ཀྱིན་འདུག་པའི་མཇལ་ཚུལ་ཡ་མཚན་ཞིག་ཀྱང་བྱུང་བ་ལྟ་བུ་སྣ་ཚོགས་འོང་སྲིད་པ་ཡིན།

མདོར་ན་གསང་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་དེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་མིན་པར་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀླུ་སྒྲུབ་དང་། ཨཱརྱ་དེ་ཝ། དཔལ་ལྡན་ཟླ་བ་གྲགས་པ་སོགས་ཀྱིས་མཛད་པའི་སྔགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་རྣམས། མཛད་པ་པོའི་མཚན་འདྲ་བ་མ་གཏོགས། དབུ་མའི་གཞུང་ལུགས་མཛད་པའི་ནང་པའི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་དེ་རྣམས་ཀྱི་གཞུང་མིན་པར་དྭོགས་ཀྱང་། བརྒྱ་ཕྲག་ཉི་ཤུ་པའི་མཇུག་ཏུ་རྒྱ་གར་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་བཞུགས་པའི་ལེགས་སྦྱར་མཁས་པ་སློབ་དཔོན་ཨུ་པཱ་དྷྱཱ་ཡ་ཞུ་བ་བྲམ་ཟེའི་རིགས་ཡིན་པ་དེ། ཕྱིས་སུ་ནང་པའི་ཆོས་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་ཐོབ་པའི་ནང་པར་གྱུར་ཅིང་། ཁོང་ལ་བལ་ཡུལ་ནས་ལེགས་སྦྱར་ཐོག་བྲིས་པའི་ 《 སེམས་ཀྱི་སྒྲིབ་སྦྱོང་》 ཤོག་འཁྱར་ཞིག་སོན་འདུག་པ་དེའི་ནང་གསང་སྔགས་བླ་མེད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་ལམ་དུ་འཁྱེར་སྟངས་སྐོར་གསལ་ཞིང་། དེའི་ཚིགས་བཅད་ཀྱི་འབྲི་སྟངས་དེ། 《 དབུ་མ་བཞི་བརྒྱ་པ་》 ལེགས་སྦྱར་ཐོག་བཞུགས་པ་དང་རྩོམ་གཤིས་ཧ་ཅང་མཚུངས་པས། དེ་གཉིས་རྩོམ་འགྲོས་ཀྱི་ཐོག་ནས་དཔྱད་ན་སྔགས་ཀྱི་ཡི་གེ་དེ་བཞིན་སློབ་དཔོན་ཨཱརྱ་དེ་ཝས་མཛད་པར་ཐག་གཅོད་ཐུབ་ཚུལ་ཟེར།

དེ་བཞིན་ལེགས་སྦྱར་མཁས་པ་རྒྱ་གར་བ་གཞན་ནས་《 རྩ་བ་ཤེས་རབ་》 ཀྱི་ཚིག་འགྲོས་དང་། གསང་བ་འདུས་པའི་《 རིམ་ལྔའི་》 ཚིག་འགྲོས་གཉིས་གཅིག་པ་ཡིན་པས། དེ་གཉིས་མཛད་པ་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་གཅིག་ཉིད་ལས་འགྲོ་ས་མེད་པ་དང་། དཔལ་ལྡན་ཟླ་བའི་《 དབུ་མ་ཚིག་གསལ་》 ནང་། མཁས་པ་གཞན་གྱི་གསུང་ལ་མེད་པའི་བྱིངས་ཀྱི་འགྲོ་སྟངས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ། གསང་འདུས་ཀྱི་འགྲེལ་པ་《 སྒྲོན་གསལ་》 ལའང་འདུག་པས། 《 ཚིག་གསལ་》 དང་། 《 སྒྲོན་གསལ་》 མཛད་པ་པོ་ཟླ་བ་གྲགས་པ་གཅིག་ཉིད་ཡིན་ཚུལ་ཐག་བཅད་འདུག་པར་བརྟེན། ཀླུ་སྒྲུབ་དང་། ཟླ་གྲགས་རྣམས་ཀྱིས་གསང་འདུས་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་སྔགས་བླ་མེད་ཀྱི་ཆོས་སྐོར་རྣམས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ཡིན་པ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཡིན་པར་ཞལ་གྱིས་བཞེས་པ་གསལ་བར་མཚོན།

དེས་ན་རང་རེའི་དཔལ་ས་སྐྱ་པའི་《 ལམ་འབྲས་》 སྐབས་སུ། ལུང་ཚད་མ་དང་། བསྟན་བཅོས་ཚད་མ། བླ་མ་ཚད་མ། ཉམས་མྱོང་ཚད་མ་བཅས་བཞིར་གསུངས་ཤིང་། དེ་ཡང་བསྟན་པ་འདི་ལ་བྱུང་རིམ་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ན། ཐོག་མར་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ལུང་ཚད་མ་དང་། ལུང་དེའི་དགོངས་འགྲེལ་ཀླུ་སྒྲུབ་སོགས་ཀྱིས་མཛད་པའི་བསྟན་བཅོས་ཚད་མ། ལུང་བསྟན་བཅོས་དང་བཅས་པའི་དོན་རྣམས་ཐུགས་ཉམས་སུ་བསྟར་ནས་རྟོགས་པ་འཁྲུངས་པའི་མཁས་གྲུབ་གཉིས་ལྡན་གྱི་བླ་མ་ཚད་མ། བླ་མ་ཚད་མ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་གདུལ་བྱའི་རྒྱུད་ལ་ཉམས་རྟོགས་ཚད་མ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བས་ཉམས་མྱོང་ཚད་མ་བཅས་རིམ་བཞིན་འབྱུང་ནའང་། སེམས་ནང་ངེས་པ་རྙེད་པའི་གོ་རིམ་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ན༑ ལུགས་ལྡོག་གིས་ཐོག་མར་དེ་ལྟར་རང་རྒྱུད་ལ་ཉམས་མྱོང་ཚད་མ་སྐྱེས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། དེ་གང་ལས་བྱུང་བའི་གདམས་ངག་སྟོན་པའི་བླ་མ་དེ་ཚད་མ་ཡིན་པར་ཤེས་ཤིང་། བླ་མ་དེས་ནི་ཀླུ་སྒྲུབ་ཡབ་སྲས་སོགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལ་ཐོས་བསམ་སྒོམ་པ་རིམ་ཅན་དུ་གནང་བས་མཁས་གྲུབ་གཉིས་ལྡན་དུ་གྱུར་པས་བསྟན་བཅོས་དེ་རྣམས་ཚད་མ་ཡིན་པར་རྟོགས་ནུས་ལ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྟན་བཅོས་མཛད་པ་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་སོགས་ལ་ཚད་མས་ངེས་པ་རྙེད་ནས། དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་བཀུར་བའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་གི་ལུང་རྣམས་ཚད་མ་ཡིན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་འབྱུང་བས། དེ་ལྟར་འདི་ལ་ཞིབ་ཏུ་བསམ་ན་ཐེག་ཆེན་བཀའ་སྒྲུབ་བློ་ལ་འཆར་ཐུབ་པ་མ་གཏོགས། སྐྱེ་བོ་ཕལ་པའི་ལོ་རྒྱུས་དང་། རྒྱལ་རབས་སྤྱི་ལྟར་ལོ་ཚིགས་ཁོ་ནའི་སྟེང་ནས་སྟོན་པའི་མཛད་པ་རྣམ་ཐར་སོགས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ངང་ཚུལ་ལྡན་པ་ཡོངས་ལ་རྒྱས་འགེབས་ཤིན་ཏུ་དཀའ་བ་ཡིན།

༥ ལྷ་གསོལ་འདྲེ་གསོལ་གྱི་གསང་སྔགས་འཆལ་སྤྱོད།

སྟོན་པ་བཀའ་དྲིན་ཅན་དེའི་མདོ་དང་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་ཚུལ་ལ་དཔྱད་སྐབས། ཡིད་འཕྲོག་པའི་གནས་ནི་བདེན་བཞིའི་བླང་དོར་ཇི་ལྟར་གསུངས་པའི་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་དོན་རྣམས་ཡིན་ཞིང་། དེ་ལ་རྒྱུ་མཚན་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་ཐོབ་སྟེ། ལམ་བཟང་དེ་འདྲ་སྟོན་པའི་སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་གཞན་དང་མི་འདྲ་བ་ཡིན་པའི་ངེས་ཤེས་རྙེད་ཐུབ་པ་རེད། མདོར་བསྡུ་ན། སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ཀྱི་གདམས་པའི་ཉིང་ཁུ་བྱམས་སྙིང་རྗེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང་། སྟོང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་ལ་ཡིད་འཕྲོག་པ་ལས། ལྷ་རྫིག་པོ་ཡོད་པ་ལ་ཡིད་འཕྲོག་པ་འོངས་མ་མྱོང་བས། རང་ཅག་བོད་གངས་ཅན་པར་ཡོད་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཚང་ལ་མ་ནོར་བའི་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་གདམས་པ་ཟབ་མོ་འདི་ནི། དཔལ་ནཱ་ལནྡཱའི་ཆོས་བརྒྱུད་ཡིན་ཚུལ་མགྲིན་པ་གཟེངས་སུ་བསྟོད་ནས་བརྗོད་བཞིན་ཡོད། དེ་ལྟར་ནའང་བཀའ་གདམས་གོང་མའི་གསུང་བགྲོས་སུ། ཇོ་བོའི་ལམ་རིམ་གྱིས་མི་ཆོག་པར། གསང་སྔགས་རེ་སྣོན་མ་བརྒྱབ་སྟེ་འཆལ་འགྲོ་བར་གསུངས་པ་ལྟར། དུ་མ་ཞིག་ལ་བྱམས་སྙིང་རྗེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང་། སྟོང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བའི་སྐོར་ལ་ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་བྱ་རྒྱུར་དེ་ཙམ་འདུན་པ་མེད་པར། ལྷ་གསོལ་ཀླུ་གསོལ་རིགས་ལ་དར་སོ་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱུང་བ་འདི་དང་། ཐུན་མོང་ལམ་སྦྱང་གི་རྨང་གཞི་མེད་པར་གསང་སྔགས་ཀྱི་ལམ་ལ་ཐོད་བརྒལ་གྱིས་འཇུག་པ་འདིས་ཀྱང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་དྲི་མ་མེད་པ་ཞིག་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་བྱ་བར་སེལ་འཇུག་པའི་ཆ་ནས་མཐུད་ཤོར་ཆེན་པོ་འགྲོ་བཞིན་པར་སྣང་།

དེང་སང་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ཟེར་བ་འདི། ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བ་ཡིན་པ་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་ལ་ཞི་བདེའི་དཔལ་ཡོན་སྐྲུན་བྱེད་དུ་ལམ་སེང་མཐོང་ཐོས་ཐུབ་པ་ཞིག་དགོས་པ་ལྷག་པར་དུས་ལ་བབས་ནའང་། དགོན་སྡེ་དང་། ལྷ་ཁང་ཆེ་ཆུང་། སྒེར་ཤག་ཚུན་ཆད་ཕལ་ཆེ་བར་གསང་སྔགས་ཀྱི་ལྷ་སྐུ་དབུ་དང་ཕྱག་ཞབས་དུ་མ་ཡོད་པ། ཁ་གདངས་མཆེ་གཙིགས་ཡུམ་བཅས་དེ་རིགས་མངོན་གསལ་དོད་པོར་སྒྲིག་གཤོམ་བྱེད་ཅིང་། རྔ་རོལ་དུང་རྒྱ་ལ་སོགས་པའི་འུར་སྒྲས་འགེངས་པར་བྱེད་པའི་ཉེར་ལེན་ལ་བརྟེན་ནས། ནང་ཆོས་ཀྱི་དཔར་དེབ་ཚུན་ལའང་དེ་རིགས་གཙོ་བོར་གསལ་སྟོན་ཐོག གར་འཆམ་གྱིས་གཙོས་པའི་ཆོ་གའི་རིགས་སོགས་ནང་ཆོས་ངོ་སྤྲོད་པའི་ཆ་རྐྱེན་གཙོ་བོར་སྤྱད་པས། ད་ཆ་བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་འདིའི་རྣམ་པ་ཐ་དད་ཅིག་ཡོངས་གྲགས་སུ་གྱུར་ཏེ། ནང་ཆོས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ངོ་མ་ཟབ་རྒྱས་ཞི་བའི་ལམ་བཟང་ཟུར་ཆ་ཙམ་ཡང་ཕྱི་ལ་མངོན་མི་ཐུབ་པ་འདི་བྱུང་།

དེས་ན་རང་རེས་ད་དུང་ཐུབ་པའི་ཆོས་ཚུལ་འདི་བཞིན་ཞི་བསིལ་སེམས་ཀྱི་བདེ་བ་སྟེར་བའི་ཆོས་ཤིག་ཡིན་པ་མཚོན་ནུས་པའི་ཆེད་དང་། ཟབ་རྒྱས་ཀྱི་ཁྱད་པར་འཕགས་ཆོས་མཐོང་ནས་ཡིད་འཕྲོག་པ་འབྱུང་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་བྱང་སེམས་ཀྱི་སྔོན་རབས་བྱུང་བ་ཁག་དང་། བླ་བརྒྱུད་རྣམ་ཐར་སོགས་ཀྱི་རྟེན་རྣམས་སྒྲིག་གཤོམ་བྱེད་པ་ལས། གསང་སྔགས་ཀྱི་རྟེན་རྣམས་གསང་སྔགས་ཀྱི་རྟེན་རང་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་ཐུབ་པའི་ཐོག་ནས་གསང་སྔགས་འཆལ་སྤྱོད་མི་འགྲོ་བ་དགོས་ཤིང་། ལྷག་པར་སྔགས་བླ་མེད་དང་འབྲེལ་བའི་ཡི་དམ་ཆོས་སྲུང་གི་རྟེན་རྣམས་སྒྲུབ་པ་པོ་ཁོ་ནའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལས། མིག་ལྡན་སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་ཀུན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་ཡོངས་ཁྱབ་མི་འགྱུར་བའི་དོ་དམ་ཅིས་ཀྱང་བྱ་དགོས་གལ་ཆེ་བ་ཡིན།

ངོས་ནས་རྣམ་ཀུན་བརྗོད་མུས་ལྟར། རང་རེའི་དགོན་པ་འགའ་རེའི་གཙང་ཁང་དང་། གཙུག་ལག་ཁང་དུ་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པའི་སྣང་བརྙན་རྟེན་གཙོར་མི་བྱ་བར། ཆོས་བརྒྱུད་སོ་སོས་གལ་ཆེར་བྱེད་པའི་སྣང་བརྙན་དབུས་སུ་བཀོད་ནས། གཡས་གཡོན་ཞིག་ཏུ་སྟོན་སྐུ་ཆུང་ཙམ་ཞིག་བཞུགས་སུ་གསོལ་བ་དེ་འདྲ་འདུག་པ་རྣམས་ནི། སྟོན་པ་བཀའ་དྲིན་ཅན་དེ་རང་རེའི་མགོན་སྐྱབས་དཔུང་གཉེན་ཡིན་སྙམ་པའི་དད་པ་རྨ་མེད་པ་ཞིག་དང་། འདི་ཕྱི་གཉིས་པོར་ལེགས་ཉེས་གང་གི་སྐབས་སུའང་སྟོན་པ་ཁྱེད་མཁྱེན་སྙམ་པའི་བློ་མི་སྐྱེ་བར། ཁ་ནས་སྐྱབས་སུ་མཆི་ཟེར་བ་ཙམ་མ་གཏོགས། སྙིང་ནས་ཁྱོད་ནི་བླ་མ་ཁྱོད་ནི་ཡི་དམ་ཟེར་མཁན་ཉུང་བའི་ནང་རྟགས་ཕྱིར་གསལ་བ་ཡིན་ཞིང་། སྟོན་པའི་མདུན་དུ་མཆོད་མེ་དུ་བ་འཕྱུར་བ་རེ་ཙམ་ཕུལ་བ་ལས། མཆོད་པ་རྒྱ་ཆེན་པོ་བཤམ་རྒྱུར་མོས་པའང་མེད་ལ། མགོན་ཁང་དང་། བཙན་ཁང་ཟེར་བ་དམིགས་བསལ་མུན་ནག་འཐིབ་པ་ཞིག་གི་ནང་དུ། མགོན་པོ་དང༌། ལྷ་མོ་ཡིན་ཟེར་བ་སོགས་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་འདྲ་མི་འདྲ་མཆེ་བ་གཙིགས་པ། མདའ་གྲི་མདུང་སོགས་དང་། ཐོད་ཁྲག་འཁྱེར་བ་རྣམས་ཀྱི་དྲུང་དུ་སླེབས་སྐབས་གུས་ཞབས་དང་། འཇིགས་སྣང་ཆེན་པོ་བྱེད་ཅིང་། མགོན་ཁང་དེའི་ཕྱི་ནང་གང་སར་ལྡེབས་རིས་སུ། ཉམ་ཐག་པའི་མ་རྒན་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་མགོ་བོའི་ཕྲེང་བ་དང་། ནང་ཁྲོལ། ཤ་ཁྲག་པགས་རུས་སོགས་ཀྱི་གཟུགས་རིས་འཇིགས་སྣང་སྐུལ་བྱེད་འདྲ་མིན་བཀོད་ཐོག འགྲོ་བའི་སྲོག་ལ་འཚེ་བར་བྱེད་པའི་མཚོན་ཆས་སྤྲས་ཤིང་། དུད་འགྲོའི་གསོབ་དང་། དབུགས་རྐྱལ་ཟེར་བ་སོགས་ཀྱིས་རྔམ་ཟིལ་གང་ཆེས་ལྷ་འདྲེ་རྒྱལ་བཙན་དེ་རིགས་འཕྲིན་ལས་ད་ལྟ་རང་སྒྲུབ་མཁན་ཧ་ལས་པ་ཞིག་ཡིན་ཚུལ་མཚོན་ཐབས་བྱས་ཏེ། སེར་སྐྱ་ཕོ་མོ་རྨོངས་དད་ཅན་རྣམས་འཚང་ག་ཤིག་ཤིག་གིས་བསྟར་ཆགས་སུ་དེ་ལ་སྨོན་ལམ་དྲག་པོས་བློ་གཏད་མགོན་སྐྱབས་བཅོལ་ཞིང་། སེར་སྣ་ཅན་ཞིག་ཡིན་རུང་དངུལ་ཕྲན་བུ་ཡོད་པ་དེ་ནས་གསེར་སྐྱེམས་གཏོང་རྒྱུར་རེ་བ་ཆེན་པོས་ཕུལ་བ་དང་། རྒྱུན་འཛུགས་དཀོན་གཉེར་དེས་ཀྱང་རང་རྒྱུད་ལམ་ཐུན་མོང་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྩིས་ཟིན་མིན་ལ་མ་བལྟོས་པར། སྐད་གཟེངས་མཐོན་པོས་ལྷ་འདྲེ་ཁ་གདངས་ཚད་དང་། མཆེ་བ་གཙིགས་ཚད་ཀྱི་མིང་ནས་ང་རོས་འབོད་དེ་འཕྲིན་ལས་བཅོལ་ཕྱིར་བོན་ལུགས་ནས་བྱུང་བའི་གསེར་སྐྱེམས་ཞེས་པའི་ཆང་གི་མཆོད་པའི་དྲི་སོགས་ཀྱིས་སྟོན་པའི་དྲི་གཙང་ཁང་དང་། ཁྲིམས་ལྡན་འདུས་སྡེའི་ཀུན་དགའ་རྭ་བར་ཁྱབ་པར་བྱེད་ཅིང་། ལྷག་པར་རབ་བྱུང་ཕོ་དང་། ཁྱིམ་པ་ཕོ་ལས། བུད་མེད་ཀྱི་རྟེན་ཅན་རྣམས་མགོན་ཁང་ནང་དེར་མི་གཏོང་བར་སེམས་ཅན་ལ་མཆོག་དམན་དང་། ཉེ་རིང་བྱེད་པ་དེ་ཉིད་ད་དུང་བྱིན་རླབས་དང་ནུས་མཐུ་ཆེ་བའི་ཁྱད་ཆོས་སུ་བརྩིས་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་འགྲོ་བ་ཡོངས་ལ་ཀུན་སྙོམས་ཉི་མ་ལྟ་བུའི་འཕྲིན་ལས་དེ་དང་ཡོངས་སུ་འགལ་བའི་བྱེད་བབས་རྣམས་ནི། དེང་གི་སངས་རྒྱས་པར་ཁས་འཆེ་བ་མང་པོའི་སྤྱོད་ཚུལ་ནོར་འཁྲུལ་ཆེན་པོ་དང་། རྩ་བ་ནས་རྗེས་ལུས་ཡིན་པར་མ་ཟད། ཆོས་ཚུལ་ཇི་བཞིན་མི་ཤེས་པའི་རྟགས་སུ་གསལ།

བཀའ་བརྒྱུད་པའི་བླ་མ་ཀ་ལུ་རིན་པོ་ཆེ་ཞིང་གཤེགས་ཁོང་ཉིད་ས་སྐྱར་གནས་སྐོར་ཕེབས་སྐབས་དཀོན་གཉེར་དག་ནས་འདུ་ཁང་གཞན་ནང་གནས་བཤད་སྤྱིར་བཏང་ལྟ་བུ་བཏང་ཞིང༌། མགོན་ཁང་གཅིག་གི་སྒོ་འགྲམ་དུ་སླེབས་སྐབས་དམིགས་བསལ་ཕྱག་གསུམ་འཚལ་ཏེ། སྤོས་དང་བཅས་པའི་དད་གུས་མི་འདྲ་བའི་ཐོག་ནས་གནས་བཤད་བཏང་འདུག་པ་དེ་ནི་དོལ་རྒྱལ་ཤུགས་ལྡན་གྱི་མགོན་ཁང་ཞིག་རེད་འདུག་ཅེས་ངོས་ལ་གསུངས་བྱུང༌བ་ལྟར། བྱེད་སྟངས་དེ་རིགས་སེམས་ཁམས་རིག་པའི་ (Psychology) ཐོག་ནས་བཤད་ན། མི་ལ་འཇིགས་སྣང་ (Fear) གི་ཚོར་བ་དང་། དེའི་བག་ཆགས་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་བེད་སྤྱོད་བྱེད་དེ། གནོན་ཤུགས་ཅི་རིགས་སྤྲོད་ཀྱིན་ཡོད་པས། བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་། སངས་རྒྱས་བྱང་སེམས་རྣམས་ཀྱིས་གནོད་པ་མི་གཏོང་ལ། ཆོས་ཀྱི་སྙིང་པོ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བས་མི་ལ་འཇིགས་སྣང་རྩ་བ་ནས་མི་བསྐྱེད་ཀྱང་། ཁ་གདངས་མཆེ་གཙིགས་སོགས་ཀྱིས་འཇིགས་སྣང་སྟོན་མཁན་མཐོང་དུས་གནོད་པ་གཏོང་མི་འོང་ངམ་སྙམ་པ་དང་ཆབས་ཅིག་རྩ་ཆེན་བརྩི་སྲོལ་བྱུང་བ་དེ་རིགས་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ཚུལ་སྤྱོད་ཐབས་ནང་གཏན་ནས་མེད་པས། ནང་ཆོས་ཡང་དག་པ་ཉམས་སུ་ལེན་པའི་ཚུལ་ལས་ཕྱི་རོལ་ཏུ་གྱུར་པའི་འཁྲུལ་པ་ཡིན།

བོད་ཀྱི་གདོད་མའི་ཆོས་ལུགས་ལས་རིམ་པར་མཆེད་པའི་འབྱུང་བའི་ཁམས་ཀྱི་ཕན་གནོད་གཉིས་ལ་ལྷ་འདྲེའི་ངོས་འཛིན་བྱུང་བ་ནས་བཟུང་། ལྷ་གསོལ་འདྲེ་གསོལ་བྱ་ཚུལ་དར་ནས། ཤ་ཁྲག་རུས་པའི་མཆོད་སྦྱིན་སོགས་ཀྱི་ལག་ལེན་ཁྱབ་གདལ་བྱུང་བ་དེ་རྣམས་གཡུང་དྲུང་བོན་དང་། ཐུབ་པའི་བསྟན་འཛིན་དམ་པ་གོང་མས་དགག་སྒྲུབ་ཐོག་ནས། རང་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་སྤྱོད་དང་། ཕྱག་ལེན་ཅི་རིགས་པས་བརྒྱན་ཏེ། ལྷ་འདྲེ་ཀླུ་སོགས་གསོལ་མཆོད་བྱ་ཚུལ་འདྲ་མིན་མང་པོ་སྐྱེ་བོ་ཕལ་པའི་འདོད་བསྟུན་བཀའ་རྩོམ་གནང་སྟེ་བདག་གིར་མཛད་པ་གདུལ་བྱ་འདུལ་བའི་ཡན་ལག་ཏུ་གོ་ནའང་། ཀླུ་སྒྲུབ་ཡབ་སྲས་སོགས་ནས་རྔ་བརྡུང་སྦུབ་དཀྲོལ་སོགས་ཀྱིས་སྲུང་མ་གསོལ་མཆོད་གནང་རབས་མཐོང་རྒྱུ་མེད་ལ། དེ་རིགས་རྩལ་དུ་བཏོན་པའི་གསུང་རབ་གཞུང་ལུགས་ཤོག་འཁྱར་གཅིག་ཀྱང་མ་བྱུང་བས། དངོས་དོན་བློ་གཏད་ཕེར་བའི་སྐྱབས་ཀྱི་མཐར་ཐུག་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་བཀའ་དྲིན་ཅན་ཞིག་གྲལ་གྱི་དབུས་སུ་བཀོད་དེ། རྟེན་འབྱུང་གི་ངང་ཚུལ་ཤེས་པའི་སྒོ་ནས་མཆོག་གསུམ་ལ་དམིགས་པའི་སྐྱབས་འགྲོ་དང་། སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པའི་ཚད་མེད་བཞི། བྱང་ཆུབ་སེམས་སྦྱོང་གི་རིམ་པ། སྟོང་ཉིད་སྲུང་བ་བླ་ན་མེད་པའི་གོ་བ་གཏིང་ཟབ་དང་འབྲེལ་བའི་བླ་མའི་རྣལ་འབྱོར་དང་། མཚན་བཅས་མཚན་མེད། བསྐྱེད་རྫོགས་ཉམས་ལེན་རྣམས་ཀྱིས་ཚོགས་གསོག་སྒྲིབ་པ་སྦྱོང་ཞིང་། སྙིགས་མའི་དུས་འདིར་ཕྱི་ནང་གསང་བའི་འགལ་རྐྱེན་སེལ་ལ། མཐུན་རྐྱེན་ཡིད་བཞིན་འགྲུབ་སྟེ། ས་ལམ་ཉམས་རྟོགས་འཕེལ་བའི་ཉམས་ལེན་རིམ་གྲོ་གོང་ན་མེད་པ་དེ་རྣམས་ལ་བློ་གཏད་མི་བཅོལ་བར། རང་རེ་འགྲོ་བ་མི་ཞེས་མཐོ་རིས་དལ་འབྱོར་གྱི་བདེ་འགྲོའི་རྟེན་བཟང་ཐོབ་པ་ཞིག་གིས། གྲལ་མཐར་འཁོད་པའི་སྲུང་མ་ངན་འགྲོ་ཡི་དྭགས་ཀྱི་རིས་སུ་གཏོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་བའི་སེམས་ཅན། འཕྲལ་རྐྱེན་ཅུང་ཟད་རེ་ལའང་ཀོ་ལོང་གིས་དགའ་སྡུག་རྣམ་འགྱུར་ཅི་ཡང་ངོམས་པའི་ལྷ་འདྲེ་ཞིག་ལ་བློ་གཏད་བཅོལ་ཏེ། ངོ་བོ་དུག་གསུམ་གྱི་རྣམ་རྟོག་ལས། རྣམ་པ་མ་རྒན་སེམས་ཅན་གྱི་ཤ་ཁྲག་སོགས་ལས་གྲུབ་པའི་མཆོད་གཏོར། བྱེད་ལས་དབང་པོ་དྲུག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་ཆགས་སྡང་འཇིགས་རྔམས་བསྐྱེད་པའི་མཆོད་སྦྱིན་དེ་ལྟ་བུ་ཆོས་སུ་སྨྲ་བའི་སྲོལ་ངན་རྒྱུན་འབྱམས་རྣམ་གྲོལ་སྒྲུབ་པའི་ས་བོན་ཙམ་ཡང་བསྐྲུན་དུ་མི་སྟེར་བ་ཞིག་ལ། དྲང་ངེས་ཀྱི་མཚོན་དོན་ཟབ་མོའི་བཤད་པས་རྒྱས་བཏབ་པའི་ཆོ་ག་ཐན་ཐུན་ཞིག་ལ་སྟོང་དང་སྙིང་རྗེས་ཁ་ཚར་འདེབས་ཁུལ་ཙམ་གྱིས། འཚེ་མེད་ཞི་བའི་ཐུབ་པའི་ཆོས་ལུགས་ཡང་དག་པའི་ཉིང་ཁུར་རློམ་ནས། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་གདམས་ཟབ་ཏུ་སྒྲོག་པའི་ཉམས་ལེན་དེ་ལྟ་བུ་ནི། བསྟན་པའི་བདག་པོ་སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མ་གསུངས་ཤིང་། བྱམས་འཇམ་དབྱངས་དང་། ཀླུ་སྒྲུབ་ཡབ་སྲས། ཐོགས་མེད་སྐུ་མཆེད་སོགས་ཀྱིས་གཏན་ལ་མ་ཕབ་པའི་ལྷ་མཆོད་འདྲེ་དབྱུང་བྱེད་པའི་ཚུལ་འདིས་རང་ལ་དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱིས་སྐྱབས་མ་ཐུབ་པ་ཞིག་དང་། མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཉམས་ལེན་ཟབ་མོ་གོང་གསལ་རྣམས་ལ་བློ་མ་ཁེལ་ཞིང་། གོ་མ་ཆོད་པར་ལྷ་འདྲེ་ཀླུ་བཙན་སོགས་ལ་རེ་བ་བྱེད་པ་དོན་གྱིས་ཁས་བླང་ལ་སོང་སྟེ། རྩ་བ་བོར་ནས་ཡལ་ག་འཛིན་པར་དྭང་ཞེན་ཐལ་ཆེས་ཆོས་ཀྱི་སྙིང་པོ་སྟོང་ལ་ཁད་པར་སྣང་བ་ཤིན་ཏུ་ཚབས་ཆེའི་ལམ་གོལ་ས་ཡ་མཚན་ཞིག་གི་ཐོག་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པའི་རང་བཞིན་འདི་རྣམས་ཅིས་ཀྱང་ངོ་འཕྲོད་དགོས།

གལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་སྲུང་མར་བསྐང་གསོ་གཏོང་བ་སོགས་ཀྱིས་འཕྲིན་ལས་བསྐུལ་བར་འོས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ཀྱང་། སྲུང་མ་མཆོད་མཁན་སྒྲུབ་པ་པོ་རང་ཉིད་ལ་ངེས་འབྱུང་བྱང་སེམས་ཀྱི་རྨང་གཞི་ཡང་དག་པ་ལྡན་པའི་ཐོག ལྟ་བའི་གདེང་དང་། སྒོམ་པའི་དྲོད་རྙེད་དེ། སྤྱོད་པའི་རྩལ་ལ་བརྟེན་ཏེ། རང་ཡི་དམ་ལྷའི་ང་རྒྱལ་དང་གསལ་སྣང་བརྟན་པོར་གནས་བཞིན་པའི་ངང་ནས། སྲུང་མ་དེའི་ལུས་ཀྱི་བོང་ཚོད་རང་ཉིད་ཡི་དམ་དུ་གསལ་བའི་པུས་མོའི་ཚོད་ཙམ་ལས་མི་ཆེ་བ་ཞིག་གསལ་བཏབ་པ་དེ་ལ་གྲོགས་འདི་དང་འདི་ལྟ་བུ་གྱིས་ཞེས་རྣལ་འབྱོར་པ་དེས་བཀའ་བསྒོས་ནས་ལས་ལ་བསྐུལ་བར་གསུངས་པ་མ་གཏོགས། ཐ་མལ་སྣང་ཞེན་གཉིས་ལྡན་ཞིག་གིས་ཆོས་བརྒྱད་ཀྱི་བྱ་གཞག་འགྲུབ་ཆེད་བསྐང་འཕྲིན་སོགས་ལ་ཇི་ཙམ་འབད་ཀྱང་འདོད་དོན་མི་འགྲུབ་པའི་ཁར། ལྷ་འདྲེ་བཞད་གད་ཀྱི་གནས་སུ་གྱུར་པར་མ་ཟད། འཁྲེན་ཆའི་རྒྱུར་ཡང་འགྲོ་བས། དེ་ལྟ་བུའི་རིམ་གྲོ་མང་པོས་ནུས་པ་མ་ཐོན་པའི་མྱོང་བ་ལས་ཀྱང་དཔོག་པར་ནུས་པ་དེ་ལྟར་ཡིན། དེ་བས་སེམས་རྒྱུད་ཆོས་དང་འདྲེས་པའི་ཉམས་ལེན་གཤའ་མ་ཞིག་གིས་རང་རྒྱུད་འདུལ་ཐབས་བྱས་ན། དཀར་ཕྱོགས་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བས་དགའ་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ལ། བཀའ་བསྒོས་དམ་བཞག་ཡོད་རིགས་རྣམས་ཀྱང་ཤུགས་མ་ཐུབ་ཀྱིས་དེ་ལ་འགོ་དགོས་པ་ཆོས་ཉིད་ཡིན་པར་སྙམ།

སྟོན་པའི་སྤྱན་སྔར་རྒྱལ་ཆེན་སྡེ་བཞིས་བསྟན་པ་བསྲུང་བར་དམ་བཅས་ཚུལ་མ་གཏོགས། སྲུང་མ་གཞན་རྣམས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱིས་བཀའ་བསྒོས་དམ་ལ་བཞག་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཁུངས་ལྡན་ཡོད་མེད་ཚོད་དཔག་དཀའ་ཞིང་། སྲུང་མ་ཆེ་གེ་མོའི་རྒྱུད་དུ་གྲགས་པ་མང་པོ་དཔྱད་གཞིའི་གནས་ཡིན་ལ། དེ་རྣམས་ཀྱི་བེའུ་བུམ་ལག་མཐིལ་ཙམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལམ་གཙོ་གསུམ་དང་། རིམ་གཉིས་ཟབ་མོའི་ཉམས་ལེན་གཤའ་མར་འཁྲིད་མིན་ལེགས་པར་དཔྱད་ན། དེང་སྐབས་གསང་སྔགས་སྤྱོད་པ་དུ་མའི་ཉམས་ལེན་བྱེད་ཚུལ་ཡང་དག་ཡིན་མིན་གོ་བས་ཆོད་པ་ཡིན།

དེས་ན་རྣམ་ཀུན་མོ་དཔེ་ཁག་ནང་། མོ་ཕྱྭ་འཚུབ་པོ་ཡོད་པའི་བཟློག་ཐབས་སུ་ལྷ་གསོལ་འདྲེ་གསོལ་དེ་རིགས་བྲིས་པ་འབྱུང་ནའང་། སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞལ་བཞུགས་ཏེ་ཐུགས་དམ་ཞུ་ས་ཡོད་ན། ལས་རྒྱུ་འབྲས་སྒོམས། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སྒོམས། སྟོང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་སྒོམས་ཞེས་གསུང་ངེས་པ་མ་གཏོགས། ལྷས་གནོད་འདུག་པས་ལྷ་བསངས་ཐོངས། ཀླུས་གནོད་འདུག་པས་ཀླུ་གཏོར་ཐོངས། རྒྱལ་བཙན་གྱིས་གནོད་འདུག་པས་རྒྱལ་གསོལ་བཙན་གསོལ་ཐོངས་ཞེས་ཕལ་ཆེར་གསུང་མི་སྲིད་པར་ངེས་ཤིང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་པའི་མཛད་པ་མ་བསྟན་པའི་སྔ་རོལ་དུ། བདུད་སྡེའི་དཔུང་གིས་གླགས་འཚོལ་བ་དེ་ལའང་བྱམས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཕམ་པར་མཛད་པ་ཉིད་ལས། ངན་སྔགས་དང་། མནན་གཏད་འཕང་གསུམ་སོགས་ཀྱིས་བཟློག་པར་མཛད་རབས་མ་མཆིས་པ་དེ་ནི། དྲག་ལས་མ་མཁྱེན་པས་ཕོངས་ཏེ་ཐབས་ཟད་པ་ག་ལ་ཡིན། དེས་ན་བླ་མ་ཐུགས་དམ་གནང་མཁན་ཚོས་ཀྱང་བློ་སྦྱོང་སྒོམས། ལས་འབྲས་རེད། སྡིག་སྦྱོང་གྱིས་གསུང་ན་ལེགས་པ་ལས། མོ་དཔེ་ཀློག་ནས་ལྷ་གསོལ། ཀླུ་གསོལ། འདྲེ་གསོལ་དགོས་ལུགས་གསུང་ན་བྱབ་མི་འདུག་པས། ཐུབ་པའི་དགོངས་པ་དང་མཐུན་པ་ཞིག་གསུངས་ན་རང་གཞན་ཀུན་ལ་སྨན་པར་སྙམ།

གཞན་ཡང་སྲུང་མའི་འཁྲེན་ཆ་དང་། བཀའ་ཆད་ཕོག་ཚུལ་ཟེར་བའི་སྡིགས་ར་བསྐུལ་བ་ནི། དོན་དུ་རང་རང་སྔོན་བསགས་དཀར་མིན་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མི་བཟད་པ་མྱོང་བ་ཞིག་ལ་ཐ་སྙད་དེ་ལྟར་སྦྱོར་སྲོལ་བྱུང་བ་ཡིན་འགྲོ་ཞིང་། སངས་རྒྱས་བྱང་སེམས་ཀྱི་རྣམ་རོལ་ལ་ནི་གཞན་ལ་སྙིང་ནས་འཚེ་བའི་བྱ་བ་ཞིག་ལྷུར་མཛད་པ་འོང་མི་ཤེས་པས། འཇིག་རྟེན་པའི་ལྷ་འདྲེ་དེ་རིགས་མ་དགའ་བས་ལས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་ངན་པ་མྱོང་བའི་འཕྲལ་རྐྱེན་ལྟ་བུར་བྱེད་སྲིད་ཙམ་ལས། འགངས་ཆེ་བ་གང་ཡང་མེད་པར་སྙམ་ལ། ལར་ནས་གང་བྱུང་བྱུང་གིས་སྲུང་མ་བསྐུལ་ཆོག་ཆོག་ཅིག་དང་། ཆད་པ་ཕབ་ཆོག་ཆོག་ལྟ་བུས་ལས་འབྲས་འཇོལ་ཉོག་ཏུ་སྤྱོད་ཐབས་ག་ལ་ཡོད། དེ་རྣམས་གནའ་བོའི་མིའི་མོས་ཁམས་ལྟར་ཆོས་སེམས་སྤེལ་ཆེད་འཇིགས་སྣང་བསྐུལ་བའི་རིམ་པ་མང་པོ་འབྱུང་ཡང་། འཚེ་བ་ཆོས་སུ་སྨྲ་བ་མི་འགྱུར་བའི་ཆེད་དུ་ད་ཆ་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་འབྱེད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ལ་བརྟེན་ནས་བརྟག་དཔྱད་བྱ་བའི་ནུས་པ་འཕེལ་བའི་སྐབས་འདིར་རྨོངས་དད་ལ་མི་ཞེན་པ་གལ་ཆེ།

ལྷག་པར་ད་ཆ་བརྒྱ་ཕྲག་ཉེར་གཅིག་པའི་སྐབས་འདིར། ཕྱི་ནང་མི་རིགས་དང་། ཡུལ་དུས་གནས་སྐབས་གང་སར་འཚམས་པའི་སྒོ་གསུམ་གྱི་ཉེས་སྤྱོད་སྡོམ་ཚུལ་བསླབ་བྱ་བཟང་པོ་ཞིག་དགོས་པ་དེ་ནི་བདེན་བཞིའི་ཉམས་ལེན་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་རྩལ་དུ་འདོན་པའི་མདོ་སྔགས་གཉིས་ཀྱི་ཟབ་ལམ་རྒྱ་ཆེ་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ཐུབ་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་ཤིང་། པཎ་གྲུབ་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་པས་གཏན་ལ་ཕབ། གྲུབ་པའི་དབང་ཕྱུག་རྣམས་ཀྱིས་བསྒོམས་པས་ཉམས་རྟོགས་རྒྱུད་ལ་སྐྱེས་པའི་ཚད་ལྡན་གྱི་བསྟན་པ་དྲི་མ་མེད་པའི་གཞུང་ལམ་ངོ་མའི་ཐོག་ཏུ་ཕྱིར་ལོག་གིས། ཐར་པ་དང་། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གོ་འཕང་སྒྲུབ་དགོས་པ་ཡིན།

ལེའུ་བརྒྱད་པ། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྙིང་པོ་དང་། དྲང་བདེན་གྱི་ངང་ཚུལ་ནི་ངོ་མཚར་ཆེ་བ།

༡ ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ལྟ་བ་རྟེན་འབྱུང་དང་། སྤྱོད་པ་འཚེ་བ་མེད་པ། བདེན་གཉིས་དང་། བདེན་བཞི།

(རྟེན་འབྱུང་སྐབས་སུ་རྐྱེན་གསུམ། རིགས་པ་བཞི། རྟོན་པ་བཞི།)

ལྟ་བ་རྟེན་འབྱུང་ནི།

སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་ཆོས་འདིའི་ལྟ་སྤྱོད་བསྡུ་ན། ལྟ་བ་རྟེན་འབྱུང་དང་། སྤྱོད་པ་འཚེ་བ་མེད་པ་གཉིས་ཡིན། ནང་ཆོས་ཀྱི་ལྟ་བ་མཐར་ཐུག་པའི་སྙིང་པོ་མདོར་བསྟན་ན། ཆོས་གང་དང་གང་ཡིན་ནའང་ཕན་ཚུན་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་ཞིང་། གཅིག་ལ་གཅིག་འབྲེལ་བ་ལས་འབྱུང་བ་འབའ་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད་པའི་རྟེན་འབྱུང་གི་ལྟ་བ་ཡིན་ལ། ལྟ་སྟངས་དེ་འདྲ་ཞིག་ཡོད་པའི་དབང་གིས། གཞན་ལ་གནོད་པ་སྐྱེལ་ན་རང་ལ་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་བ་དང་། གཞན་ལ་ཕན་བཏགས་ན་རང་ལ་བདེ་བ་འབྱུང་བས། དེའི་ཆེད་དུ་གཞན་ལ་འཚེ་བ་སྤོང་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་མཐོང་སྟེ། སྤྱོད་པ་ནི་འཚེ་བ་མི་བྱེད་པ་གསུངས་པས། གཞན་ལ་བྱམས་བརྩེ་ཡོད་ན་དེ་ལ་མི་འཚེ་བ་རང་ཤུགས་ཀྱིས་འོང་བ་ཡིན། དེ་ཡང་ཕུགས་རྒྱང་རིང་པོའི་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་གཏམ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། ད་ལྟ་རང་ཇི་ཙམ་གྱིས་བློ་རྒྱ་བསྐྱེད་དེ་གཞན་ལ་བསམ་ན། རང་ཉིད་ཀྱི་སེམས་གུ་ཡངས་ཤིང་། སྐྱིད་པ་ཡིན་ལ། དེ་མིན་རང་དོན་ཁོ་ནར་བསམ་ན་མཐར་ཐུག་དེར་སེམས་གུ་དོག་པོར་གྱུར་ཏེ་མི་སྐྱིད་པ་འབྱུང་བ་མཐོང་ཆོས་ལྟར། དེང་རབས་ཚན་རིག་པས་བརྟག་དཔྱད་སྐབས་ཀྱང་སྙིང་རྗེའི་བསམ་པ་དང་ལྡན་ན་སེམས་སྐྱིད་པ་ཡོད་ཚུལ་ར་འཕྲོད་བྱུང་བས། དོན་སྙིང་བྱམས་བརྩེ་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་དེ། རྟེན་འབྱུང་གི་ལྟ་བ་འདི་ལ་ཐུག་སྟབས། དེ་ལྟ་བུར་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བའི་ལྟ་སྤྱོད་གཉིས་གཙོ་བོ་ཡིན།

རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ལྟ་བ་འདི་ལ་རྒྱུ་འབྲས་རྟེན་འབྱུང་དང་། བརྟེན་ནས་བཏགས་པའི་རྟེན་འབྱུང་གཉིས་ཡོད་ཚུལ་ད་དུང་ཞིབ་ཆ་ཕྱེ་དགོས། ནང་པའི་གྲུབ་མཐའ་སོ་སོས་འགྲེལ་ཚུལ་མི་འདྲ་ནའང་། གྲུབ་མཐའ་ཁག་གཅིག་གིས་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་དོན་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྒྱུ་ལ་བལྟོས་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་པས། རྒྱུ་ལ་བལྟོས་པ་དེས་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོའམ་བྱེད་པ་པོའི་སྐྱེས་བུ་མེད་པར་བསྟན་ལ། དངོས་པོ་རྣམས་ནི་རང་རང་གི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཁོ་ན་ལ་བརྟེན་པ་དང་། དེའི་རྒྱུའང་སྔ་མ་སྔ་མ་ལ་བརྟེན་པས་རྒྱུ་ལ་ཐོག་མ་མེད་ཅིང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་རྒྱུ་རྐྱེན་དེ་དག་གི་དབང་གིས་འགྱུར་བ་འགྲོ་བས། གནས་སྟངས་གསར་པས་དོན་རྐྱེན་གསར་པ་བསྐྲུན་པའི་རྒྱུ་དང་། ཆོས་གསར་པ་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་བྱེད་པ་འདི་ལ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་བརྗོད། རྟེན་འབྲེལ་གྱི་རྣམ་གཞག་འདི་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་གྲུབ་མཐའ་སྨྲ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཁས་ལེན་ནའང་། དབུ་མ་པས་བཀྲལ་བའི་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་རྣམ་གཞག་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་རང་གི་ཆ་ཤས་ལ་བརྟེན་ནས་གྲུབ་པའི་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ཅིག་འདོད་པ་དེ་ནི་ཚད་མཐོ་བ་ཡིན། དཔེར་ན། གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་ལྟ་བུར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆ་དང་། གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཆོས་ཤེས་པ་ལྟ་བུར་རྒྱུན་གྱི་ཆའི་རིམ་པ་མི་འདྲ་བ་ཡོད་ལ། དེ་བཞིན་ནམ་མཁའ་ཞེས་པ་ཐོགས་བཅས་ཀྱི་དངོས་པོ་དང་། ཕྱོགས་བྱེ་བྲག་པ་ལ་བལྟོས་ནས་འཇོག་པས་ཆ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ཡིན་པས་དེ་ཐམས་ཅད་རྟེན་འབྲེལ་ཡིན། དེས་ན་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་རྣམ་གཞག་ནི། རྒྱུ་རྐྱེན་ལ་བལྟོས་པའི་རྟེན་འབྲེལ་ཙམ་མིན་པར། ཆ་དང་ཕྱོགས་ལ་བརྟེན་པའི་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་རྣམ་གཞག་ཀྱང་འཇོག

ཡང་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་རྣམ་གཞག་ཕྲ་མོ་ཞིག་ནི། རྟོག་པས་བཏགས་པ་དང་བཞག་པའི་དབང་གིས་ཡུལ་གྲུབ་པའི་རྣམ་གཞག་དེ་ཡིན། དེ་ཡང་མེ་ཏོག་ལྟ་བུ་ཡུལ་བྱེ་བྲག་པ་གཅིག་ལ་དེའི་དངོས་དོན་གང་ཡིན་པ་དང་། དེའི་གྲུབ་ཆའི་རྡུལ་ཕྲན་རྣམས་ལ་ཞིབ་ཏུ་དཔྱད་ན། མེ་ཏོག་དེ་ཉིད་རང་རེར་སྣང་བའི་མེ་ཏོག་མིན་པར་འགྱུར་ཞིང་། དེ་ལས་ཕྲ་བའི་རྡུལ་ཕྲན་ལ་དཔྱད་ན། ཆོས་རྣམས་མིང་བརྡས་བཏགས་པ་དེ། རྡུལ་ཕྲན་དང་རྫས་འདུས་པའི་ཚོགས་པ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་དེ་ལྟར་བཏགས་པ་ཤེས་ནུས་ལ། རྡུལ་ཕྲན་རྣམས་མཉམ་དུ་ཚོགས་ནས་ཆོས་གང་ཞིག་གི་ངོ་བོའི་བྱ་བ་བྱེད་པའམ། བྱེད་ལས་ཚང་བས། རང་རེས་དེ་ལྟར་མིང་བརྡས་འདོགས་པ་ཡིན།

རྟེན་འབྱུང་དེ་ལ་གོ་བ་ལེན་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་གསུམ་དུ་ཕྱེ་ན།

རྟེན་འབྱུང་གི་གོ་དོན་དང་པོ་ནི། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ཙམ་ལ་བརྟེན་ནས། བདེ་སྡུག་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་བའི་རང་བཞིན་ཅན་ཞིག་ཡིན་པས། རྟེན་འབྱུང་གི་ལྟ་བའི་གོ་བ་ཞིག་སླེབས་འོང་བ་འདི་ནང་པ་ཡོངས་རྫོགས་ཀྱིས་བཤད། དེ་བཞིན་བདེ་སྡུག་ལོངས་སྤྱོད་པ་པོའི་བདག་ཅེས་པ་ཕུང་པོ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་གྲུབ་པའི་བདག་ཅིག་མ་གཏོགས། ཕུང་པོ་མི་རྟག་པ་ལས་དོན་གཞན་པའི་ཡན་གར་དུ། བདག་རྟག་པ་དང་། གཅིག་པུ་ཡིན་པའི་རང་དབང་བའི་བདག་དེ་ལྟ་བུ་ཞིག་མེད།

རྟེན་འབྱུང་གི་གོ་དོན་གཉིས་པ་ནི། གོང་གསལ་དེ་ལས་ཟབ་ཏུ་བཏང་བ་ཞིག་ལ། རྒྱུ་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེས་པའི་ཆོས་གཅིག་པུ་མ་ཟད། རྒྱུ་རྐྱེན་ལ་མ་བརྟེན་པའི་རྟག་པའི་རིགས་རྣམས་ཀྱང་ཐེ་བའི་ཆོས་གང་དང་གང་ཡིན་ནའང་། ཚང་མ་ཆ་ཤས་ལ་བལྟོས་ནས་གྲུབ་པས། ཆ་ཅན་འབའ་ཞིག་མ་གཏོགས་ཆ་མེད་མེད། དཔེར་ན་གཟུགས་ཅན་ཡིན་ན་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆ་དང་བཅས་པ་དང་། ཤེས་པ་ལ་སྐད་ཅིག་སྔ་ཕྱིའི་རྒྱུན་གྱི་ཆ་དང་བཅས་པས། ཆ་མེད་པའི་ཆོས་ཤིག་མེད། ཆ་ཅན་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན་ཆད་ཆ་ཅན་གྱི་ཆོས་དེ་ཆ་ལ་བརྟེན་པ་དང་། བལྟོས་ནས་གྲུབ་པར་མ་ཟད། བརྟེན་ནས་བཏགས་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར། རང་རེའི་བློ་ལ་ཆ་ཅན་གྱི་ཆོས་ཤིག་སྣང་སྐབས། ཆ་མང་པོ་བསགས་པའི་སྟེང་ནས་གྲུབ་པའི་ཚུགས་ཐུབ་པ༑ བདེན་པ་བ་ཞིག་བློ་ལ་འཆར། དཔེར་ན་མྱུ་གུ་ལྟ་བུ་ཆ་ཅན་གྱི་ཆོས་གཅིག་དེའི་དབྱིབས་དང་། ཁ་དོག་སོགས་རྫས་རྒྱུན་སོ་སོའི་ཆ་ཤས་རེ་རེ་ཡོད་ཀྱང་། རང་རེའི་བློ་ལ་ཆ་དང་། ཆ་ཅན། ཡན་ལག་དང་། ཡན་ལག་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་ལྡན་གཞི་ལྡན་ཆོས། ཁྱད་གཞི་ཁྱད་ཆོས་སོགས་དེ་རྣམས་གང་ལ་ལྡན་སའི་ཆ་ཅན་གཅིག་ཟུར་དུ་ཡོད་པ་ཞིག་ཤར། གལ་ཏེ་རང་རེར་ཇི་ལྟར་སྣང་བ་དེ་ལྟར་བསླུ་བ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ན། སྣང་བ་ལྟར་དོན་ལ་གནས་དགོས་ཤིང་། དེ་ལྟར་གནས་ན་ཆ་དང་ཆ་ཅན་གཉིས་པོ་དེ། ཡན་གར་དུ་རྙེད་ཐུབ་དགོས་པ་ཞིག་ལ་དེ་ལྟར་མི་རྙེད་པས། རང་རེར་སྣང་ཚུལ་ཇི་བཞིན་དོན་ལ་མི་གནས། དེས་ན་སྣང་ཚུལ་དང་གནས་ཚུལ་མི་མཐུན་པར་སོང་བས་སྣང་གནས་གཉིས་ལ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་དགོས། སྣང་ཚུལ་དང་མི་མཐུན་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཡོད་ན། རྫུན་པ་ལ་འཐད་ཀྱང་། བདེན་པ་ལ་མི་འཐད། བདེན་པ་ཡིན་ན། གནས་ཚུལ་ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་དེ་ལྟར་སྣང་དགོས་ལ། སྣང་བ་ལྟར་དུ་དོན་ལ་གནས་དགོས། རང་རེར་སྣང་ཚུལ་དེ་གཞན་དུ་སྣང་ཞིང་། གནས་ཚུལ་དེ་གཞན་དུ་གྲུབ་པས། རྫུན་པའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར། རྒྱུ་མཚན་དེ་འདྲའི་ཐོག་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདེན་པར་མ་གྲུབ་པར་གསུངས།

རྟེན་འབྱུང་གི་གོ་དོན་གསུམ་པ་ནི། བཤད་མ་ཐག་པ་དེ་ལས་ད་དུང་ཕྲ་རུ་བཏང་བ་ཞིག་སྟེ། ཆོས་གང་དང་གང་ཡིན་ནའང་། ཡོད་ཕྱིན་ཆད་ལ། ཐ་སྙད་གང་ལ་བཏགས་སའི་ཆོས་དེའི་དོན་ངོ་མ་ཞིག་བཙལ་དུ་ཕྱིན་ན་རྩ་བ་ནས་རྙེད་རྒྱུ་མེད་ཅིང་། དེས་ན་མེད་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། ཕན་གནོད་དངོས་སུ་འབྲེལ་བས་མེད་པར་ཡང་འཇོག་མི་ཤེས་པས། ཕན་གནོད་དངོས་སུ་འབྲེལ་མཁན་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ལ། བཙལ་དུས་མི་རྙེད་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པས། དེའི་རྡོ་དོན་གང་ཡིན་ཟེར་ན། ཆོས་ཡོད་པ་ཚང་མ་བཏགས་པའི་དབང་གིས་ཡོད་པ་ཞིག་མ་གཏོགས། ཡུལ་སྟེང་ནས་གྲུབ་པ་ཞིག་མེད།

དེས་ན་རྟེན་འབྱུང་གི་དོན་བར་པ་དེ་འཆད་སྐབས། ཆོས་ཐམས་ཅད་བདེན་པར་མ་གྲུབ་ཅིང་། རྫུན་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་མོད། འོན་ཀྱང་བདེན་པར་མ་གྲུབ་ཚུལ་ལ། བློ་དང་ཐ་སྙད་གནོད་མེད་ལ་སྣང་བའི་སྒོ་ནས་ཕར་འཇོག་པ་ལ་མ་བལྟོས་པར། ཡུལ་རང་ངོས་ནས་གྲུབ་པའི་སྡོད་ལུགས་ཤིག་ཡོད་པ་གཅོད་ཀྱི། དེ་ལྟར་ཐ་སྙད་བཏགས་པའི་གཞིའམ། ཐ་སྙད་བཏགས་པའི་དོན་དེ་ཡིན་རྒྱུ་བ་ཞིག་རང་གི་གདགས་གཞིའི་ངོས་ནས་གྲུབ་པ་གཅོད་པའི་གོ་བ་མི་སླེབས། དེ་ནི་དབུ་མ་རང་རྒྱུད་པའི་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་དོན་གོ་ཚུལ་དེ་ཡིན།

དེ་ལྟར་རྟེན་འབྱུང་གི་དོན་གསུམ་པ་དེ་བཤད་སྐབས། གདགས་གཞིའི་ངོས་ནས། རང་ཡིན་རྒྱུའི་མཚན་གཞི་རྩ་བ་ནས་མེད་པ་དང་། ཐ་སྙད་ཀྱིས་བཏགས་པ་ཁོ་ནའམ། ཐ་སྙད་འབའ་ཞིག་དང་། རྟོགས་པས་བཏགས་པ་འབའ་ཞིག་མ་གཏོགས་མེད་པས། བློས་བཏགས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་འདོད། འོ་ན། མིང་རང་མ་གཏོགས། མིང་འཇུག་སའི་དོན་མེད་དམ་ཞེ་ན། དོན་མེད་པར་མི་སྨྲ་ཞིང་། དོན་ཡོད་ལ། ཐ་སྙད་དམ་མིང་དེ་འཇུག་སའི་དོན་དེ་འཇོག་སྐབས་མིང་གི་དབང་གིས་ཡོད་ཙམ་ཞིག་མ་གཏོགས་འཇོག་མི་ཐུབ། འོ་ན་བློས་གང་བཞག་ཡོད་དགོས་སམ་ཞེ་ན། བློས་གང་བཞག་དེ་ཡོད་ཆོག་ན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འཛིན་པའི་བློ་ལོག་ཤེས་ཡིན་པ་དེ་དང་། ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་བློ་ཚད་མ་གཉིས་དེ་དབྱེ་བ་འབྱེད་མི་ཐུབ་པར་འགྱུར་བ་དང་། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་བློ་གཅིག་གིས་དོན་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འཛིན་སྐབས། བློ་དེས་གང་ཞིག་བཏགས་ཀྱང་བཏགས་པ་དེའི་དབང་གིས་དེ་ཡང་ཐ་སྙད་དུ་ཡོད་མཉམ་འགྱུར། དཔེར་ན་སྒྲ་རྟག་འཛིན་རྟོག་པས་རྟོག་པ་ཁོ་རང་གིས་སྒྲ་རྟག་པར་ཞེན་པས། སྒྲ་རྟག་པར་ཞེན་པའི་རྟོག་པ་ཞིག་ཡོད་ཅིང་། སྤྱིར་ཆོས་ཡོད་པའི་དོན་དེ། བློས་གང་བཞག་ཡོད་ཆོག་ན་སྒྲ་རྟག་པའང་ཡོད་ཆོག་སྟེ། སྒྲ་རྟག་འཛིན་རྟོག་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། སྒྲ་རྟག་འཛིན་རྟོག་པ་དང་། སྒྲ་མི་རྟག་པ་རྟོག་པའི་རྗེས་དཔག་གཉིས་པོ་ནས་གཅིག་བློ་ཚད་མ་དང་ཅིག་ཤོས་བློ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཡིན་པས། དེ་དབྱེ་བ་འབྱེད་རྒྱུ་དེ། དོན་སྒྲ་རྟག་པ་ཡིན་མིན་ཟེར་བ་མིང་གི་དབང་གིས་ཡོད་ཙམ་དང་། ཐ་སྙད་ཀྱི་དབང་གིས་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཡང་། ཐ་སྙད་ཀྱིས་གང་བཞག་དེ་མ་ཡིན། འདི་རྙོག་དྲ་ཚ་ཤོས་ཤིག་རེད། འདི་ལ་ཡུལ་རང་ངོས་ནས་ཐ་སྙད་དུ་ཡོད་པའི་ཆོས་ཤིག་ཡིན་ན། ཡུལ་ཁོ་རང་གི་སྟེང་ནས་ཁྱད་པར་འདི་ཡོད་དང་། དོན་སྟེང་ནས་ཁྱད་པར་འདི་ཡོད། ཐ་སྙད་དུ་མ་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན་ན། དོན་སྟེང་ནས་ཁྱད་པར་འདི་ཡོད་ཅེས། དོན་སྟེང་ནས་དབྱེ་དགོས་བྱུང་ན། བཏགས་པའི་དབང་གིས་ཡོད་ཙམ་ཞིག་མི་འགྱུར་ཞིང་། ཡིན་མིན་གྱི་མཚམས་དེ་དོན་སྟེང་ནས་འཇོག་རྒྱུ་ཞིག་ཡོད་པ་ཡིན་ན། མིང་གི་དབང་གིས་ཡོད་ཙམ་དེ་མི་འགྱུར་བར། དོན་སྟེང་ནས་ནུས་པ་ཞིག་གྲུབ་ཅིང་། དོན་སྟེང་ནས་ཡོད་པའི་ནུས་པ་ཞིག་ཐོན་འོང་བས། རང་ངོས་ནས་ཡོད་ཟེར་བ་དེའི་དོན་དེ་སླེབས་ནས་བཏགས་དོན་བཙལ་ན་རྙེད་དགོས་པར་འགྱུར། དེས་ན་དོན་སྟེང་ནས་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་མཚམས་འབྱེད་རྒྱུར། དོན་རང་གི་སྟེང་ནས་ཁྱད་པར་གཏན་ནས་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ནའང་། ཐ་སྙད་དུ་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་འབྱེད་རྒྱུ་གང་གི་ཐོག་ནས་འོང་ཞེ་ན། སྤྱིར་ཡོད་པ་དེ་བློ་ཡི་དབང་གིས་ཡོད་པ་ཞིག་འགྱུར་འོང་བས། ཐ་སྙད་དུ་ཡོད་མེད་ཅེས་པ། བློ་ལ་གྲགས་མ་གྲགས་དང་། གྲགས་པའི་དོན་དེ་ལ་བློ་གཞན་ཞིག་གི་མྱོང་བ་ཚད་མས་གནོད་མི་གནོད་དེའི་ཐོག་ནས་ཐ་སྙད་དུ་ཡོད་དམ་མེད་ཀྱི་དབྱེ་བ་འབྱེད་པས། སྣང་ཚོད་དམ། སྣང་ཚུལ་ཙམ་ལ་ཆ་མི་འཇོག་པར། དོན་གྱི་གནས་ཚུལ་ལམ། གནས་ལུགས་འཚོལ་རྒྱུ་དེ་གལ་ཆེ་བ་ནང་པའི་གཙོ་གནད་དུ་གྱུར་པ་ཡིན།

གོང་དུ་རྟེན་འབྱུང་གི་དོན་གསུམ་བཤད་པའི་དང་པོའི་གོ་དོན་དེ་ལྟར་རྐྱང་པ་བཤད་པའི་མདོ་དང་། མདོ་དེའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་གྲུབ་མཐའ་སྨྲ་བའང་ཡོད་པས། དེའི་ངོས་ནས་གཞལ་ན། རྟེན་འབྱུང་འོག་མ་གཉིས་པོ་དང་། ལྷག་པར་རྟེན་འབྱུང་མཐའ་མས་བཤད་པ་དེ། ཆད་མཐར་མཐོང་བ་རེད། རྟེན་འབྱུང་ཕྱི་མ་གཉིས་ཀྱིས་བཤད་པའི་དོན་དེའི་མདོ་ཡང་ཡོད་ལ། དེའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་གྲུབ་མཐའ་སྨྲ་བའང་ཡོད་པས། དེའི་ངོས་ནས་རྟེན་འབྱུང་འདི་ཙམ་མ་གཏོགས་ཁས་མི་ལེན་མཁན་གྱི་ཕྱོགས་ནས་གཞལ་ན། དང་པོ་དེ་རྟག་མཐར་ལྷུང་བ་ཡིན། དེས་ན་མདོའི་ལུང་དྲངས་ཀྱང་འདོད་ཚུལ་གཉིས་ཀར་ཁུངས་བཅོལ་སའི་མདོའི་ལུང་ཡོད་པས་ཐག་ཆོད་མི་ཐུབ་པ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དྲི་བ་ཞུ་སའང་མེད་པས། རིགས་པས་དཔྱད་དེ་ཐག་གཅོད་དགོས་སྟབས། མདོ་གང་ལ་དེའི་བསྟན་བྱའི་དོན་ལ་རིགས་པས་གནོད་ན། སྒྲ་ཇི་བཞིན་པར་ཁས་ལེན་མི་རུང་བས། སྒྲ་ཇི་བཞིན་པར་མིན་པར་འཇོག་དགོས་པ་དང་། མདོ་གང་ལ་དེའི་བསྟན་དོན་ལ་རིགས་པས་གཏན་ནས་མི་གནོད་ན། དེ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པར་ཁས་ལེན་ཆོག་པ་ཡིན་པས། རིགས་པས་དཔྱད་རྒྱུ་དེ་རྩ་བ་རེད། དེར་བརྟེན་རིགས་པའི་སྒོ་ནས་གཏན་ཚིག་དང་། སྒྲུབ་ངག ཐལ་འགྱུར་གྱི་འགྲོ་སྟངས་མང་པོ་ཞིག་ཚད་མའི་གཞུང་ནས་གསུངས།

(རྐྱེན་གསུམ་གྱི་རྣམ་གཞག)

སྔར་བཤད་པའི་དོན་རྣམས་ཇི་ལྟར་ཡིན་པ་བསྡོམས་ན། བདེ་སྡུག་གཉིས་པོ་དེ་རྒྱུ་མེད་པ་ལས་བྱུང་བ་མིན་པར་རྒྱུ་ལས་སྐྱེ་དགོས་ཤིང་། རྒྱུ་དེའང་མཐུན་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཞིག་ལས་འབྱུང་དགོས་པ་མ་གཏོགས་མི་མཐུན་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ལས་མི་འབྱུང་བ་དང་། དེ་ཡང་སྐབས་རེ་ཡོད་ལ། སྐབས་རེ་མེད་པ་དེས་གང་བསྟན་ཞེ་ན། རང་ཉིད་གྲུབ་པ་དེ་རྐྱེན་ཞིག་ལ་བལྟོས་པར་བསྟན་པས། དེ་འདྲའི་རྐྱེན་དེ་ལ་སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད་ཀྱིས། གཡོ་བ་མེད་པའི་རྐྱེན་དང་། མི་རྟག་པའི་རྐྱེན་དང་། ནུས་པའི་རྐྱེན་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་གསུམ་མཛད།

དང་པོ་གཡོ་བ་མེད་པ་ཞེས་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་ཞིག་གིས་བློའི་གཡོ་བ་སྔོན་དུ་བཏང་ནས། དེས་རྐྱེན་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་མིན་པ་དང་། གཉིས་པ་མི་རྟག་པའི་རྐྱེན་ནི། རྒྱུ་རྐྱེན་དེ་རང་ཉིད་རྟག་པ་ཞིག་དང་། རྒྱུ་རྐྱེན་གཞན་ལ་མི་བལྟོས་པ་ཞིག་ཡིན་ན། རྒྱུ་རྐྱེན་དེ་འདྲ་ཞིག་གིས་འབྲས་བུ་སྐྱེད་མི་ཐུབ་སྟེ། རྒྱུ་རང་ཉིད་འགྱུར་བ་མེད་པར་རྟག་ཏུ་སྡོད་ན། འབྲས་བུ་དེའང་རྟག་ཏུ་ཡོད་དགོས་པ་དང་། ཡང་ན་རྟག་ཏུ་མེད་དགོས་ནའང་། འབྲས་བུ་སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་རང་ཉིད་ཀྱང་རྒྱུ་ཞིག་ལས་སྐྱེས་པའི་འབྲས་བུར་གྱུར་ཏེ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དེ་ལྟར་རིམ་གྱིས་འགྱུར་བ་འགྲོ་བ་ཞིག་རེད། གསུམ་པ་ནུས་པའི་རྐྱེན་ཞེས་པ་མི་རྟག་པ་ཡིན་པ་ཙམ་གྱིས་མི་ཆོག་པར། རྐྱེན་དེ་ལ་འབྲས་བུ་བྱེ་བྲག་པ་སྐྱེད་པའི་ནུས་པ་ཡོད་པ་སྟེ། རྟེན་འབྲེལ་གྱི་མདོ་ལས། “འདི་ཡོད་པས་འདི་འབྱུང་། འདི་སྐྱེས་པས་འདི་སྐྱེས། གང་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་”ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར། འབྲས་བུ་རྣམ་པ་གང་འདྲ་ཞིག་ཡོད་ནའང་། དེ་དང་རྣམ་པ་མཐུན་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཞིག་གིས་བསྐྱེད་དགོས། འདི་ལ་ཁྱད་པར་གཅིག་ཕྱེ་དགོས་པར་སྙམ་པ་ནི། དཔེར་ན་སྲོག་གམ་རྣམ་ཤེས་མེད་པའི་ཕྱིའི་རྡུལ་ཕྲན་དེ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཡར་མཐར་གཏུགས་ན། ནམ་མཁའི་རྡུལ་ཞེས་པར་ཐུག་ཅིང་། ནམ་མཁའི་རྡུལ་གཅིག་གི་ཐོག་ནས། སྲོག་མེད་རྡོ་དང་། ལྗོན་པའི་རིགས་སོགས་གྲུབ་པ་དང་། མིའི་ལུས་རྟེན་ལྟ་བུ་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཟིན་པའི་ལུས་རྟེན་ཡང་གྲུབ་པ་བཅས་གཉིས་ཡོད་ཅིང་། དེ་གཉིས་ཀ་ད་ལྟ་བཤད་པའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་འགྱུར་འགྲོས་རང་གི་ཐོག་ནས་འོང་བ་མཚུངས་ཀྱང་། ནམ་མཁའི་རྡུལ་གཅིག་གྱུར་ཞིག་གི་ཐོག་ནས་གཅིག་གིས་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་རྟེན་བྱེད་པ་དང་། གཅིག་གིས་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་རྟེན་མི་བྱེད་པར་གྱུར་པ་དེར་རྐྱེན་གཞན་ཞིག་ཡོད་མེད་བསམ་དགོས་པས། དེ་ལ་རང་བཞིན་གྱིས་སམ། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་དབང་ཙམ་ལས་གྲུབ་པ་ཞིག་དང་། གློ་བུར་རྐྱེན་གྱི་དབང་གིས་བྱུང་བ་གཉིས་དབྱེ་བ་འབྱེད་རྒྱུ་ཡོད་པར་མངོན་ཏེ། ནང་པའི་གཞུང་དུ་དཔྱད་པ་བྱེད་པའི་སྒོ་ལ་རིགས་པ་བཞི་ཞེས་བཤད་པ་འོག་ཏུ་འཆད་འགྱུར་གྱི་ཁོངས་ནས་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པར་བསམས་ན། དཔེར་ན། རྡུལ་ཕྲན་སྔ་མ་སྔ་མའི་ཐོག་ནས་འགྱུར་བ་འགྲོ་བཞིན་དབྱིབས་མི་འདྲ་བ་སྣ་ཚོགས་གྲུབ་པ་དང་། དེའི་ནང་གི་རིགས་གཅིག་དེ་རང་བཞིན་གྱིས་སམ། ཆོས་ཉིད་ཙམ་ལས་གྲུབ་པ་ཞིག་དང་། ཅིག་ཤོས་ནི་གཞི་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཚོར་བ་བདེ་སྡུག་འབྱུང་བ་དང་། གཞི་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཚོར་བ་བདེ་སྡུག་ཉམས་སུ་མྱོང་མཁན་དེ་དང་འབྲེལ་བའི་གློ་བུར་བའི་རྐྱེན་གྱིས་འགྱུར་བ་འགྲོ་བ་གཉིས་ཡོད་པར་མངོན། བདེ་སྡུག་ཉམས་སུ་མྱོང་མཁན་གྱི་མྱོང་བ་དང་འབྲེལ་བའི་སྟེང་ནས་གློ་བུར་གྱི་རྐྱེན་ཞེས་པ་དེའི་ནང་ལས་འབྲས་བཤད་ཀྱིན་ཡོད་པ་རེད།

རིགས་པ་བཞི།

དཔྱོད་པའི་སྒོ་དེ་ལ། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པ། བལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་རིགས་པ། བྱ་བ་བྱེད་པའི་རིགས་པ། འཐད་སྒྲུབ་ཀྱི་རིགས་པ་བཅས་བཞི་འབྱུང་བས། སྐབས་འདིར་“རིགས་པ་བཞི་”ཞེས་པའི་“རིགས་པ་”དེ། རང་གཤིས་ཀྱི་ཁྲིམས་ལྟ་བུའི་ཐོག་ནས་རུང་བར་གོ་བ་མ་གཏོགས། ལུང་རིགས་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བའི་རིགས་པ་ཁོ་ན་མ་ཡིན།

༡༽ ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རིགས་པ་ནི། ཐོག་མར་ཕྱི་དང་ནང་གི་ཆོས་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནའང་། དེ་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་དབང་ལས་གྲུབ་པ་ཞིག་ཤེས་ནས་ཁས་ལེན་དགོས་ཏེ། དཔེར་ན་རྡུལ་ཕྲན་མང་པོ་ཞིག་དང་། ནམ་མཁའི་རྡུལ་ཞེས་པ་སོགས་འོང་བའི་རྒྱུ་མཚན་གང་ཡིན་ཞེ་ན། རང་བཞིན་རེད་ཅེས་བརྗོད་རྒྱུ་ལས་གཞན་མེད་ཅིང་། དེ་བཞིན་ཤེས་པ་ཟེར་བ་མྱོང་བའི་རང་བཞིན་ཅན་དང་། མྱོང་བའི་བདག་ཉིད་ཙམ་དུ་གྲུབ་པའི་རྒྱུ་མཚན་གང་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ཡང་རང་བཞིན་ཡིན་ཚུལ་བརྗོད་རྒྱུ་ལས་མ་འདས་པས། དེ་གཞི་ལ་བཞག་ནས་དཔྱད་པ་བྱ་རྒྱུ་མ་གཏོགས་གཞི་བཅོལ་ས་གཞན་མེད་སྟབས། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་འགྲོ་སྟངས་སམ། རང་བཞིན་གྱི་འགྲོ་སྟངས་ཤིག་ཡོད་པ་དེ་གཞི་ལ་བཞག་ནས་དཔྱད་པ་བྱེད་ཚུལ་དེ་ལ་ཟེར།

༢༽ བལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་རིགས་པ་ནི། ཕྱིའི་རྫས་དང་། ནང་གི་ཤེས་པའི་རྫས་གང་ཡིན་ནའང་རུང་། རྫས་གཞན་ཞིག་འཕྲད་ན་དེ་གཉིས་བསྡོམས་པས་རྣམ་པ་འགྱུར་འགྲོ་བ་སྟེ༑ དཔེར་ན་ཤེས་པ་ལ་མཚོན་ན། རྟོག་པའམ་རྣམ་རྟོག་གཞན་དག་ཅིག་འཆར་བའི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་རྟོག་གསར་པ་གཞན་ཞིག་འབྱུང་བ་དང་། དེའི་དབང་གིས་ད་ལྟའི་ཤེས་པ་དེ་གསལ་མ་གསལ་སོགས་ཀྱི་འགྱུར་བ་འགྲོ་བ་ཞིག་འོང་ལ། དེ་ནི་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་མིན་པར། རོགས་ཟླ་ཞིག་སླེབས་པ་དེས་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ནས་བྱུང་བས། ཕན་ཚུན་བལྟོས་པའི་སྒོ་ནས་འགྱུར་བ་འགྲོ་བའམ། བལྟོས་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་གཞི་ལ་བཞག་ནས་དཔྱད་པ་བྱེད་ཚུལ་དེ་ལ་ཟེར།

༣༽ བྱ་བ་བྱེད་པའི་རིགས་པ་ནི། དེ་ལྟར་ཕན་ཚུན་བལྟོས་པའི་སྒོ་ནས་སམ། ཕན་ཚུན་ཟླ་འཐབ་པའི་རྐྱེན་བྱས་ཏེ་འགྱུར་བ་འགྲོ་བའི་གནས་ཚུལ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱུའི་རྣམ་འགྱུར་གསར་པ་ཞིག་ཐོན་པ་དང་། དེའི་དབང་གིས་འབྲས་བུའི་རྣམ་འགྱུར་གསར་པ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་འབྲེལ་བའི་ཐོག་ནས་འགྲོ་སྟངས་ཤིག་འབྱུང་བ་དང་། རྒྱུས་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པའི་བྱ་བ་བྱེད་པའི་གཞི་རྩ་དེའི་སྟེང་ནས་དཔྱད་པ་བྱེད་པ་དེ་ལ་ཟེར།

༤༽ འཐད་སྒྲུབ་ཀྱི་རིགས་པ་ནི། དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བ་རང་བཞིན་ལ་ཐུག་པས། རྫས་སོ་སོ་ཕན་ཚུན་འདུས་པ་ན། ནུས་པ་གསར་པ་ཞིག་སྐྱེ་བ་རྫས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པས། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱུའི་ངོ་བོ་མི་འདྲ་བ་དང་། འབྲས་བུའི་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བ་སྐྱེད་པའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར། དེ་རྣམས་གཞི་ལ་བཞག་ནས། འདི་ཡིན་པས། འདི་ཡིན་དགོས། འདི་ཡོད་པས། དེ་ཡོད་དགོས་ཞེས་དཔྱད་པ་བྱེད་པ་དེ་ལ་ཟེར།

དེ་ལྟར་དཔྱད་པའི་གཞི་རྩ་ནི། རང་བཞིན་གྱི་གནས་སྟངས་གང་ཡོད་པ་དེ་གཞི་ལ་བཞག་ནས་དཔྱད་དགོས་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པས། དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་འཇིག་རྟེན་ཆགས་ཚུལ་གྱི་རིག་པ་ (cosmology) དང་། ཀླད་པ་དང་དབང་རྩའི་སྐྱེ་དངོས་རིག་པ (neuro-biology)། ཕྲ་རབ་རྡུལ་གྱི་དངོས་ཁམས་རིག་པ་ (sub-atomic-physics)། དེང་རབས་ཀྱི་སེམས་ཁམས་རིག་པ་ (modern psychology) བཅས་བཞི་པོ་དེ་ནང་པའི་གཞུང་ནས་བཤད་པའི་གཞིའི་རྣམ་གཞག་དང་འབྲེལ་བ་ཆེན་པོ་ཡོད་པས་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་དེ་ཤེས་དགོས་པ་ཞིག་རེད། འོན་ཀྱང་ནང་པའི་སེམས་ཁམས་རིག་པ་ནི་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་སེམས་ཁམས་རིག་པ་ལས་ཧ་ཅང་ཕྱུག་པ་དང་གཏིང་ཟབ་པ་ཡོད།

རྟོན་པ་བཞི།

གཞན་ཡང་ནང་པའི་གཞུང་དུ། གང་ཟག་ལ་མི་རྟོན་ཆོས་ལ་རྟོན། ཆོས་དེ་ཚིག་ལ་མི་རྟོན་དོན་ལ་རྟོན། དོན་དེ་དྲང་དོན་ལ་མི་རྟོན་ངེས་དོན་ལ་རྟོན། དེ་ལྟ་བུའི་ངེས་དོན་ཤེས་པའི་བློ་ཡང་རྣམ་ཤེས་ལ་མི་རྟོན་ཡེ་ཤེས་ལ་རྟོན། ཞེས་པ་བཞི་བཤད་པས། མདོར་ན་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱས་ནས། གསུང་བ་པོ་སྟོན་པ་དེ་ཉིད་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ཞིག་ཡིན་མིན་ཤེས་དགོས་པས། སྤྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བཀའ་གཙོ་བོ་དེ་རྣམས་དཔྱད་པ་གསུམ་གྱིས་དག་པ་སྟེ། མཐོང་བ་མངོན་གྱུར་སྟོན་པའི་ཆ་ལ་མངོན་སུམ་ཚད་མས་གནོད་པ་མེད་པ་དང་། ཅུང་ཟད་ལྐོག་གྱུར་སྟོན་པའི་ཆ་ལ་དངོས་སྟོབས་རྗེས་དཔག་གིས་གནོད་པ་མེད་པ། ཤིན་ཏུ་ལྐོག་གྱུར་སྟོན་པའི་ཆ་ལ་ཡིད་ཆེས་རྗེས་དཔག་གིས་གནོད་པ་མེད་པར་མ་ཟད། ཚིག་སྔ་ཕྱི་དང་། དངོས་ཤུགས་གང་གི་ཆ་ནས་འགལ་བའི་གནོད་པ་མེད་པ་ཡིན།

དེའི་ལྡོག་ཕྱོགས་ནས་བཤད་ན། དེ་ལྟར་རིགས་པས་དཔྱད་སྐབས་གནོད་པ་ཡོད་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བཀའ་ཡིན་ནའང་། དགོངས་གཞི་དང་། དགོས་པ། དངོས་ལ་གནོད་བྱེད་འདི་ལྟ་བུའི་ཐོག་ནས། སྒྲ་ཇི་བཞིན་པར་ཁས་བླང་ན་རིགས་པ་འདིས་གནོད་པས། སྒྲ་ཇི་བཞིན་པ་མ་ཡིན་པར་བཀྲལ་དགོས་པ་ནི། དཔེར་ན། མདོའམ་བསྟན་བཅོས་ཤིག་ཏུ་འཇིག་རྟེན་འདིའི་ཉི་ཟླའི་ཆེ་ཆུང་དང་། མཐོ་དམན་བཤད་པ་སོགས་རྣམས་དེང་སྐབས་འཕྲུལ་ཆས་དང་རྩིས་རིག་སྣ་ཚོགས་བརྒྱུད་ནས་དངོས་སུ་ཚད་གཞལ་ཐུབ་པ་དེ་དང་འགལ་བར་གྱུར་པས། མདོའམ་བསྟན་བཅོས་བྱེ་བྲག་པ་དེ་རྣམས་ནས་གསུངས་པའི་དོན་བྱེ་བྲག་པ་དེ་ལ་མངོན་སུམ་ཚད་མས་གནོད་པར་བརྟེན། སྒྲ་ཇི་བཞིན་པར་ཁས་ལེན་མི་རུང་བ་ཡིན།

དེས་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ་གཞིར་གཞག་གིས། དཔེར་ན་མདོ་སྡེ་དགོངས་འགྲེལ་ལྟ་བུས་མཚན་ཉིད་གསུམ་གྱི་རྣམ་གཞག་ཕྱེ་ནས་བདག་མེད་སྟོན་པའི་གཞུང་ནང་། མཚན་ཉིད་གསུམ་ནས་ཀུན་བཏགས་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་མ་གྲུབ་པ། གཞན་དབང་དང་ཡོངས་གྲུབ་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པར་བསྟན་པའི་མདོ་ལྟ་བུ་ལ། གཞན་དབང་ཡོངས་གྲུབ་བདེན་པར་གྲུབ་པ་བསྟན་པ་དེ་དང་། གཞན་དབང་ཡོངས་གྲུབ་བདེན་པར་གྲུབ་ཡོད་མེད་དང་། ཀུན་བཏགས་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་ཡོད་མེད་དེ་རྣམས་མངོན་སུམ་གྱིས་ཤེས་ཐུབ་པ་དཀའ་བས་ཅུང་ཟད་ལྐོག་གྱུར་གྱི་དོན་ཡིན་སྟབས། དེ་ལ་དབུ་མའི་རིགས་པས་དཔྱད་དགོས་པ་དང་། རིགས་པས་དཔྱད་སྐབས་འགལ་འདུའི་གནོད་པ་འབྱུང་བས། མཚན་ཉིད་གསུམ་གྱི་རྣམ་གཞག་དེའི་ནང་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་མ་གྲུབ་ཆ་ཕྱེས་ནས་བསྟན་པའི་མདོའི་ཅུང་ཟད་ལྐོག་གྱུར་གྱི་བསྟན་དོན་དེ་ལ་དངོས་སྟོབས་རྗེས་དཔག་གིས་གནོད་པས། མདོ་དེ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པར་ཁས་བླངས་ན་མི་རུང་།

དེ་དང་མཚུངས་པར། མངོན་པ་འོག་མ་མཛོད་ལས། འཆི་སེམས་ལ་དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་སེམས་ཡོད་པ་དང་། མངོན་པ་གོང་མ་ཀུན་བཏུས་སུ་འཆི་སེམས་ལ་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་པས་ཁྱབ་པར་བཤད་ལ། གསང་སྔགས་བླ་མེད་ཀྱི་གཞུང་ནང་། འཆི་སེམས་ཕྲ་མོ་ལ་དགེ་བ་ཡོད་པར་བཤད་ནས་ལམ་གྱི་ངོ་བོར་སྐྱེ་རྒྱུ་ཡོད་པར་བསྟན་ཞིང་། དོན་དེ་རྣམས་ཤིན་ཏུ་ལྐོག་གྱུར་ཡིན་པས། སྟོན་པ་གཅིག་གིས་གསུངས་པའི་བཀའ་ལ་སྔ་ཕྱི་དངོས་ཤུགས་ཀྱིས་འགལ་བ་ཡོད་མེད་དང་། གསུང་གཞན་ལའང་སྒོ་བསྟུན་ནས་དཔྱད་ན༑ སྔགས་བླ་མེད་ཀྱི་གཞུང་གི་སྐབས་ནས་གསུངས་པའི་སེམས་ཀྱི་རྟེན་ལུས་ཀྱི་རྩ་རླུང་ཐིག་ལེ་ལ་གནད་དུ་བསྣུན་པའི་སྒོ་ནས་སྦྱོང་བརྡར་བྱ་རྒྱུའི་དམིགས་བསལ་གྱི་ཆ་རྐྱེན་ཞིབ་ཚགས་གསུངས་སྟབས། སྔགས་བླ་མེད་ཀྱི་གཞུང་དེ་སེམས་ཕྲ་རགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་སྟོན་པའི་གཞུང་ལ་ཆ་འཇོག་མང་བ་བྱ་ཐུབ་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར། དེས་ན་སྔགས་བླ་མེད་ཀྱི་གཞུང་གི་སྐབས་ནས་གསུངས་པའི་གཉུག་མ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་འོད་གསལ་ལ་དགེ་སེམས་ཡོད་པར་གསུངས་པ་དེར་ཡིད་རྟོན་ཐུབ་ཆེ་ཚུལ་བཤད་ནུས་པ་ཞིག་རེད། རིགས་པས་བསྒྲུབ་རྒྱུ་ཤིན་ཏུ་དཀའ་ནའང་། སྔ་ཕྱི་དངོས་ཤུགས་ཀྱིས་བསྟན་སྟངས་དང་། རྐྱེན་གཞན་གྱི་བསྟན་སྟངས་ཐོག་ནས། དེ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པ་ཡིན་པར་འདོད་དགོས་པར་འགྱུར་བས། མངོན་པ་ཀུན་བཏུས་དང་། མངོན་པ་འོག་མ་མཛོད་ནས་གསུངས་པའི་ཁུངས་ཀྱི་མདོ་དང་བཅས་པ་དེ་རྣམས་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པ་མིན་ཚུལ་བཤད་ཐུབ་པ་ཡིན། དེ་ལྟར་རྒྱུ་མཚན་ལ་བསམས་ནས་དཔྱད་དགོས་གཤིས། གཏན་ཚིགས་སམ། སྒྲུབ་བྱེད་འགོད་རྒྱུ་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེར་བརྩི་བས། སྤྱིར་ནང་པ་དང་། ཡང་སྒོས་ཐེག་ཆེན་གྱི་འགྲོ་སྟངས་ཐོག་ནས་བཤད་ན། ཐོག་མར་དོན་དེ་ཇི་ལྟར་ཡིན་མིན་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཞུགས་པ་ཞིག་དགོས་པ་དང་། དེ་ནས་རིམ་གྱིས་རིགས་པ་ཡང་དག་པས་དཔྱད་མཐར་སྒྲོ་འདོགས་ཆོད་ནུས་པ་ཡིན།

དེ་ལྟར་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པས་རྟེན་འབྱུང་གི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་ཐོག་ནས་འགྲེལ་སྐབས་ཤུགས་ལ་དོན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་བསྟན་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་དང་། སྤྱི་གཙོ་བོ་ལ་སོགས་པ་འཇོག་མི་དགོས་པར། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ཙམ་གྱི་འགྱུར་བའི་སྟེང་ནས་འོང་བར་གསུངས་པ་འདི་ནི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཡིན། ནང་པའི་གཞུང་ཆེན་མོ་དག་ལས་ཕྱི་ནང་གི་འཇིག་རྟེན་བྱུང་ཚུལ་གསུངས་སྐབས། “རྐྱེན་ཉིད་འདི་པ་ཙམ་”ཞེས་ཐ་སྙད་ཀྱང་མཛད་པ་བྱུང་བས། ནང་པའི་ངོས་ནས་བལྟས་ན། རང་ཉིད་རང་གི་བཀོད་པ་པོ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་གྱུར།

སྤྱོད་པ་འཚེ་བ་མེད་པ་ནི།

ནང་ཆོས་ཀྱི་ལྟ་བ་རྟེན་འབྱུང་དང་། སྤྱོད་པ་འཚེ་བ་མེད་པ་ཡིན་ཞེས་པའི་འཚེ་བ་མེད་ཚུལ་འདི་ནི། གཞན་ལ་མི་འཚེ་བ་ཙམ་ལ་མི་ཟེར་བར། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་ཉམས་ལེན་ཞིག་ཡིན་པས། ཞེ་ཐག་པ་ནས་འཚེ་བའི་བྱ་བ་སྤོང་བའི་བསམ་པ་བརྟན་པོ་ཞིག་དང་འབྲེལ་ནས། གཞན་ལ་ཕན་ཐོགས་གང་ཐུབ་བྱ་དགོས་པ་དང་། དེ་ལྟར་མ་བྱུང་ནའང་གཞན་ལ་གནོད་པ་བསྐྱེལ་རྒྱུ་འགོག་དགོས་པ་ནི་ནང་ཆོས་ཀྱི་སྙིང་པོ་བསྡུས་པ་ཡིན། རང་རེས་གཞན་ལ་འཚེ་བ་འགོག་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། ཚང་མ་བལྟོས་ནས་གྲུབ་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ཡིན་ཏེ། སྤྱིར་རང་གི་མ་འོངས་པ་ནི་གཞན་ལ་བལྟོས་པར་མ་ཟད། སྒེར་སོ་སོའི་སེམས་ཀྱི་བདེ་སྐྱིད་ཚུན་ཆད་ཀྱང་ཆ་རྐྱེན་གཞན་དུ་མ་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པས། འདི་ནི་ཆོས་ཁས་མི་ལེན་མཁན་ཚོ་ལའང་འབྲེལ་བ་ཅིས་ཀྱང་ཡོད།

གལ་ཏེ་རང་ཉིད་ཀྱི་སྲོག་སྐྱོབ་ཆེད་དུ་གཞན་གྱི་སྲོག་ལ་འཚེ་བ་བྱས་ན་ནང་ཆོས་དང་འགལ་མིན་ཇི་ལྟར་ཡིན་ཞེ་ན། སོ་ཐར་གྱི་སྐབས་སུ་སྲོག་གཅོད་དང་། མ་བྱིན་ལེན། ལོག་གཡེམ། རྫུན། ཕྲ་མ། ཚིག་རྩུབ། ངག་འཁྱལ་བཅས་ལུས་ངག་གི་ལས་བདུན་ལ་གནང་བའི་སྐབས་མེད་ཚུལ་གསུངས་པ་ལྟར། སྔར་རྒྱ་གར་དུ་ཁ་ཆེས་ནང་པ་ལ་དགྲ་སྔ་རྗེས་བྱུང་སྐབས་ནང་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་གྲི་དང་མདུང་ལ་སོགས་པའི་མཚོན་གྱིས་བསྣུན་ཡང་དེ་ལན་མ་འཇལ་བར་གནས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པ་ལྟར་ཡིན་ལ། འོན་ཀྱང་གཞན་ནས་རང་ཉིད་གསོད་པར་བརྩམ་ན། དེ་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་ཆེད་དུ་གལ་ཏེ་རང་ལ་མཚོན་ཆ་ཞིག་ཡོད་ཚེ་ཕ་རོལ་པོ་དེའི་མགོ་བོར་བརྒྱབས་ན་འཆི་ཉེན་ཡོད་སྟབས། དེ་མིན་རྐང་ལག་སོགས་ལ་བསྣུན་ཏེ་རང་ཉིད་གསོད་པའི་ཉེན་ཁ་ལས་གྲོལ་ཐབས་ཙམ་ཞིག་བྱ་འོས་པ་མིན་ནམ་སྙམ།

བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ཀྱི་སྐབས་སུ་ནི། རྐྱེན་དང་འཚམས་པར་ཚར་མི་གཅོད། །ཅེས་ཕ་རོལ་པོ་ཉེས་ཅན་གང་ཞིག་མངོན་སྤྱོད་ཀྱིས་ཚར་བཅད་པ་ལས་གཞན་པའི་བཟློག་ཐབས་མེད་རིགས་དེ་རྣམས་རྐྱེན་དང་འཚམས་པར་ཚར་མ་བཅད་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་བསླབ་བྱའི་ཉེས་བྱས་འབྱུང་བར་གསུངས་ཤིང་། གཏམ་རྒྱུད་ལྟར་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་འཁྲུངས་རབས་ཁོངས་སུ་དེད་དཔོན་སྙིང་རྗེ་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ཚོང་ལ་ཕེབས་སྐབས། ཚོང་ཕྲུག་ལྔ་བརྒྱའི་ནང་དུ་མི་ནག་མདུང་ཐུང་ཅན་ཞེས་པའི་གདུག་ཅན་ཞིག་ཡོད་པ་དེས། ཚོང་རྫས་ཡོངས་རྫོགས་ཐོབ་ཕྱིར་ཚོང་གྲོགས་ཐམས་ཅད་བསད་པའི་གྲབས་གཤོམ་བྱེད་སྐབས། དེད་དཔོན་གྱིས་མཁྱེན་ཏེ་དེ་ལྟར་མི་རུང་བའི་ཞལ་ཏ་ཇི་ཙམ་གནང་ཡང་མ་ཉན་པས། དེད་དཔོན་ནས་གལ་ཏེ་དེ་ལ་ཚོང་གྲོགས་གཞན་ཐམས་ཅད་གསོད་དུ་འཇུག་ན་སྐྱེ་བོ་མང་པོ་དེ་སྙེད་ཅིག་བསད་པའི་སྡིག་པ་འབྱུང་བ་དང་། སྐྱེ་བོ་དེ་རྣམས་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་བར་འགྱུར་བ་ཐུགས་ཀྱིས་མ་བཟོད་པའི་བརྩེ་བས་མི་ནག་མདུང་ཐུང་ཅན་དེ་ཉིད་བསད་དེ། དེད་དཔོན་རང་ལ་མི་གཅིག་བསད་པའི་སྡིག་པ་འབྱུང་ཡང་འགྱོད་པ་མེད་པར། གཞན་ཕན་རླབས་ཆེན་གྱི་དགོངས་པས་བདག་གཞན་བརྗེ་བའི་ཉམས་བཞེས་མཛད་པར་བརྟེན། དེད་དཔོན་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོར་ཚོགས་རླབས་ཆེན་རྫོགས་པར་གསུངས་པའི་ཚུལ་ཡོད་པ་ལྟར་རེད།

ཐེག་པ་ཆེན་པོ་གསང་སྔགས་ཀྱི་སྡེ་སྣོད་དུ། ཞི་རྒྱས་དབང་དྲག་གི་ལས་ཐམས་ཅད་གསུངས་པས། སྐྱེ་བོ་གང་དག་སྡིག་སྤྱོད་ལས་བཟློག་ཕྱིར་འཇམ་པོའི་ཐབས་ཀྱིས་འདུལ་བར་མ་བཟོད་པ་རྣམས་དྲག་པོའི་སྒོ་ནས་ཚར་གཅོད་པའི་ལས་ཚོགས་གསུངས་ཤིང་། འོན་ཀྱང་དེ་ནི་གསང་སྔགས་ཉམས་སུ་ལེན་པའི་གང་ཟག་ཚད་ལོངས་པ་ཞིག་ཡིན་ན༑ དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང་། སྟོང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་ཡོད་པས། སྙིང་རྗེ་དང་། གཞན་ཕན་གྱི་བསམ་པ་དེ་གཉིས་ཀྱིས་རྩིས་ཟིན་པའི་ཐོག་ནས་དབང་སྡུད་དང་། དྲག་ལས་དེ་རྣམས་རུང་ལ། དེ་ནི་འཚེ་བའི་བྱ་བ་མ་ཡིན།

དེས་ན་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་འགྲོས་ལྟར་འཚེ་བ་དང་། འཚེ་བ་མེད་པའི་ལས་ཀྱི་དབྱེ་བ་འབྱེད་ཐབས་གཏིང་ཟབ་པོའི་སྒོ་ནས་བཤད་ན། འཚེ་བ་ཡོད་མེད་ཅེས་པ་སྤྱོད་པ་ཁོ་ནའི་སྟེང་ནས་དབྱེ་བ་འབྱེད་དཀའ་བ། དཔེར་ན། གཞན་ལ་མགོ་བསྐོར་གཏོང་བ་དང་། བསླུ་བྲིད་བྱེད་པའི་དོན་དུ་འཇམ་པོའི་ཚིག་དང་། འཛུམ་པའི་བཞིན་གྱིས་བསུས་ཏེ། བརྔན་པ་སོགས་ཀྱིས་ཚིམ་པར་བྱེད་པའི་བྱ་བ་དེ་རིགས་ངོ་བོའི་ཆ་ནས་འཚེ་བ་མེད་པ་ཡིན་ཡང་། ཀུན་སློང་གི་ཆ་ནས་འཚེ་བའི་ལས་སུ་སོང་ཞིང་། དེ་བཞིན་ཕ་མ་ལ་སོགས་པ་ཤ་ཚ་ཅན་གྱི་གང་ཟག་གིས་ཕྲུ་གུ་ལྟ་བུར་ངན་སྤྱོད་ལས་བཟློག་ཆེད་བརྩེ་བའི་བསམ་པས་གཤེ་གཤེ་བཏང་བས་མཚོན་པའི་རྩུབ་སྤྱོད་བྱས་པ་དེ་རིགས། ཕྱི་ཚུལ་འཚེ་བའི་རྣམ་པར་མངོན་ཡང་། དོན་ལ་དེ་རྣམས་ཉེས་པ་ལས་བཟློག་པའི་ཐབས་ལས་འཚེ་བ་མ་ཡིན་པས། བསམ་བློའི་ཀུན་སློང་གི་ཐོག་ནས་འཚེ་བ་ཡོད་མེད་དབྱེ་བ་འབྱེད་རྒྱུ་གལ་ཆེ།

བདེན་གཉིས་དང་བདེན་བཞི།

སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཞུང་པཱ་ལི་ནས་བརྒྱུད་པ་རྣམས་སུ་བརྗོད་བྱ་གཙོ་བོ་བདེན་བཞི་དང་། སྡེ་སྣོད་གསུམ། བསླབ་པ་གསུམ། རྟེན་འབྲེལ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས། བྱང་ཕྱོགས་སོ་བདུན། འདུལ་བའི་ལག་ལེན་སྐོར་རྣམས་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཐེག་པ་གོང་འོག་མཐའ་དག་གི་བསྟན་པའི་རྨང་གཞི་ཡིན་ཚུལ་ཤེས་དགོས་པ་དང་དེ་ལྟར་ངོས་འཛིན་བྱ་དགོས་གལ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ཡིན་པས། སྐབས་འདིར་ནང་ཆོས་ཀྱི་རྩ་བ་སྡུག་བསྔལ་བདེན་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བདེན་པ། འགོག་བདེན། ལམ་བདེན་བཅས་བདེན་པ་བཞི་པོ་དེའི་གནས་ལུགས་ཇི་བཞིན་ཤེས་པ་ལ། ཐོག་མར་གཞི་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་ཚུལ་རྟོགས་དགོས། སྤྱིར་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་ཐ་སྙད་དེ་མུ་སྟེགས་པའི་གཞུང་དུའང་བཤད་ལ། སངས་རྒྱས་པའི་གཞུང༌ནང་བྱེ་བྲག་སྨྲ་བས་འདོད་པའི་བདེན་གཉིས་དང་། མདོ་སྡེ་པས་འདོད་པའི་བདེན་གཉིས། སེམས་ཙམ་པས་འདོད་པའི་བདེན་གཉིས། དབུ་མ་པས་འདོད་པའི་བདེན་གཉིས་བཅས་འཇོག་ཚུལ་མི་མཐུན་པ་ཡོད་པ་རྣམས་དང་མི་འདྲ་བ་ཡིན། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གྲུབ་མཐའ་དབུ་སེམས་གཉིས་ལ་བདེན་གཉིས་ཀྱི་ངོ་བོ་འཇོག་ཚུལ་ལ་མི་མཐུན་པ་ཆེར་མེད་ཀྱང་། མཚན་གཞི་ལ་ཁྱད་པར་ཆེ་ཞིང་། མདོར་བསྡུ་ན། དོན་དམ་བདེན་པ་ནི་གནས་ཚུལ་གྱི་རྣམ་གཞག་དང་། ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་ནི་སྣང་ཚུལ་གྱི་རྣམ་གཞག་ཅིག་ཡིན། དབུ་སེམས་གཉིས་ཀས་དོན་དམ་པའི་གནས་ལུགས་ཀྱི་ཚུལ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཁོ་ན་ལ་བཤད་ལ། སེམས་ཙམ་པས་དོན་དམ་བདེན་པའི་མཚན་གཞིར་ཕྱི་རོལ་དོན་དུ་གྲུབ་པས་སྟོང་པའམ། གཟུང་འཛིན་གཉིས་སྟོང་དང་། དབུ་མ་པས་བདེན་པར་གྲུབ་པ་རྡུལ་ཙམ་ཡང་མ་གྲུབ་པ་དེ་ལ་བཤད།

དབུ་མའི་གཞུང་ནང་གཞི་དངོས་པོ་གཅིག་ལ་མ་བརྟགས་མ་དཔྱད་པར་སྣང་ཚུལ་ཙམ་གྱི་སྟེང་ནས་ཡུལ་འཇལ་བའི་ཡིན་ལུགས་གཅིག་དང་། གཞི་དེ་ལ་གནས་ལུགས་མཐར་ཐུག་འཚོལ་བའི་བློས་བརྟགས་ཤིང་དཔྱད་པའི་སྒོ་ནས་འཇལ་བའི་མཐར་ཐུག་གི་ཡིན་ལུགས་གཅིག་བཅས་གཞི་གཅིག་ལ་ངོ་བོ་གཉིས་ཡོད། དེ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་ནི། ད་ལྟ་རང་རེར་སྣང་བཞིན་པའི་སྣོད་བཅུད་དང་། སྐྱེ་འགག འཕེལ་འགྲིབ། རྒྱུ་འབྲས། བདེ་སྡུག བཟང་ངན་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་འདི་རྣམས་ཡིན། དཔེར་ན། རང་རེར་སྣང་བཞིན་པའི་བུམ་པ་ལྟ་བུ་ནི་ཀུན་རྫོབ་དང་། བུམ་པ་དེ་ཇི་ལྟར་སྣང་བ་ལྟར་བུམ་པ་རང་གི་སྟེང་དུ་འཚོལ་ན་རྙེད་རྒྱུ་མེད་སྟབས། དོན་ལ་ངོ་བོས་སྟོང་པ་དང་། སྣང་དུས་ན་སྟོང་པ་དང་། སྟོང་དུས་ན་སྣང་བ་ཡིན་པས། བདེན་གཉིས་ངོ་བོ་གཅིག་ལ་ལྡོག་པ་ཐ་དད་དུ་བཤད།

དེ་ལྟར་སྣང་གནས་མི་མཐུན་པ་གཉིས་ཡོད་པ་དེ་ཤེས་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། དཔེར་ན། མི་ཞིག་ཁྲིམས་ལ་ཐུག་ནས་ཞིབ་དཔྱོད་བྱེད་སྐབས། ཧོབ་དེར་བལྟས་ན་གཅིག་ལས་གཅིག་ཧམ་པ་ཚ་བ་ཡོད་པའི་སྣང་ཚུལ་དེ་གཅིག་པུར་ཆ་འཇོག་མི་བྱེད་པར། བདེན་དཔང་བྱེད་པའི་མི་མང་པོར་འདྲི་རྩད་བྱས་ཏེ། ཡིན་ཚུལ་ངོ་མ་གང་ཡིན་དཔྱད་ཞིབ་ནན་ཏན་ཐོག་ནས་བདེན་པ་སུ་ཡིན་ཐག་གཅོད་བྱེད་དགོས་པ་ལྟར། དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་དང་། གནས་ཚུལ་མཐུན་མི་མཐུན་ལ་དཔྱད་པ་ཅིས་ཀྱང་བྱ་དགོས། རང་རེར་ཆགས་སྡང་གི་བློ་ལྟ་བུ་སྐྱེ་སྐབས། ཆགས་པ་སྐྱེ་ཡུལ་དེ་ཤིན་ཏུ་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། སྡང་བ་སྐྱེ་ཡུལ་དེ་ཤིན་ཏུ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་ཞིག་དོན་གྱི་ངོས་ནས་ཡོད་པ་ལྟར་དུ་སྣང་ཞིང་། སྣང་བ་ལྟར་ཡིད་དུ་འོང་བ་དེ་ལ་ཞེན་ཏེ་འདོད་ཆགས་སྐྱེ་བ་དང་། ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་དེ་ལ་ཞེན་ཏེ་ཆེས་ཤིན་ཏུ་མི་སྡུག་པར་བལྟས་ནས་དེ་ལས་ཐག་བསྲིངས་ཤིང་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པའི་བློ་ཞིག་སྐྱེ་བས། དེ་འདྲའི་ཆགས་སྡང་གི་བློས་མཚོན་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་བློ་དེ་རྣམས་སྣང་ཚུལ་གཞི་ལ་བཞག་ནས་འོང་བ་ཤ་སྟག་ཡིན། དེ་འདྲ་བའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པའི་བློ་དེ་འཁྲུལ་པ་ཡིན་ཚུལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་བློས་ངོས་འཛིན་ཐུབ་པ་ལ། སྣང་ཡུལ་གྱི་གཞི་དེའི་ཡིན་ལུགས་ཇི་ལྟར་ཡིན་མིན་རྩད་ཆོད་དགོས། དེའི་ཆེད་དུ་དཔྱད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སྣང་བ་ལྟར་དོན་ལ་མི་གནས་པ་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཞིང་། བློ་དེ་གོམས་པར་བྱས་པ་ལས་སྣང་བ་ལྟར་ཞེན་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་བློ་དེ་རྩད་ནས་འབྱིན་པར་བྱེད་པས། དངོས་པོ་གང་ཞིག་མ་བརྟག་མ་དཔྱད་པའི་སྟེང་ནས་འཇོག་པ་དེ་ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་དང༌། དེའི་ཕུགས་ཀྱི་སྡོད་ལུགས་ངོ་མའི་གནས་སྟངས་དེ་ནི་དོན་དམ་པར་བདེན་པ་ཡིན་པས་བདེན་པ་གཉིས་ཞེས་བཤད།

འདིའི་རྣམ་གཞག་ཞིབ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འཁོར་ལོ་བར་པའི་སྐབས་སུ། མ་བརྟག་མ་དཔྱད་པའི་གཞིའི་ཆོས་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་སོགས་དང༌། དེ་བཞིན་ལམ་བགྲོད་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཕྱིན་དྲུག་ལ་སོགས་པ་དང༌། འབྲས་བུ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་སྐབས་སུ་སྟོབས་བཅུ་ལ་སོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་འབྲས་བུའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་གསུངས་པའི་རྗེས་ལ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མིང་ཙམ། བརྡ་ཙམ། རྟོག་པས་བཏགས་ཙམ་ལས་བདེན་པ་དང་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པ་མེད་པར་གསུངས།

དེས་ན་གཞི་ལམ་འབྲས་བུའི་ཆོས་གང་དང་གང་ཡིན་ནའང་། ཐ་སྙད་སྣང་ཙམ་གྱི་ངོ་བོ་གཅིག་དང༌། དེའི་མཐར་ཐུག་གི་ཡིན་ལུགས་ཀྱི་ངོ་བོ་གཅིག་བཅས་ངོ་བོ་གཉིས་ཡོད་པར་གསུངས་ཤིང་། དེ་ལྟར་གསུངས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་ད་ལྟ་རང་རེའི་བློ་ལ་གང་སྣང་བ་རྣམས་སྣང་བ་ལྟར་དུ་གྲུབ་མ་གྲུབ་སྣ་ཚོགས་ཤིག་ཡོད་པས། དེ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་དགོས་པར་ནན་ཏན་དུ་གདམས་ཤིང་། སྣང་གནས་མི་མཐུན་པ་འོང་བ་དེ་ལྟར་ཤེས་པའི་ཆེད་དུ་བདེན་གཉིས་ཀྱི་དོན་བསྟན་ལ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སྒྲོ་འདོགས་དང་། སྐུར་འདེབས་གཉིས་ཀ་མེད་པའི་དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཇི་མ་ཇི་བཞིན་རྟོགས་པའི་ཆེད་ཡིན།

དེ་ལྟར་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་གི་སྟེང་ནས་འགོག་པའི་བདེན་པ་བསྒྲུབ་དགོས་ཤིང་། དེ་སྒྲུབ་པའི་སྐབས་སུ་འགོག་བདེན་དེ་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པའི་རྒྱུ་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ཡན་ལག་དང་བཅས་པ་ཤེས་དགོས་པས། ནང་པའི་གཞུང་ནས་ཇི་སྐད་བཤད་པ་ལྟར། ལམ་བདེན་གྱིས་སྤང་བར་བྱ་རྒྱུའི་ལས་ཀྱི་ཀུན་འབྱུང་དང་ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་འབྱུང་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་གང་ལས་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་དེ་དག་དང་། དེས་བསྐྱེད་པའི་སྡུག་བསྔལ་བའི་རིམ་པའི་འགྲོས་རྣམས་ངོ་འཕྲོད་དགོས་པ་ཡིན། དེས་ན་བདེན་པ་བཞིའི་རྣམ་གཞག་འདིས། ཐོག་མར་སྡུག་བསྔལ་དང་། དེའི་རྒྱུ་ཀུན་འབྱུང་བཅས་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་འབྲས་ཚན་པ་གཅིག་དང་། སྡུག་བསྔལ་འགོག་པའི་འགོག་པ་དང་། འགོག་པ་དེ་དངོས་སུ་འདྲེན་བྱེད་ཀྱི་ལམ་བཅས་བདེ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་འབྲས་ཚན་པ་གཅིག་བཅས་རྒྱུ་འབྲས་ཚན་པ་གཉིས་སྟོན་ཞིང་། རྒྱུ་འབྲས་ཚན་པ་གཉིས་པོ་རང་རེའི་མི་ཚེའི་ནང་སྦྱོར་ཚུལ་སྟོན་པ་འདིས། རང་རེས་ཞེ་ཐག་པ་ནས་བདེ་བ་འདོད་ཅིང་། སྡུག་བསྔལ་དང་བྲལ་བའི་རེ་བ་སྐོང་བ་ལས་གཞན་གང་ཡང་མེད་པར་འདོམས་པའི་ཆེད་དུ། སྡུག་བསྔལ་ནི་ནད་ལྟ་བུ་དང་། ཀུན་འབྱུང་ནི་ནད་དེ་འབྱུང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱི་ནང་གི་རྒྱུ་རྐྱེན་ལྟ་བུ་ཡིན། སྡུག་བསྔལ་དང་དེའི་རྒྱུ་འགོག་པའི་འགོག་པ་ནི་ནད་དེ་ཞི་བའི་ཆ་ལྟ་བུ་དང་། ལམ་བདེན་ནི་ནད་དེ་བཅོས་པའི་སྨན་ལྟ་བུར་གསུངས།

བདེན་བཞིའི་གོ་རིམ་ནང་དུ་འབྲས་བུ་སྡུག་བསྔལ་དང་འགོག་པ་དེ། རྒྱུ་ཀུན་འབྱུང་དང་ལམ་གྱི་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། ཐོག་མར་རང་ཉིད་ཀྱིས་ནད་ལྟ་བུའི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་དང་པོ་སྡུག་བདེན་དེ་ངོས་འཛིན་དགོས་པ་དང་།

དེ་ནས་ནད་ངོས་བཟུང་བ་ཙམ་གྱིས་མི་ཆོག་པར་སྨན་ཇི་འདྲ་ཞིག་བསྟེན་དགོས་པ་ཤེས་ཕྱིར་ནད་ཀྱི་རྒྱུ་གང་ཡིན་རྩད་ཆོད་དགོས་པས། བདེན་བཞིའི་རིམ་པ་གཉིས་པ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་ཀུན་འབྱུང་བསྟན་པ་ཡིན།

ནད་ཀྱི་རྒྱུ་ངོས་བཟུང་བ་ཙམ་གྱིས་མི་ཆོག་པར་ནད་དེ་བཅོས་ཐབས་ཡོད་མེད་བལྟ་དགོས་ཤིང་། བཅོས་ཐབས་ཡོད་པར་ཤེས་པ་ནི་རིམ་པ་གསུམ་པ་སྡུག་ཀུན་གཉིས་འགོག་པའི་འགོག་བདེན་དེ་ཡིན།

མི་འདོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། དེའི་རྒྱུ་ངོས་བཟུང་ནས་སྡུག་བསྔལ་དེ་ལས་གྲོལ་བའི་གྲོལ་བ་ཐོབ་ཆེད་ལམ་བསྟེན་དགོས་པས། བདེན་པ་བཞི་པ་ལམ་བདེན་བཤད།

བདེན་པ་དང་པོ་སྡུག་བསྔལ་དེ་ལ་རྣམ་གྲངས་དབྱེ་ཚུལ་འགའ་ཞིག་ཡོད་ཀྱང་། བསྡུ་ན། སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་དང་། འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ། ཁྱབ་པ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་བཅས་གསུམ་དུ་འཇོག དང་པོ་ནི། རང་རེས་རྒྱུན་དུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཏེ། ལུས་སེམས་ཀྱི་ཚོར་བ་སྡུག་བསྔལ་བའི་རིགས་རྣམས་དང་། ཚོར་བ་དེ་ལྟ་བུ་གང་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བའི་ཕྱི་ནང་གི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་ལ། དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་དང་སེམས་བྱུང་རྣམས་ལའང་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བཏགས་པ་ཡིན།

རིམ་པ་གཉིས་པ་འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ནི། རང་རེས་རྒྱུན་དུ་བདེ་བར་བརྩི་བའི་ཚོར་བ་བདེ་བའི་རིགས་རྣམས་ཡིན་ལ། དེ་རྣམས་དོན་དམ་པའི་བདེ་བ་ཞིག་ཡིན་ན་རྒྱུ་དེ་རྣམས་ལ་ཇི་ཙམ་སྤྱད་པ་དེ་ཙམ་གྱིས་བདེ་བ་འཕེལ་ཏེ། ཡིད་ཚིམ་པར་བྱེད་དགོས་ཀྱང་། དེ་ལྟར་མིན་པར་རེ་ཞིག་བདེ་སྐྱིད་དུ་རློམས་པ་ལྟར་སྣང་ཡང་། དེ་རྣམས་ལ་ཐོག་མར་ལོངས་སུ་སྤྱོད་སྐབས་ཙམ་ལས་རིང་པོར་མ་ཐོགས་པར་འདོད་པ་མི་ཚིམ་པའམ། ཡིད་མི་བདེ་བར་བྱེད་ནས། དེ་ལ་ཇི་ཙམ་ལོངས་སུ་སྤྱོད་པ་དེ་ཙམ་གྱིས་རྙོག་དྲྭ་དང་། མི་འདོད་པ་འབྱུང་བ་སོགས་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་འབའ་ཞིག་གི་ངོ་བོར་འགྱུར་འགྲོ་བའི་དབང་གིས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རང་བཞིན་མངོན་པར་ཇེ་གསལ་ཡིན་པར་མ་ཟད། ཇི་སྲིད་འཁོར་བར་གནས་པ་དེ་སྲིད་དུ་རང་རེའི་དགའ་བདེའི་ཚོར་བ་འདི་ཐམས་ཅད་ཉོན་མོངས་ཀྱིས་བསླད་པ་དང་། མ་འོངས་པ་ན་སྡུག་བསྔལ་འབའ་ཞིག་འདྲེན་པ་ལས་མ་འདས་པ་ཡིན།

སྡུག་བསྔལ་གྱི་རིམ་པ་གསུམ་པ་ནི། སྡུག་བསྔལ་དང་པོ་གཉིས་ཀྱིས་གཞི་བྱས་པ་ལས་བྱུང་ཞིང་། དེའི་མཚན་གཞི་ནི། རང་རེའི་རྒྱུད་ཀྱི་ཟག་བཅས་ཀྱི་ལུས་སེམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གཉིས་ཡིན། དེ་ནི་འཁོར་བ་པའི་རིགས་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པའམ། འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན་ཁྱབ་པ་དང་། དེ་ཉིད་ད་ལྟའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གཞི་དང་། མ་འོངས་པ་ན་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེད་བྱེད་དང་འདུ་བྱེད་པའི་ཆ་ནས་དེ་ལ་ཁྱབ་པ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བརྗོད། འདི་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞིའི་དང་པོ་སྡུག་བསྔལ་བདེན་པ་ཡིན།

ཀུན་འབྱུང་གང་ཡིན་ཞེ་ན། སྡུག་བསྔལ་ཀུན་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་ལས་ཀྱི་ཀུན་འབྱུང་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་འབྱུང་གཉིས་ཡོད་ཅིང་། ལས་ནི་ཟག་བཅས་ཀྱི་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་གྱི་ལས་རྣམས་ཡིན་ལ། ངོ་བོའི་སྒོ་ནས་ལས་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ། ལུང་མ་བསྟན་གྱི་རིགས་གསུམ་ཡོད། ཉོན་མོངས་དེ་ལ་འདོད་ཆགས། ཞེ་སྡང་། གཏི་མུག་བཅས་གཙོ་བོ་གསུམ་དང་། དེ་རྣམས་ལས་ཕྲག་དོག་དང་། འཁོན་འཛིན་སོགས་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་སེམས་རིགས་མི་འདྲ་བ་མང་པོ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པས། སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་རིགས་དེ་རྣམས་འགོག་པར་བྱེད་པ་ལ། དེ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་ཉོན་མོངས་རྣམས་འགོག་དགོས་པས། སྡུག་བསྔལ་སྐྱེད་བྱེད་ལས་དང་ཉོན་མོངས་གཉིས་ཀྱི་ནང་ནས་གཙོ་བོ་ཕྱི་མ་ཉོན་མོངས་འདི་རེད། ཚུལ་འདི་དག་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞིའི་གཉིས་པ་ཀུན་འབྱུང་བདེན་པ་ཡིན།

དེས་ན་རང་རེ་རྣམས་ཀྱི་མི་འདོད་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་ལ། དེ་ངོ་འཕྲོད་ནས་མི་འདོད་ན། སྡུག་བསྔལ་དེ་ལ་རྒྱུ་ཡོད་དམ་མེད། ཡོད་ན་རྒྱུ་རྐྱེན་གང་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་མིན་བཅས་རྩད་གཅོད་དགོས་ཤིང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་དེ་རྩད་ཆོད་པ་དང་རྒྱུ་དེ་མེད་པར་བཟོ་ཐུབ་བམ་མི་ཐུབ་བརྟག་སྟེ། ཐུབ་པར་མཐོང་ན་དེ་ལ་ཐབས་ཤེས་ཡོད་ལ། གལ་ཏེ་མི་ཐུབ་པར་མཐོང་ན་བཅོས་སུ་མེད་པས། རྒྱུ་དེས་དྲངས་པའི་འབྲས་བུ་སྡུག་བསྔལ་དེའང་བསལ་ཐབས་དང་། ཐར་ཐབས་མེད་པར་འགྱུར་བས། ཚུལ་དེ་རྣམས་ལ་བརྟག་དཔྱད་དགོས་པར་གསུངས་པ་རེད།

འོ་ན་ཉོན་མོངས་དེ་རྣམས་བསལ་ཐུབ་བམ་མི་ཐུབ་ཅེས་དྲི་བ་ན། བདེན་པ་གསུམ་པ་འགོག་བདེན་གྱི་ཚུལ་ལ་དཔྱོད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པས། གལ་ཏེ་ཉོན་མོངས་རྣམས་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལ་ཞུགས་ཡོད་ན་དེ་རྣམས་བསལ་ཐུབ་མི་སྲིད་དེ། དཔེར་ན་ཞེ་སྡང་ལྟ་བུ་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལ་ཞུགས་ཡོད་ན། རང་རེ་ཇི་སྲིད་ཤེས་པས་ཟིན་པ་དེ་སྲིད་དུ་ཞེ་སྡང་ཅན་ཡིན་དགོས་པ་ལ། དེ་ལྟར་མིན་པ་གསལ་པོ་ཡིན་ཞིང་། དེ་བཞིན་བྱམས་པ་དང་ཁོང་ཁྲོ་གཉིས་གང་ཟག་གཅིག་གི་རྒྱུད་ལ་ཡུལ་གཅིག་ལ་དུས་གཅིག་ཏུ་སྐྱེ་མི་ཐུབ་པ་དང་། བྱམས་པའི་སེམས་དེ་ཤུགས་ཇེ་ཆེར་སོང་ན་ཁོང་ཁྲོ་ཇེ་ཆུང་དུ་འགྲོ་བ་སོགས་བསམ་བློའི་འཁྱེར་སོ་རིགས་གཅིག་ལ་གོམས་པ་ཆེ་རུ་སོང་ན། དེའི་ལྡོག་ཕྱོགས་ཀྱི་བློའི་ཤུགས་ཆུང་དུ་འགྲོ་བ་མཐོང་ཆོས་སུ་གྲུབ་ཅིང་། ཆགས་སེམས་ལའང་དེ་དང་མཚུངས་པ་སོགས། དེས་ན་སེམས་ཀྱི་དྲི་མ་འདི་རྣམས་སེམས་དང་འབྲལ་རུང་གི་གློ་བུར་བའི་ཆོས་ཡིན་པ་དང་། སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་དེ་དྲི་མས་མ་བསླད་པ་ཞིག་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་ཐུབ་ངེས་རེད།

རྒྱུ་མཚན་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་ལས་ཉོན་གྱི་ཀུན་འབྱུང་གཉིས་པོ་སྤོང་ནུས་པར་སྒྲུབ་ཅིང་། ཀུན་འབྱུང་རྩ་བ་ནས་ཟད་པ་ན་འགོག་བདེན་ཐོབ་ལ། འདི་ནི་གྲོལ་བ་མཐར་ཐུག་པ་དང་། གཏན་གྱི་ཞི་བ་སྟེ་ཐར་པ་ཡིན་ཞིང་། འདི་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞིའི་གསུམ་པ་འགོག་པའི་བདེན་པ་ཡིན།

འགོག་པ་འདི་ཐོབ་པའི་ཐབས་ལམ་གང་འདྲ་ཞིག་ལ་སློབ་དགོས་ཤེ་ན། སྐྱོན་རྣམས་གཙོ་བོ་སེམས་ལས་འབྱུང་བས། དེའི་གཉེན་པོའང་སེམས་ཀྱི་སྟེང་ནས་བསྐྱེད་དགོས་ཤིང་། དེ་ཡང་སྤྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་ལུགས་མཐར་ཐུག་དང་། ལྷག་པར་སེམས་ཀྱི་གནས་ལུགས་མཐར་ཐུག་དེ་ཤེས་དགོས། སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་མཐར་ཐུག་ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་བཞིན་དུ་གཉིས་སྣང་མེད་པའི་སྒོ་ནས་མངོན་སུམ་དུ་གསར་དུ་རྟོགས་དགོས་ཤིང་། འདི་ལ་མཐོང་ལམ་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་ནས་འཛིན་སྟངས་དེ་ལ་གོམས་འདྲིས་རིམ་བཞིན་བསྟེན་རྒྱུ་འབའ་ཞིག་ཡིན་པ་རྣམས་ལ་སྒོམ་ལམ་ཞེས་བརྗོད། ལམ་གྱི་རིམ་པ་འདི་གཉིས་ཀྱི་སྔ་རོལ་དུ་གཉིས་སྣང་ཅན་གྱི་ཞི་ལྷག་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ཐོབ་དགོས་ཤིང་། དེ་ལ་སེམས་ཀྱི་གནས་ཆ་དང་ལྡན་པའི་ཞི་གནས་བསྒྲུབ་དགོས་པ་བཅས། བདེན་པ་དང་པོ་གཉིས་བཀག་པའི་ཆར་གྱུར་པའི་བདེན་པ་གསུམ་པ་འགོག་བདེན་ཐོབ་བྱེད་དུ་མཁོ་བའི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པ་ལམ་བདེན་གྱི་རིམ་པ་རྣམས་ཡིན།

སླར་ཡང་དོན་བསྡུ་ན། རང་རེ་ཚང་མ་བདེ་བ་འདོད་པས། དམིགས་ཡུལ་བདེ་བ་དེ་མཐར་ཐུག་པ་དང་། བརྟན་པོ། འགྱུར་བ་མེད་པ་ཞིག་བསྒྲུབ་རྒྱུ་ཡོད་དམ་མེད། ཡོད་ན་ཇི་ལྟར་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་ལམ་སྟོན་ཕྱིར་བདེན་པ་ཕྱི་མ་འགོག་པའི་བདེན་པ་དང་། ལམ་གྱི་བདེན་པ་གཉིས་གསུངས་ཏེ། རང་རེར་དགོས་པ་བདེ་སྐྱིད་དང་། མི་དགོས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་པ་དེ་གཉིས་ཀ་རང་རང་གི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་འབའ་ཞིག་ལས་མ་འདས་པས། སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པ་རྩད་གཅོད་བྱ་དགོས་པར་གསུངས་པ་རེད།

དེས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། བདེན་བཞིའི་ཆོས་འཁོར་དང་པོ་བསྐོར་བའི་སྐབས་སུ། “འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ། །འདི་ནི་ཀུན་འབྱུང་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ། །འདི་ནི་འགོག་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ། །འདི་ནི་ལམ་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ།།” ཞེས་བདེན་པ་བཞིའི་ངོ་བོ་ལ་བཟླས་པ་སྟེ། ཐོག་མར་བདེན་པ་བཞི་ངོ་སྤྲོད་ཙམ་མཛད་ནས། གཞི་དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་ཁོངས་ཀྱི་བདེན་པ་དང་པོ་སྡུག་བསྔལ་བདེན་པ་དང་། རྒྱུ་ཀུན་འབྱུང་བདེན་པ་གཉིས་བསྟན།

དེ་ནས་“སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པར་བྱ། ཀུན་འབྱུང་སྤང་བར་བྱ། འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱ། ལམ་བསྒོམ་པར་བྱ།” ཞེས་པས་བདེན་པ་བཞིའི་བྱ་བ་ལ་བཟླས་པ་སྟེ། བདེན་བཞིའི་བླང་དོར་བྱ་དགོས་པར་གསུངས་ནས། གཉིས་པ་ལམ་བགྲོད་པའི་རིམ་པ་སྟེ་ལམ་བདེན་བསྟན།

དེ་ནས་“སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ་ཤེས་པར་བྱར་མེད། ཀུན་འབྱུང་སྤང་བར་བྱ་སྟེ་སྤང་བར་བྱར་མེད། འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱ་སྟེ་མངོན་དུ་བྱར་མེད། ལམ་བསྒོམ་པར་བྱ་སྟེ་བསྒོམ་པར་བྱར་མེད།” ཅེས་པས་བྱ་བ་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པ་ལ་བཟླས་པས། བདེན་བཞིའི་བླང་དོར་གྱི་གནད་མཐར་ཐུག་བསྟན་ནས། གསུམ་པ་འབྲས་བུ་མངོན་དུ་བྱེད་ཚུལ་ཏེ་འགོག་བདེན་གསུངས་པ་ཤིན་ཏུ་གསལ་བས། ནང་པའི་གཞུང་དུ་ལྟ་གྲུབ་དང་། བླང་དོར་གྱི་རྣམ་གཞག་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནའང་དངོས་པོའི་གནས་ལུགས་རང་ལ་གཞི་བཅོལ་བ་རྩ་བའི་འགྲོས་ཡིན།

དེས་ན་བྱངཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་དམ། ཐེག་ཆེན་གྱི་སྡེ་སྣོད་དུ་གྲགས་པའི་གཞུང་ནང་གཞི་བདེན་པ་གཉིས། ལམ་ཐབས་ཤེས་གཉིས། འབྲས་བུ་སྐུ་གཉིས་ཞེས་གསུངས་པ་རྣམས་ཀྱང་གཞིའི་རྣམ་གཞག་ལ་བརྟེན་པ་དང་། དམིགས་ཡུལ་མཐར་ཐུག་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་གཉིས་དང་། ལྷག་པར་སྐུ་བཞིའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཞེས་པ་འགྲུབ་ཐུབ་པའི་རྒྱུ་མཚན་མཐར་གཏུགས་ན། རང་རེར་ད་ལྟ་ཡོད་བཞིན་པའི་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་གཉུག་མ་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་འོད་གསལ་འདི་གའི་སྟེང་ནས་སྐུ་བཞི་འགྲུབ་བྱེད་ཀྱི་ནུས་པ་རང་ཆས་སུ་ཡོད་པ་དེ་ཡིན་པས། མདོར་ན་ནང་པའི་གཞུང་དུ་བཤད་པའི་རྣམ་གཞག་མཐའ་དག་གཞིའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ལ་གཏུགས་པ་ཤིན་ཏུ་གསལ།

དེ་ལྟར་བདེན་བཞིའི་རྣམ་གཞག་སྙིང་བསྡུས་ཤིག་བསྟན་པ་ལྟར། ད་དུང་ཚུལ་འདིའི་སྐོར་རྒྱས་པ་དང་། རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་རིམ་པ་ཞིབ་ཕྲ་སྟོན་པའི་རྟེན་འབྲེལ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས། བསླབ་གསུམ་སོགས་བྱང་ཆུབ་ལམ་གྱི་རིམ་པའི་སྐྱེས་བུ་འབྲིང་གི་སྐབས་སུ་འབྱུང་བ་ལས་ཀྱང་ཤེས་པར་བྱ་ལ། སྡེ་སྣོད་གསུམ་དང་། བྱང་ཕྱོགས་སོ་བདུན་ལྟ་བུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་གཞུང་ལ་སོགས་པ་གཞན་ལས་ངེས་དགོས་པ་ཡིན།

༢ ནང་ཆོས་ཀྱི་སྙིང་པོ་སྡོམ་གྱི་ཚུལ་དུ་བསྡུས་ན་ལྟ་བ་བཀའ་རྟགས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་བཞིར་འབབ་པ།

འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་པ། ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་བ། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་ཞིང་བདག་མེད་པ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞི་བའོ། །ཞེས་པ་འདི་ནི་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྡོམ་ཡིན་པས། ཆོས་ཀྱི་སྡོམ་བཞིའམ། ལྟ་བ་བཀའ་རྟགས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་བཞི་ཞེས་བྱ་ཞིང་། ནང་པའི་ལྟ་བ་ཆོས་ཀྱི་སྡོམ་བཞི་པོ་འདི་འདོད་པའི་ལྟ་བ་འཛིན་མཁན་དེ་ལ། ལྟ་བའི་སྒོ་ནས་ནང་པ་དང༌། དེ་མིན་རྣམས་ནང་པ་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་པར་འབྱེད་ཆོས་སུ་གསུངས་པ་རེད།

དེ་ཡང་ཆོས་ཀྱི་སྡོམ་བཞིའི་དང་པོ་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་པ་ཞེས་པ་དེ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། རང་རེས་མཐོང་བཞིན་པའི་དངོས་པོ་གང་དང་གང་ཡིན་ནའང་རིམ་བཞིན་འགྱུར་བ་འགྲོ་བ་དང༌། མཐར་གུད་ནས་འཇིག་པར་འགྱུར་བ། དཔེར་ན་ཆེ་བ་རི་དང་བྲག་སྟོབས་ཆེན་པོ་དེ་རྣམས་ལོ་ས་ཡ་བརྒྱ་ཉིས་བརྒྱ་སོང་ཚུལ་བཤད་པ་དེ་རྣམས་ཀྱང་། འགྱུར་ཏེ་མཐར་འཇིག་པ་ལྟར། འཇིག་རྟེན་འདི་རང་ཡང་མི་ལོ་མང་པོ་སོང་བའི་མཐར་མངོན་གསལ་དོད་པོའི་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་འགྲོ་བ་ཞིག་རེད། འགྱུར་བ་དེའང་ལོ་དང་ཟླ་བ་ངེས་ཅན་རིང་ལ་འགྱུར་བ་མེད་པ་ལྟ་བུར་གནས་རྗེས་གཞི་ནས་འགྱུར་བ་འགྲོ་བ་དེ་འདྲ་འོང་མི་ཤེས་པས། མཐར་འཇིག་འགྲོ་བ་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན་ཆད་ལ་དུས་ནམ་གྱི་ཚེ་ཡིན་ནའང་འགྱུར་བ་འགྲོ་བཞིན་པ་དང༌། དེའང་སྐད་ཅིག་སྐད་ཅིག་ལ་འགྱུར་འགྲོ་བ་ཞིག་འོང་གིན་ཡོད་ལ། དེ་ལྟར་འོང་དགོས་པ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། དངོས་པོ་གང་དང་གང་ཡིན་ནའང་སྐད་ཅིག་སྐད་ཅིག་གིས་འགྱུར་བ་དེར། ནང་པའི་གྲུབ་མཐའ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཚུལ་དེར་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་སྐབས། བྱེ་བྲག་སྨྲ་བས་འདུས་བྱས་རྣམས་མཚོན་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་རང་ཉིད་ཐོག་མར་སྐྱེ་བ་དང་། དེ་ནས་གནས་པ། རྒ་བ། འཇིག་པ་བཅས་ཅུང་ཟད་མི་འདྲ་བར་བཤད་ཀྱིན་ཡོད་པར་སྣང་། དེ་མིན་ནང་པའི་གྲུབ་མཐའ་སྤྱི་ཡོངས་ནས་ཐོག་མར་སྐྱེ་བའི་སྐབས་ནས་འཇིག་པའི་བདག་ཉིད་དུ་གྲུབ་ཟིན་པ་དང་། སྐྱེ་བ། གནས་པ། རྒ་བ། འཇིག་པ་བཅས་གོ་རིམ་ངེས་པ། འགྱུར་བ་མེད་པར་གནས་པའི་སྐབས་མེད་པར་སྐྱེས་ཙམ་གྲུབ་ཙམ་ཉིད་ནས་འཇིག་པའི་བདག་ཉིད་དུ་གྲུབ་པས་འཇིག་པ་མགོ་ཚུགས་ཟིན་པར་བརྟེན། འཇིག་པ་ཕྱིས་འབྱུང་གི་རྒྱུ་ལ་བལྟོས་པ་མེད་པར། རང་སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་ཁོ་ནས་འཇིག་པའི་བདག་ཉིད་དུ་གྲུབ་པ་དང་། འཇིག་པའི་བདག་ཉིད་དུ་སྐྱེ་བས། འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་པ་ཞེས་གསུངས་པའི་མི་རྟག་པ་དེ་ནི་མི་རྟག་པ་རགས་པ་མིན་པར་མི་རྟག་པ་ཕྲ་མོ་དེ་རེད། དེང་སང་ཚན་རིག་ཐོག་ནས་བཤད་ནའང་མཚུངས་པར་འགྲོ་བ་ཡིན། དེ་ལྟར་འདུས་བྱས་ཞེས་པ་དེ་རྒྱུ་རྐྱེན་འདུས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱས་པའམ། གྲུབ་པ་ཡིན། རྒྱུ་རྐྱེན་ཚོགས་པའི་སྟེང་ནས་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན་ཆད་ལ། སྐད་ཅིག་སྐད་ཅིག་གིས་འཇིག་འགྲོ་བའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས། འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་པ་ཞེས་གསུངས།

ཆོས་ཀྱི་སྡོམ་བཞིའི་ནང་གི་གཉིས་པ། ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་བ། ཞེས་པའི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཟག་པ་དེ། ཉོན་མོངས་ལ་བཞག་ནས། ཉོན་མོངས་ཀྱི་དབང་གིས་བྱུང་ན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡིན། ཉོན་མོངས་འཇོག་ཚུལ་ལའང་གྲུབ་མཐའ་གོང་འོག་གི་ཁྱད་པར་ཡོད།

དེ་ནས་ཆོས་ཀྱི་སྡོམ་བཞིའི་ནང་གི་གསུམ་པ། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་ཞིང་བདག་མེད་པ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་བ་ལ་སྦྱར་ཆོག་པར་སྙམ་ཞིང་། རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་སྟངས་དེ་ལ་རྟག་གཅིག་རང་དབང་བའི་བདག་གིས་སྟོང་བ་ནས་བཟུང་སྟེ༑ རང་རྐྱ་ཐུབ་པའི་རྫས་ཡོད་ཀྱིས་སྟོང་བ། དེ་བཞིན་རང་འཛིན་རྟོག་པའི་ཞེན་ཡུལ་ལ་དོན་གྱི་ངོས་ནས་གྲུབ་པས་སྟོང་བ། བློ་གནོད་མེད་ལ་སྣང་བའི་དབང་གིས་བཞག་པ་མ་ཡིན་པར། ཡུལ་རང་གི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་སྡོད་ལུགས་ཀྱི་ངོས་ནས་གྲུབ་པས་སྟོང་བ་སོགས་ཕྲ་རགས་མང་པོ་ཡོད།

ལྟ་བ་བཀའ་རྟགས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་བཞི་གྲུབ་མཐའ་ཚང་མས་བཞེད་པས། རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པས་སྟོང་བ་དེ། རང་རང་གི་གྲུབ་མཐའི་ལྟ་བ་དེ་ལ་སྦྱར་ཆོག གང་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་ཞིང་བདག་མེད་པ་ཞེས་པའི་དོན་གྱི་སྙིང་པོ་དེ་དབུ་མའི་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་གིས་དཔྱིས་ཕྱིན་པར་གསུངས་པས། དབུ་མའི་ལུགས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདེན་པས་སྟོང་བ་ལ་འགྲེལ་ཞིང་། སྐབས་འདིར་དབུ་མའི་ལུགས་ཞེས་པ་དེ། དཔལ་ལྡན་ཟླ་བ་གྲགས་པ་དང་། སློབ་དཔོན་སངས་རྒྱས་བསྐྱངས་ཀྱིས་དཔལ་མགོན་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་དགོངས་པ་དཔྱིས་ཕྱིན་པ་གཏན་ལ་ཕབ་པ་དེ་གཞིར་བཞག་ནས་བཤད་ན། ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པས་སྟོང་བ་དང་། ཐ་སྙད་དུའང་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པས་སྟོང་བས། དེ་འདྲའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་ཞིང་བདག་མེད་པ་ཞེས་པས་དོན་གང་བསྟན་ཞེ་ན། ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་བའོ་ཞེས་པའི་ཟག་པ་མཐར་ཐུག་ཉོན་མོངས་གཏི་མུག་བདེན་འཛིན་ཞེས་པ་དེའི་ཞེན་ཡུལ་ཐ་སྙད་དུའང་མེད་ལ༑ དོན་ལའང་མེད་མོད། དེ་ལྟར་འཛིན་པའི་བློ་ནི། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འཛིན་པའི་བློ་ཡིན་པར་གོ་ཐུབ་ཅིང་། རང་རེའི་བློ་མཉམ་གཞག་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་མ་གཏོགས་པའི། ཆོས་གང་དང་གང་སྣང་ནའང་བདེན་སྣང་འོང་བས། དེ་འདྲས་ཆོས་དེ་དང་དེ་ལ་བློ་ཤུགས་ཆེན་པོ་གཏོད་སྐབས་ཚུགས་ཐུབ་ཏུ་སྣང་བ་དང་། སྣང་བ་ལྟར་དུ་བདེན་པར་འཛིན་པའི་བློ་དེ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཡིན་པས། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་ཞིང་བདག་མེད་པ་དེའི་གོ་བ་ཟབ་པོ་ཞིག་ཆགས་ན། ད་ལྟ་རང་རེར་བློ་མང་པོ་ཞིག་འོང་བ་ཐམས་ཅད་བདེན་གྲུབ་ཏུ་སྣང་བ་ལ་བལྟོས་པའི་བསླུ་བའམ། འཁྲུལ་པའི་བློ་ཡིན་པར་ཤེས་ཐུབ་པ་དང་། དེའི་ཐོག་ནས་ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་བ། ཞེས་པ་གང་གི་གཞན་དབང་ཡིན་ན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡིན་པར་བཤད་པའི་ཉོན་མོངས་དེ་རང་ལོག་ཤེས་ཡིན་པ་དང་། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་བློ་ཡིན་པ༑ དེ་ལ་རྒྱབ་རྟེན་ཚད་མ་མེད་ལ། ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་བ་བརྩི་སའི་རྩ་བ་ཟག་པ་ཉོན་མོངས་ལོག་ཤེས་དེ་ལ་གཉེན་པོ་ཡོད་པ་ཙམ་མ་ཟད། དེ་དང་འཛིན་སྟངས་དངོས་སུ་འགལ་བའི་གཉེན་པོ་སྟོབས་ལྡན་ཡོད་ཅིང་། གཉེན་པོ་སྟོབས་ལྡན་དེ་ལ་རྒྱབ་རྟེན་ཚད་མ་ཡོད་ལ། གཉེན་པོ་དེའི་ལྡོག་ཕྱོགས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་བློ་དེ་ལ་རྒྱབ་རྟེན་ཚད་མ་མེད་པས། དེས་ན་ཉོན་མོངས་དེ་ལ་གཉེན་པོ་ཡོད་པས་དེ་ཟད་ཐུབ་པ་དང་། ཉོན་མོངས་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་བསྐྱེད་ཐུབ་པ་དེ་མཐའ་ཅན་ཡིན་པས། འབྲས་བུ་སྡུག་བསྔལ་དང་། དེའི་རྒྱུ་ཀུན་འབྱུང་གཉིས་པོ་དེ་ཟད་རྒྱུ་དང་། འགོག་རྒྱུ་ཡོད་པར་གསུངས་པ་རེད། དེས་གང་སྒྲུབ་ཅེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། འདི་ནི་འགོག་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ། །ཞེས་གསུངས་པ་དེ་དེ་བཞིན་དུ་སྒྲུབ་ཐུབ་པ་རེད།

དེ་ནས་ཆོས་ཀྱི་སྡོམ་བཞིའི་མཐའ་མ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞི་བ། ཞེས་གསུངས་པའི་མྱ་ངན་དེ་སྡུག་བསྔལ་ལ་གོ་ཆོག་པར་སྙམ་པར་མ་ཟད། མྱ་ངན་ཞེས་པ་གཙོ་བོ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུའི་རྩ་བ་མཐར་ཐུག་མ་རིག་པ་ལ་སྦྱར་རྒྱུ་དང༌། མ་རིག་པ་དེའི་ཞེན་ཡུལ་བདེན་གྲུབ་ལ་སྦྱར་བར་སེམས། གང་ལྟར་མྱ་ངན་དེ་སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་དང་བཅས་པ་ལ་སྦྱར་ནས། དེ་ཡོངས་སུ་ཞི་བ་ཞིག་དང༌། ཉེ་བར་ཞི་བ་བྱེད་དགོས་པས། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞི་བ་ཞེས་འབྱུང་བས། མ་རིག་པའི་གཉེན་པོ་མ་སྐྱེས་པ་སྐྱེ་བ་དང༌། སྐྱེས་པ་གོང་ནས་གོང་དུ་སྤེལ་བའི་སྒོ་ནས་མ་རིག་པ་སྤངས་པའི་འགོག་པའི་ཡོན་ཏན་ཐོབ་སྐབས། སྡུག་ཀུན་མཐའ་དག་ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཉེར་ཞིའི་དབྱིངས་དེ་ཉིད་གཏན་དུ་བདེ་བ་དང་། དེ་འདྲ་ཞིག་ཐོབ་བྱར་ཡོད་པས། སྡུག་ཀུན་ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཉེར་ཞིའི་དབྱིངས་དེ་སྒྲུབ་ཐུབ་པ་དང༌། བསྒྲུབ་རྒྱུ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་པས། བདེན་པ་བཞིའི་སྐབས་སུ། འདི་ནི་ལམ་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ། །ཞེས་གསུངས་པ་རྣམས་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྙིང་པོའམ་སྡོམ་རེད།

༣ ཉམས་སུ་བླང་བྱའི་ཆོས་ཀྱི་གོ་དོན།

སྤྱིར་ཆོས་ཞེས་པ་འདི་དོན་བཅུ་ལ་འཇུག་ཚུལ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་པ་ནི། རྣམ་བཤད་རིགས་པ་ལས། ཆོས་ནི་ཤེས་བྱ་ལམ་དང་ནི། །མྱ་ངན་འདས་དང་ཡིད་ཀྱི་ཡུལ། །བསོད་ནམས་ཚེ་དང་གསུང་རབ་དང་། །འབྱུང་འགྱུར་ངེས་དང་ཆོས་ལུགས་ལའོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ཡང་། འདིར་བསྟན་པའི་ཆོས་ནི། ཆོས་དང་འཇིག་རྟེན་ཞེས་པ་དང་། ཆོས་དང་ཆོས་མིན་ཞེས་པའི་དབྱེ་བ་འབྱེད་པའི་ཆོས་ཏེ། ལེགས་སྦྱར་སྐད་དུ་“དྷརྨ་” (Dharma) ཞེས་པའི་དོན་འཛིན་པ་ལ་འཇུག་པས། སྲིད་ཞིའི་འཇིགས་པའམ། སྡུག་བསྔལ་ལས་འཛིན་པ་དང་སྐྱོབ་པར་བྱེད་པར་གོ་ཞིང་། བོད་སྐད་རང་གི་གོ་དོན་ལྟར་ན། ཆོས་ཞེས་པ་བཅོས་པའི་དོན་དང་། བཅོས་པའི་སྐུལ་ཚིག་ལའང་འཇུག་པས། སྡུག་བསྔལ་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་རང་སེམས་མ་དུལ་བ་དེ་བཅོས་པའི་ཕྱིར་དུ་བསྒྱུར་བཅོས་གཏོང་བྱེད་ཡིན་པ་དང་། བཅོས་པར་བསྐུལ་བས་ཆོས་ཞེས་བྱ་བར་བརྟེན། སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་འདི་དབྱིན་ཇིའི་སྐད་ནང་“རི་ལིས་རྗིན་” (“Religion”) ཟེར་བའི་གོ་དོན་ཡིད་ཆེས་ (Faith) ཙམ་ལ་རྨང་གཞིར་བྱས་པ་ཙམ་གྱིས་མི་འགྲིགས་ཤིང་། དབང་ཤེད། བཙན་བསྐུལ། གཡོ་སྒྱུ་སོགས་ཀྱིས་བསྒྱུར་བཅོས་མི་ཐུབ་པར། རྒྱུ་མཚན་ཤེས་ནས་རང་གི་འདོད་པས་དྭང་དུ་བླངས་པའི་དད་གུས་ཀྱིས་སྔར་ཡོད་སེམས་ཀྱི་འཁྱེར་སོ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པའམ། ནོར་འཁྲུལ་ཡིན་རིགས་ཡང་དག་པར་རང་ཉིད་ཀྱིས་བསྒྱུར་དགོས་པས། མདོ་དོན་སྙིང་པོ་ཉིན་ཞག་ཕྲུགས་གཅིག་གི་འཚོ་བའི་ནང་དུ་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་གྱི་བྱ་སྤྱོད་འཚེ་བ་མེད་པ་གཞན་ཕན་སྙིང་པོར་འཛིན་པ་དེ་ནི། ལས་འབྲས་བླང་དོར་ཚུལ་བཞིན་འཇུག་པའི་ནང་ཆོས་ཉམས་སུ་ལེན་ཚུལ་རྨང་གཞི་ལྟེ་བ་ཡིན་ལ། དེའི་ཐོག་ཏུ་༸རྒྱལ་དང་དེ་སྲས་འགྲེལ་མཛད་རྣམས་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་བསྟན་པའི་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ལམ་ལ་ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ། འཆད་རྩོད་རྩོམ་པ་སོགས་ཀྱི་ཉམས་ལེན་ཐོག མཆོད་འབུལ་གསོལ་འདེབས། ཕྱག་འཚལ་བསྐོར་སྦྱོང་སོགས་ཅི་འདྲ་ཞིག་ལ་གཞོལ་ནའང་སེམས་འདུལ་བའི་ཐབས་སུ་འགྲོ་བ་ཞིག་ཅིས་ཀྱང་དགོས་པར་བརྟེན། གོང་གསལ་གྱི་རྨང་གཞི་ལྟེ་བ་མེད་པའི་ཕྱི་ཚུལ་ཆོས་ལྡན་གྱི་བྱ་བ་ཡིན་ཁུལ་བྱེད་པའི་རིགས་ནི་ཆོས་སྤྱོད་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་ཙམ་དུ་ཟད་པས། རང་གི་སེམས་རྒྱུད་མ་དུལ་ན་སྐྱེ་བོ་གཞན་ལ་གནོད་ཅིང་འཚེ་བར་མ་ཟད། རང་ཉིད་ལའང་གྱོང་ཆེན་པོ་ཡོད་པས་བཅོས་བསྒྱུར་མ་བཏང་བའི་སྐྱོན་དེ་རྣམས་དང་། སེམས་རྒྱུད་དུལ་ན་རང་གཞན་འཕྲལ་ཕུགས་གང་སར་ཁེ་ཕན་རྒྱ་ཆེ་ཡོད་པ་སོགས་བཅོས་བསྒྱུར་བཏང་བའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཤེས་ན། སེམས་འདུལ་བ་ལ་སྤྲོ་ཤུགས་འཕེལ་ཞིང་། འདུན་པ་བརྟན་པོས་དོན་དུ་གཉེར་བ་འོང་བས། སྐྱོན་ཡོན་དེ་གཉིས་ངོ་ཤེས་པའི་སྒོ་ནས་ལེགས་བཅོས་གཏོང་འདོད་རང་ཤུགས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་ཞིག་དགོས་པས། ཐོག་མར་མི་འདོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ངོ་བོ་གང་ཡིན་དང་། དེའི་རྒྱུ་གང་ཡིན། རྒྱུ་དེ་ལ་འགལ་ཟླའི་གཉེན་པོ་ཡོད་མེད་སོགས་ཞིབ་མོར་དཔྱད་ནས། གཉེན་པོའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ནུས་ཤུགས་ཇེ་ཆེར་གཏོང་སྐབས་སྡུག་བསྔལ་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཇེ་ཉུང་དུ་འགྲོ་བས། དེའི་གནས་ལུགས་ཤེས་པའི་སྒོ་ནས་སེམས་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་གཏོང་བ་དེ་ནང་པའི་ཆོས་རེད། དེས་ན་སེམས་ཀྱི་ནང་དུ་འཛིན་སྟངས་འགལ་བའི་བློ་གང་དང་གང་ཡོད་པ་དེ་ཤེས་པར་བྱས་ནས། ནང་པའི་གཞུང་ཆེན་མོའི་ཆོས་སྐད་ལྟར་ན། ཚད་མིན་དང་། མ་རྟོག་པ། ལོག་པར་རྟོག་པ། ཐེ་ཚོམ་སོགས་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་བསྐྱེད་པས། དེའི་འགལ་ཟླའི་ཕྱོགས་སམ། ལྡོག་ཟླ་ཚད་མ་དེ་ལ། ཉམས་མྱོང་སྐྱེ་བའི་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་དང་། ཡང་ན་རེ་ཞིག་རྒྱུ་མཚན་ཡང་དག་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་ཚོད་དཔག་བྱེད་དགོས་པས་རྗེས་དཔག་ཚད་མ་ཅི་རིགས་རྒྱབ་རྟེན་ལ་ཡོད་པའི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་བློ་ནི་ཚད་མས་དྲངས་པའི་བློ་ཡང་དག་པ་ཡིན་ལ། ལོག་རྟོག་དང་། དེས་དྲངས་པའི་བློ་རྣམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་བློ་ཡིན་པས། བློ་ཡང་དག་པ་དང༌། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ། བློ་དོན་མཐུན་དང་། ཕྱིན་ཅི་ལོག ཚད་མ་དང་། ལོག་ཤེས་རྣམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཤེས་པའི་སྒོ་ནས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་བློའི་གཉེན་པོ་གོང་འཕེལ་དུ་བཏང་ན་སེམས་ལ་འགྱུར་བ་ཐེབས་པ་ཞིག་འབྱུང་། དཔེར་ན། བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་བློ་ནི་ལོག་ཤེས་ཡིན་པས། དེས་ང་རྒྱལ་དང་། ཞེ་སྡང་། འདོད་ཆགས། ཕྲག་དོག་སོགས་སྐྱེ་བར་བྱས་ཏེ་སྤྱི་ཚོགས་ནང་རྙོག་དྲ་དང་། རང་སེམས་མ་སྐྱིད་པ་བཟོ་བས་མཚོན། འཕྲལ་ཡུན་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོའི་འབྱུང་རྐྱེན་བྱེད་པ་ཡིན། འོན་ཀྱང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་བསམ་པ་དེ་རྣམས་ལ་རྒྱབ་རྟེན་དང་། སྒྲུབ་བྱེད་ཚད་མ་མེད་པས་རྩད་ནས་དབྱུང་ནུས། དེའི་ཆེད་དུ་བློ་དེའི་ལྡོག་ཕྱོགས་རྒྱབ་རྟེན་དང་སྒྲུབ་བྱེད་ཚད་མ་ཡོད་པའི་ཡང་དག་པའི་བློ་བདག་མེད་པར་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་རྒྱུད་ལ་བསྐྱེད་ནས་སྤོང་དགོས་པ་མ་གཏོགས། སྨོན་ལམ་འདེབས་པ་དང་། ཕྱག་མཆོད་འབུལ་བྱས་པ་ཙམ་གྱིས་སྤོང་བར་མི་ནུས་པ་སོགས་སྔ་ཕྱི་དུ་མར་ཡང་ཡང་བཤད་པ་ལྟར་ཤེས་དགོས།

གོང་གསལ་ཆོས་ཞེས་པས་འཇིགས་པའམ། སྡུག་བསྔལ་ལས་སྐྱོབ་པར་བྱེད་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ལས་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་གོ་དོན་དེ་ལྟར་ལ་བརྟེན། བདེན་པ་བཞིའི་སྐབས་སུ་སྡུག་བསྔལ་དེ་རྒྱུ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་དང་། རྒྱུ་ཀུན་འབྱུང་གིས་སྡུག་བསྔལ་བསྐྱེད་ཚུལ་གསུངས་པ་ལྟར། སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་ཀུན་འབྱུང་བཀག་པའི་སྒོ་ནས་དེ་ལས་ཐར་བ་བྱེད་དགོས་པ་མ་གཏོགས། དེ་ལས་ལོགས་སུ་ཐབས་ཤེས་མེད་པར་བསྟན་ཆེད། མདོ་ལས། ཐུབ་རྣམས་སྡིག་པ་ཆུ་ཡིས་མི་འཁྲུ་ཞིང༌། །འགྲོ་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཕྱག་གིས་མི་སེལ་ལ། །ཉིད་ཀྱི་རྟོགས་པ་གཞན་ལ་སྤོ་མིན་ཏེ། །ཆོས་ཉིད་བདེན་པ་བསྟན་པས་གྲོལ་བར་མཛད། །ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར། སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་སྡིག་པ་དེ་ཐུབ་པ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁྲུས་གསོལ་གནང་ནས་དག་པར་མཛད་རྒྱུ་མེད་པ་དང་། གཞན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་དེ་ཕྱག་གིས་བྱིལ་བྱིལ་གནང་ནས་བསལ་ཐབས་ཀྱང་མེད་ལ། བརྩེ་བ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་དབང་གིས་གཞན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཚུར་བཞེས་ཏེ། རང་ཉིད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་ཕར་གནང་ཐབས་ཀྱང་མེད་མོད། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་ལུགས་ལ་རྨོངས་པའི་ཆ་ནས་སྡུག་བསྔལ་དེ་བྱུང་བས། ཡིན་ལུགས་ཇི་མ་ཇི་བཞིན་བདེན་པ་བསྟན་པས། རང་རེས་ཡིན་ལུགས་ལ་རྨོངས་པའི་བློ་དེ་ངོ་ཤེས་པའི་ཡོན་ཏན་རང་རྒྱུད་ལ་བསྐྱེད་པའི་ཐོག་ནས། སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་ཟད་དེ་འཁོར་བ་ལས་གྲོལ་ནུས་པར་གསུངས་པ་རེད།

༤ ནང་ཆོས་སུ་ཡིད་ཆེས་ལས་རྒྱུ་མཚན་གཙོར་བཟུང་དགོས་པ་གལ་ཆེ་ཡིན་པ།

དེ་ལྟར་ནང་པའི་ཆོས་ནི་ཕ་མེས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་དང་། སངས་རྒྱས་རྩ་ཆེན་རེད་ཟེར་བ་ལྟ་བུའི་ཆ་ནས་དད་མོས་བྱ་བ་མིན་པར། ཐོག་མར་རང་གཞན་ཚང་མའི་འཕྲལ་ཕུགས་གཉིས་ཀའི་ཁེ་ཕན་སྒྲུབ་ཆེད་སྤྱི་ཡོངས་ལ་མཁོ་གལ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་ཐབས་ལམ་གང་ཡིན་ངོ་འཕྲོད་པ་ཞིག་དགོས་པས། ཁེ་གྱོང་གི་འབྱུང་རྐྱེན་དང་། རྒྱུ་མཚན་རྣམས་ཐོས་བསམ་བྱེད་ནས་ཤེས་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན། དེ་ཡང་རང་གཞན་ལ་ཕན་པ་དང་གནོད་པའི་སེམས་ཀྱི་འཁྱེར་སོ་བཟང་ངན་ལ་བརྟེན་ནས་ལུས་ངག་གི་བྱ་བ་དགེ་མི་དགེ་ཅི་རིགས་བསགས་པའི་འབྲས་བུར་བདེ་སྡུག་སྣ་ཚོགས་མྱོང་བར་ངེས་པས། སེམས་བཟང་པོའི་ཕྱོགས་སུ་འགྱུར་བ་གཏོང་བྱེད་དུ། ཐུན་མོང་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ཀྱི་བསླབ་བྱ་ཁག་དང་། ལག་ལེན་གྱི་རིམ་པ་དུ་མ་གསུངས་པ་རྣམས་ལ་ནུས་པ་ཇི་ལྟར་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་དང་བཅས་ཏེ་བསྟན་པ་མ་གཏོགས། དབང་ཤེད་ལྟ་བུའི་སྒོ་ནས་ཚུལ་དེར་འཇུག་དགོས་པ་མིན་པས། གལ་ཏེ་རང་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་སྙིང་དོན་གང་ཞིག་གི་རྒྱུ་མཚན་དེ་ལ་ཡིད་ཆེས་ངེས་རྙེད་བྱུང་ན། སེམས་ལ་ཤུགས་མ་ཐུབ་ཀྱིས་འགྱུར་བ་ཐེབས་པ་ཞིག་འབྱུང་། ཡིད་ཆེས་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་དེའང་ལུང་ཙམ་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་དང་། སྐྱེས་བུ་གསུམ་པ་ཞིག་གི་ངག་ལ་བློས་བཀལ་ནས་བྱུང་བ་ཅི་རིགས་མིན་པར། རང་ཉིད་ཀྱིས་དཔྱད་པ་བྱས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་དེའི་རྒྱུ་མཚན་རང་ངོས་ནས་མཐོང་ཆེད་ཐོག་མར་དོན་དེ་ཇི་ལྟར་ཡིན་ནམ་སྙམ་པའི་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་ཞིག་དགོས། དཔྱད་བྱའི་ཡུལ་ལ་གཞི་དང་། ལམ་དང་། འབྲས་བུ་བཅས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་གི་ཤེས་བྱ་རྒྱ་ཆེན་པོ་རྣམས་དང་། ལྷག་པར་གཞིའི་རྣམ་གཞག་ནང་། བློའི་རང་བཞིན་དང་། ཉོན་མོངས་ཀྱི་སྐོར་དུ་མ་ཞིག་བཤད་པའི་ཁོངས་སུ། རང་ལ་གནོད་པའི་རིགས་གང་ཡིན་པ་སྤང་བྱ་དང་། དེ་སྤོང་བྱེད་ཀྱི་ཐབས་ལམ་དུ་གཉེན་པོ་བསྟེན་ཕྱོགས། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཉིན་རེའི་འཚོ་བ་སྤྱོད་ཚུལ་ཐོག་ལ་ཕན་གནོད་ཅི་འབྱུང་ཞིབ་ཕྲ་ངོ་སྤྲོད་པའི་འཕྲལ་ཕུགས་གཉིས་སྨན་གྱི་མདུན་ལམ་ཡང་དག་པ་འཕགས་བོད་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་རྣམས་སུ་རྒྱུ་མཚན་གསལ་བར་བསྟན་པ་ལྟར། ཆགས་སྡང་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་བློའི་སྐྱོན་དང་། དེ་དང་འགལ་བའི་དགེ་བའི་བློའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ངོས་འཛིན་ཐུབ་པར་བྱས་ནས། ཁེ་ཉེན་ཇི་ལྟར་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་ལ་དཔྱད་སྟོབས་ཀྱིས་ངེས་ཤེས་དྲངས་ཏེ། ཉམས་མྱོང་གི་ཐོག་ནས་ཡིད་ཆེས་རྙེད་པ་ཞིག་དགོས་པ་ཡིན། དེ་ལྟར་བྱུང་ན་ཉོན་མོངས་ལ་གཉེན་པོ་བསྟེན་སྐབས་ནུས་པ་ཆེ། རྒྱུ་མཚན་ལ་དཔྱད་པ་བྱེད་སྟངས་དེ་ཡང་ལྟར་སྣང་གང་བྱུང་གིས་མི་ཕན་པར། འཕགས་བོད་ཀྱི་ཚད་མ་རིགས་པའི་འགྲོས་དང་མཐུན་པའི་ལམ་གྱི་ཐོག་ནས་དཔྱད་པ་གསུམ་གྱིས་ལེགས་པར་བརྟགས་པ་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འབྲས་བུར་ངེས་པ་རྙེད་པ་ཞིག་དགོས།

དེ་ལྟ་བུའི་ལམ་ནས་ནང་པའི་ཆོས་ཞེས་པ་འདིས་འགྲོ་བ་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་དུད་འགྲོ་དང་བཅས་པའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕན་བདེ་སྒྲུབ་ཚུལ་གྱི་རྒྱུ་མཚན་གསལ་སྟོན་ཁ་ཡོད་ལག་ཡོད་ཐོག་ནས། འཇིག་རྟེན་སྤྱི་ལ་ཅིས་ཀྱང་ཤུགས་རྐྱེན་བཟང་པོ་ཐེབས་ཐུབ་པར་ངེས་ཚུལ་གོང་དུའང་བཤད་པ་ལྟར་ཡིན་པས། དེའི་ཆེད་དུ་རང་གི་བསམ་བློའི་འཁྱེར་སོ་དང་། ཉིན་རེའི་གོམས་གཤིས་ཐོག་ལ་བཟང་པོའི་བག་ཆགས་འཇོག་ཐུབ་ན། ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་འབྱེད་ཀྱི་ཤེས་རབ་གོང་ནས་གོང་དུ་འཕེལ་ནས། ཤེས་བྱ་དུ་མ་ཁོང་དུ་ཆུད་དེ་རྒྱུ་མཚན་མཐོང་བའི་སྒོ་ནས་རང་གཞན་ཆོས་དད་ཡོད་མེད་ཀུན་ལ་འཕྲལ་ཡུན་དགེ་མཚན་ཆེ་བའི་བྱ་བ་ལ་འཇུག་ཐུབ་པ་འོང་། ཆོས་ཉམས་ལེན་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན་ན་ནི། ད་དུང་ཐབས་ལམ་དེ་ལྟ་བུས་ཤེས་ནས་དད་པ་ཐོབ་སྟེ་མཐར་ཇི་ལྟ་ཇི་སྙེད་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡོན་ཏན་མཐར་ཐུག་པ་དང་ལྡན་པའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་འགྲུབ་པ་ཡིན།

ནང་པ་སངས་རྒྱས་པས་རྒྱུ་མཚན་རྩལ་འདོན་དགོས་པ་གལ་ཆེར་བརྩིས་ཏེ། སྔ་མོ་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་མདོ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་དང་། སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད་ཀྱིས་མངོན་པ་ཀུན་བཏུས། ཐེག་བསྡུས། དེ་བཞིན་སློབ་དཔོན་ཕྱོགས་གླང་གིས་ཚད་མ་ཀུན་བཏུས་སོགས་ནང་པའི་མཁས་པ་དུ་མས་རིགས་ལམ་སྟོན་པའི་གཞུང་མང་པོ་བཏུས་པའི་ཡིག་འཇོག་མཛད་པ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་འཇུག་སྒོ་ཆེས་ཆེར་འཕེལ་བའི་ཆ་རྐྱེན་བླ་ན་མེད་པ་ཐོབ་པ་ལྟར། འཕྲལ་ཡུན་གཉིས་ཀའི་བདེ་སྐྱིད་སྒྲུབ་ཐབས་ལ་དད་པ་ཙམ་མིན་པར། ཤེས་རབ་རྩལ་འདོན་དགོས་པ་དང་། དེ་ཡང་རིགས་པ་གཞི་ལ་བྱས་ཏེ་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་འབྱེད་གལ་ཆེ་བའི་སྐོར། ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་རིན་ཕྲེང་དུ། གནས་སྐབས་དང་མཐར་ཐུག་གི་འདོད་དོན་བསྒྲུབ་པ་ལ་དད་པ་དང་། ཤེས་རབ་གཉིས་དགོས་ཤིང་། དད་པས་མངོན་མཐོ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱིས་ངེས་ལེགས་སྒྲུབ་ཚུལ། དད་ཤེས་གཉིས་ནས་ཤེས་རབ་གཙོ་ཆེ་བ་ཡིན་པས། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་གསུངས་པ་མ་གཏོགས། དད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་མ་གསུངས་ཤིང་། སྤྱོད་འཇུག་ལས་ཀྱང་། ཡན་ལག་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི༑ ༑ཐུབ་པས་ཤེས་རབ་དོན་དུ་གསུངས། །ཞེས་པ་མ་གཏོགས། ཐུབ་པས་དད་པའི་དོན་དུ་གསུངས། །ཞེས་མ་གསུངས་པ་ཡིན། ཚུལ་འདི་ནཱ་ལནྡཱ་ནས་རྩལ་བཏོན་མཛད་པས། དེའི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་གསུང་ལ་བརྟག་ན། དབང་རྣོན་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་གཙོ་བོར་བཟུང་ནས་གཏན་འབེབས་བྱས་པ་མང་། དཔེར་ན། གསང་འདུས་རྩ་རྒྱུད་ལེའུ་གཉིས་པར། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དང་འབྲེལ་བའི། །ཞེས་སོགས་ཀྱིས་མངོན་མཐོ་དང་ངེས་ལེགས་གཉིས་རིགས་པས་བསྒྲུབས་ནས། ཐར་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཚད་མས་ངེས་ཏེ་དེ་ལ་དོན་གཉེར་གྱི་བློ་སྐྱེ་བར་གསུངས་པའི་ཚུལ་ལྟ་བུ་དང་། ལྷག་པར་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་གཞུང་ལ་རྩ་ཤེ་དང་། རིགས་པ་དྲུག་ཅུ་པ་སོགས་ཀྱི་ནང་རིགས་པའི་རྣམ་གྲངས་མཐའ་ཡས་པའི་སྒོ་ནས་སྟོང་ཉིད་གཏན་ལ་འབེབས་ཚུལ་ནཱ་ལནྡཱའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱག་སྲོལ་རེད། པཱ་ལིའི་དང་མི་འདྲ་བར་ནཱ་ལནྡཱའི་ཆོས་བརྒྱུད་དེ་རྒྱ་གར་རང་ལ་དེའི་ཚེ་དེའི་དུས་གཏིང་ཟབ་དུ་མ་ཡོད་པས། ནང་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་བཤད་པ་རྣམས་རིགས་པའི་ལམ་ནས་གསལ་བར་མཛད་རྒྱུར་རྩལ་འདོན་གནང་ཞིང་། རིགས་པའི་ལམ་ནས་མངོན་མཐོ་དང་ངེས་ལེགས་སྒྲུབ་ཚུལ་སོགས་ཀྱི་བཤད་པ་མཐིལ་ཕྱིན་མཛད་པས། དུས་ད་ལྟའང་བསྟན་བཅོས་དེ་རྣམས་ཀྱིས་རང་རེར་བླང་དོར་མིག་འབྱེད་པའི་ཆེད་དུ་དཔེར་ན། ཚད་མའི་སྐོར་དང་། དབུ་མ་བཞི་བརྒྱ་པ༑ རྩོད་བཟློག ཞིབ་མོ་རྣམ་འཐག སྤྱོད་འཇུག་བཟོད་པའི་ལེའུའི་ནང་སྤྱིར་ཉམས་ལེན་སྐོར་ཡོད་ཀྱང་། སྐབས་དོན་དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱི་རོལ་པའི་འདོད་པ་བཀག་ཡོད་པ་རྣམས་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་དང་། ཆ་རྐྱེན་བསྐྲུན་གནང་ཡོད་པ་རེད།

དེང་གི་ཆར་ཡང་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཚན་རིག་དང༌། མུ་སྟེགས་པའི་གཞུང་ནས་བསྟན་པའི་ཚན་རིག དེང་རབས་ཚན་རིག་བཅས་ཀུན་ལས་བཏུས་པའི་ཚན་རིག་ཀུན་བཏུས་ཤིག་ཕྱོགས་སྒྲིག་བྱ་གལ་ཆེ་སྐོར་ང་ཚོ་ནང་ཁུལ་གླེང་མོལ་བྱུང༌སྟེ་གྲུབ་འབྲས་ཐོན་ཡོད།

དེ་བཞིན་སྔར་རྒྱ་གར་ལ་ཡོད་པའི་མུ་སྟེགས་པའི་ལྟ་གྲུབ་དང༌། སངས་རྒྱས་པའི་ལམ་དང་འབྲས་བུའི་རྣམ་གཞག་སོགས་ཆོས་དང་འདྲེས་མི་དགོས་པར། བདེན་པ་གཉིས་དང༌། སྤྱི་བྱེ་བྲག དགག་སྒྲུབ། གྲུབ་མཐའ་གོང་འོག་བཞིའི་ལྟ་གྲུབ་སོགས་སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་གྲུབ་མཐའི་རྣམ་གཞག་དང་། དེ་བཞིན་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་ལྟ་གྲུབ་གསར་རྙིང་སོགས་ལྟ་གྲུབ་ཀུན་བཏུས་ཀྱི་གླེགས་བམ་ཞིག་ཀྱང་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཐུབ་ན་གཙོ་ཆེར་རང་རེའི་སློབ་གྲྭ་ཁག་དང་། མང་ཚོགས། དེ་བཞིན་གཞུང་ཆེན་སློབ་གཉེར་གནང་མཁན་བཅས་པར་ཕན་ཐོགས་འབྱུང་བར་མཐོང་ཞིང་། དེ་རྣམས་རྒྱ་ཡིག་དང༌། དབྱིན་ཡིག་སོགས་སྐད་ཡིག་གཞན་ནང་བསྒྱུར་ན་ནང་པའི་ཡུལ་གྲུ་ཁག་གི་དོན་གཉེར་ཅན་རྣམས་ལ་བློ་སྐྱེད་གསར་པ་ཐོབ་རྒྱུར་དགེ་མཚན་ཆེ་བ་ཡིན། དེ་ནི་སྐབས་སུ་བབས་པའི་འགན་འཁུར་བོད་ཀྱི་ནང་པ་གཅིག་པུར་འཁྲི་བ་ལས། ཆ་རྐྱེན་གྱི་ཐོག་ནས་ནང་པ་གཞན་སུས་ཀྱང་བསྒྲུབ་མི་ཐུབ་པ་ཞིག་རེད། དཔེར་ན། ཚད་མའི་གཞུང་ལ་མཚོན་ན། བོད་པ་རང་ཉིད་ཀྱིས་བརྩམས་པ་ས་སྐྱ་པཎྜི་ཏས་མཛད་པའི་ཚད་མ་རིགས་གཏེར་ལྟ་བུ་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་དུ་མས་ཚད་མའི་སྐོར་གྱི་ཡིག་འཇོག་ཤིན་ཏུ་མང་ལ། ཕྱྭ་པ་ཆོས་སེང་སློབ་བརྒྱུད་དང་བཅས་པས་ཚད་མའི་སྐོར་ཉམས་ཞིབ་གནང་སྟེ་བསྡུས་གྲྭ། བློ་རྟགས་སོགས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་དར་ཞིང་རྒྱས་པར་མཛད་པ་དེ་རིགས་པཱ་ལིའི་གཞུང་ནང་མེད་ལ། ལེགས་སྦྱར་གྱི་གཞུང་ལུགས་འཛིན་མཁན་གཙོ་བོ་རྒྱ་ནག་པ་ཡིན་ཡང་རྒྱ་ཡིག་ནང་ཕྱོགས་གླང་དང་ཆོས་གྲགས་ཀྱི་གཞུང་ལེ་ཚན་ཁ་ཤས་བསྒྱུར་ཡོད་པ་ལས། ཚད་མའི་གཞུང་ཆ་ཚང་བསྒྱུར་མེད་པ་དང་། དབུ་མའི་གཞུང་ནས་དབུ་མ་ཚིག་གསལ་རྒྱ་ཡིག་ནང་ཕྱིས་སུ་དུམ་བུ་འགའ་རེ་བསྒྱུར་ཡོད་ན་ལས་ཆ་ཚང་བསྒྱུར་མེད་པས། ངོས་ནས་ལོ་ཤས་སྔོན་དུ་དབུ་མ་ཚིག་གསལ་ངེས་པར་རྒྱ་ཡིག་ནང་བསྒྱུར་དགོས་ཞེས་བརྗོད་པ་བཞིན་ད་ལྟ་རྒྱ་ཡིག་ནང་བསྒྱུར་འགོ་བརྩམས་ཡོད་པ་དེ་རྣམས་རང་རེ་བོད་པའི་ལས་འགན་དུ་གྱུར་ཅིང་། དེ་ནི་བོད་པ་གཅིག་པུའི་དོན་མིན་པར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་སྤྱིའི་ཞབས་འདེགས་ཆེད་དུ་གལ་ཆེར་མཐོང་།

ས་གཞི་རིལ་རིལ་དང་ལེབ་ལེབ་གང་ཡིན། རི་རྒྱལ་ཡོད་མེད་སོགས་གནད་དེ་ཙམ་མི་ཆེ་ཡང་། བདེན་པ་གཉིས་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་རྣམས་ནི་དངོས་དོན་མིག་མཐོང་ལག་ཟིན་གྱི་གནས་ཚུལ་ཡིན་པས། བདེན་བཞི་བདེན་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ལེགས་པོ་ཤེས་མཁན་ཞིག་གིས་སྐྱབས་གསུམ་ལ་ཚད་མས་ངེས་པ་རྙེད་ཐུབ་པ་གལ་ཆེ། འབྱུང་བ་ལྔ་ལས་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཆགས་ཚུལ་དང༌། ཕྱིའི་འབྱུང་བ་ལྔ་དང་ནང་གི་འབྱུང་བ་ལྔ་གསུངས་པ་དེ་རྣམས་ཀྱི་གནད་དོན་ཆ་ཚང་ཤེས་ན། སེམས་ནང་ངེས་ཤེས་དང་ཡིད་ཆེས་བརྟན་པོ་འོང་བ་ལས་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེ་གཞི་མེད། རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོས་སྔགས་རིམ་ལེའུ་དང་པོའི་མཇུག་གི་ཚིགས་བཅད་དུ། དྲི་མེད་རིགས་པས་རང་གཞན་གཞུང་ལུགས་ཀྱི། །ལེགས་ཉེས་བཤད་པའི་ཁྱད་པར་མ་ཕྱེད་ཅིང་། །ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་སྔགས་དང་ཕར་ཕྱིན་གྱི། །ཐུན་མོང་བ་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི། །ཁྱད་པར་གཙོ་བོ་ཇི་བཞིན་མ་ཕྱེད་པར། །བསྟན་པ་སྤྱི་དང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དང་། །ཁྱད་པར་རྡོ་རྗེ་ཐེག་པ་སྐལ་ལྡན་གྱི། །འཇུག་སྒོ་མཆོག་ཅེས་སྨྲ་བའང་དད་པ་ཙམ། །དེ་ཕྱིར་ཀྱེ་ཀྱེ་བློ་གྲོས་འདུན་ལྡན་དག །རྣམ་དག་རིགས་པས་བློ་གྲོས་མིག་སྦྱོངས་ལ། །ཕས་ཀྱི་རྒོལ་བས་བསྐྱོད་པར་མི་ནུས་པའི། །བསྟན་པའི་གནད་ལ་ངེས་པ་བརྟན་པོ་ཚོལ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་དགོས་པ་ཡིན།

དེ་ལྟར་ནང་ཆོས་ཀྱི་བསླབ་བྱས་འཕྲལ་ཡུན་བདེ་སྐྱིད་ལ་སྨན་ཚུལ་ངེས་ཅན་ཡིན་པ་ནན་གྱིས་བཤད་པ་འདིས། སྐྱེ་བོ་གང་དག་རང་གི་ཆོས་ལུགས་ལ་དད་པ་དང་། དོ་སྣང་དེ་ཙམ་མེད་རིགས་ནང་པར་བསྒྱུར་འགུགས་བྱ་ཐབས་ཀྱི་ཀུན་སློང་ནམ་ཡང་འཛིན་པ་མིན་ལ༑ བསླུ་བྲིད་དང་། གནོན་ཤུགས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཐོག་ནས། ཆོས་ལ་འགུགས་པའི་ཐབས་ལམ་ (missionary) ལག་བསྟར་མི་འོས་པ་ནི་ནང་པའི་བལྟ་སྟངས་གཙོ་གནད་ཅིག་ཡིན་པར་མ་ཟད། ཆོས་ལུགས་གཞན་ལས་ནང་པའི་ཆོས་ལུགས་ལྷག་པ་ཡོད་ཚུལ་སྒྲོག་པའམ། གཞན་ལ་མཐོང་ཆུང་དང་ཁྱད་གསོད་སོགས་ནི་དེ་བས་ཀྱང་མི་རུང་བ་གཟུ་བོར་གནས་པའི་བློ་ཡིས་དཔྱད་ན་ཚེགས་མེད་དུ་དཔོག་ནུས། གཞན་ལ་མི་འཚེ་བ་དང་། འགྲོ་ལ་ཕན་བདེ་སྒྲུབ་པའི་དོན་བྱེད་དགོས་པ་གཉིས་ནི། ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཐེག་པ་མཐའ་དག་གི་རྨང་གཞིར་བརྟེན། ཀུན་ལ་ཉེ་རིང་མེད་པའི་བརྩེ་སེམས་ཀྱིས་རང་རྒྱལ་གཞན་ཕམ་གྱི་བྱ་སྤྱོད་སྤངས་ཤིང་། ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའ་ཡོངས་ལ་དག་སྣང་སྦྱོང་དགོས་པ་ཡིན།

ནང་པའི་ལྟ་གྲུབ་དང་། ཆོས་ཚུལ་ཅི་རིགས་ཤེས་འདོད་ཀྱི་དོ་སྣང་བཅོས་མིན་ཡོད་རིགས་རྣམས་ལ་ཇི་ལྟར་འཚམས་པའི་མཐུན་འགྱུར་བྱ་རྒྱུ་དེ་ནི། སྤྱིའི་བདེ་དོན་སྒྲུབ་བྱེད་དུ་གཏོགས་ཤིང་། དེ་བཞིན་གལ་ཏེ་གང་ཟག་འགའ་ཞིག་རང་གི་ཕ་མེས་ཀྱི་ཆོས་དེས་རེ་འདོད་མ་ཁེངས་པར་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པ་དང་། སྤྱིར་བཏང་ཆོས་ལ་སྔར་ཕན་དད་མོས་མེད་ཀྱང་། སྔ་མའི་བག་ཆགས་སད་སྟོབས་ལྟ་བུའི་དམིགས་བསལ་རྒྱུ་མཚན་ལ་བརྟེན་ནས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཚུལ་འདི་ལ་རིགས་པ་ཡང་དག་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཤེས་ནས་དགའ་གུས་དང་། དད་འདུན་སྐྱེས་ཏེ་ནང་པའི་ཆོས་སྒོར་འཇུག་བློ་བྱུང་རིགས་ནས་ཀྱང་གྱ་ཚོམ་དུ་མི་འཇུག་པར། ཐོག་མར་ནང་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་གང་འདྲ་ཡོད་མེད་ལ་སློབ་སྦྱོང་དང་། དེའི་བསླབ་བྱ་ཅི་རིགས་ཚོད་བལྟའི་ཆེད་དུ་ལག་ལེན་བཀལ་ནས་ལེགས་པར་བརྟགས་ཏེ། ཡིད་ཆེས་ངེས་རྙེད་བྱུང་རྗེས་ཞུགས་ན་ཕུགས་སུ་བརྟན་ཆ་ཆེ། དེ་རིགས་ལ་ནང་ཆོས་ཀྱི་རྨང་གཞི་ནས་བརྩམས་ཏེ། གྲོལ་བ་དོན་དུ་གཉེར་བར་སྨན་པའི་ཐབས་ལམ་གོ་རིམ་མ་ནོར་བར་སྟོན་ཏེ་ངོ་སྤྲོད་དགོས་པ་ནི། རང་རེ་སངས་རྒྱས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལས་སུ་བྱ་བའི་རིམ་པ་ཡིན།

༥ དུས་རབས་བརྒྱ་ཕྲག་ཉེར་གཅིག་པའི་ནང་པ།

རང་རེ་བསྐྱོད་བཞིན་པའི་བརྒྱ་ཕྲག་ཉེར་གཅིག་པ་འདིའི་ནང་། འཇིག་རྟེན་ས་ཕྱོགས་གང་སར་ཤེས་བྱ་ཡོན་ཏན་ཡར་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུར་དམིགས་བསལ་འབད་བརྩོན་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་དང་ཆབས་ཅིག སྤྱིའི་ཤེས་བྱ་ཡོན་ཏན་གྱི་གནས་ཚད་ཇེ་མཐོར་འགྲོ་བའི་དབང་གིས། རང་ཉིད་ལ་ཤེས་ཡོན་ཚད་ལྡན་ཞིག་མེད་ན་མི་གྲལ་དུ་ཚུད་མི་ཐུབ་པའི་ངལ་བ་ཅན་གྱི་དུས་སུ་སོན་པས། ནང་པ་སངས་རྒྱས་པ་ཚོས་ཀྱང་བརྒྱ་ཕྲག་ཉེར་གཅིག་པའི་སངས་རྒྱས་ཆོས་པ་ཞིག་འོང་བར་བྱ་དགོས་ཚུལ་འབོད་བསྐུལ་བྱེད་བཞིན་ཡོད། དེ་ཇི་འདྲ་ཞིག་དགོས་ཤེ་ན། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ལ་རྨོངས་དད་ལྟ་བུ་གང་བྱུང་གིས་མི་འདེང་བར། ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་འབྱེད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་དྲངས་པའི་དད་པ་སྟེ། རྒྱུ་མཚན་མཐོང་ཞིང་ཤེས་པའི་སྒོ་ནས་དད་པ་བྱ་བའི་ཚུལ་ལ་མཁས་པ་ཞིག་དང་། ཆོས་ཀྱི་བསླབ་བྱས་སེམས་རྒྱུད་དུལ་ཏེ༑ སྤྱོད་པ་བཙུན་ཞིང་གཞན་ཕན་གཙོ་བོར་བྱེད་པའི་མི་ཡ་རབས། བཟང་པོ། སྙིང་རྗེ་ལྡན་པའི་ནང་པ་མཁས་བཙུན་བཟང་གསུམ་གྱི་ཡོན་ཏན་ལྡན་པ་ཞིག་འདོད་ན། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་གཞུང་ནས་བཤད་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཁག་རྣམས་ཀློག་པ་ཐོས་བསམ་གྱི་འཁོར་ལོ་ལ་བརྟེན་ནས་ཤེས་ཐབས་བྱ་དགོས། དེ་ནི་མཐོ་རིམ་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་མི་སྣ་ཁོ་ནའི་ཤེས་བྱ་ལྟ་བུར་ངོས་འཛིན་མི་བྱ་བར། ཚང་མའི་ཤེས་བྱ་ཡིན་པའི་གོ་རྟོགས་རྙེད་པ་གནད་ཆེ།

སྤྱིར་ནང་པའི་ཆོས་དེ་རྨོངས་དད་མིན་ཡང་། ང་ཚོའི་མང་ཚོགས་ཀྱི་ཆོས་བྱེད་སྟངས་དེ་རྨོངས་དད་དུ་གྱུར་པ་རེད། དེ་འདྲའི་ཆོས་བྱེད་ཚུལ་རྗེས་ལུས་ཐེབས་པ་དེ་ཡར་རྒྱས་གཏོང་དགོས། ང་ཚོ་བོད་ལ་ནང་ཆོས་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བ་ཞིག་ཡོད་ནའང་། སྤྱི་ཚོགས་ནང་དུ་ཆོས་བྱེད་ཟེར་ནས་ཕྱག་མཆོད་འབུལ་འདྲ་བྱེད། ཁ་ཏོན་འདོན། ཕྲེང་བ་ཟད་ཟད་བར་དུ་བགྲང་ནས་སྔགས་གསོག་པ་དེ་ཙམ་ལ་ཆོས་བྱེད་པར་ཆ་བཞག་ན་རྨོངས་དད་རང་རེད། རྗེས་ལུས་ཅན་གྱི་བྱེད་སྟངས་དེ་ཀས་འགྲིགས་པར་བསམས་ན་གླེན་པ་རེད། དཔལ་འབྱོར་རྗེས་ལུས་ཐེབས་པ་ཡར་རྒྱས་གཏོང་བར་འབད་བརྩོན་བྱེད་ཀྱིན་འདུག་པ་ལྟར། ཉམས་ལེན་རྗེས་ལུས་ཐེབས་པ་ཡར་རྒྱས་གཏོང་དགོས་པ་མ་གཏོགས། ང་ཚོའི་ཕ་མེས་ནས་འདི་འདྲ་རང་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་ཚུལ་བཤད་ན། ངའི་ཕ་མེས་ཚོ་ལྐུགས་པ་ཡིན། ང་ཡང་ལྐུགས་པ་བྱེད་ཀྱི་ཡིན་ཟེར་བ་ལྟ་བུ་དང་། ངའི་ཕ་མེས་ཚོ་ཡིག་རྨོངས་རེད། ངས་ཀྱང་ཡིག་རྨོངས་བྱས་ནས་སྡོད་ཀྱི་ཡིན། ངའི་ཕྲུ་གུ་ཚོ་ཡང་ཡིག་རྨོངས་བྱས་ནས་འཇོག་རྒྱུ་ཡིན་ཚུལ་བཤད་ན། ཆོ་གང་ཡང་མེད་ལ། ཚང་མ་གད་མོ་ཤོར་བ་ལས་མ་འདས་པ་རེད། དེས་ན་ཆོས་ཁས་ལེན་དང་མི་ལེན་ནི་རང་དབང་རེད། གལ་ཏེ་ཆོས་ཁས་ལེན་ན་ཁས་བླང་རྒྱུའི་ཆོས་དེ་གང་འདྲ་ཞིག་ཡོད་མེད་བརྟག་དཔྱད་དང་། རྩད་གཅོད་བྱེད་ནས་ཤེས་དགོས།

བོད་པ་ཚོས་བླ་མ་ལ་སྐྱབས་སུ་མཆིའོ། །སངས་རྒྱས་ལ་སྐྱབས་སུ་མཆིའོ། །ཟེར་ཞིང་། དེའི་སྐབས་སུ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་སྟངས་དེ་ངའི་སྡུག་བསྔལ་ཚང་མ་ཁྱེད་ཀྱི་ཕྱག་ཏུ་ཡོད་ཟེར་བ་ལྟ་བུར་འགྱུར་གྲབས་འདུག དེ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་དང་ཡོངས་སུ་འགལ་བ་རེད། འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་འདོད་མཁན་འདྲ་ཡིན་ན། ཚང་མ་དཀོན་མཆོག་དེས་བཀོད་པས། ངའི་སྡུག་བསྔལ་ཚང་མ་ཁྱེད་ཀྱིས་མཁྱེན་ཞེས་བརྗོད་ན་འགྲིགས། ང་ཚོས་སྐྱིད་སྡུག་ལེགས་ཉེས་ཅི་བྱུང་ཡང་དཀོན་མཆོག་གིས་མཁྱེན། ཞེས་བརྗོད་པ་དེའི་དོན་བསམ་མ་ཤེས་ན། འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་འདོད་མཁན་དང་གཅིག་པར་འགྱུར་ཉེན་ཡོད་པ་རེད། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་སུ། བདག་ཉིད་བདག་གི་མགོན་ཡིན་པར་གསུངས་པ་མ་གཏོགས། བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་ཡིན་པར་མ་གསུངས་ཤིང་། ནང་པའི་གཞུང་དུ་འཇིག་རྟེན་བཀོད་པ་པོ་འདོད་པ་ཡིན་ན། རིགས་པས་གནོད་པ་མང་པོ་ཡོད་པར་གསུངས་པ་རེད།

དེ་སྔ་ཡིན་ན་མཁས་བཙུན་བཟང་གསུམ་ཟེར་བ་དེ། བླ་མ་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ལ་བསྟོད་བསྔགས་ཞུ་རྒྱུའི་ཡོན་ཏན་གྱི་གྲས་སུ་འཇོག་ཀྱང་། དུས་རབས་ལ་འཕོ་འགྱུར་འགྲོ་བ་དང་། སྤྱིའི་ཤེས་ཡོན་ཡར་རྒྱས་སུ་འགྲོ་བཞིན་པའི་དུས་སྐབས་འདི་འདྲ་ཞིག་ལ་བླ་མ་ཁོ་ན་མིན་པར། བོད་མི་རིགས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་འཇིག་རྟེན་འདིའི་ནང་པའི་ཆོས་བྱེད་སེར་སྐྱ་ཕོ་མོ་སུ་ཡིན་ནའང་མཁས་བཙུན་བཟང་གསུམ་བྱེད་ཐུབ་པ་ཞིག་བྱུང་ན། རང་ཉིད་གང་དུ་གནས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་དེའི་བདེ་དོན་ལ་སྨན་ཞིང་། དགོས་མཁོ་ཡོད་པར་ངོས་ནས་རྟག་ཏུ་ངོ་སྤྲོད་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད། དེ་ལྟར་བྱུང་ན་རང་ཉིད་སྒེར་གྱི་འཕྲལ་ཡུན་གཉིས་ཀའི་བདེ་དོན་ལ་ནི་ཕན་པ་ཤུགས་མ་ཐུབ་ཀྱིས་འོང་བ་རེད། ཤེས་བྱ་ཡོན་ཏན་ལྡན་པ་ཞིག་གིས་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་འདི་ཉམས་སུ་ལེན་པ་དང་། དེ་མིན་པ་ཞིག་གིས་ཉམས་ལེན་བྱེད་པ་གཉིས་བར་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཡོད་པས། ཆོས་པ་ཞིག་ཡིན་ཚེ་ཤེས་ཡོན་མེད་པའི་ནང་པ་བྱས་ན་དེ་བས་ཀྱང་རྗེས་ལུས་ཡིན་པར་བརྟེན། ཆོས་པའི་འཁུར་འཛིན་རབ་བྱུང་ཕོ་མོ་སྔགས་འཆང་ཙམ་མ་ཟད། མང་ཚོགས་རྒན་དར་གཞོན་པ་བྱིངས་དང་བཅས་པས་བརྒྱ་ཕྲག་ཉེར་གཅིག་པའི་མི་བཟང་པོ་ཤེས་ཡོན་ཚད་ལོངས་ཡོད་པ་ཞིག་འོང་བར་འབད་པ་གལ་ཆེ།

ངོས་ནས་ཆོས་ལ་སློབ་སྦྱོང་དགོས་པའི་བསྐུལ་མ་ནན་ཏན་བྱེད་པ་འདི། མི་རིགས་སྣ་ཚོགས་པའི་རབ་བྱུང་ཕོ་མོ་དུ་མ་སྤེལ་རྒྱུ་ལྟ་བུའི་ཕུགས་བསམ་དང་། གྲྭ་བཙུན་མཆོད་གནས་རྒྱུགས་མཁན་འོང་རེའི་འཆར་གཞི་གཏན་ནས་མིན་པར་མ་ཟད། ཆོས་པ་ཞིག་ངེས་པར་དུ་བྱེད་དགོས་ཚུལ་བརྗོད་རྒྱུའང་མ་ཡིན། འོ་ན་གང་ཡིན་ཞེ་ན། ཆོས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་ལ་བརྟེན་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ལ་ཕན་བདེ་རླབས་ཆེན་སྒྲུབ་ནུས་ཚུལ་ངོས་ལ་ཡིད་ཆེས་གཙང་མ་ཡོད་པས་ཡིན། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་ཆོས་ཀྱི་བསླབ་བྱས་སེམས་ནང་མ་རབས་ཀྱི་བསམ་པ་དེ་བསྒྱུར་ནས་ཡ་རབས་ཀྱི་བསམ་པ་སྤེལ་བས། ཚུལ་དེ་ཤེས་བཞིན་འབད་བརྩོན་བསྟེན་ན་བྱེད་ཚད་གཞན་ཕན་གྱི་རང་བཞིན་དུ་འགྲོ་བས། ཇི་ཙམ་གྱིས་མང་ཚོགས་ལ་ཆོས་ཀྱི་གོ་རྟོགས་མཐོ་བ་དེ་ཙམ་གྱིས་ཆོས་ཀྱི་ནུས་པར་ངེས་ཤེས་ལེགས་པོ་རྙེད་པའི་མྱོང་བ་གསོག་ཐུབ་པ་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ཡོངས་ཁྱབ་ཏུ་བདེ་སྐྱིད་འབྱུང་བར་ཁྱད་གནད་ཆེ་བ་མངོན་པར་གསལ་བའི་དབང་གིས་ཡིན། རང་རེས་ཆོས་ཀྱིས་སྤྱི་ཚོགས་ལ་ཕན་བདེ་སྒྲུབ་འདོད་ཀྱི་བསམ་པས་བཀའ་འགྱུར་དང་། བསྟན་འགྱུར་ནང་ནས་འཚོ་བ་ཡར་རྒྱས་གཏོང་ཐབས་དང་། འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་ཕྱོགས་ལྟ་བུའི་སྐོར་འཚོལ་ཞིབ་བྱས་ཀྱང་། གསུང་རབ་རྣམས་སུ་དེ་འདྲའི་སྐོར་རྣམས་ལག་ལེན་བྱེད་ཆོག་ཆོག་ཐད་ཀར་བསྟན་རིགས་མེད་པས། དེང་སང་གི་ཤེས་ཡོན་སྦྱང་བརྩོན་ངེས་པར་དུ་བྱ་དགོས། འོན་ཀྱང་བཀའ་བསྟན་ནང་ནས་རྒྱབ་ལྗོངས་ལ་མཁོ་གལ་ཆེ་བའི་གནད་ཀ་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་པ་དེས་ཕན་ཐོགས་ཤུགས་ཆེ་ཡོད། དེ་ཡང་དཔེར་ན། གཙོ་བོ་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་ཚུལ་བསྟན་ནས། དེའི་གནད་ཀྱིས་གཞན་ལ་གནོད་པ་བྱ་རྒྱུ་མེད་པར་སེམས་པ་བཟང་པོ་དགོས་ལུགས་སྟེང་དུ་འབབ་ཚུལ་དང་། བྱམས་པ་དང་སྙིང་རྗེ་གཞི་རྩ་གྱུར་པའི་བསླབ་བྱའི་སྙིང་དོན་བཀྲལ་བས། དེ་རྣམས་ཞེ་ལ་བཞག་ནས་དཔལ་འབྱོར་དང་། (Economy),བཟོ་རིག་པ། (Arts), ཚན་རིག་(Science), འཕྲུལ་ཆ།(Technology), ཁྲིམས། (Law), སྨན་(Medicine) སོགས། སྡེ་ཚན་གང་འདྲ་ཞིག་ལ་བསླབས་ནས་ལས་དོན་ཐོག་ཞུགས་ཀྱང་། དྲང་བདེན་དང་ལྷག་བསམ་གྱིས་སྤྱི་ཚོགས་ལ་ཕན་བདེ་ལེགས་པོ་ཞིག་སྒྲུབ་ཐུབ་པའི་གཞན་ཕན་གྱི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏེ་མི་ཚེ་དོན་དང་ལྡན་པ་འོང་བར་མཚོན་ལ། གལ་ཏེ་བྱམས་བརྩེའི་རྩ་བ་ཅན་གྱི་ཀུན་སློང་བཟང་པོ་མེད་པར། ཆགས་སྡང་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་གཞན་དབང་དུ་སོང་ན། སློབ་སྦྱོང་དང་། ལག་རྩལ་སོགས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་ཚད་མཐོ་པོ་བདེ་བ་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་ཐམས་ཅད་གནོད་པའི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བ་མཐོང་བཞིན་པ་ལྟར་རེད། དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་(Modern Science) དང་། རྡུལ་ཕྲན་གྱི་ནུས་ཤུགས་(Nuclear Energy) སོགས་མི་ལ་བདེ་སྐྱིད་སྒྲུབ་ཆེད་དགོས་མཁོ་ཡོད་ངེས་ཡིན་ཡང་། མི་གསོད་ཁྲག་སྦྱོར་དང་། ལུང་པ་རྩ་མེད་གཏོང་རྒྱུའི་ཐོག་ཏུ་བེད་སྤྱོད་ལོག་པར་ཤོར་བས། ཤེས་ཡོན་གྱི་སྡེ་ཚན་དེ་རྣམས་དོན་དུ་འགྲོ་བ་མི་ལ་ཞབས་འདེགས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་བའི་ཚབ་ཏུ། བརྡབ་གསིག་གཏོང་བྱེད་དང་། རྙོག་དྲ་སློང་བྱེད་ཀྱི་ལག་ཆར་ཤོར་ཏེ། རང་རྒྱལ་གཞན་ཕམ་གྱི་བྱ་བ་ཁོ་ནས་སྤྱི་ཚོགས་བདེ་དོན་ལ་གནོད་ཚབས་ཆེན་པོ་འབྱུང་བཞིན་པའི་མྱོང་ཚོར་སྣ་ཚོགས་དེང་དུས་འོང་མུས་གོང་དུའང་ནན་བརྗོད་བྱས་ཡོད།

ནང་ཆོས་ཞེས་པ་འདི་མིའི་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་ནུས་པ་གང་ཡོད་ཚད་མཐོན་པོའི་ཐོག་ནས་ལོངས་སུ་སྤྱད་དེ་གཏན་གྱི་བདེ་བ་སྒྲུབ་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་པས། ཆོས་ཙམ་མིན་པར་ཤེས་ཡོན་གྱི་གྲས་སུ་བརྩི་ཆོག་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་འདིའི་བསླབ་བྱ་ནི། རང་རེའི་མི་ཚེའི་གནས་ཚུལ་དང་ཐད་ཀར་མ་འབྲེལ་བར། ཟུར་དུ་དག་ཞིང་དང༌། དཀོན་མཆོག་ཅེས་པ་ཞིག་ལ་སྐྱབས་སུ་མཆི་ནས་དད་པ་བྱེད་ནས་དེའི་ཆོ་ག་གཏོང་ཞིང་། སྨོན་ལམ་འདེབས་པ་དང༌། སྒྲིག་འཛུགས་སམ་ཆོས་ཁྲིམས་ཐོག་ནས་འདི་ཆོག་དང་། འདི་མི་ཆོག་ཅེས་བཀའ་བཏང་བ་ལྟ་བུ་ཞིག་མིན་པར། མི་ལ་རང་ཆས་སུ་ཡོད་པའི་རྣམ་དཔྱོད་དེ་ཚུལ་དང་མཐུན་པ་ཞིག་དང༌། དོན་དང་ལྡན་ལ་ཕན་པའི་ངོ་བོར་འགྱུར་བར་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན།

ཆོས་ལ་སློབ་སྦྱོང་དང་། ཉམས་ལེན་བྱེད་སྐབས་དགའ་སྤྲོའི་ངང་ནས་དྭང་བས་ཀུན་ནས་བླངས་ཏེ་འབད་བརྩོན་བྱེད་པ་ཞིག་དགོས་ཤིང་། སེམས་ལ་དགའ་སྣང་ནི་དབང་ཤུགས་དང་བཙན་གནོན་བརྒྱུད་ནས་འབྱུང་མི་སྲིད་པས། དེའི་ལེགས་ཆ་དང་། དགེ་མཚན་གང་ཡོད་པ་དེ་ཤེས་ན་དགའ་སྣང་རང་དབང་མེད་པར་འོང་ངེས་རེད། དེ་སྔ་རང་རེའི་བྱེད་སྟངས་ཤིག་ལ་དད་པ་དང་ཡིད་ཆེས་སྐྱེ་བའི་ཆེད་དུ་དམྱལ་བར་སྐྱེ་ཚུལ་ལ་སོགས་པའི་འཇིགས་སྣང་བསྐུལ་བ་དང་། རྣམ་རྟོག་ལས་བྱུང་བའི་ཉེས་དམིགས་བསྟན་པ། གཤེ་གཤེ་དང་། བརྡུང་བརྡེག་ལྟ་བུས་ཚ་གཅུན་རྩུབ་བཅོས་རིགས་ནི་གཞན་ལ་གནོད་གཞི་ཡིན་ཏེ། རྩྭ་ཉག་གཅིག་གིས་བརྡེག་པ་མི་འགྲུབ་ཀྱང་། །སྤྱིར་ན་བརྡེག་པ་གནོད་པའི་རིགས་ཅན་ཕྱིར། །ཞེས་གསུངས་པས། འཇམ་པོའི་ངག་གིས་རྒྱུ་མཚན་བཤད་ནས་ངེས་པ་རྙེད་པ་དང་། སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་པ། གཟེངས་བསྟོད་པ་བཅས་ཀྱིས་སྐྱོང་དགོས་པ་ཡིན། བསྡུ་བཞིའི་ཉམས་ལེན་ཁོངས་སུའང་སྙན་པར་སྨྲ་བ་ཞེས་གསུངས་པ་མ་གཏོགས། སྡིགས་ར་བསྐུལ་བ་གསུངས་མེད། དེ་བཞིན་གཤེ་ཡང་སླར་མི་གཤེ། ཁྲོས་ཀྱང་སླར་མི་ཁྲོ། བརྡེགས་ཀྱང་སླར་མི་རྡེག མཚང་བྲུས་ཀྱང་སླར་མཚང་མི་འབྲུ་ཞེས་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་བཞི་ཞེས་གསུངས། དོན་དུ་དགེ་སྦྱོང་སྟེ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཙམ་མིན་པར། གཞན་གནོད་གཞི་དང་བཅས་པ་ལས་ལྡོག་པའི་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་འདི་ལ་སློབ་པ་ཚང་མས་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་བཞི་ལ་སློབ་དགོས་པ་ཡིན། གཞན་ལ་མི་འཚེ་བ་ནི་ཐེག་པ་གོང་འོག་གཉིས་ཀའི་བསླབ་བྱ་དང་། དེའི་སྟེང་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་དགོས་པ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསླབ་བྱ་ཡིན་པ་ཤེས་དགོས།

དེའི་ཕྱིར་རང་གི་རྣམ་དཔྱོད་ཇི་ལྟར་ལོངས་སུ་སྤྱོད་ཚུལ་ལ་བསམ་བློ་གཏིང་ཟབ་བཏང་སྟེ། གཞི་རྩའི་སེམས་ཀྱི་འཁྱེར་སོ་དང་། དེས་དྲངས་པའི་སྤྱོད་ལམ་བཟང་ཕྱོགས་སུ་བསྒྱུར་དགོས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ནི་སློབ་སྦྱོང་བྱས་ཏེ་སེམས་ལ་སྦྱར་ནས་ཉམས་སུ་ལེན་པ་དང་། དེའི་བསླབ་བྱ་ལག་ཏུ་ལེན་རྒྱུ་མ་གཏོགས། དད་པ་ཡོད་པ་ཙམ་དང་། གོམས་གཤིས་སྲོལ་རྒྱུན་ཁོ་ནའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པས་མི་འཚེངས། བསྟན་པ་རྒྱས་ཞེས་པའང་རང་རེའི་སེམས་རྒྱུད་ཀྱི་སྟེང་ནས་འོང་དགོས། སེམས་རྒྱུད་ལ་ཐོས་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱས་ཏེ་ལུང་གི་ཡོན་ཏན་གྱིས་ཕྱུག་པ་དང་། དེ་ནས་ཐོས་དོན་སྒྲུབ་ལ་གཞོལ་ཏེ་ཉམས་ལེན་གྱི་ཐོག་ནས་རྟོགས་པའི་ཡོན་ཏན་ལྡན་པ་ཞིག་དགོས་ལ། དེ་ཐམས་ཅད་སེམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཡིན། དེ་དང་ལྡན་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་རྒྱས་པ་ཞེས་བརྗོད་པས། བསྟན་པ་དང་མཇལ་ཞེས་པའི་གོ་བ་ངོ་མ་རང་གི་སེམས་རྒྱུད་ལ་ལུང་རྟོགས་ཀྱི་བསྟན་པ་དེ་གཉིས་སྐྱེ་ཐུབ་ན་བསྟན་པ་དང་མཇལ་བ་ཡིན། དེ་མིན་ཆོས་ཡོད་སའི་ཡུལ་དུ་སྐྱེས་པ་ཙམ་དང་། ཆོས་པ་ཡིན་ཚུལ་གྱིས་ལག་པས་ཕྲེང་བ་བཟུང་སྟེ་མ་ཎི་སོགས་རྒྱུན་མ་ཆད་པར་འདྲེན་པ་ལྟ་བུ་གཅིག་པུས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་པ་ཡང་དག་པར་འགྱུར་བ་དཀའ། སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་བཤམས་ནས་མཆོད་འབུལ་དང་། ཕྱག་འཚལ་བསྐོར་སྦྱོང་སོགས་ནི། ཆོས་དང་མཐུན་པའི་བྱ་བ་ཞིག་ཡིན་པས་བསོད་ནམས་གསོག་གིན་ཡོད་ཀྱང་། དེ་ཙམ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ངོ་མ་བྱས་པ་མིན་ཏེ། ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་གཞུང་ལ་སོགས་པའི་ནཱ་ལནྡཱའི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་གསུང་ལ་མཇལ་ན༑ དཔྱད་པ་བྱ་རྒྱུ་དང་། རྒྱུ་མཚན་ལ་བསམ་ཚུལ་འབའ་ཞིག་གསུངས་པ་མ་གཏོགས། ཕྱག་དང་མཆོད་འབུལ་ཙམ་གྱིས་འགྲིགས་པར་མ་གསུངས་པས། ཆོས་ངོ་མ་བྱ་ཚུལ་དེ་ནི་སློབ་སྦྱོང་ཐོག་ནས་ཤེས་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་ལས་སླ་པོ་མིན།

གལ་ཏེ་ནང་ཆོས་ལ་ཡིད་ཆེས་དང་། མངོན་འདོད་ཀྱི་དད་པ་མེད་མཁན་ཞིག་ཡིན་ནའང་། རང་ཉིད་ཀྱི་མི་ཚེའི་བདེ་སྐྱིད་དང་། གང་དུ་གནས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་བདེ་སྐྱིད་བཅས་པར་ཕན་ཐབས་ཇི་ལྟར་བྱ་ཚུལ་ཤེས་འདོད་ཡོད་པ་རྣམས་ནས་ནང་ཆོས་ཀྱི་བསླབ་བྱ་གཏིང་ཟབ་ཤེས་དགོས་པ་གོང་དུ་ཞར་དང་ཞོར་ཚུན་ཆད་ལའང་སྨོས་ཟིན་པ་ལྟར། དེའི་ཆེད་དུ་ནང་ཆོས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་རིག་པ་ (Philosophy) དང་། དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་ (Modern Science) བཅས་ཤེས་པ་གལ་ཆེ། ལྟ་གྲུབ་རིག་པའི་སློབ་ཚན་བསྡུས་གྲྭའི་ཁྱབ་ཐལ་སོགས་ཀྱི་རིགས་པའི་འགྲོ་སྟངས་དེས། ཆོས་ཉམས་སུ་བླང་བྱར་སྐབས་འཕྲལ་ཐད་ཀར་མི་ཕན་ནའང་། ཤེས་བྱའི་གནས་ཚུལ་ཞིབ་ཆ་ཤེས་པ་ལ་ཕན་ཞིང་། དེ་ནི་ནང་གི་འཛུགས་སྐྲུན་ལྟེ་བ་ཡིན་ལ། ཕྱིའི་འཛུགས་སྐྲུན་ལ་ལོ་ཟླ་ཞག་དུས་ངེས་ཅན་ཞིག་ནང་ཟིན་རྒྱུ་ཡོད་མོད། ནང་གི་འཛུགས་སྐྲུན་འདི་ནི་སངས་རྒྱས་ཆོས་པའི་བལྟ་སྟངས་ཐོག་ནས་བཤད་ན། རྣམ་མཁྱེན་རྒྱལ་བའི་གོ་འཕང་མ་ཐོབ་བར་དུ་ཟིན་རྒྱུ་མེད། ནང་གི་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་རྨང་གཞི་ཡ་རབས་སྤྱོད་བཟང་ཞེས་པ་འདི་ཆོས་ཉམས་ལེན་བྱེད་མཁན་གྱི་ཤོད་ཚུལ་གཅིག་པུ་མིན་པར། སྤྱིར་བཏང་མི་ཚེའི་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་རྩ་བར་ཐུག་པས། གང་ཅིའི་གནས་ཚུལ་བློ་སྦུག་དོག་པོ་དང་། རྒྱ་ཆུང་ས་ནས་བལྟ་མི་རུང་བར། ངོས་ཀྱི་རེ་བ་དང་འབད་བརྩོན་བྱེད་པའི་དམིགས་ཡུལ་ལྟར། ༸རྒྱལ་བའི་བཀའ་སྡེ་སྣོད་གསུམ་ནས་འདུལ་བའི་སྡེ་སྣོད་ཕལ་ཆེ་བ་གྲྭ་བཙུན་རྐྱང་པས་སློབ་འོས་མ་གཏོགས། མདོ་སྡེའི་སྡེ་སྣོད་དང་། མངོན་པའི་སྡེ་སྣོད་གཉིས་ལ་ཚང་མས་སློབ་པར་འོས་པས་དེ་དོན་ལག་ལེན་ཐུབ་རེ་བྱ་དགོས།

དེ་ལྟར་གཞུང་ལུགས་ཆེན་མོ་རྣམས་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱ་རྒྱུ་གལ་ཆེ་བར་བརྗོད་སྐབས། འགའ་ཤས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཉམས་ལེན་གཤའ་མ་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན་ན་སྒོམ་སྒྲུབ་མ་གཏོགས། ཐོས་པའི་ཡོན་ཏན་མི་དགོས་པ་ལྟ་བུར་མཐོང་མཁན་སྣང་ཡང་། དེ་ལ་བསྟན་པ་སྤྱི་བཙན་དང་། གང་ཟག་སྒོས་བཙན་ཞེས་གསུང་རྒྱུན་དུ་ཡོད་པ་ལྟར། བསྟན་པ་སྤྱི་བཙན་གྱི་ངོས་ནས་བཤད་ན། ངེས་པར་དུ་སློབ་སྦྱོང་བྱ་དགོས་པ་ལས། ཚིག་རྐྱང་པའི་བཤད་ཡམ་དང་། དད་པ་སྐམ་པོ་ཞིག་གིས་འོང་ཐབས་མེད་ཅིང་། དེ་ནི་བསྟན་བཅོས་རིག་པ་ལ་མཁས་པའི་ཉམས་བཟང་འདོན་བྱེད་དུ་གོ་རྒྱུ་མིན་པར། བདེ་སྡུག་གི་ངང་ཚུལ་དང་། དེ་ལྟར་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་ལ་ཡིད་ཆེས་ངེས་པ་རྙེད་དེ་དཔྱིས་ཕྱིན་པ་ཤེས་པའི་ཆེད་དུ་ཡིན་པར་ངོ་འཕྲོད་དགོས། གང་ཟག་སྒོས་བཙན་ཞེས་པ་སྐྱེ་བོ་བྱེ་བྲག་པ་ལས་དང་སྨོན་ལམ་གྱི་མཐུ་གྲུབ་པ་འགའ་རེར། སྔོན་གྱི་བག་ཆགས་སད་སྟོབས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དམིགས་བསལ་ཞིག་གིས་གཞུང་ལུགས་ལ་སྦྱངས་པ་ཆེར་མ་མཛད་པར། སྒྲུབ་པ་ཁོ་ནས་གྲོལ་བའི་རྣམ་ཐར་རེ་ཟུང་འབྱུང་བ་རྗེ་མི་ལ་རས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཡང་། དེ་ལ་བསམས་ནས་རང་རེ་ལས་དང་པོ་བ་རྣམས་ཀྱིས་གཞུང་ཆེན་མོར་ཐོས་བསམ་མ་དགོས་པར་གྲོལ་ནུས་པར་རློམ་པ་ནི། གདེངས་ཚོད་མེད་པར་མཐོ་སྙེགས་བྱེད་པ་སྟེ། སྟག་མཆོང་སར་ཝ་མཆོང་པ་དང་འདྲ་བས། ཐོས་པས་གཏན་ལ་ཕབ་ཅིང་། བསམ་པས་སྒྲོ་འདོགས་བཅད་ནས། དེའི་དོན་སྒོམ་པས་ཉམས་སུ་ལེན་པ་བཅས། ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་རིམ་ཅན་དུ་སློབ་དགོས་པར་རིས་མེད་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་གསུངས་པའི་གནད་མ་ཤེས་པའི་རྟགས་ཡིན། རྙིང་མ་བ་དང་། བཀའ་བརྒྱུད་པས་ཆོས་ཉམས་ལེན་སྒོམ་སྒྲུབ་ངོ་མ་དེ་བྱེད་ལ། ས་དགེ་གཉིས་པོ་བཤད་པ་དང་བགྲོ་གླེང་ལ་མགོ་འཁོར་བ་ལས་ཉམས་ལེན་མེད་ཚུལ་གྱི་སྒྲོ་སྐུར་བྱེད་པོ་འབྱུང་བ་དེ་རིགས། ཆོས་བརྒྱུད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐྱེས་ཆེན་ཚད་ལྡན་དུ་མས་གཞུང་ལུགས་ཆེན་མོའི་གསུང་རབ་ཡིག་འཇོག་རྒྱ་ཆེར་མཛད་རིགས་མ་མཐོང་བ་དང་། རྙིང་བཀའི་སྐྱེས་ཆེན་དུ་མས་ནང་དོན་རིག་པའི་བཀའ་དང་བསྟན་བཅོས་ཆེན་མོའི་འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་གྱིས་༸རྒྱལ་བསྟན་བཤད་སྒྲུབ་ཟུང་འབྲེལ་གྱིས་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་རྒྱ་ཆེར་མཛད་པ་མ་ཤེས་ཤིང་། ས་དགེའི་ཁོངས་ནས་སྒྲུབ་པའི་རྒྱལ་མཚན་འཛིན་པའི་གྲུབ་པའི་དབང་ཕྱུག་དམ་པ་ནམ་མཁའི་སྐར་ཚོགས་ལྟར་བཀྲ་བ་མ་རྟོགས་པར། ཆགས་སྡང་ཞེན་འཛིན་གྱིས་དྲངས་པའི་རང་མཚང་སྟོན་པ་ཡིན་ལ། གལ་ཏེ་ནང་པའི་ཆོས་ལ་མོས་སྒོམ་དང་། དད་པ་གཅིག་པུས་འགྲིགས་ན། བཀའ་བསྟན་གསུང་རབ་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་མང་པོ་དང་། ཞིབ་ཚགས་པོའི་འགྲེལ་བཤད་དེ་རིགས་དགོས་དོན་མེད་པར། འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིའི་ཆོས་ལུགས་གཞན་ཁག་འགའ་ལྟར་གསུང་རབ་མདོར་བསྡུས་ཙམ་གྱིས་ཆོག་ཀྱང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ནི་དད་པ་གཅིག་པུར་རྒྱབ་བཅོལ་ན་མི་འགྲིགས་པར། མིའི་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་ནུས་པ་ཆ་ཚང་ལོངས་སུ་སྤྱད་དེ། ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་འབྱེད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ལ་བརྟེན་ནས། གཞི་དང་ལམ་དང་འབྲས་བུའི་རྣམ་གཞག་གང་འདྲ་ཡིན་པ་གསལ་བར་བསྟན་པའི་གཞུང་དོན་ཤེས་དགོས་པར་མ་ཟད། ཤེས་རྒྱུ་ཡོད་པ་དང་། ཤེས་ནུས་པ་ཞིག་ཡིན་པས། འཕགས་ཡུལ་གྱི་པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་ལ་སོགས་པའི་གཞུང་ནས་ཇི་ལྟར་འཆད་ཚུལ་ཞིབ་ཏུ་དཔྱོད་དང༌། དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཙོག་གེར་བསྡད་ནས་སྒོམ་ཚུལ་གཙོ་བོར་མ་བསྟན་པར། ཤེས་བྱའི་རྣམ་གྲངས་མཐའ་ཡས་པ་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་ནས། མཐའ་དོན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བར་སྙིང་པོར་སྒྲིལ་བ་འབའ་ཞིག་ཡིན།

གཞུང་དང་མན་ངག་ཅེས་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་སྐབས་གཞུང་རྣམས་བཤད་ཆོས་ཙམ་དང་། མན་ངག་ཟེར་བ་རྣམ་མཁྱེན་སྒྲུབ་བྱེད་གཙོ་བོ་ཡིན་ཚུལ་ལྟ་བུ་གོ་གྲབས་བྱེད་པ་ནི་ནོར་བ་ཆེ། དེ་མིན་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་། མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་སོགས་ཀྱིས་མན་ངག་མ་གསུངས་པའམ། ཁོང་རྣམས་མན་ངག་ལ་ཐུགས་རྒྱུས་མེད་པ་དང་། མཁྱེན་པ་ཆུང་དྲགས་པ་གང་ཡིན་ལན་འདེབས་དགོས་ཤིང་། བཀའ་བསྟན་འགྱུར་རྣམས་དང་། དབུ་མ་རིགས་ཚོགས་དྲུག་ལ་སོགས་པའི་ནང་དུ། རྣམ་མཁྱེན་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་ཐབས་གཙོ་བོ་དེ་བཤད་ཀྱིན་ཡོད་པས། དེ་རྣམས་སུ་མ་གསལ་བའི་མན་ངག་ཅེས་པ་ཟུར་དུ་ག་ན་ཡོད། མན་ངག་ཟེར་བ་དེ་ནི་རྩ་བ་ཤེས་རབ་དང་། མངོན་རྟོགས་རྒྱན། རྒྱུད་བླ་མ་སོགས་ཀྱི་དགོངས་པ་བདེ་བླག་ཏུ་རྟོགས་ཐབས། ད་དུང་གོང་རིམ་དུ་གཏུགས་ན་མདོ་སྡེ་ཕལ་པོ་ཆེ་དང༌། ཤེར་ཕྱིན་གྱི་མདོ་སྡེ་ས་བཅུ་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམས་ཚེགས་མེད་གོ་རྟོགས་ཐུབ་པའི་ཐབས་སུ་འགྲོ་བ་ཞིག་འོང་གིན་འདུག་ན་མན་ངག་ཡིན་ལ། དེ་ཚོ་དང་མ་འབྲེལ་བ་ཞིག་ལ་མན་ངག་ཏུ་བཟུང་ན། ལམ་གོལ་སར་འཁྲིད་པའི་ཉེན་ཁ་འོང་སྲིད་པས་བཟང་རྟགས་མ་ཡིན། མདོར་ན་དེ་ལྟར་རྒྱུ་མཚན་ཤེས་པའི་ཐོག་ནས་སེམས་ནང་བསྒྱུར་བཅོས་བཏང་སྟེ་རང་ཉིད་དང་། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཕན་བདེ་སྒྲུབ་ཐབས་སུ་བསྒྱུར་ནུས་པའི་ཐབས་ཤེས་ལག་ལེན་ཐུབ་པ་ཞིག་བྱུང་ན། ངོས་ནས་“བརྒྱ་ཕྲག་ཉེར་གཅིག་པའི་ནང་པ་” (Twenty first century Buddhist) ཞེས་བརྗོད་པ་དེ་འོང་།

དེ་ལྟ་བུའི་བོད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ནི་ལྟ་གྲུབ་ཕྱུག་པོ་དང་། གཞན་ལས་ཟབ་ཅིང་འགྲེལ་བཤད་རྒྱ་ཆེ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་མིའི་བསམ་བློའི་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་རྩལ་ལས་བྱུང་བའི་སྐད་དང་རིག་གཞུང་རིམ་འཕེལ་དབང་གིས། རང་རེའི་མེས་པོའི་རྣམ་དཔྱོད་དང་མཛད་རྗེས་ཀྱི་མཐུ་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་ཧ་ཅང་གཏིང་ཟབ་འཇིག་རྟེན་ཡོངས་ལ་ངོམས་ཆོག་པ་དང་། གཞན་དག་ཡིད་སྨོན་སྐྱེ་བའི་ཤུལ་བཞག་ཡོད་པ་འདིས། བོད་མི་རིགས་ནང་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་དང་པོ་དར་ཞིང་། བར་དུ་གནས་ལ། མཐའ་མ་ད་ལྟ་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀའི་འགལ་རྐྱེན་རུ་འཛིངས་པའི་སྐབས་འདིར་ཡང་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་ཟུང་དུ་འབྲེལ་བ་འདྲ་འདྲའི་ནང་ནས་མི་འདྲ་བ་ཞིག་ཡོད་པ་གསལ་པོར་མངོན་པའི་དགེ་མཚན་ཐོབ་བཞིན་པར་བརྟེན། སངས་རྒྱས་པའི་ལྟ་གྲུབ་དང་འབྲེལ་བའི་རིག་གཞུང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་པའི་གོམས་གཤིས་བཟང་པོ་ཞིག་སྤེལ་བ་དེའི་ཤུགས་ཀྱིས། སྤྱིར་བཏང་བཤད་ན་དེ་ལྟའི་ཤེས་ཡོན་གྱི་བརྒྱུད་འཛིན་པ་རྣམས་རྣམ་དཔྱོད་ལྡན་པ་དང་། ཞི་ཞིང་དུལ་བ། བྱམས་པ་དང་སྙིང་རྗེ་གཞི་རྩར་བཟུང་ནས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བའི་བག་ཆགས་ཡོད་པ་ཤས་ཆེར་འོང་བ་མཐོང་ཆོས་རིན་ཐང་ལྡན་པས་གཞན་གྱིས་མཐོང་དང་ཆ་འཇོག་བྱེད་པའི་བོད་མིའི་ཁྱད་ཆོས་སམ་རྣམ་པ་འབུར་དུ་ཐོན་བྱེད་དུ་གྱུར། བོད་མི་སྒེར་པ་གང་ཟག་མི་རེ་ངོ་རེ་ཆོས་ལ་དད་པ་ཡོད་མིན་ལ་མ་བལྟོས་པར། རང་ཉིད་གང་དུ་གཏོགས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་འདི་ཉིད་ནང་པའི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་སོང་བས། དེའི་གོམས་གཤིས་བཟང་པོའི་རིགས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ཐོག་ནས་རང་གཞན་སྤྱི་སྒེར་ཀུན་ལ་འཕྲལ་ཕུགས་གཉིས་ཀའི་ཕན་བདེ་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་ཆ་ནས་དང་། རང་རེའི་མི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས། ད་ལྟའི་གནས་སྟངས་གང་གི་ཐོག་ནས་བརྩིས་ཀྱང་གལ་ཆེར་གྱུར་པས། རང་ལ་རིན་ཐང་ཡོད་ན་གོང་ཐང་མིས་རྒྱག་པའི་བཤད་སྲོལ་ཁ་རྒྱུན་ལ་ཡོད་པ་ལྟར། གང་འཚམས་ཀྱི་སྤོབས་པ་བྱེད་འོས་པའི་ཚུལ་འདི་བྱུང་ནས། འཇིག་རྟེན་ཤར་ནུབ་གང་སར་བོད་བརྒྱུད་ནང་པའི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་ལ་དོ་སྣང་དམིགས་བསལ་རིམ་འཕེལ་དབང་གིས་ཆོས་ཚོགས་དང་རིག་གཞུང་གི་བསྟི་གནས་དུ་མ་འཕེལ་བཞིན་པ་འདིས། དཔེར་ན། ཟས་སྣ་འཛོམས་ཤོས་རྒྱ་མིར་ཡོད་སྟབས། ས་ཕྱོགས་གང་སར་རྒྱ་མིའི་ཟ་ཁང་ཧ་ཅང་འབེལ་པོ་ཡོད་པ་ལས། རྒྱ་མིའི་ཆོས་ཚོགས་དེ་ཙམ་མེད་པ་ལྟ་བུས་མཚོན་ཐུབ་པ་ཞིག་རེད། དེ་ནི་ཕྱིའི་སྣང་ངོར་རྣམ་དཔྱོད་འདོན་ཐུབ་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། ནང་གི་སེམས་རྒྱུད་འདུལ་ཐབས་དང་འབྲེལ་བའི་ཡོན་ཏན་ཞིག་ཡིན་པས་ཧ་ཅང་རྩ་ཆེ་མ་ཟད། རང་རེའི་གནའ་རབས་ནས་འབྲེལ་བའི་བཟང་པོའི་ཡོན་ཏན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་འདི་ནི། འཇིག་རྟེན་འདིའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་སྙིང་བཅུད་ཡིན་ཚུལ་བརྗོད་ཆོག་པ་དེའི་ནང་དོན་ཆ་ཚང་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་རང་གི་ཐོག་ནས་སྤྱོད་དུ་ཡོད་པ་འདི་འདྲ་ད་ཕན་སྐད་ཡིག་གཞན་གྱིས་ཕལ་ཆེར་སྟོན་མི་ཐུབ་པར་གྲགས་ཤིང་གྲུབ་པས། དེ་འདྲའི་གནས་ལུགས་ལ་བསམ་ནས། རང་རེའི་སྐད་ཡིག་ལའང་མཐོང་དང་གདེང་འཇོག་གིས་བདག་གཅེས་རྒྱུན་འཛིན་བྱ་རྒྱུ་རང་གཞན་སྤྱི་ཚོགས་ཡོངས་ལ་ཕན་རླབས་ཆེ་བ་ཡིན།

རྒྱུ་མཚན་དེའི་ཆ་ནས་ཀྱང་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་འདི་བཞིན་རང་རེ་བོད་པའི་མཚོན་རྟགས་སུ་ངོས་འཛིན་ཐུབ་པ་ཙམ་མ་ཟད། སོག་རིགས་སྡེར་གཏོགས་ཡོངས་དང་། ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་བརྒྱུད་ཀྱི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ལ་དྭགས་ཕྱོགས་གཏོགས། འབྲས་ལྗོངས། ལྷོ་མོན་འབྲུག་དང་བཅས་པའི་སོ་སོའི་རྣམ་པ་འབུར་དོད་འོང་བའི་ཁྱད་ཆོས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པར་ཡང་གྱུར་པས་གཅེས་འཛིན་བྱ་གལ་ཆེ་ལ། བྷོ་ཊའི་ཡ་དང་། རྫོང་ཁ་ལ་སོགས་པའི་མིང་གང་འདྲ་ཞིག་བཏགས་མིན་ལ་མ་བལྟོས་པར་དོན་དུ་བོད་སྐད་ཡིན་པས། རང་རེ་བོད་བརྒྱུད་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་པ་ཡོངས་ལ་ཐུན་མོང་དུ་ཡོད་པའི་སྐད་ཡིག་འདི་ལ་དགའ་ཞེན་དང་། བརྩི་མཐོང་བྱ་རྒྱུ་གནད་ཆེ། ནམ་ཞིག་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་འདིར་དོ་སྣང་དང་། ཤེས་ཚད་སོན་ན་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་རྩ་བ་ཆེ་ཞིང་། མེད་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་གཞི་ནས་མཐོང་སྟེ་སྤོབས་པ་སྐྱེ་བ་ཞིག་འོང་།

༦ ཁྱིམ་པ་ཕོ་མོས་ཀྱང་ནང་ཆོས་གཏིང་ཟབ་མཐར་ཕྱིན་བསླབས་ཏེ་ལུང་རྟོགས་ཀྱི་བསྟན་པ་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་འོས་པ།

དེ་སྔ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་གནས་དང་མི་གནས་དགེ་འདུན་གྱི་སྡེ་ལ་རག་ལས་ཟེར་བ་ཞིག་བརྗོད་སྲོལ་ཡོད་ཀྱང་། དེའི་ཚེ་དེའི་དུས་ཀྱི་བཤད་སྟངས་ཤིག་རེད། ལུང་རྟོགས་ཀྱི་དམ་ཆོས་འཛིན་པའི་རྒྱུ་ལ་བསྔོ་བ་དང་། དེ་ལྟར་ནུས་པར་ཤོག་ཅེས་སྨོན་ལམ་འདེབས་མཁན་ནི། དགེ་འདུན་པ་ཁོ་ན་མིན་པར་ཚང་མས་སྨོན་པའི་ཡུལ་དུ་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པ་ཤེས་གསལ་ལྟར། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཟེར་བ་ལུང་རྟོགས་ཀྱི་བསྟན་པ་དེ་གཉིས་ཡིན་ཞིང་། དེ་ནི་རབ་བྱུང་ངུར་སྨྲིག་གི་སྡེ་དང་། ཁྱིམ་པ་གོས་དཀར་ལྕང་ལོའི་སྡེ་ཞེས་མཆོད་གནས་སྡེ་གཉིས་རྐྱང་པས་འཛིན་རྒྱུ་མིན་པར་ཁྱིམ་པ་ཕོ་མོ་ཆོས་ལ་དད་པ་ཡོད་མཁན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་འཛིན་རྒྱུ་གལ་ཆེ་སྟེ། རྒྱ་ཆེའི་མང་ཚོགས་ནི་གྲྭ་བཙུན་དང་སྔགས་འཆང་མིན་པས། ཁྱིམ་པ་ཕོ་མོས་བཤད་སྒྲུབ་ཀྱི་བྱ་བ་ལ་བརྩོན་རྒྱུར་དམིགས་བསལ་ནུས་ཤུགས་བཏོན་ན་ཁྱབ་ཆེ་བས། དེ་འདྲའི་ལམ་ནས་རིན་ཐང་བྲལ་བའི་ནང་ཆོས་སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་འདི་མི་རབས་ནས་མི་རབས་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་རླབས་ཆེན་པོ་ཐུབ་དགོས། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཁྱོན་ནང་ལུང་རྟོགས་ཀྱི་བསྟན་པ་དར་བ་ལ་ཐོག་མར་ལུང་གི་ཆོས་ལ་གོ་བ་ཆགས་ནས་ཡིད་སྨོན་སྐྱེས་ཏེ་ཉམས་སུ་བླངས་ཏེ་རྟོགས་པའི་ཡོན་ཏན་རྒྱུད་ལ་སྐྱེ་དགོས་པས། དཔེར་ན། ལྷ་ཁང་དང་དགོན་པ་གང་དུ་ཡོད་ནའང་དེ་རྣམས་ཕྱག་མཆོད་འབུལ་ཞུ་བར་འགྲོ་ས་གཅིག་པུ་བྱས་ན་གོ་མི་ཆོད་པས། རིམ་བཞིན་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་ངོ་བོར་བསྒྱུར་ཏེ། ནམ་ཞིག་ལྷ་ཁང་དང་། དགོན་པ་ཟེར་དུས་ཚང་མས་སློབ་གཉེར་བྱ་ཡུལ་ཞིག་ལ་གོ་ཐུབ་པ་བཟོ་དགོས། དཀོན་གཉེར་དེ་རྣམས་ཞལ་འདེབས་བསྡུ་མཁན་ལྟ་བུ་མིན་པར། ཆོས་མཇལ་ཞུ་མཁན་ལ་སྐྱབས་འགྲོ་དང་། དེའི་སྔོན་འགྲོ་བདེན་བཞི། དེའི་སྔོན་འགྲོ་བདེན་གཉིས་ནས་བརྩམས་ཏེ་སློབ་ཁྲིད་བྱ་རྒྱུའི་ལས་འགན་སྤྲོད་དགོས།

བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་དགུ་པ་ནས་ནང་ཆོས་སྤྱི་བྱེར་དོ་སྣང་སློབ་བརྩོན་བྱེད་མཁན་མི་རིགས་སྣ་ཚོགས་པའི་ཁོངས་ནས་རིམ་པར་འཕེལ་བཞིན་པ་དང་། རང་རིགས་གཞོན་སྐྱེས་དུ་མ་དེང་རབས་ཀྱི་སློབ་ཐོན་འབྱུང་བཞིན་སོང་སྟབས། ཕྱི་བོད་མི་རིགས་དང་། སེར་སྐྱ་ཕོ་མོའི་རྟེན་གྱི་དབྱེ་རིས་མེད་པར་ནང་ཆོས་ཆེས་མཐོའི་སློབ་སྦྱོང་སྐལ་མཉམ་དུ་སྤྱོད་ཐུབ་པའི་ཆ་རྐྱེན་མཐུན་འགྱུར་མཁོ་སྤྲོད་ཆེད་དུ་བྱ་བ་ལས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ལ་བརྩོན་རྒྱུ་རང་རེ་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་བགོ་སྐལ་དུ་འཁྲི་བའི་ལས་འགན་ཞིག་ཡིན་པས། ངོས་ནས་ལོ་མང་སྔོན་ནས་གླེང་སློང་ཡང་ཡང་ཞུས་དོན་སློབ་ཕྲུག་ཁྱིམ་པ་ཕོ་མོ་དེང་དུས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་སློབ་སྦྱོང་ཐོན་སྐབས། ཆོས་ལ་དོ་སྣང་དེ་ཙམ་མེད་པའི་སྣང་ཚུལ་གསལ་པོར་མངོན་པ་འདི་ནི། ད་ཕན་རང་རེ་ནང་ཁུལ་དུ་ཕྱི་བོད་གཉིས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་ཕན་ཚུན་སྤེལ་རེས་མཚམས་སྦྱོར་བྱ་རྒྱུའི་ཆ་རྐྱེན་འཛོམས་པོ་ཞིག་སྤྲོད་མ་ཐུབ་པས་ལན་ཞིང་། སློབ་ཐོན་རིགས་ནས་ཆོས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་མ་ཤེས་པའི་དབང་གིས་དེ་ལ་དོ་སྣང་མ་བྱུང་བ་མ་གཏོགས། ཆོས་ཀྱི་གནད་འགག་ཤེས་ནས་དོ་སྣང་བརླག་པ་ཞིག་མིན་པས། དེ་ཚོར་ནང་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཆེས་མཐོའི་སློབ་སྦྱོང་གི་གོ་སྐབས་སྤྲོད་ཐབས་བསམ་ཞིབ་ལེགས་བཅོས་བྱ་གལ་ཆེ། དེང་སྐབས་ཕྱི་རྒྱལ་བའི་མི་རིགས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ལ་དགའ་མོས་དད་གུས་བྱེད་པོ་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བ་འདི་ནི། ནང་ཆོས་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་འོས་པའི་གནད་འགག་ཅིག་མཐོང་ནས་དོན་གཉེར་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པས། རྩ་དོན་གལ་ཆེ་འདིའི་ཐོག་རང་ཁུངས་ནས་མཐུད་ཤོར་མི་འགྲོ་བར་བྱ་དགོས།

སློབ་སྦྱོང་བྱ་ཡུལ་དེ་ཡང་བོད་ཀྱི་རིས་མེད་དགོན་སྡེའི་གདན་ས་ཆེན་པོ་ཞིག་ལ་བསྟེན་གཏུགས་བྱས་ཚེ། དེ་ཚོའི་ད་ལྟའི་འགྲོ་སྟངས་ལྟར་ན་སློབ་གཉེར་བ་རྣམས་ངེས་པར་དུ་དགོན་པའི་སྒྲིག་ཁོངས་སུ་ཡོད་དགོས་པ་དང་། དེས་ན་རབ་བྱུང་ཡིན་པ་སྔོན་འགྲོའི་ཆ་རྐྱེན་དུ་སོང་བས་བྱེད་དཀར་བརྟེན། ད་ཆ་ཁྱིམ་པ་ཕོ་མོར་ནང་ཆོས་སློབ་སྦྱོང་གི་གོ་སྐབས་སྲོལ་གཏོད་མཚམས་སྦྱོར་ལེགས་པོ་འབྱུང་ཐབས་ངེས་པར་བྱ་རྒྱུ་འཕྲལ་ཡུན་གང་ཅིར་དགེ་མཚན་ཤིན་ཏུ་ཆེ། དེས་ན་ད་ཡོད་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་དབུས་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་དང་། རྡ་རམ་ས་ལའི་རིགས་ལམ་སློབ་གྲྭ་ལྟ་བུ་སེར་སྐྱ་ཕོ་མོ་དང་། མི་རིགས་ཁྱད་མེད་ཀྱིས་ཆེས་མཐོའི་སློབ་གཉེར་བྱ་ཡུལ་འཛུགས་གཉེར་ཐོག་ནས། སངས་རྒྱས་པ་དང་དེང་རབས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་གཉིས་ཀ་གཏིང་ཟབ་མཐར་ཕྱིན་པའི་མི་སྣ་མང་པོ་གསོ་སྐྱོང་ཐུབ་ངེས་ཤིག་དགོས། དེ་ལྟར་ནང་ཆོས་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་ཞིག་ཏུ་སེར་སྐྱ་ཕོ་མོའི་དབྱེ་རིས་མེད་པར་སློབ་སྦྱོང་གི་གོ་སྐབས་མཉམ་པོར་ལོངས་སུ་སྤྱོད་ཚུལ་དེ་སྔ་འཕགས་ཡུལ་དུའང་བྱུང་བ་ནི། མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་《 གསེར་གྱི་ཐང་མ་》 17ལས། “ནཱ་ལནྡཱ་ནི་མཁས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་གྲགས་པར་མ་ཟད། བཙུན་ཞིང་སྤྱོད་ལམ་བཟང་བའི་ཆ་ནས་ཀྱང་རྒྱ་གར་ཡུལ་གང་པོའི་མིག་ལྟོས་ལྟར་བྱེད།” ཅེས་དང་། ཡང་། “འདིར་དགེ་འདུན་ཁོ་ན་བཞུགས་པ་མིན་གྱི། རབ་ཏུ་མ་བྱུང་བའི་སློབ་བུ་ཡང་གྲངས་མེད་ཡོད་ཅིང་། རིག་བྱེད། གྲངས་ཅན། དཔྱོད་པ། རྩིས་དང་། སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ཕྱི་རོལ་གྱི་རིག་གནས་ཐམས་ཅད་དང་། སྡེ་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་སྡེ་སྣོད་ཐམས་ཅད་སློབ་པར་བཤད།” ཅེས་བཀོད་འདུག་པ་དེ་མིག་དཔེར་འོས་པ་རེད། རང་རེ་རྣམས་ནས་དེ་སྔ་བོད་དུ་གཞུང་ཆེན་གཙུག་ལག་སློབ་ཚན་དེ་རིགས་རབ་བྱུང་ཕའི་རིགས་ནས་མ་གཏོགས། ཁྱིམ་པ་ལྟ་ཞོག བཙུན་མ་རྣམས་ལའང་སློབ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་སྤྲོད་མ་ཐུབ་པ་དེ་ནི་རྗེས་ལུས་ཡིན།

དེ་བཞིན་གཙུག་ལག་སློབ་ཐོན་ངོས་འཛིན་གཟེངས་རྟགས་སྤྲོད་ཕྱོགས་ཐད་ལ། རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་མ་བྱོན་བར་དུ་ཚལ་གུང་ཐང་དང་། རྭ་བ་སྟོད། སྣར་ཐང་། ས་སྐྱ། ཞ་ལུ། ཁྲོ་ཕུ། གནས་རྙིང་། སྐྱོར་མོ་ལུང་སོགས་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་བཤད་གྲྭ་ཉི་ཤུ་ལྷག་ཙམ་བྱུང་ནས། དེ་གར་གཞུང་བཀའ་པོད་ལྔ་ནས་ཕར་ཕྱིན་འཛིན་གྲྭ་ཙམ་ཐོན་ན་ཕར་ཕྱིན་རབ་འབྱམས་པ་དང་། ཚད་མ་དང་། ཕར་ཕྱིན། དབུ་མ། མཛོད་བཅས་ཀྱི་འཛིན་གྲྭ་བཞི་ལས་ཐོན་ཚེ་དཀའ་བཞི་བ། དགེ་ལུགས་པར་མཚོན་ན་གཞུང་བཀའ་པོད་ལྔར་བསླབ་པ་མཐར་ཕྱིན་ཚེ་བཀའ་བཅུ་པའི་མཚན་གནས་སྤྲོད་པའི་སྲོལ་གཏོད་པ་དང་། དུས་ཕྱིས་དགེ་ལུགས་པའི་གདན་ས་གསུམ་ཆགས་རྗེས་གསང་ཕུའི་ཕྱག་སྲོལ་ལྟར། གླིང་ཡོངས་ཀྱི་གྲྭ་ཚང་བསྲེས་ཏེ་གཞུང་ཆེན་པོ་ལྔར་དམ་བཅའ་འཇོག་མཁན་གྱི་དགེ་བཤེས་རྣམས་ལ་གླིང་བསྲེས་དང་། དགོན་པ་ཁག་ནས་རང་རང་གི་སྒྲིག་སྲོལ་ལྟར་ཚོགས་རམས་པ། རིགས་རམས་པ། རྡོ་རམས་པ་སོགས་བྱུང་བ་ཡིན། པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་དབུས་གཙང་དམག་འཁྲུག་གི་སྐབས་སུ་གདན་ས་གསུམ་གྱི་དགེ་བཤེས་སློབ་གཉེར་བཟང་གྲས་ནང་ནས་ལྷ་ས་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་རིང་གཞུང་ཆེན་པོད་ལྔའི་དམ་བཅའ་འཇོག་པའི་སྲོལ་གཏོད་གནང་བ་ནས་ལྷ་ལྡན་རབ་འབྱམས་པ་སྟེ། ལྷ་རམས་པའི་སྲོལ་དར་བ་ཡིན་ལུགས་གསལ་18བ་ལྟར། “དགེ་བཤེས་”ཀྱི་མིང་གནས་དེ་རྣམས་བོད་ཀྱི་གཞུང་ཆེན་གཙུག་ལག་སློབ་ཐོན་གྱི་ཆ་ནས་སྤྲོད་པའི་མིང་གནས་ཡིན་པ་མ་གཏོགས། རབ་བྱུང་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་སྤྲོད་པ་དམིགས་ཡུལ་དུ་བཟུང་མེད་པས། དོན་དངོས་ལ་དགེ་བཤེས་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་དགོས་པའི་འབྲེལ་བ་མེད་སྟབས། ད་ལྟའི་གོམས་གཤིས་དམ་འཛིན་མེད་པར་འབྱུང་འགྱུར་སློབ་ཐོན་སེར་སྐྱ་ཕོ་མོར་ཐོབ་ཐང་སྤྱི་མཚུངས་དགེ་བཤེས་ཀྱི་མིང་གནས་གཅིག་གྱུར་སྤྲོད་ལེན་གསར་གཏོད་ཐུབ་དགོས།

ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་ཏུ་ཡོད་པའི་ཆོས་ཚོགས་འགའ་ཤས་ནང་དུའང་དོན་གཉེར་ཅན་གྱི་སེར་སྐྱ་ཕོ་མོས་གཞུང་ཆེན་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱ་རྒྱུའི་བཀོད་སྒྲིག་གང་ལེགས་འདུག་པ་དེ་རྣམས་རྒྱུན་མཐུད་ཐུབ་པ་དང་། ད་དུང་ཚོགས་སྡེ་གཞན་ཁག་ནས་ཀྱང་ཆོས་ལུགས་དང་། ཤ་མདོག་མི་འདྲ་བ་སོགས་ཀྱི་རིས་སུ་མ་ཆད་པར། འགྲོ་བ་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཁྱོན་ལ་ཕན་བདེ་བླ་མེད་འབྱུང་བའི་ཞབས་འདེགས་སྒྲུབ་པའི་ཆ་རྐྱེན་བཟང་པོར་ཆེས་མཐོའི་སློབ་སྦྱོང་འདི་རིགས་ལ་འབད་བརྩོན་ཆེད་དུ། གང་ཅིའི་མཐུན་འགྱུར་བྱ་ཐབས་ངེས་པར་དུ་བསམ་ཞིབ་འོས་པ་ཡིན།

ལར་ནས་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཤེས་ཚད་སྤེལ་རྒྱུ་འདི་བཞིན་རིང་མོའི་དུས་ནས་གལ་ཆེར་མཐོང་སྟེ། སྔ་སོར་རང་རེ་འཕགས་ཡུལ་དུ་བཙན་བྱོལ་བྱས་མ་ཐག་ཏུ་ ༡༩༦༠ སྐོར་ནང་བོད་ཀྱི་སློབ་གྲྭ་གསར་འཛུགས་སྐབས་ནས་ནང་ཆོས་སྤྱི་དང་ལྷག་པར་ཆེས་མཐོའི་རྨང་གཞིའི་སློབ་ཚན་སྙིང་བསྡུས་བཞག་པར་མ་ཟད། ཆོས་དགེར་བླ་སྤྲུལ་དགེ་བཤེས་བསྐོ་འཛུགས་བྱས་ཤིང་། དེ་བཞིན་རྒན་གསོ་ཁང་དང་། གཞིས་ཆགས་ཁག་ཏུའང་ཆོས་ཀྱི་བསྟི་གནས་རིམ་བཞིན་བསྐྲུན་པ་རྣམས་ནི། བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཡོངས་ཁྱབ་ཕལ་མོ་ཆེའི་ཐོག་ནས་བཤད་ན་ནང་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་ཡིན་པ་དེ། མིང་དོན་མཚུངས་པ་ཚད་ལྡན་ཞིག་འོང་རེས་ལག་ལེན་གང་ཐུབ་བསྟར་ཞིང་། དེ་བཞིན་དགོན་སྡེ་སྔགས་ཆོག་གི་གྲྭ་ཚང་དེ་སྔ་སྒྲུབ་མཆོད་རྒྱུན་ཚུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོ་ག་ཕྱག་ལེན་ཙམ་ཞིག་རྐང་འཛིན་གནང་མཁན་ཚོར་ཡང་། གཞུང་ཆེན་སློབ་གཉེར་གལ་ཆེ་ཡིན་ཚུལ་འདི་ནས་འབོད་བསྐུལ་སོང་བས། རྒྱུད་གྲྭ་སྟོད་སྨད་གཉིས་ཀྱི་བསྐྱེད་རིམ་པ་ཚོས་ཀྱང་མཚན་ཉིད་གཞུང་ཆེན་གྱི་སློབ་གཉེར་འགོ་བཙུགས་པ་དང་། རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་དུའང་དེ་དང་མཚུངས་པའི་ལམ་སྲོལ་གཏོད་ཅིང་། དེ་མིན་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་བརྒྱུད་ཀྱི་དགོན་སྡེ་མང་པོར། གཞུང་ཆེན་སློབ་གཉེར་གྱི་ལམ་སྲོལ་གསར་དུ་འཛུགས་རྒྱུའི་ལས་འགུལ་རིམ་སྤེལ་ཐུབ་ཡོད།

དེང་སང་བོད་ལྗོངས་ཁྱོན་གྱི་རིས་སུ་མ་ཆད་པའི་ཆོས་སྡེ་མང་པོའི་ནང་ཡང་བཤད་གྲྭ་དང་། རྩོད་གྲྭ། སྒོམ་གྲྭ་འཛུགས་རྒྱུར་དོ་སྣང་འཕེལ་བཞིན་འདུག་པ་སྨོན་གནས་སུ་གྱུར་ལ། ད་དུང་གྲྭ་དགོན་ཙམ་མིན་པར་བཙུན་མའི་དགོན་ཁག་ནང་ལའང་སློབ་གཉེར་འདྲ་མཚུངས་གོང་འཕེལ་དུ་གཏོང་དགོས་ཤིང་། སྔར་བླ་མ་གོང་མ་ཚོའི་ཕྱག་སྲོལ་དུ་བཤད་གྲྭ་དང་སྒྲུབ་གྲྭ་སྡེ་ཚན་སོ་སོར་ཡོད་ཀྱང་། དེ་གཉིས་ཟུང་འབྲེལ་བྱ་རྒྱུ་ཧ་ཅང་གལ་གནད་ཆེ་བ་ལས། དེ་མིན་དགོན་པའི་ནང་གི་དགེ་འདུན་ཕོ་མོ་རྣམས་ནས་ཆོ་ག་འདོན་ཐུབ་ཙམ་དང་། འགྱེད་མང་ཇ་ལེན་ཐུབ་ཙམ་བྱས་ན། བསྟན་པ་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་དང་། འདས་གསོན་རེ་ལྟོས་འཆའ་བ་གང་ལའང་ཕན་ཐོགས་འབྱུང་མིན་ཐེ་ཚོམ་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་རེད།

དེ་སྔོན་བོད་མིའི་རྒྱ་ཆེའི་མང་ཚོགས་ཀྱི་ཚོར་སྣང་ལ་གསུང་ཆོས་ཞུ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་གྱི་རིམ་པ་སྤྱི་དང་། ལྷག་པར་ཆོས་ཀྱི་སློབ་སྦྱོང་སྐོར་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བས་བྱ་དགོས་པ་ཞིག་ལས་ཁྱིམ་པ་ཕོ་མོས་ཕལ་ཆེར་མི་དགོས་པ་ལྟ་བུ་དང་། རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ནང་ནས་ཀྱང་འདུས་སྡེ་ཆེན་པོའི་རབ་བྱུང་ཕོ་མ་གཏོགས། བཙུན་མའི་བགོ་སྐལ་མིན་པ་ལྟ་བུའི་མཐོང་ཚུལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཅིག་ཡོད་ལ། དེ་མིན་རྣམས་ནས་འདོན་ཆ་བློ་འཛིན་དང་། ཆོ་ག་ཕྱག་ལེན་ཙམ་གྱིས་འགྲིགས་ཚུལ་ནོར་འཁྲུལ་ཅན་གྱི་འདུ་ཤེས་འཛིན་ཁར། མང་ཚོགས་རང་ལ་ཚེ་དབང་སོགས་ཀྱི་ཆོས་འབྲེལ་འགའ་རེ་མ་གཏོགས། དམིགས་བསལ་འཆད་ཉན་གཏིང་ཟབ་བྱ་རྒྱུའི་ལས་འཆར་བཀོད་སྒྲིག་བྱ་སྲོལ་ཧ་ཅང་ཉུང་བས་ལན་ཞིང་། ཚེ་དབང་སོགས་ཀྱི་སྐབས་ཀྱང་སྤྲོ་སེང་དང་། དགའ་ཉེ་ཐུག་འཕྲད་བྱེད་ཞོར་དབང་གྲལ་དུ་ཚོགས་འཛོམས་བྱེད་པ་ལྟ་བུའི་ཚོར་སྣང་ཞིག་ལས་མེད་པ་དེ་རྣམས་བསྒྱུར་བཅོས་ཐོག་ནས། མང་ཚོགས་ལ་ཆོས་ཀྱི་ཤེས་ཚད་མཐོ་རུ་གཏོང་ཕྱིར། རྡ་རམ་ས་ལར་ནང་ཆོས་སློབ་སྦྱོང་བཙུགས་པས། ཆོས་ལ་དོ་སྣང་ཧ་ཅང་ཆེ་རུ་འགྲོ་བའི་ཕན་ཐོགས་ངེས་ཅན་བྱུང་ཞིང་། གཞིས་ཆགས་ཁག་ལའང་ནང་ཆོས་སློབ་མགོ་ཚུགས་རྒྱུའི་ལས་འགུལ་སྤེལ་བཞིན་པ་ལྟར། རིམ་བཞིན་མང་ཚོགས་ཀྱི་ཁྱིམ་ཚང་ཁག་ནང་དབུ་མ་རྩ་བ་ཤེས་རབ་སོགས་གཞུང་ཆེན་མོའི་ཕྱག་དཔེ་ཉར་ནས། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་ལྟ་གྲུབ་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་འདི་ལ་རང་ཉིད་ནང་ཆོས་ཉམས་ལེན་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན་མིན་ལ་མ་བལྟོས་པར་སློབ་སྦྱོང་ཐོག་ནས་བྲོ་བ་མྱོང་ཐུབ་པ་ཞིག་བྱུང་ན། དེའི་ནུས་པས་ལྷག་བསམ་དང་སྙིང་སྟོབས་བསྐྱེད་ནས་རང་སེམས་འདུལ་ཐབས་ངོ་འཕྲོད་དེ། གཅིག་ནས་སོ་སོའི་མི་ཚེ་སྐྱེལ་སྟངས་ཐོག་ཏུ་ཕན་ཐོགས་ངེས་པར་དུ་ཡོད་ལ། གཉིས་ནས་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཏིང་ཟབ་ཡོད་པའི་རྣམ་པ་ཁག་ཀྱང་གསལ་རྟོགས་དང་འབྲེལ། སྤྱི་ཚོགས་ཁོར་ཡུག་དང་བཅས་པར་སྨན་པའི་དགེ་མཚན་དུ་མ་ལག་ལེན་ཐུབ་པ་འབྱུང་བས། སློབ་གཉེར་ཇི་ཙམ་བཟང་བ་དེ་ཙམ་གྱིས་སེམས་རྒྱུད་ཞི་ལ། ཀུན་སྤྱོད་དུལ་བའི་སྐྱེ་བོ་ཡ་རབས་བཟང་སྤྱོད་ལྡན་པ་ཞིག་བྱུང་ན། མི་རིགས་ཀྱི་ལྟ་བ་དེའང་རྨོངས་ཞེན་དང་། ང་རྒྱལ། ཕྲག་དོག་སོགས་ལས་བྱུང་བའི་ལྟ་བ་ཞིག་མིན་པར། ཡོན་ཏན་དང་། རྣམ་དཔྱོད་ལྡན་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་ལྟ་བ་དང་། སྤོབས་པ་སྐྱེ་ཐུབ་ཅིང་། མ་འོངས་བོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་བདེ་སྐྱིད་དང་། རྣམ་དཔྱོད་ལྡན་པ་ཞིག་ངེས་པར་དུ་འོང་ལ། ཚན་རིག་གི་ཐོག་ནས་“འགྲན་རྩོད་” (Challenge) བྱུང་སྐབས། འགྲན་རྩོད་ཀྱིས་གླགས་རྙེད་པའི་ཚབ་ཏུ། ལེགས་སྤེལ་དུ་འགྲོ་བ་བྱུང་ན་སློབ་སྦྱོང་བྱས་པའི་དོན་གོ་ཚང་བའི་དགེ་མཚན་ཆེན་པོ་ཡིན།

སྔ་མོ་ ༡༩༦༠ ནང་ཙམ་ནས། ལ་དྭགས་ཁུལ་གྱི་དགོན་པ་དང་བླ་མ་རྣམས་ལ་ཡུལ་མི་གཞན་གྱིས་མཐོང་ཕྱོགས་བཟང་པོ་མེད་པ་དང་། སྣང་ཆུང་བྱེད་པའི་ཚོར་བ་བྱུང་ཞིང་། རྗེས་སོར་ལ་དྭགས་སུ་སླེབས་སྐབས་ཤིག་ལ། དེང་དུས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་ཡོད་པའི་ཡུལ་མི་འགའ་ཤས་ནས། ལ་དྭགས་ཀྱི་བླ་མ་དེ་ཚོ་མེད་པར་ཟུར་དུ་མཇལ་ཁ་ཁེ་གཙང་ཞིག་དགོས་ཚུལ་བྱུང་དོན་ངོ་འཕྲད་བྱས་སྐབས། དེང་དུས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་བསམ་བློའི་ནང་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་ཤུགས་ཆེ་བས། རྒན་རྒོན་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་བྱ་ཚུལ་ཁ་ནས་སྐྱབས་སུ་མཆི་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟ་བུ་གཅིག་པུས་འདོད་བློ་མ་ཁེངས་ཤིང་། དགོན་པའི་དགེ་འདུན་རྣམས་ནས་གྲོང་ཆོག་རྒྱུགས་ཏེ་འདོན་པ་འདོན་རྒྱུ་མ་གཏོགས། དེ་ལས་གཏིང་ཟབ་པའི་ཆོས་བྱ་ཚུལ་མ་མཐོང་བས་ཡིད་མ་ཚིམ་སྟབས། བསམ་བློའི་ནང་ལ་དགེ་འདུན་པར་དད་གུས་དང་། བརྩི་མཐོང་མེད་པ་བྱུང་ཚུལ་ཟེར་བས། ངོས་ནས་ལོ་མང་རིང་ལ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་བརྒྱུད་ཀྱི་ནུབ་ཕྱོགས་ལ་དྭགས་ནས། ཤར་ཕྱོགས་མོན་གྱི་བར་དུ་ཡོད་པའི་ཡུལ་གྲུ་ཁག་གི་ནང་ཡང་། ཆོས་ཀྱི་གནས་ལུགས་ཤེས་གལ་ཆེ་ཚུལ་འབོད་བསྐུལ་རིམ་པ་བྱས་པའི་འབྲས་བུར། དེང་དུས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་ཡོད་པའི་མི་སྣས་འགན་ཁུར་བླངས་ཏེ། ནང་ཆོས་ཀྱི་འཛིན་གྲྭ་གསར་ཚུགས་ཐོག་ནས་ཆོས་ལ་བརྡར་ཤ་བཅད་པས། དེ་སྔ་ལ་དྭགས་དང་། ཁུ་ནུ་ཁུལ་གྱི་དགོན་སྡེ་ཕལ་ཆེར་ཆོས་སྤྱོད་ཞལ་འདོན་དང་། ཆོ་ག་ཕྱག་ལེན་ཤེས་ཙམ་ཡོད་པ་ནས། ད་ཆ་གཞུང་ཆེན་ཁག་ལ་སློབ་གཉེར་གཏིང་ཚུགས་པའི་བར་དུ་གོམས་སྟབས་ཤུགས་ཆེ་སྤོས་ཡོད་པ་དང་། མང་ཚོགས་ནས་དེ་སྔ་གཟུངས་སྔགས་འདོན་པ་ཙམ་གྱིས་ནང་པའི་དད་ལྡན་པར་རློམ་པ་ནས། ད་ཆ་མི་མང་ནང་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་ནང་པའི་ཆོས་སྐོར་ངོ་སྤྲོད་དང་། བགྲོ་གླེང་། སློབ་གཞི་འཛུགས་སྐྱོང་སོགས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་ཆེན་པོ་ཞིག་གསར་གཏོད་ཐུབ་པ་བྱུང་བར་མ་ཟད། ཡང་སྒོས་ན་གཞོན་ཤེས་ཡོན་ཅན་དང་། མཐོ་རིམ་ཤེས་ལྡན་མི་སྣའི་ནང་། ཕ་མེས་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་དང་། དེང་རབས་ཀྱི་རིག་གནས་ཟུང་དུ་སྦྲེལ་ཏེ། ཡུལ་ལུང་ཡར་རྒྱས་ཐོག་ཏུ་སྲི་ཞུའི་རྦ་རླབས་ཤུགས་ཆེ་ཞིག་འཕྱུར་བས། ཡུལ་ལུང་ཁག་ནང་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཐད་ལོ་རེ་བཞིན་དུ་ལེགས་སྤེལ་ཆེན་པོ་འོང་བའི་གྲུབ་འབྲས་བཟང་པོ་ཐོན་བཞིན་པ་རེད།

ལྷག་པར་དམར་ཟས་སྤངས་ཏེ་དཀར་ཟས་ཁོ་ནར་བརྟེན་མཁན་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བ་དང་། དེ་བཞིན་སེམས་འགུལ་ཐེབས་དགོས་པ་ཞིག་ལ། གྲོང་སྡེ་ཆེ་ཁག་མང་པོར་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ལུགས་པ་སྨོས་མེད་ཐོག ཁ་ཆེ་དང་། སྤྱི་ཚོགས་གཞན་གྱི་བཟོ་ཚོང་ལས་རིགས་པ་ཁག་ནས། ཟླ་རེའི་ཉ་སྟོང་བརྒྱད་གསུམ་ལ་བཤས་ཚོང་དང་། དམར་ཟས་གཡོས་སྦྱོར། ཆང་རག་ཚོང་བསྒྱུར་སོགས་མི་བྱེད་པའི་སྲོལ་བཟང་ཧ་ཅང་ལེགས་པོ་གཏོད་བཞིན་པ་རྣམས་ནི་རྗེས་སུ་ཡི་རང་གི་གནས་སུ་གྱུར་ཡོད།

དེ་དང་མཚུངས་པར་སྔ་མོ་རང་རེའི་དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་། ཆོས་ཀྱི་གོ་དོན་དང་ཤེས་ཚད་ཧ་ཅང་ཞན་པས། རྩ་བའི་དད་པ་བྱ་ཡུལ་གྱི་ངོས་ནས་རྨོངས་དད་མིན་ཡང་། དད་པ་བྱེད་མཁན་རང་ཉིད་ཀྱི་ངོས་ནས་གནས་ཚུལ་གང་ཡང་མི་ཤེས་པར། རང་གི་ཕ་མེས་ནས་དད་པ་བྱས་པའི་གོམས་སྲོལ་ཤུལ་འཛིན་ཙམ་དུ་བྱེད་པ་དང་། སྤྱི་ཚོགས་ནས་དད་མོས་ཕྱག་མཆོད་བྱེད་པའི་ལམ་ལུགས་དེའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པས། ཕལ་ཆེར་རྨོངས་དད་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་རེད།

དེའི་ཐོག་བོད་མི་རྣམས་ལ་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཁོར་ཡུག་དང་། ཕྱི་རོལ་གྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ཐོག་ནས་འགལ་ཟླའམ། རྩོད་འགྲན་གྱི་གནས་སྟངས་མ་བྱུང་བས། ཤེས་འདོད་གསར་སྐྱེ་དང་། བློའི་འཆར་སྒོ་བཟང་ངན་ཅི་རིགས་པའི་རྟོག་དཔྱོད་ཐོག་ནས་གང་ཅིར་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བའི་ཤུགས་རྐྱེན་མ་ཐེབས་པ་རེད། དེས་ན་བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཁྱོན་དང་། དམངས་ཁྲོད་དུ་ཆོས་ཀྱི་ཤེས་ཚད་ཇེ་མཐོར་དར་སྤེལ་གཏོང་བའི་ཆེད་དུ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྒྲིག་འཛུགས་ཁག་དང་། ལྷག་པར་དགེ་འདུན་ཕ་མའི་འདུས་སྡེར་འགན་ཁུར་ཡོད་པས། བསྟན་པ་རྒྱས་བྱེད་སྨོན་ལམ་ཙམ་དུ་མི་འཇོག་པར། དེ་ཉིད་དངོས་སུ་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་བའི་ལག་ལེན་ཕྱོགས་མཐར་ཁྱབ་པར་དངོས་སུ་བསྟར་ཕྱིར། ད་ཆ་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ཤེས་ཡོན་གཏིང་ཟབ་འདི་ཉིད་དགོན་པའི་ཁོར་ཡུག་དེ་རང་ནང་དུ་བཤད་སྒྲུབ་འཆད་ཉན་འཛིན་སྤེལ་ཐུབ་པ་སྔར་མུས་ཙམ་དུ་མི་འཇོག་པར། དགོན་པའི་རྭ་བ་ལས་བརྒལ་ནས་མང་ཚོགས་ཀྱི་ཁྲོད་དང་། སྤྱི་ཚོགས་རྒྱ་ཆེ་སར་ཆོས་ཀྱི་གོ་རྟོགས་གོང་ནས་གོང་དུ་སྤེལ་རྒྱུར་བློ་ཁ་ཕྱོགས་དགོས་གལ་གནད་ཤིན་ཏུ་ཆེ། མཐའ་ཡས་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་ཕན་བདེ་སྒྲུབ་ཕྱོགས་སེམས་ཀྱིས་སྨོན་པའི་ཡུལ་ཙམ་དུ་མི་བཞག་པར། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་པ་སོགས་ཀྱི་སྤྱོད་བཟང་མིག་དཔེར་བཟུང་ནས། གཞན་ཕན་གྱི་བྱ་བ་རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་བསླབ་བྱ་དུ་མ་ཡིག་ཐོག་ཏུ་མ་ལུས་པར་དངོས་སུ་འཇུག་སྟེ། ཁ་ཡོད་ལག་ཡོད་ཀྱི་ཞབས་འདེགས་སྒྲུབ་པའི་ལུས་ངག་གི་བྱེད་སྒོ་ཕྲན་ཚེགས་ཡན་ཆད་རང་ཉིད་ནས་དངོས་སུ་ལག་བསྟར་ཐུབ་པ་བྱེད་དགོས། ལྷག་པར་བོད་རིགས་ཆོས་བྱེད་དགེ་འདུན་ཕ་མ་གཉིས་ཀས་རང་གི་འགན་ཁུར་དུ་འཛིན་ཏེ་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་རླབས་ཆེ་བ་གསོག་བྱེད་དང་། དེང་དུས་ཕྱི་ནང་གི་འཕེལ་ཕྱོགས་དུ་མའི་དགག་དགོས་དང་འབྲེལ་བ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན་པས་བློ་རྒྱ་བསྐྱེད་དགོས། བསྟན་པ་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་བྱེད་ཕྱོགས་ད་ཆ་སྔར་སྲོལ་ཁོ་ན་རྒྱུན་སྐྱོང་འཆར་ཅན་ལྟ་བུས་ཆོག་འཛིན་མ་སོང་བར། དགོན་སྡེ་ཕན་ཚུན་ཉམས་མྱོང་སྤེལ་རེས་དང་། ཕྱར་གྲུ་མཉམ་འདེགས་ཐོག་ནས་ལེགས་བཅོས་ཀྱི་འགྱུར་བ་གཏོང་རྒྱུའི་ཐབས་ཤེས་བསམ་ཞིབ་དང་འབྲེལ། འཆར་གཞི་ཞིབ་ཚགས་བཀོད་དེ་ལག་ལེན་བསྟར་བའི་མྱོང་བ་གསོག་བཞིན་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་དུ་རིམ་བགྲོད་ཐུབ་པར་ཅིས་ཀྱང་བྱ་དགོས། སྐབས་རེ་བློ་སྦུག་དྭོག་དྲགས་པའི་དཀའ་ངལ་འོག་ནས་གོམས་གཤིས་རྙིང་པ་དང་། རྣམ་རྟོག རྨོངས་དད་མང་པོ་ཞིག་གིས་སྔར་སྲོལ་ཟེར་བ་གཙིགས་ཆེར་བཟུང་སྟེ་འགོག་རྐྱེན་ཆེན་པོ་བཟོས་ཏེ། སྔར་མེད་གསར་གཏོད་ནི་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ཞན་ཆར་བརྩི་བ་དང་། ཧ་ལམ་ལྟས་ངན་ལྟ་བུར་མཐོང་ཡང་། སྔར་མེད་གསར་གཏོད་དེ་ལ་བཟང་ངན་གཉིས་ཡོད། སྔར་སྲོལ་བཟང་པོའི་རིགས་གང་ཡོད་ཉམ་ཆགས་སུ་བཏང་སྟེ། དེ་ལས་ཞན་པ་ཞིག་གི་སྤྲོས་པ་དྭང་དུ་བླང་བ་མིན་པར། སྔར་ནས་ཡོད་པའི་གོམས་གཤིས་གང་ཞིག་ཡུལ་དུས་ཀྱི་གནས་སྟངས་འོག་ནས་རྗེས་ལུས་ཐེབས་རིགས་ལ་བཅོས་བསྒྱུར་བྱེད་པ་ནི། སྔར་མེད་གསར་གཏོད་ལེགས་པའི་ཕྱོགས་ཡིན། དོན་དངོས་ཐོག་ལ་ཡར་ཐོན་དགོས་པ་དང་། གསར་གཏོད་དགོས་པ་དངོས་ཡོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ཕྱོགས་ནས་བཤད་ན་ཐར་པ་དང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གོ་འཕང་བསྒྲུབ་རྒྱུ་ནི༑ བློ་མ་དུལ་བ་རིམ་པས་འདུལ་རྒྱུ་དང་། ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པས་ཟབ་དང་རྒྱ་ཆེའི་རྟོགས་པའི་ཡོན་ཏན་སྔར་མེད་གསར་སྐྱེའི་ཐབས་སུ་འབད་དེ་རྟོགས་པ་གོང་དུ་སྤེལ་དགོས་པ་རྣམས་ནི་གསར་གཏོད་ཡིན། རང་རེ་བོད་མིའི་གོམས་གཤིས་ནང་། སྔར་སྲོལ་དང་། ཡིག་ལམ་ཁོ་ན་དེད་ནས་འགྲོ་བའི་བག་ཆགས་ཤིག་ཡོད། ངོས་ཀྱི་དྲན་ལམ་དུ་དེ་སྔ་ལྷ་སར་“རྒྱལ་བློན་ལྷན་ཚོགས་”ཟེར་བ་ལྟ་བུའི་ཐོག་ནས་སྤྱི་དོན་གལ་ཆེར་བློ་རྒྱ་ཆེན་པོས་གྲོས་བསྡུར་ལྷུག་པོར་བྱེད་པ་ཧ་ཅང་ཉུང་ཉུང་དང་། དེ་མིན་ལོ་འཁོར་མཛད་སྒོའི་རིགས་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཡོད་པར་མ་ཟད། འགན་ཡང་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་བརྩིས་ཏེ་འགྲོ་གིན་ཡོད་པར། དེང་གི་སྐབས་སུ་ཕྱི་མིག་བལྟས་ན་དོན་མེད་བྱབ་ཆུང་གི་ལས་ཀའི་སྐོར་ལ་འགན་ཆེན་པོར་བརྩིས་ཏེ། དོན་དག་ཆེ་ས་དང་། གནད་འགག་ཡོད་ས་མ་ཤེས་པར་འཚེམ་ལུས་ཐོག་ནས་ལྷོད་ཡངས་ཤོར་བས་མཐུད་ཤོར་སོང་བའི་འབྲས་བུ་ད་ལྟ་ང་ཚོའི་གནས་བབས་འདི་ཡིན། བོད་ཀྱི་སྔར་ལམ་ལ་བཟང་ཆ་མང་པོ་ཡོད་མོད། རྗེས་ལུས་ཐེབས་ནས་མཐུད་ཤོར་བྱུང་རིགས་ཀྱང་མང་པོ་ཡོད་པས། ཞན་ཆ་ཁག་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་གཏོང་འདུན་ཡོད་མཁན་ནས་ཀྱང་གཏོང་ཕོད་པ་དང་། བཤད་ཕོད་པའི་སྤོབས་པ་མེད་པའི་དཀའ་ངལ་འཕྲད་ཅིང་། བཤད་ཕོད་མཁན་དང་། བྱེད་ཕོད་མཁན་ཉུང་ཤས་བྱུང་བ་དེ་རྣམས། ཕོ་རོག་དཀར་པོ་གྱུར་ཏེ་རྒྱུག་བརྡུང་བཟེད་པ་སོགས་ཀྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་སྣ་ཚོགས་འོག ཐོག་མའི་བསམ་བློའི་བང་བསྒྲིགས་པ་ལྟར་གྱི་བསྒྱུར་བཅོས་ཆེན་པོ་བཏང་མ་ཐུབ་པ་རེད། དཔེར་ན། དེ་སྔ་བོད་ཀྱི་གདན་ས་ཆེན་པོར་བཞུགས་པའི་དགེ་འདུན་ཕའི་རིགས་རྣམས་མ་གཏོགས། དགོན་ཁག་ཆུང་བའི་གྲྭ་བཙུན་བྱིངས་དང་། ལྷག་པར་བཟོ་ཞིང་འབྲོག་གསུམ་གྱིས་མཚོན་པའི་རྒྱ་ཆེའི་མང་ཚོགས་རྣམས་ལ། རང་རེའི་ཐུན་མིན་ཤེས་ཡོན་རིན་ཐང་ཅན་འདི་ཡོངས་ཁྱབ་ཏུ་སྤེལ་རྒྱུའི་སྲོལ་གཏོད་མ་ཐུབ་པར་མ་ཟད། བོད་ལྗོངས་སྤྱི་ཡོངས་ལ་ཁྱབ་པའི་སློབ་གྲྭ་ཙམ་ཡང་འཛུགས་གཉེར་མ་ཐུབ་པའི་ནོར་འཁྲུལ་ཆེན་པོ་དེ་རྣམས་རྗེས་ལུས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་། ཡར་རྒྱས་ཀྱི་འགོག་རྐྱེན་གཙོ་བོར་གྱུར་ཅིང་། དེ་རྣམས་ལྷག་བསམ་མ་དག་པ་དང་། སྙིང་སྟོབས་མེད་པས་བྱུང་བ་མིན་ཡང་། བློ་རྒྱ་དང་། ཐོས་རྒྱ། མཐོང་རྒྱ་ཆུང་དྲགས་པས་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་བསམ་ཤེས་མ་ཐུབ་པར། འདྲ་ཆགས་པོའི་ཚུགས་བཟུང་བ་སོགས་ཀྱིས་མཐུད་ཤོར་བཏང་ཡོད། དེ་སྔ་བོད་ནང་དུས་འགྱུར་མ་བྱུང་གོང་ནས་སྐབས་དེའི་འཛམ་གླིང་ཡུལ་གྲུ་གཞན་ཁག་ལའང་ཕྱི་འབྲེལ་བྱ་སྒོར་འཛེམས་ཟོན་ཆེན་པོས། ང་ཚོས་ཕྱིའི་ཤེས་ཡོན་དང་གནས་སྟངས་ཐོག་ལ་དོ་སྣང་མ་བྱས་པར་མཐུད་ཤོར་སོང་བ་དེ་ནི་ཞན་ཆ་དང་། རྗེས་ལུས་ཅན་དུ་གྱུར་པས། འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིའི་འགྱུར་འགྲོས་དང་མཐུན་པའི་གོམ་པ་སྤོས་ནས། སོ་སོའི་ལུང་པ་འཛིན་ཐུབ་པ་ཞིག་དགོས་པ་དེ་མ་བྱུང་བར་ཤོར་བ་མ་གཏོགས། དགོན་པ་ཉུང་དྲགས་པ་དང་། ཆོས་བྱེད་མཁན་ཉུང་དྲགས་ནས་ཤོར་བ་མིན་ཞིང་། ཆོས་རྐྱང་པས་ང་ཚོའི་ལུང་པ་སྐྱོབ་ཐུབ་མི་འདུག་ལ། ཞབས་བརྟན་བྱས་ནས་སྐྱོབ་ཐུབ་མི་འདུག རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་སྐྱོབ་ཐུབ་མི་འདུག་པ་དེ་རྣམས་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ལ་བརྟེན། ད་ཆ་འཐོམ་ཞྭ་ཕུད་ནས་དེང་དུས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་ལྡན་པ་ཞིག་དང་། འཇིག་རྟེན་ཁམས་སུ་འཕོ་འགྱུར་ཇི་ལྟར་འགྲོ་མིན་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་པ་མ་བྱས་ན། གླིང་ཆེན་ཁག་ལྔའི་སྤྱི་ཚོགས་འདིའི་ནང་འཚོ་བ་སྐལ་མཉམ་དུ་སྤྱོད་པར་རྗེས་ལུས་ཐེབས་ཏེ་གྱོང་གུད་ཆེན་པོ་འབྱུང་བར་ངེས་པས། སྔོན་གྱི་མྱོང་བ་དེ་རྣམས་བསླབ་བྱར་བླངས་ཏེ། གཞིས་སུ་ཡོད་པའི་འབྲོག་ཁུལ་ཚུན་ཆད་ཀྱིས་མཚོན་པའི་ས་གནས་གང་སའི་ན་གཞོན་རྣམས་དང་། མ་འོངས་པའི་མི་རབས་བཅས་པ་ཚང་མས། ཡོན་ཏན་ལ་དྭང་འདོད་དོ་སྣང་དགོས་ལུགས་ནན་བརྗོད་བྱ་རྒྱུ་ཡིན།

ལྷག་པར་རང་རིགས་གཞོན་སྐྱེས་རྣམས་ནི། མི་ཚེ་བསྐྱལ་བ་ལས་བསྐྱེལ་རྒྱུ་མང་བ་བསྡད་ཡོད་པས། འཇིག་རྟེན་འདིའི་སྤྱི་ཚོགས་དང་། བོད་མི་རིགས་སྤྱི་སྒེར་གང་གི་ཆ་ནས་བཤད་ཀྱང་། རྒྱལ་སྤྱི་ཡོངས་ལ་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པའི་མི་ཞིག་བྱེད་འདོད་ཡོད་ན། ཡོན་ཏན་སློབ་སྦྱོང་ལ་དོ་སྣང་བྱ་གལ་ཆེ་ཞིང་། སློབ་སྦྱོང་ཡོད་པའི་མི་ཞིག་ཡིན་ན། སོ་སོ་སྒེར་གྱི་མི་ཚེ་དང་། ཁྱིམ་ཚང་། སྤྱི་ཚོགས། འཇིག་རྟེན་ཁྱོན་འདིར་སྤྱིའི་ཆ་གང་ནས་ཀྱང་གྲ་འགྲིག་པ་འོང་སྟེ། ས་ཕྱོགས་གང་དུ་བལྟས་ཀྱང་མི་མང་གི་ཤེས་ཚད་ལེགས་པོ་ཡོད་སར་ཡར་རྒྱས་ཆེ་བ་ཡོད་པ་མཐོང་གསལ་ཡིན་པས། ཚང་མས་ཡིད་གཟབ་ཐོག་ནས་སློབ་སྦྱོང་ལ་ཤུགས་སྣོན་བརྒྱག་རྒྱུ་གལ་ཆེར་འཛིན་དགོས། སློབ་སྦྱོང་དེ་ཡང་ཕྱིའི་དངོས་པོ་ལ་བརྟེན་པའི་ཤེས་ཡོན་དང་། ནང་གི་བསམ་བློ་ལ་བརྟེན་པའི་ཤེས་ཡོན་གཉིས་ཀས་ཕྱུག་པ་ཞིག་དགོས་པས། གཞོན་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་དུས་ཚོད་རྣམ་གཡེང༌དང་། ཤོ་སྦག་གིས་མཚོན་པའི་རྒྱན་པོ་འགྱེད་པའི་རྩེད་མོ་རྩེ་བ། ཚོད་འཛིན་མེད་པར་ཆང་རག་བཏུང༌བ། འཆལ་སྤྱོད་བྱེད་པ། ཉལ་ཐ་འཐེན་པ་སོགས་བག་མེད་པའི་བྱ་སྤྱོད་རྣམས་ནི། མི་ཚེ་འཕྲོ་བརླག་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་པས། དེ་འདྲའི་ཐོག་ནས་དུས་ཚོད་སྐྱེལ་ན་མི་རིགས་ཤིག་ལ་གྱོང་གུད་ཕོག་པ་ཧ་ཅང་ཕངས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་ཤེས་པར་བྱས་ཏེ། གྲོགས་ངན་པའི་མིག་ལྟོས་ཚུན་ཆད་ལའང་འཛེམས་དགོས།

རང་རེའི་སྐད་ཡིག་དང་། གོམས་གཤིས་བཟང་པོ། མི་རིགས་ཀྱི་སྙིང་སྟོབས་བཅས་ལ་སུས་ཀྱང་མཐོང་ཆུང་བྱེད་མི་ཐུབ་ཀྱང་། དེང་དུས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་མེད་པས་མཐོང་ཆུང་བྱེད་ཀྱིན་འདུག་ལ་བྱེད་ཐུབ་པའང་ཡིན་པས། དེ་སྔ་བོད་ཀྱིས་མཚོན་པའི་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོར་གོམས་གཤིས་རེ་ཡོད་པ་དེ་རྐྱང་པའི་ཐོག་ནས། འཕྲལ་སེལ་རང་གི་བདེ་སྐྱིད་ཕྲན་བུ་སྒྲུབ་ཐུབ་ཀྱང་། དེང་གི་དུས་རབས་སུ་མི་འབོར་ཧ་ཅང་འཕར་བ་དང་། འགྲུལ་བསྐྱོད་བདེ་བས་འབྲེལ་ཐག་ཉེ་ལ་གཞི་རྒྱ་ཆེ་རུ་སོང་ཞིང་། ཕན་ཚུན་ལྟོས་ཚབས་ཆེ་བས། རིག་གནས་གསར་པ་དང་། ཐབས་ཤེས་གསར་པ་མང་པོ་ཞིག་ལ་མ་བརྟེན་ཐབས་མེད་དབང་གིས་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་དགོས་པའི་ངང་ཚུལ་ཁྱབ་གདལ་འཕོ་འགྱུར་ཤུགས་ཆེས་ཕན་ཚུན་ཚང་མ་སོ་སོའི་ཆ་ཤས་ལྟ་བུར་གྱུར་ཡོད་པས། རང་གི་ཁྱིམ་མཚེས་ལ་གནོད་པ་བྱས་ན། དོན་དུ་རང་ཉིད་ལ་གཏོར་བཤིག་བཏང་བར་འགྱུར་བས། རང་ཅག་བོད་མི་རྣམས་ཀྱང་དེའི་ཁོངས་སུ་ཚུད་ཡོད་སྟབས། གནའ་རབས་ཀྱི་མི་ཚེའི་གོམས་གཤིས་གཅིག་པུར་བརྟེན་ན་འཇིག་རྟེན་འདིའི་ཐོག་འཚོ་ཐབས་བྲལ་གཤིས། དེང་གི་འགྱུར་འགྲོས་དང་བསྟུན་ནས་འཚོ་བ་བསྐྱལ་ཐབས་བྱ་རྒྱུ་དེ་བཞིན་ངོས་ནས་འཇིག་རྟེན་སྤྱི་ཡོངས་ལ་འཁྲི་བའི་འགན་འཁུར་བྱ་ཁུལ་དང་མཚུངས་པའི་འདུ་ཤེས་བཅངས་དགོས་པ་གལ་ཆེར་མཐོང་།

མང་ཚོགས་ལ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ཀྱི་གོ་རྟོགས་གོང་འཕེལ་གཏོང་བའི་ལས་འགུལ་དེ་བཞིན་ཆ་རྐྱེན་གྱི་ངོས་ནས་སྤེལ་མི་ཐུབ་པ་གང་ཡང་མེད་ནའང་། གཙོ་བོ་ལམ་སྲོལ་གསར་གཏོད་མ་ཐུབ་པས་ལན་གཤིས། ད་ཆ་ང་ཚོས་འདིའི་ཐོག་བསམ་བློ་རྒྱ་སྐྱེད་དགོས་པས། དཔེར་ན། བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་གཞིས་སྒར་མང་ཆེ་བར་སྤྱི་པའི་ལྷ་ཁང་རེ་ཡོད་པར། རྣམ་ཀུན་དེའི་ནང་མ་ཎི་གསོག་སྒྲུབ་ཀྱིས་མཚོན་པའི་སྐུ་རིམ་ཚོགས་རྒྱུ་ཡོད་ཐོག ད་ཆ་དེའི་ཐོག་ཆོས་ཀྱི་བགྲོ་གླེང་བྱ་རྒྱུའི་ཆ་རྐྱེན་རིམ་སྤེལ་བྱ་གལ་ཆེ་ཞིང་། ནང་ཆོས་ངོ་སྤྲོད་བྱེད་མཁན་དེ་བཞིན་བླ་མར་བསྟེན་ནས་ཁྲི་ལ་བཀོད་དེ་འཆད་སྤེལ་བྱེད་དུ་གཞུག་མ་དགོས་པར། སྒོར་སྒོར་གྲལ་དུ་མཉམ་སྡོད་ཐོག་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ངོ་སྤྲོད་དང་། བགྲོ་གླེང་བྱ་རྒྱུ་འོས་འགབས་ཆེ་ལ། ཐོག་མར་འཛིན་གྲྭ་རྟག་ཚུགས་ཐུབ་པ་མ་བྱུང་ནའང་། དུས་ནས་དུས་སུ་ཚུགས་རྒྱུའི་ལམ་སྲོལ་རྒྱུན་མཐུད་བྱེད་ཕྱོགས་སྐོར། ཕྱོགས་ཚང་མས་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས་པའི་དུས་ལ་བབས་པ་ཡིན།

དེའི་ཆ་རྐྱེན་དུ་ངོས་ཀྱི་རེ་འདུན་ལ་མཐུན་རྐྱེན་ཡོད་པའི་སྒེར་ཚོགས་ཁག་ནས་དཔེ་ཆ་དཀོན་རིགས་དཔར་སྐྲུན་བྱ་རྒྱུ་གལ་ཆེར་བརྟེན། བསྟན་འགྱུར་ནང་ནས་ཕར་ཕྱིན་རྒྱ་འགྲེལ་ཉེར་གཅིག་ལྟ་བུའི་རིགས་དང་། དབུ་མའི་སྐོར་མང་པོ་ཡོད་ཀྱང་། ད་ལྟ་བསྟན་འགྱུར་ཡོད་ན་པོ་ཏི་ཆ་ཚང་ཡོད་པ་དང་། མེད་ན་ཆ་ཚང་མེད་པ་འདི་ལྟར་མིན་པར། གཞུང་ཆེན་ཁག་ནས་ལེ་ཚན་དམིགས་བསལ་གང་མང་དཔར་སྐྲུན་ཐུབ་ན། དགེ་འདུན་ཕོ་མོ་དང་། མང་ཚོགས་ཡོངས་ལ་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་འོང་ངེས། ལྷག་པར་སློབ་གཉེར་གནང་མཁན་རྣམས་ནས་ཆོས་བརྒྱུད་སོ་སོ་དང་། གྲྭ་ཚང་རྣམས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་ཁག་རྣམས་ལྡེ་མིག་ལྟ་བུར་བྱས་ཏེ། གཙོ་བོ་རྒྱ་འགྲེལ་མང་ཙམ་གཟིགས་ནས་རིགས་པ་རྒྱ་བསྐྱེད་གནང་གལ་ཆེ་ཚུལ་སྔོན་ནས་ཡང་ཡང་ཞུས་པ་ཡིན། དེ་བཞིན་བླ་སྤྲུལ་དང་དགེ་བཤེས་ལ་སོགས་པས་དགོན་པ་གྲྭ་ཚང་ལྟ་བུར་སྤྱི་འཇོག་བཞག་འདོད་ཡོད་ཚེ། གཞུང་ཆེན་གྱི་དཔེ་ཆ་དགོས་མཁོ་ཆེ་བས་དཔེ་ཆ་དཔར་སྐྲུན་བྱས་ན་ཧ་ཅང་དགེ་མཚན་ཆེ། དེ་ཡང་གྲྭ་ཚང་ཁག་གི་ཡིག་ཆ་ཙམ་མིན་པར། གཞུང་ཆེན་གྱི་དགོས་མཁོ་ཆེ་བ་དབུ་མ་རིགས་ཚོགས་དྲུག་དང་། རྒྱན་འཇུག་གཉིས། དབུ་མ་བཞི་བརྒྱ་པ། སྒོམ་རིམ་སོགས་དང་། དེ་ལས་རྒྱས་ཙམ་བྱས་ན། བྱམས་ཆོས་སྡེ་ལྔ་སོགས་ཁྲི་ཚོ་ཁྲི་ཚོ་དཔར་སྐྲུན་གྱིས། དགོན་ཁག་གཅིག་པུར་མིན་པར། མང་ཚོགས་ཀྱི་ཁྱིམ་ཚང་དུ་མར་སྦྱོར་འགྲེམས་ཐུབ་ན། སྤྱི་ཚོགས་ནང་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་གཞི་རྩའི་ཤེས་ཚད་ཡར་རྒྱས་གཏོང་བའི་ལས་འགུལ་ལ་ཕན་པས། མང་ཚོགས་རྣམས་ཀྱིས་དཔེ་ཆ་འདིའི་རིགས་བདག་ཉར་དང་། སློབ་སྦྱོང་གི་སྲོལ་ཞིག་ཅིས་ཀྱང་ཚུགས་ཐུབ་པར་དགེ་མཚན་ཆེ་ཚུལ་རྒྱུན་དུ་ནན་ཏན་ཞུ་བཞིན་པ་ཡིན།

དེ་མིན་རྒྱ་བལ་གྱི་ཡུལ་ལ་སོགས་པར་བཙན་བྱོལ་དུ་འཁོད་པའི་རིས་མེད་ཆོས་སྒར་ཁག་ཏུ་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་ཁང་པ་སྤྲོས་བཅས་མང་པོ་དང་། མཆོད་རྫས་ཧ་ཅང་གྲ་རྒྱས་པོ་འདི་རྣམས་དགོན་པ་གྲྭ་ཚང་གི་འགྲན་སེམས་དང་། ཕྲག་དོག་འཕེལ་བྱེད་དུ་འགྱུར་ལ། ས་གནས་རང་གི་ཉམ་ཆུང་རྒྱ་བལ་མི་མང་ཙམ་མ་ཟད། བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་དང་ཡང་བསྡུར་ན། སྐྱིད་སྡུག་བཟང་ངན་ཧང་སོང་ཆེ་བས། རང་ལས་གཞན་གཅེས་པར་འཛིན་དགོས་པའི་ཆོས་བྱེད་མཁན་གྱི་མིང་བརྒྱ་ཁུར་མའི་ལག་ལེན་ག་འཛོལ་འགྲོ་ཚུལ་དེང་དུས་ཀྱི་ཕྱི་བོད་མི་རིགས་མང་པོའི་མཐོང་སྣང་ལའང་མི་བདེ་བའི་གྲགས་པ་ངན་པ་འཕེལ་བཞིན་པར་བརྟེན། ཁེ་བཟང་ཚང་མ་རྒྱུ་ཆ་ཚོང་མཁན་དང་། ཨར་པོ་བ་དང་། འཚེམ་བཟོ་བར་བྱུང་བ་ལས། གཞན་མར་ཕན་ཐོགས་ཆེ་བའི་སྙིང་པོ་མེད་ཅིང་། སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་དད་པའི་རྟེན་ལ་དགོས་མོད། རྒྱས་སྤྲོས་ཐལ་ཆེའི་རྟེན་བཞེངས་ལ་དྭང་འདོད་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་ཆོས་བརྒྱད་དང་འབྲེལ་ནས་དཔལ་འབྱོར་ངོམས་པའི་རང་བཞིན་ལྟ་བུར་སོང་ན་རྩ་བ་བོར་ནས་ཡལ་ག་འཛིན་པས་ཤིན་ཏུ་ཕངས་ཤིང་། སྐུ་བརྙན་རྣམས་ཀྱིས་གསུང་ཡང་འབྱོན་གྱི་མེད་ལ། གསུང་འབྱོན་མཁན་ནི་གསུང་རབ་རྣམས་ཡིན།

གཞན་ཡང་དགེ་བཤེས་ཀྱི་གཏོང་སྒོ་གྲྭ་གང་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུར་དྭང་འདོད་བྱས་ཏེ། སྦྱིན་བདག་མང་པོ་ཐབས་འཚོལ་ཐོག་ནས། གཏོང་སྒོ་ཇི་ཙམ་ཟབ་པ་དེ་ཙམ་གྱིས་གྲྭ་མང་ནས་དགའ་མོས་དང་། སྐད་གྲགས་ཆེན་པོ་བྱེད་པ་ནི་བྱབ་ཆུང་གི་ལས་ཡིན་པས། གཞུང་ཆེན་སློབ་གཉེར་བྱས་པའི་འབྲས་བུར་དམ་བཅའ་འཇོག་སྐབས་བགྲོ་གླེང་གི་ཡོན་ཏན་མཐོང་བའི་སྙན་གྲགས་དགོས་པ་ཉིད་ལས། ལོག་འཚོའི་གཏོང་སྒོ་རྒྱས་པོའི་གྲགས་པར་ཧ་ལས་རྒྱུ་མེད་སྟབས། འཛུགས་སྐྲུན་རྒྱས་སྤྲོས་དང་། གཏོང་སྒོ་སོགས་ཀྱི་སྐོར་འདིར་ལེགས་བཅོས་བསམ་ཞིབ་དགོས་ཚུལ་དེ་སྔ་ནས་ངོས་ཀྱིས་ནན་བཤད་ཡང་ཡང་བྱས་མོད། ཕལ་མོ་ཆེ་ལ་མཉན་པར་འོས་པའི་གཏམ་དུ་སོང་མིན་མ་ཤེས་པར་སྣང་།

དགོན་པའི་སྦྱིན་བདག་འགའ་རེ་ངོས་དང་ཐུག་འཕྲད་སྐབས་སུ། ལོ་རྒྱུས་ལྡན་པའི་དགོན་སྡེར་རོགས་རམ་དགོས་ངེས་འཚམས་པ་ཞིག་བྱེད་པར་ལེགས་སོ་དང་ཆབས་ཅིག བླ་མ་དགེ་བཤེས་སྒེར་པར་རོགས་པ་མ་བྱས་ན་ལེགས་ཚུལ་གསལ་པོ་བཤད་ཀྱིན་ཡོད། དེ་རིགས་རྣམས་ནས་དགོན་པའི་གླིང་ནང་ཁང་པ་སོགས་འཛུགས་སྐྲུན་ཆེན་པོ་བྱེད་བཞིན་འདུག་པ་ནི། བཟོ་ཆོ་གང་ཡང་མ་མཆིས་པས། རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་ལ་ལུང་རྟོགས་ཀྱི་བསྟན་པ་གཉིས་ལས། ལུང་གི་བསྟན་པར་སློབ་སྦྱོང་བྱས་ཏེ། རྟོགས་པའི་བསྟན་པ་རང་རྒྱུད་ལ་སྐྱེ་བའི་ཐོག་ནས། བཤད་སྒྲུབ་གཉིས་ཀྱིས་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་དགོས་པ་མ་གཏོགས། ལྷ་ཁང་དང་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་གྲ་རྒྱས་པོ་བྱེད་པས་བསྟན་པ་འཛིན་པར་མི་ཕན་སྟབས། ཐོག་མར་ཀློག་པ་ཐོས་བསམ་ལ་བརྟེན་ནས་ཤེས་བྱ་ཡོན་ཏན་གྱི་བློ་གྲོས་རྒྱས་པར་བྱས་ཏེ། བཀའ་འགྱུར་བསྟན་འགྱུར་ལ་བྱ་བ་བྱེད་ཐུབ་པ་ཞིག་དགོས་པ་ལས། དེ་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་ངང་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་ཤིག་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་སུ་བཟུང་ན། དེང་སང་འགའ་རེས་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་འདི་ལ། “བླ་མའི་ཆོས་ལུགས་” (Lamaism) ཞེས་པའི་མིང་འདོགས་སྒྲོ་བཏགས་དོན་ཐོག་ཏུ་ཁེལ་བའི་ཉེན་ཁ་འོང་སྲིད་པ་རེད།

དེ་བཞིན་དེང་སྐབས་སློབ་གཉེར་བའི་ནང་ནས་དགེ་བཤེས་དམ་བཅའ་གང་མགྱོགས་བཞག་སྟེ། ཌོ་ལར་སོགས་ལ་བསམ་བཞིན་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཆོས་ཚོགས་ཤིག་ཏུ་སླེབས་ཐབས་དང་། གཞིས་ཆགས་ཁག་ནང་སྒེར་ཁང་སྤྲོས་བཅས་འཛུགས་སྐྲུན་གྱིས་ཁྱིམ་གཞིས་ཁྲ་ཁྲ་ཟིང་ཟིང་བཟོ་རྒྱུར་དོ་སྣང་བྱེད་པ་འདི་ལ་གཟི་བརྗིད་ཆེ་རྒྱུ་གང་ཡང་མེད་དེ། སྟོན་པའི་རྗེས་འཇུག་ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཟེར་བ་མིང་དོན་མཚུངས་པའི་དོན་ཉུང་བྱ་ཉུང་དང་། གཞན་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་ནས་ངོ་ཚ་ཞིང་། རང་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་ནས་ཁྲེལ་ཡོད་པ་ཅིས་ཀྱང་དགོས་ལ། འདི་ལ་འབྲེལ་ཡོད་ཁག་གིས་དོ་སྣང་དང་དམ་བསྒྲགས་ཐོག་ནས་འཕགས་པའི་རིགས་བཞིར་གནས་ཐབས་བྱ་གལ་ཆེ་བས། པཱ་ལིའི་ཆོས་བརྒྱུད་འཛིན་པའི་ཡུལ་ཁག་གི་དགེ་འདུན་རྣམས་དང་། ཡེ་ཤུའི་གྲྭ་བཙུན་སོགས་འདོད་ཆུང་ཆོག་ཤེས་དྭང་བ་འདྲེན་པ་ཇི་ལྟར་ཡོད་མེད་མཐོང་ཆོས་སུ་གྲུབ་པ་མིག་དཔེར་བླངས་ནས། ཆོས་པའི་ཚུལ་དང་མཐུན་པར་བསྟན་པ་བཤད་སྒྲུབ་ཀྱིས་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་བྱས་ཏེ་ལག་རྗེས་འཇོག་དགོས་པ་ལས། ཁང་པ་བརྒྱབ་སྟེ་མིག་ལྟོས་ངན་པས་ལག་རྗེས་འཇོག་རྒྱུ་མ་ཡིན་ལ། འཆི་ཁར་སེམས་ཆགས་ས་དང་། རྩོད་རྙོག་གི་གཞིའི་ལས་ངན་གསོག་རྒྱུའི་ཉེན་ཁ་སོགས་ཀྱིས་རབ་བྱུང་ཕོ་མོ་སོ་སོ་སྒེར་ཙམ་མ་ཟད། རང་ཁུངས་དགོན་པའི་མཚན་ཤས་དང་། ཆོས་པའི་ཞབས་འདྲེན་དུ་འགྱུར་ཞིང་། རང་གཞན་སྤྱི་ཚོགས་དང་བཅས་པ་ཕུང་བས། ལས་འཛིན་དགེ་རྒན་སློབ་ཕྲུག་ཡོངས་ལ་ཚུལ་བཞིན་སྤྱོད་རྒྱུའི་འགན་ཡོད་པ་ཤེས་དགོས།

༧ ནང་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕོ་མཆོག་མོ་དམན་གྱི་འཛིན་སྟངས་སུན་འབྱིན་པ།

གནའ་དུས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཁག་ནང་ཕོ་མོ་མཆོག་དམན་མེད་པར་ཚང་མས་ལས་ཀ་མཉམ་རུབ་བྱས་ཏེ། རྔོན་བརྒྱབ་པ་ཚུན་ཆད་སྐྱེས་མ་ནས་ཀྱང་འདྲ་མཚུངས་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་བྱུང་མོད། རིམ་བཞིན་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རྒྱས་སྐབས་སུ་ལོག་གཡེམ་སོགས་ཀྱི་བྱེད་བབས་ལ་བརྟེན་ནས། སྤྱི་དཔོན་ཞིག་གིས་སྟངས་འཛིན་བྱེད་མགོ་ཚུགས་ཏེ། འདས་པའི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་འགའི་མིའི་ལོ་རྒྱུས་ནང་ལ་དབང་ཆ་རྩལ་འདོན་དགོས་གལ་མཐོང་བ་དང་། དེ་ཡང་སེམས་ཀྱི་ནུས་པ་ཆེ་ཆུང་ལ་གཙོ་བོར་མ་བརྟེན་པར། ལུས་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་གནད་ཆེར་བརྩིས་ཏེ་སྐྱེས་པ་གལ་ཆེ་ལ། དབངཤུགས་ལྡན་པར་ཆ་འཇོག་གིས། ཕོའི་རིགས་ནས་སྤྱི་ཚོགས་དང་། ནང་ཁྱིམ་གཉིས་ཀར་གནད་ཆེའི་གྲལ་རིམ་དང་པོ་བཟུང་ཞིང་། སྐྱེས་པ་རྣམས་དགྲ་ཤུགས་དང་། བློ་ཁོག དཔའ་ངར། སྡང་སེམས་ཆེ་བས། དམག་འཁྲུག་གི་མགོ་བྱེད་གཙོ་བོ་བྱེད་པ་དང་། དམག་མིའི་ནང་ལའང་སྔ་དུས་མོ་དམག་མེད་ཅིང་། མདོར་ན་བཤས་པ་རྣམས་ཀྱང་སྐྱེས་པ་འབའ་ཞིག་ཡིན་ཚོད་སོགས་ལ་གོང་གསལ་རྒྱུ་མཚན་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པར་མངོན།

རྒྱ་གར་བའི་ཡུལ་ཆོས་སུ་སྔ་མོའི་དུས་ནས་རིགས་མཐོ་དམན་དང་། དེ་ལ་གཙང་བཙོག་གི་ཁྱད་པར་བརྩི་བ། ལྷག་པར་སྐྱེས་པ་དབང་བཙན་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཕེལ་ཕྱོགས་ཡོད་པ། ཕོ་མོ་གཉིས་ལ་རྟེན་མཆོག་དམན་གྱི་ཁྱད་པར་འབྱེད་པའི་ཤུགས་རྐྱེན་དེ་རིགས་བོད་མིའི་གོམས་གཤིས་སུ་སིམ་འཛུལ་དར་ཁྱབ་བྱུང་སྟེ། ཆོས་ཙམ་མིན་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་ངེས་ཅན་འགའ་ཞིག་ནང་ཡང་སྐྱེས་པ་དབང་བཙན་ཞིང་། མགར་བ་དང་། བཤན་པ་སོགས་རིགས་ངན་པར་བརྩི་སྲོལ་བྱུང་བའི་སྔོན་གྱི་ལྟ་ཚུལ་དེ་རྣམས་ད་ཆ་རྗེས་ལུས་ཡོངས་སུ་ཐེབས་ཟིན་ཅིང་། རྒྱ་དཀར་ནག་དང་། ཨ་ཧྥེ་རི་ཀས་མཚོན་པའི་ཡུལ་ཁག་དུ་མར་སྐྱེས་མ་བཀོལ་སྤྱོད་དང་། ཕོ་མོ་འདྲ་མཉམ་གྱི་ཐོབ་ཐང་མི་བརྩི་བ་རྣམས་ལའང་། སྐད་འབོད་སོགས་ཀྱི་ལས་འགུལ་ཙམ་མིན་པར་ནུས་པ་ཐོན་པའི་ངོ་རྒོལ་ཐོག་ནས། རྗེས་ལུས་ཐེབས་པའི་གོམས་སྲོལ་རྣམས་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་དང་། ལེགས་སྤེལ་འབྱུང་ཐབས་འབད་བརྩོན་བྱེད་པ་རྣམས་ནི་ཤིན་ཏུ་ནས་ཡང་དག་པ་ཡིན་པས། ངོས་ནས་རྒྱུན་དུ་“སྐྱེས་མའི་ཐོབ་ཐང་རྩོད་ལེན་པ་”(feminist) རྣམས་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་གཙང་མ་བྱེད་པའི་ལངས་ཕྱོགས་འཛིན་བཞིན་ཡོད།

དུས་རབས་གསར་པར་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཡར་རྒྱས་དང་། ཤེས་ཡོན་སློབ་གསོ་རྣམས་ལ་དོ་སྣང་བྱས་པ་ནས་བཟུང་། རིམ་བཞིན་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་གལ་ཆེར་བརྩི་བའི་སྟབས་ཀྱིས། སྐྱེས་མའི་རིགས་ལ་འབྱོན་ཐང་གི་ནུས་པ་སོགས་གང་ཅིའི་ཐད་ལ་འདྲ་མཉམ་ཡོད་པ་མངོན་གསལ་ཇེ་དོད་དུ་གྱུར་ཏེ། ཕོ་མོའི་ཐོབ་ཐང་འདྲ་མཉམ་དགོས་པའི་གླེང་སློང་འབྱུང་བཞིན་པ་འདི་ནི་ཚུལ་མཐུན་ཡིན་པས། ད་ཆ་དུས་རབས་གསར་པ་འདིར་མི་འབོར་མང་དུ་འགྲོ་བ་དང་བསྟུན། གསོ་སྐྱོང་བྱེད་ཕྱོགས་ཐོག་ཏུ་གྲུང་པོ་དང་། རྣམ་དཔྱོད་ལྡན་པ། བྱམས་བརྩེ་དང་། སྙིང་རྗེ་ཅན་ཞིག་ཚར་ལོངས་དགོས་པ་གལ་ཆེར་གྱུར་ཅིང་། འདིའི་ཐོག་ཕལ་ཆེར་ལུས་ཁམས་དང་། སེམས་ཁམས་གཉིས་ཀྱི་གནད་དོན་ཞིག་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པར་མཐོང་སྟེ། དཔེར་ན། བརྩེ་བ་ཤུགས་ཆེན་པོས་ཕྲུ་གུ་གཅེས་སྐྱོང་བྱ་རྒྱུ་ལྟ་བུ་སྐྱེས་པས་ནུས་པ་དེ་ཙམ་མི་ཐོན་པར། བུད་མེད་རྣམས་ལ་རང་ཆས་སུ་གྲུབ་པའི་ནུས་པ་ཞིག་ཡོད་ལ། དེ་བཞིན་དཀའ་ངལ་གདོང་ལེན་ཐུབ་པའི་བཟོད་བསྲན་ཆེ་ཞིང་། རང་བཞིན་གྱིས་ཚོར་བ་སྐྱེན་པ་དང་། བྱམས་བརྩེ་དང་། སེམས་ཁུར་ཆེ་བ། སྐྱེས་པ་ལས་སེམས་ཆུང་བ། ལུས་ཀྱི་བརྩེ་གདུང་གི་སྤྱོད་ལམ་ལེགས་པ་སོགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཡོད་པའི་གནད་ཀྱིས་གཞན་ཕན་བྱ་རྒྱུར་འབྱོན་ཐང་ཆེ་བས། དེང་སང་སྨན་གཡོག་ཕལ་ཆེ་བ་བུད་མེད་ཡིན་པ་དང་། ཕྲུ་གུ་བལྟ་སྐྱོང་བྱེད་པོ་“མ་མ་བརྒྱད་”ཅེས་པ་ལྟ་བུ་ནང་པའི་གཞུང་དུ་གསལ་བ་རྣམས་ཀྱང་དེ་འདྲར་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་མིན་ནམ་སྙམ་ཞིང་། སྤྱིར་མིའི་རང་བཞིན་ལ་སྡང་སེམས་དང་། བྱམས་བརྩེ་གཉིས་ཀ་ཡོད་ཀྱང་། ཕོ་མོ་ནང་གསེས་ཤུགས་ཆེ་ཆུང་ལ་ཁྱད་པར་དེ་ལྟར་ཡོད་བཟོ་མངོན་གསལ་དུ་གྱུར་པ་ལྟར། སྐྱེས་མ་རྣམས་ནས་སྙིང་རྗེ་གཞི་ལ་བཞག་སྟེ་སེམས་ལ་འགྱུར་བ་གཏོང་ཐུབ་པའི་ཤེས་ཡོན་གྱི་ལམ་ལུགས་ཤིག་བཟོ་དགོས་པ་དང་། གནད་དོན་དེའི་ཐོག་སྐྱེས་མ་རྣམས་རང་བཞིན་གྱིས་བརྩེ་དུང་གི་ནུས་པ་ཆེ་བ་ཡོད་པའི་ཆ་ནས་འགན་ཡང་མང་བ་འཁྱེར་དགོས་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པས། རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་དབུ་ཁྲིད་གནད་ཡོད་མང་ཆེ་བ་མཁྱེན་དཔྱོད་ལྡན་པའི་སྐྱེས་མ་ཡིན་ན། འཛམ་གླིང་ནང་དཀའ་རྙོག་དང་། ཉེན་ཁ་ཆུང་བའང་མི་འོང་ངམ་སྙམ།

ནང་ཆོས་ཀྱི་ངོས་ནས་བཤད་ན། སྟོན་པ་རང་གི་དགོངས་པ་མཐར་ཐུག་ལ་ཕོ་མཆོག་མོ་དམན་གྱི་ལྟ་བ་མེད་དེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་འཚང་རྒྱ་རུང་གི་ནུས་པའམ། གོ་སྐབས་འདྲ་མཉམ་ཡོད་པར་གསུངས་པ་མ་གཏོགས། སྐྱེས་མ་ལ་གོ་སྐབས་དམན་པར་གསུངས་པའི་མཆོག་དམན་གྱི་དབྱེ་བ་མ་མཛད་པ་ནི། མིར་གྱུར་པའི་འགྲོ་བ་ཡོངས་ལ་བདེ་སྡུག་གི་ཐོབ་ཐང་འདྲ་མཉམ་ལོངས་སུ་སྤྱོད་འོས་པ་མི་ལུས་ཐོབ་པའི་རིན་ཐང་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་པ་དང་། མིའི་ལུས་རྟེན་ནང་ནས་དལ་འབྱོར་གྱི་ཆོས་བཅོ་བརྒྱད་ཚང་མིན་བཤད་པའི་སྐབས་ལྟ་བུར་ཕོ་མོའི་རྟེན་གྱི་ཁྱད་པར་མི་དབྱེ་ཞིང་། འགོ་དལ་འབྱོར་རྙེད་དཀའ་ནས་མཇུག་བྱང་ཆུབ་སེམས་སྦྱོང་གི་རིམ་པའི་བར་གྱི་ཉམས་ལེན་མཐའ་དག་སེར་སྐྱ་ཕོ་མོ་ཕྱོགས་རིས་མེད་པས་ལག་ཏུ་བླང་བྱ་གཅིག་གྱུར་དུ་གསུངས་ལ། ཆོས་སྒོར་འཇུག་ནས་སྡོམ་པ་ལེན་ཚུལ་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ནའང་ཕོ་མོའི་རྟེན་ལ་ཁྱད་པར་མི་འབྱེད་པར་འདྲ་མཉམ་གྱི་ཚུལ་དུ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ནང་བསྟན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཡིན་ཏེ༑ འདུལ་བའི་སྡེ་སྣོད་དུ་སངས་རྒྱས་ཞལ་བཞུགས་སྐབས་ནས་ཁྱིམ་པ་ལ་དགེ་བསྙེན་ཕ་མ་གཉིས་དང་། རབ་བྱུང་ལ་དགེ་ཚུལ་ཕ་མ་དང་། དགེ་སློང་ཕ་མ་གཉིས་ཀ་ཡོད་པས། ཕོ་མོའི་རྟེན་གཉིས་ཀར་སྡོམ་པ་མཐོ་ཤོས་བསྙེན་རྫོགས་ཀྱི་སྡོམ་པ་མཚུངས་པར་གནང་ནས། སྟོན་པའི་འཁོར་ལ་དགེ་སློང་ཕ་མ་དང་། དགེ་བསྙེན་ཕ་མ་19བཅས། རབ་བྱུང་དང་ཁྱིམ་པའི་འཁོར་གཉིས་ཀ་ཚོགས་པའི་འཁོར་རྣམ་པ་བཞི་གང་དུ་འཛོམས་ས་དེ་ལ་ཆོས་ཚིགས་ཀྱི་ཡུལ་དབུས་དང་། དེ་མིན་ལ་ཡུལ་མཐའ་འཁོབ་ཏུ་བརྩི་བར་གསུངས།

འོན་ཀྱང་སྐབས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཤིག་གི་ཐོག་ནས། དགེ་སློང་ཕ་མ་དང་། དགེ་ཚུལ་ཕ་མ་ལ་གྲལ་གྱི་གོ་རིམ་ངེས་ཅན་ཐོག་ནས་དགེ་སློང་ཕ་དང་། དགེ་ཚུལ་ཕ་རྣམས་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་དང་སྡོད་པ་ཞིག་གསུངས་པ་མ་གཏོགས། དེ་མིན་རྨང་གཞིའི་ཐོག་ནས་སངས་རྒྱས་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཐོབ་ཐང་འདྲ་མཉམ་གནང་བ་རེད།

ལྷག་པར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡོམ་པ་དང་། གསང་སྔགས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལེན་པ་པོ་ཕོ་མོའི་རྟེན་ལ་དབྱེ་བ་འབྱེད་པ་དང་། བསླབ་བྱ་ལ་གྲངས་མང་ཉུང་གང་ཡང་མེད་པར་མཚུངས་ཤིང་། ཡང་སྒོས་གསང་སྔགས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ཕོ་མོའི་རྟེན་ལ་མཆོག་དམན་མེད་པ་ཙམ་མ་ཟད། རྒྱུད་སྡེ་གོང་མར་བུད་མེད་ལ་སྨོད་མི་རུང་བ་ཙམ་མིན་པར། སྨད་ན་རྩ་ལྟུང་དུ་གསུངས་ལ། སྐྱེས་པར་སྨོད་ན་དེ་ལྟར་མ་གསུངས་པ་དང་། བུད་མེད་ལ་ཕྱག་དང་བསྐོར་བ་མ་བྱས་པའམ། བྱེད་པར་མ་བསྒོམ་ན་རྡོ་རྗེ་ཐེག་པའི་འདུལ་བ་དང་འགལ་བའི་ནོངས་པར་གདམས་པ་རེད།

རྗེ་བཙུན་སྒྲོལ་མ་ལྟ་བུས་དང་པོ་ཐུགས་བསྐྱེད་སྐབས་ནས་བཟུང་། མཐར་འཚང་རྒྱ་བའི་བར་ཐམས་ཅད་བུད་མེད་ཀྱི་རྟེན་ཁོ་ན་བཞེས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ཡོད་ཅིང་། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་རང་གཟུགས་གལ་ཆེ་བའི་ལྷག་པའི་ལྷ་མོ་གྲགས་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཡིན་ལ། གཞན་ཡང་གལ་ཆེ་བའི་ལྷ་ཚོགས་དང་། གདམས་པའི་འབྱུང་ཁུངས་སུ་གཏོགས་པ་མོའི་རིགས་ཅན་དུ་མ་ཡོད་པ་རེད། དེ་ལྟ་བུའི་འགྲོས་ལ་བརྟེན་ནས་གསང་སྔགས་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་ཉམས་སུ་ལེན་པ་པོས་རྨི་ལམ་དུ་སྐྱེས་མ་རྨིས་ན་མཁའ་འགྲོ་མར་བརྩི་སྲོལ་དང་། དེའི་གཏམ་རྣམས་ལུང་བསྟན་དུ་ངོས་འཛིན་པའི་ལོ་རྒྱུས་རྣམ་ཐར་འབྱུང་ཞིང་། དག་སྣང་གི་ཆོས་སྐོར་ཕལ་ཆེ་བ་མཁའ་འགྲོ་མ་ལས་བརྒྱུད་པ་དང་། ཆོས་བདག་ཀྱང་མཁའ་འགྲོ་མ་ཤས་ཆེར་འོང་བར་སྣང་། སྐྱེས་མ་ཆོས་བྱེད་མ་ལ་མཁའ་འགྲོ་མ་ཞེས་འབོད་པའི་སྲོལ་ཡང་མཆིས་ལ། མཆོད་པ་འབུལ་སྐབས་མཆོད་པའི་ལྷ་མོ་མ་གཏོགས། མཆོད་པའི་ལྷ་ཕོ་ཞེས་མི་འབྱུང་བ་དང་། དབང་དངོས་སུ་བསྐུར་བའི་ལྷ་ཚོགས་ལ་ཡུམ་བཞི་ལ་སོགས་པས་བསྐུར་ཚུལ་ཆོ་གར་གསལ་བ་ལྟར་རེད།

སླེ་ལུང་རྗེ་དྲུང་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་སམ། པདྨ་བཞད་པའི་རྡོ་རྗེའི་(༡༦༩༧ ་་་ ༡༧༤༠) 《 མཁའ་འགྲོ་རྒྱ་མཚོའི་རྟོགས་བརྗོད་》 དང་། 《 སྨོན་ལམ་དགའ་བཞིའི་བང་མཛོད།》 《 སྨོན་ལམ་རྡོ་རྗེའི་འཕྲུལ་མིག་》 རྣམས་སུ་སྐྱེས་མར་བསྔགས་བརྗོད་གནང་ཡོད་ལ། འཇུ་མི་ཕམ་ (༡༨༤༦ ་་་ ༡༩༡༢) གྱིས་《 བདེ་སྟོང་ཕྱག་རྒྱའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་ཚུལ་མདོ་ཙམ་བརྗོད་པ་མཚོ་བྱུང་དགྱེས་པའི་འཛུམ་དཀར།》 《 མ་ཚོགས་ཌཱ་ཀིའི་སྙིང་གི་དྭངས་མ་འགུགས་པའི་ལྕགས་ཀྱུ།》 《 ཆགས་པའི་རྒྱལ་མོ་རྗེས་དྲན་གྱི་གླུ་དབྱངས་དགའ་བཞིའི་བྱ་མ་རྟ།》 《 ཌཱ་ཀི་སྙིང་བསྒུལ་གྱི་གླུ་གར་བདེ་ཆེན་དགའ་བ་འཁྱིལ་པ་》 རྣམས་སུ་སྐྱེས་མའི་ཡོན་ཏན་ལ་བསྔགས་བརྗོད་དང་གོང་བཀུར་གནང་བ་ཡོད།20

དེ་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆར་གཏོགས་པའི་མོའི་རིགས་ནས་གལ་ཆེའི་གནས་བབས་བཟུང་བར་མ་ཟད། “མ་”ཡི་ཐ་སྙད་ཙམ་ཡང་རྒྱུན་སྤྱོད་རྩ་ཆེ་བྱེད་པའི་བལྟ་སྟངས་ཤིག་ཀྱང་རང་རེའི་སྲོལ་རྒྱུན་དང་གོམས་གཤིས་ནས་འདོར་དུ་མི་རུང་བར་ཡོད་པར་སྣང་སྟེ། དཔེར་ན། གཉེན་གྱི་མཐར་ཐུག་པའི་གང་ཟག་ནི་མའམ་ཨ་མ་ལ་ངོས་འཛིན་ནས། དེའི་ཟླས་དྲངས་ཏེ་མ་གྱུར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཟེར་བ་དང་། རྒྱུན་སྤྱོད་ཚིག་ཁོངས་དགོན་གནས་ལྟེ་བ་ལ་མ་དགོན་དང་། ཁང་པ་ལྟེ་བ་ལ་མ་ཁང་། ལས་ཁུངས་ཨ་མ། དོན་དག་ཨ་མ། གཞི་མ། མ་རྩ། མ་དངུལ། མ་གནས། མ་དཔེ་ལ་སོགས་པ་གལ་ཆེར་སྟོན་པའི་མིང་ཚིག་མང་པོར་“མ་”སྒྲ་སྦྱོར་སྲོལ་ལུང་རིགས་དངོས་པོའི་གནས་ཚོད་གང་སར་གྲགས་པ་རེད།

གང་ལྟར་ཕོ་མོ་ཡ་གྱལ་མིན་པར་གཉིས་ཀའི་གྲུབ་ཆ་སྙོམས་པོ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ནས་ཕྱི་སྣོད་ཀྱི་བཀོད་པ་དང་། ནང་བཅུད་ཀྱི་སེམས་ཅན། ལྷག་པར་མིའི་རིགས་ཀྱི་གཉེན་ཉེ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རིམ་པ་དང་། ཆབ་དཔལ་ཆོས་རིག་སོགས་ཀྱི་གནས་བབས་གང་སར་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་ཐོག་ནས་ལྟོས་གྲུབ་ཀྱི་གནས་ཚུལ་འོག་ཏུ་འཚོ་དགོས་པས། ཕོ་མོ་ཆ་སྙོམས་དགོས་པ་གལ་ཆེའི་དཔེར་མཚོན་བྱས་ན། ཕ་དང་མ། མིང་པོ་དང་སྲིང་མོ། གཅེན་པོ་དང་གཅེན་མོ། ནུ་བོ་དང་ནུ་མོ། བུ་ཕོ་དང་བུ་མོ། ཨ་ཁུ་དང་ཨ་སྲུ། ཨ་ཞང་དང་ཨ་ནེ། གྱོས་ཕོ་དང་གྱོས་མོ། སྒྱུག་ཕོ་དང་སྒྱུག་མོ། (བཟའ་ཟླའི་ཕ་ལ་གྱོས་ཕོ་དང་སྒྱུག་ཕོ། མ་ལ་གྱོས་མོ་དང་སྒྱུག་མོ་ཟེར་ཞིང་། ཡང་བཟའ་ཟླའི་ཕ་ལ་གྱོས་པའམ་གྱོས་ཕོ་དང་། མ་ལ་སྒྱུག་མོ་ཟེར་སྐད་ཀྱང་སྣང་།) སྐྱེས་པ་དང་སྐྱེས་མ། རྒྱལ་པོ་དང་རྒྱལ་མོ། ཇོ་བོ་དང་ཇོ་མོ། དཔའ་བོ་དང་དཔའ་མོ། ཕོ་རྒོད་དང་མོ་རྒོད། ཕོ་རབ་དང་མོ་རབ། བཙུན་པ་དང་བཙུན་མ། ཁྱིམ་པའི་དགེ་བསྙེན་ཕ་མ་དང་། རབ་བྱུང་གི་དགེ་ཚུལ་ཕ་མ། དགེ་སློང་ཕ་མ་སོགས་མང་དུ་ཡོད་པ་ཡིན།

འོན་ཀྱང་ནང་པའི་ཡིག་ཆ་ཁག་ཅིག་ཏུ་ཕོ་མོའི་རྟེན་ལ་མཆོག་དམན་ཡོད་པར་མངོན་པ་ནི། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་《 བུད་མེད་སྐྱེས་པར་འགྱུར་བའི་མདོ་》 གསུངས་ཚུལ་དང་། 《 འདུལ་བ་ལུང་》 ལས། ཀུན་དགའ་བོར་ཉེས་པ་བརྒྱད་བགྲང་བ་ལས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞལ་ནས། བུད་མེད་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་དང་། བསྙེན་པར་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ལ་ང་ལ་མ་ཞུ་ཞེས་གསུངས་ནས། བུད་མེད་ཀྱི་འཁོར་མི་བཞེད་ནའང་། ཁྱོད་ཀྱིས་སྐྱེ་རྒུའི་བདག་མོ་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ངོ་ཆེན་བགྱིས་པས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལོ་ལྔ་སྟོང་དང་ལྔ་བརྒྱ་གནས་པ་ལས། ལོ་ལྔ་བརྒྱ་བུད་མེད་རབ་ཏུ་བྱུང་བས་ཐུང་བར་གྱུར་ཏོ། །ཞེས་གསུང་ཚུལ་དང་། གཞན་ཡང་ཁྱིམ་བདག་དྲག་ཤུལ་ཅན་གྱིས་ཞུས་པའི་མདོ་དཀོན་བརྩེགས་ ༼ཅ༽ ༡༨ ལས། བུད་མེད་ཀྱི་སྐྱོན་དྲུག་ཅུ་ལྷག་ཙམ་གསལ་ཚུལ་21དང་།

མདོ་ཕྱོགས་སུ་བྱང་སེམས་ངེས་གནས་ཀྱིས་མཚན་རྣམ་པར་སྨིན་བྱེད་ཀྱི་ལས་བསྐལ་བརྒྱར་གསོག་དགོས་པས། དེ་དང་འཚང་རྒྱ་བའི་རྟེན་ལ་སྐྱེས་པའི་ལུས་དགོས་ཚུལ་མངོན་པ་མཛོད་ལས་བཤད་ཅིང་། དབང་ཕྱུག་བརྒྱད་ཅེས་པ་བགྲང་སྐབས། “སྐྱེས་པ་ཉིད་ཡིན་པ།” “སྐྱེས་པའི་ལུས་ལེན་པར་སྨོན་ལམ་གྱི་ཡུལ་དུ་བྱེད་པ་”ཞེས་སོགས་འབྱུང་མོད།

གོང་གསལ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་འདུལ་བའི་བསྟན་ལ་རབ་ཏུ་འབྱུང་བར་ཕོ་མོའི་རྟེན་ལ་དབྱེ་བ་མ་གནང་བས། སྐྱེས་པ་རབ་ཏུ་བྱུང་ན་ཐར་པའི་དགེ་རྩ་བསྐྲུན་ནས་བསྟན་པ་གནས་པར་ཕན་པ་མ་གཏོགས། སྐྱེ་རྒུའི་བདག་མོ་ལྟ་བུ་བུད་མེད་རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་ཐར་པའི་དགེ་རྩ་བསྐྲུན་ན་བསྟན་པ་གནས་པར་གནོད་པའི་བཤད་ཚུལ་དེ་རིགས་བདེན་པར་གཟུང་ཚེ་འགལ་འདུ་འབྱུང་བ་མངོན་གསལ་མ་ཟད། མཆོག་གི་སྤྲུལ་སྐུའི་མཛད་པ་བསྟན་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་འཁོར་རྣམ་པ་བཞི་མ་ཚང་བ་དང་། མཆོག་ཟུང་གཉིས་ལུང་མ་བསྟན་པ། ཡབ་ཡུམ་བདེན་པ་ལ་མ་བཀོད་པར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མཛད་པ་མི་བསྟན་པའང་ལུང་ལས་གསུངས་པས། ཀུན་དགའ་བོས་ཞུ་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་དུས་སྔ་ཕྱི་ཙམ་ལས་བུད་མེད་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་མཛད་ངེས་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཀུན་སྙོམས་ཉི་མ་ལྟ་བུའི་གཞན་དོན་མཛད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། ༸རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་གནས་པར་གནོད་པ་ཞིག་ཀྱང་གནང་བར་འདོད་དགོས་པར་ཐལ་བས། དེ་རྣམས་སྔ་མོའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལྟ་སྟངས་ཤིག་གིས་ཤན་ཞུགས་པའི་བཤད་སྲོལ་ལྷད་བཅུག་པ་བྱུང་མི་སྲིད་པ་མིན་སྟབས། རིགས་པས་མ་དཔྱད་པར་ལུང་གང་ཞིག་ཡོད་པ་ཙམ་གྱིས་དེ་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པར་བཟུང་ནས་དེའི་རྗེས་སུ་འབྲང་མི་རིགས་པའི་ཕྱིར། ལར་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་གང་དུའང་“རིགས་ཀྱི་བུའམ། རིགས་ཀྱི་བུ་མོ་”ཞེས་གདུལ་བྱ་ཕོ་མོ་གཉིས་ཀར་འབོད་སྒྲ་མ་སྦྱར་བ་མེད་པ་དེས་ཀྱང་སྟོན་པ་ཐུགས་རྗེ་ཅན་དེས་གདུལ་བྱ་ལ་ཕོ་མོའི་མཆོག་དམན་མི་འབྱེད་པ་གསལ་བར་མངོན། དེ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེས་པ་མཆོག་འཛིན་གྱི་གོམས་གཤིས་དང་། ཕྱོགས་སུ་ལྷུང་བའི་གླེང་བརྗོད་ཐོན་རིགས་རྣམས་ནི་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གི་ལྟ་གྲུབ་རྨང་གཞིའི་ཆ་དང་གཏན་ནས་མི་མཐུན་པ་ཡིན། འཇིག་རྟེན་ཁྱིམ་པའི་སྡེ་ཚོགས་ནང་དུ་ཕོ་མཆོག་མོ་དམན་གྱི་ཆགས་སྡང་གིས་དབྱེ་བ་འབྱེད་པ་འོང་དུ་ཆུག་ཀྱང་། ཆགས་སྡང་མགོ་གནོན་པའི་ཐབས་ལ་གཞོལ་བའི་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་ནང་དུ་ཕོ་མཆོག་མོ་དམན་གྱི་ལྟ་བ་འཛིན་ན་ནི་ནང་འགལ་རེད།

སྐབས་འདིར་འབྲེལ་ཡོད་དེ་སྔ་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་འདིར་དགེ་སློང་མའི་སྡོམ་རྒྱུན་མ་བྱུང་བའི་སྐོར་ཟུར་ཙམ་གླེང་ན། བརྒྱ་ཕྲག་བརྒྱད་པའི་ནང་རྒྱ་གར་གྱི་དགེ་སློང་ཤནྟ་རཀྵི་ཏ་བོད་ཀྱི་བརྩི་ལུགས་ལ་སྐབས་དེར་དགུང་ལོ་དགུ་བཅུ་དང་། རྒྱ་གར་མཁས་པས་དགུང་ལོ་བདུན་ཅུ་དོན་ལྔ་ཡིན་པར་བཞེད་པའི་ལོ་དེར་སྐུ་ངལ་ཁྱད་བསད་ཀྱིས་བོད་དུ་ཕེབས་ནས། གཞི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་སྡེ་པའི་ལུགས་ཀྱི་དགེ་སློང་ཕའི་སྡོམ་པ་ཐོག་མར་སྤེལ་ཞིང་། སྡེ་པ་དེའི་ལུགས་ཀྱི་དགེ་སློང་མའི་སྡོམ་པ་ནོད་པ་ལ། ལས་གྲལ་དུ་དགེ་འདུན་ཕ་མ་གཉིས་ཚོགས་དགོས་པའི་བཞེད་སྲོལ་ལྟར། སྐབས་དེར་དགེ་སློང་ཕ་འབའ་ཞིག་ལས་མ་འཛོམས་སྟབས། དགོས་ངེས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་མ་ཚང་བས། དགེ་སློང་མའི་སྡོམ་པ་གནང་མ་ཐུབ་ཅིང་། ཕྱིས་སུ་བོད་ཀྱི་བླ་མ་འགའ་རེས་དགེ་སློང་མའི་སྡོམ་པ་གནང་རིགས་བྱུང་ཡང་། འདུལ་ཁྲིམས་ཕྱག་ལེན་དམ་པོའི་ལུགས་སུ་དགེ་སློང་ཕ་མ་གཉིས་ཚོགས་མེད་པར་སྡོམ་པ་གནང་ཕྱོགས་དེ་ལ་འདུལ་བ་དང་མཐུན་མིན་རྩོད་གླེང་བྱུང་བ་རེད། དེས་ན་དགེ་སློང་མའི་སྡོམ་རྒྱུན་སྤེལ་ཕྱོགས་འདི་ནི་འདུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་དགོས་པས། འདུལ་བའི་ཕྱག་ལེན་ལའང་པཱ་ལའི་སྲོལ་རྒྱུན་འཛིན་པ་ཤྲཱི་ལངྐ་དང་། མའེན་མཱར། (སྦར་མ།) ཐའེ་ལནྜ། ཁམ་བོར་ཌི་ཡ་རྣམས་གཅིག་གྱུར་དང་། ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྲོལ་འཛིན་པ་རྒྱ་ནག་དང་། ཉི་ཧོང་། ཧྦེད་ནམ། ཀོ་རི་ཡ། བོད་རྣམས་གཅིག་གྱུར་ཡིན་པས། སྲོལ་རྒྱུན་དེ་རྣམས་ཀྱི་འདུལ་འཛིན་ལྷན་ཚོགས་ཐོག་ནས་དགེ་སློང་མའི་སྡོམ་རྒྱུན་མེད་པའི་ཡུལ་ཁག་ཏུ་སྡོམ་རྒྱུན་སྤེལ་ཕྱོགས་སྐོར་བགྲོ་གླེང་གཏན་འབེབས་གནང་རྒྱུ་གལ་ཆེ་བ་རེད།

བོད་དུ་དར་བའི་སྡོམ་རྒྱུན་དེ་ནི། གོང་གསལ་གཞི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་སྡེ་པའི་ལུགས་རྐྱང་པ་ཡིན་ཞིང་། དེ་མིན་རྣམས་སུ་ཆོས་སྲུང་སྡེ་པའི་སྡོམ་རྒྱུན་ཡང་བཞུགས། ༡༩༥༩ ལོར་རང་རེ་རྒྱ་གར་དུ་སླེབས་རྗེས་རིམ་བཞིན་ནང་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་འཛིན་པ་གཞན་དང་། ལྷག་པར་རྒྱའི་སྲོལ་རྒྱུན་དུ་ད་ལྟའང་དགེ་སློང་མའི་སྡོམ་རྒྱུན་སྤེལ་མུས་སུ་འདུག་པས། རྒྱའི་ནང་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་འཛིན་པ་རྣམས་དང་བགྲོ་གླེང་བྱེད་པའི་གོ་སྐབས་གསར་པ་རྙེད་ཅིང་། དེ་བཞིན་ཧྦེད་ནམ་དང་། ཀོ་རི་ཡའི་ནང་པ་ཚོར་ཡང་གྲོས་བསྡུར་བྱུང་སྟེ༑ འདུལ་བའི་གཞུང་དོན་སྐོར་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མགོ་ཚུགས་ནས་ལོ་སུམ་ཅུ་ལྷག་ཙམ་སོང་ཡོད། གོ་ཐོས་སུ་ཤྲཱི་ལངྐར་དགེ་སློང་མའི་སྡོམ་རྒྱུན་སྤེལ་ཚུལ་དང་། དེ་མིན་ཐའེ་ལནྜའི་ནང་པ་ངོ་འཕྲད་བརྒྱུད་ནས། ཁོང་ཚོའི་ནང་དུའང་དགེ་སློང་མའི་སྡོམ་རྒྱུན་སྤེལ་འདོད་ཡོད་མཁན་ཡོད་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བས། འདི་ནི་དགོས་གལ་ཆེ་བའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཏུ་མཐོང་སྟབས། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ཁོངས་སུ་དགེ་སློང་མའི་སྡོམ་པ་སྤེལ་བའི་ལས་འགུལ་ལག་ལེན་ཐུབ་རྒྱུར་དམིགས་བསལ་དགའ་སྤྲོ་ཆེན་པོ་ཡོད་པས། ད་དུང་མུ་མཐུད་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཏེ། ནམ་ཞིག་སྡོམ་པ་སྤེལ་བའི་ཉི་མ་ཞིག་འཆར་བར་འབད་བརྩོན་དྲག་པོས་བརྒྱ་ཕྲག་བརྒྱད་པའི་ནང་ཤནྟ་རཀྵི་ཏ་དང་། ཀ་མ་ལ་ཤཱི་ལས་དགེ་སློང་ཕའི་སྡོམ་པ་གནང་མགོ་བཙུགས་ནས། དུས་རབས་འདིའི་ནང་རང་རེས་དགེ་སློང་མའི་སྡོམ་རྒྱུན་སྤེལ་བའི་ཐབས་ལམ་ཡོད་མེད་འཚོལ་དགོས། འགའ་ཤས་ནས་སྡོམ་རྒྱུན་སྤེལ་ཕྱོགས་འདི་ལ་༸རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེར་དབང་ཆ་ཡོད་བཟོར་གླེང་མཁན་ཡོད་ཀྱང་། འདུལ་བའི་ལས་ནི་དགེ་འདུན་གྱིས་ཐག་གཅོད་དགོས་པ་ལས། གང་ཟག་གིས་མིན་པས། ངོས་ལ་ཡོད་པའི་དབང་ཆ་ནི་ཚུལ་འདིར་ཞིབ་འཇུག་དགོས་པའི་བསྐུལ་འདེད་ཞུ་རྒྱུ་ཙམ་ལས། དེ་མིན་དབང་ཚད་གང་ཡང་མེད་པར་གོང་གསལ་འདུལ་བ་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཞིབ་འཇུག་དང་། བགྲོ་གླེང་གི་ཐོག་ནས་ཐག་གཅོད་དགོས་པའི་གནད་དོན་ཞིག་རེད། བོད་རིགས་བཙུན་མ་བཅུ་ཕྲག་འགའ་ཤས་ཀྱིས་རྒྱའི་སྲོལ་རྒྱུན་ཐོག་ནས་དགེ་སློང་མའི་སྡོམ་པ་བླངས་པ་རྣམས་ནི་སྡོམ་རྒྱུན་ཐ་དད་དུ་སོང་བས། སུས་ཀྱང་དེ་ལ་ཀླན་ཀ་འཚོལ་མཁན་མེད་པར། སྨོན་པའི་རང་བཞིན་དུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད།

གོང་འཕྲོས་ཕོ་མོའི་རྟེན་ལ་མཆོག་དམན་གྱི་དབྱེ་བ་འབྱེད་ཚུལ་འདིའི་འབྱུང་རྐྱེན་གཞན་ནི། ནང་ཆོས་རྒྱ་གར་ནས་གདན་དྲངས་པའི་ཞོར་དུ་རྒྱ་གར་གྱི་མངོན་བརྗོད་ཀྱང་བོད་དུ་དར་བས། དེའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་ཁོངས་སུ་སྐྱེས་པ་ལ་སྐྱེ་བས་རྒྱལ་དང་། སྐྱེ་བས་མཐོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང་། སྐྱེས་མ་ལ་སྐྱེ་བས་དམན། སྐྱེ་བས་ཕམ། བུད་མེད། ཐུར་དུ་འདྲེན་མ་སོགས་དམའ་འབེབས་ཀྱི་གོ་དོན་དང་འབྲེལ་བའི་མིང་ཚིག་མང་པོ་སྤེལ་བའི་ཤན་གྱིས། སྐྱེས་མ་ལ་སྐྱེས་སྨན་ཞེས་འབྲི་སྲོལ་ཡོད་པའང་སྐྱེ་དམན་དུ་བཅོས་པ་དང་། སྨན་ཤར་ལ་དམན་ཤར་ཞེས་འབད་དེ་འབྲི་བ་བྱུང་ཞིང་22།

དེ་བཞིན་སྔ་མོ་བོད་དུ་མ་གྲགས་པའི་རྒྱལ་རིགས་དང་། རྗེ་རིགས། བྲམ་ཟེའི་རིགས། དམངས་རིགས་སམ་གདོལ་པའི་རིགས་(མགར་བ། བཤན་པ། ཉ་པ་ལྟ་བུ་)བཅས་རིགས་བཞིར་ཕྱེ་ཚུལ་རྒྱ་གར་མུ་སྟེགས་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་བལྟ་སྟངས་ཤན་ཞུགས་ཏེ༑ རྒྱ་གར་བ་དམངས་རིགས་སུ་གཏོགས་པ་དེ་རྣམས་རང་གི་སྐྱབས་གནས་སུ་འཛིན་པའི་ལྷ་ཁང་ནང་དུའང་འགྲོ་མི་ཆོག་པའི་འགྲོས་ལྟ་བུ་ལ་བརྟེན་ནས། རང་རེའི་སྐྱེས་མ་རྣམས་ཀྱང་དམན་པར་བརྩིས་ཏེ་མགོན་ཁང་སོགས་ལ་འགྲོ་མི་ཆོག་པ་དང་། སྐྱབས་ཡུལ་གྱི་རྟེན་རྩ་ཆེ་དང་། བསྲུང་བ་གལ་ཆེའི་རིགས་ལ་ལག་པས་རེག་མི་ཆོག་པའི་ཁུལ་བྱེད་ལ༑ རེག་ན་བསྲུང་བ་ཉམ་འགྲོ་བའི་གྲིབ་ཆེ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲོ་བཏགས་ཀྱི་གླེང་ཕྱོགས་དང་། ལག་ལེན་ད་ལྟའང་མཐོང་ཆོས་སུ་ཡོད། བཟའ་ཟླ་གྲོངས་པའི་ཆུང་མ་དེ་ལ་“ཡུག་ས་མ་”ཞེས་ལྷག་པར་དམན་པ་ཞིག་ཏུ་བརྩི་སྲོལ་བྱེད་པ་རྣམ་རྟོག་ཁོ་ན་ཡིན་ཞིང་། ཆུང་མ་གྲོངས་པའི་ཁྱོ་ལ་དམིགས་བསལ་ཐ་སྙད་དང་། མཐོང་ཚུལ་དམན་པ་གང་ཡང་མེད་པ་གཉིས་ཀ་དྲང་བདེན་ག་ལ་ཡིན། སྐྱེས་མ་ཡིན་ཕྱིན་སྐྱེས་པའི་གྲལ་མཇུག་ཏུ་སྡོད་དགོས་པ་སོགས་གོམས་གཤིས་སུ་འཇགས་བཅུག་པའི་སྲོལ་ངན་སྣང་།

དེ་བོད་དུ་ནང་བསྟན་དར་བ་ནས་བཟུང་བཙུན་མའི་དགོན་པ་ཡང་མང་ཉུང་ལ་མ་བལྟོས་པར་ས་ཆ་གང་སར་དར་བ་ད་ལྟའི་ཆར་ཡང་ཡོད་པའི་བཙུན་དགོན་རྣམས་ལ་གྲྭ་དགོན་དང་མཚུངས་པར་བཤད་སྒྲུབ་གཉིས་ཀྱི་བྱ་བའི་འོས་བབས་དང་། རྨང་གཞིའི་ནུས་པ་ཡོད་ཀྱང་། སྒྲུབ་མཆོད་སོགས་འདོན་ཆའི་སྐོར་གྱི་ཕྱག་ལེན་ཙམ་ལས། བཤད་གྲྭ་དང་སྒྲུབ་གྲྭ་ཚད་ལྡན་སྤེལ་འཛུགས་མེད་པ་དང་། བཙུན་དགོན་ཕལ་ཆེར་མཁན་མོ་མེད་པར། བཙུན་པ་ཞིག་མཁན་སློབ་ཏུ་བསྐོ་འཛུགས་བྱེད་སྲོལ་དེ་རིགས་བཙུན་མ་རྣམས་ལ་ཤེས་ཡོན་ཚད་ལྡན་མ་སྤྲད་པའི་མཇུག་འབྲས་དང་། བཙུན་མ་རང་ངོས་ནས་སེམས་ཆུང་དྲགས་ཏེ་སྙིང་ལས་ཆུང་ངུར་གནས་པའི་གོམས་གཤིས་ལའང་འབྲེལ་བ་ཡོད་ཀྱང་། དེ་ཁོ་ན་མིན་པར་དབང་ཆའི་སྟངས་འཛིན་རབ་བྱུང་ཕའི་རིགས་ནས་འཛིན་དགོས་གཤའ་ལྟ་བུ་དང་། འཛིན་འདོད་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་མངོན་པར་གསལ་མིན་ཅི་རིགས་ལས་བྱུང་བར་ངེས།

གཞན་ཡང་བཀའ་གདམས་གསར་རྙིང་དར་བའི་སྐབས་ནས་འདུལ་ཁྲིམས་གཙང་མ་སྐྱོང་བར་དམིགས་བསལ་རྩལ་འདོན་གནང་སྲོལ་ཤུགས་ཆེར་གྱུར་པ་ནས་བཟུང་། བཙུན་མ་དང་། ལྷག་པར་ཁྱིམ་པ་མོའི་རྟེན་ཅན་རྣམས་ལ་འབྲེལ་ཐག་བསྲིངས་བ་ཆོས་ཉིད་དུ་སོང་སྟབས། ལག་ལེན་ཐོག་ལ་དེ་རྣམས་སྣང་ཆུང་དུ་བཞག་པ་ཞིག་བྱུང་བ་མངོན་གསལ་ཡིན་ལུགས་དེང་དུས་མི་རིགས་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱིས་གླེང་སློང་བྱེད་ཅིང་།

དེ་དང་ཕྱོགས་མཚུངས་ཆོས་ཀྱི་བླ་བརྒྱུད་ཁག་ཏུ་དགེ་སློང་མ་དཔལ་མོ་དང་། མ་གཅིག་གྲུབ་རྒྱལ། མ་གཅིག་ལབ་སྒྲོན། ནི་གུ་མ་ལྟ་བུ་སྐྱེས་མ་དམ་པ་ཉུང་ཤས་ཤིག་ནི་གདམས་པའི་སྲོལ་འབྱེད་ཀྱི་གྲལ་དུ་བཞུགས་པ་མ་གཏོགས། དེ་མན་ཆད་དང་། བརྒྱུད་རིམ་གཞན་ཁག་གི་མཚན་ཁོངས་སུ་བསྟན་འཛིན་གྱི་སྐྱེས་བུ་ཕོའི་རྟེན་ཅན་མ་གཏོགས་སྐྱེས་མ་ཕལ་ཆེར་མི་གསལ་བ་འདི་ནི། མཁས་གྲུབ་གཉིས་ལྡན་གྱི་སྐྱེས་མ་བཤད་སྒྲུབ་ཀྱི་བསྟན་པའི་རྒྱུན་འཛིན་གནང་ཐུབ་མཁན་གཏན་ནས་མ་བྱུང་བ་ལྟ་བུའི་དྭོགས་སློང་བྱེད་བཞིན་པ་འདིས་ནི་དངོས་བྱུང་གི་ལོ་རྒྱུས་ལས་གཡོལ་ཏེ་སྐྱེས་པ་དབང་བཙན་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཁྱོག་འགྲོས་མིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཞིག་ཡོད།

བཙུན་དགོན་རྣམས་སུ་བཙུན་མ་རབ་བྱུང་གི་རྟགས་ཆ་ལུགས་འཛིན་མིན་ཅི་རིགས་སྣང་བའང་ཡུལ་ཆོས་གོམས་གཤིས་ཙམ་མིན་པར། རབ་བྱུང་མ་རྣམས་ནས་རབ་བྱུང་ཕ་ལྟར་ཆོས་གོས་དང་བླ་གོས་གྱོན་མི་ནུས་པའི་བག་ཆགས་ཤིག་ཡོད་པར་མངོན། མོ་དགོན་རྣམས་ལ་ཟས་གོས་གནས་མལ་ཚུན་ཆད་ཕོ་དགོན་དང་གཅིག་མཚུངས་མེད་པ་ནི༑ ཕོ་དགོན་མོ་དགོན་བར་ལ་བསྙེན་བཀུར་ཞུ་མི་དང་། མཆོད་གཞིས་མང་ཉུང་སོགས་ཀྱིས་ཤེས་ལ། བཤད་རྒྱུན་ཐབས་རྡུགས་པ་ཞིག་ལའང་། བུ་གྲྭ་པ་བྱས་ན་དཔོན་པོ། བུ་མོ་ཨ་ནེ་བྱས་ན་གཡོག་མོ། ཟེར་བ་ཞིག་ཡོད་པ་དེས་མཚོན་ནུས།

སྤྱིར་བཏང་རང་རེའི་སྐྱེས་མ་རྣམས་སྤྱི་ཚོགས་གཞན་འགའ་ཤས་ལྟར་སྐྱེས་པའི་དབང་འོག་ཁོ་ནར་གནས་དགོས་པ་དང་། སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པར་དགག་བྱ་ཡོད་པ་གཏན་ནས་མིན་སྟབས་དཀའ་ངལ་དེའི་རིགས་མེད་པར་ཐོབ་ཐང་དང་། གནས་བབས་བཟང་བ་ཡོད་ནའང་། སྐྱེས་མ་བརྒྱ་ཆ་དགུ་བཅུ་སྐོར་ལ་ཤེས་ཡོན་སློབ་སྦྱོང་མ་ཐོབ་པས། ཆོས་དང་རིག་གནས་ལ་མཁས་པ་ཧ་ཅང་ཉུང་བས་མ་ཚད། གནའ་བོའི་ཡུལ་དུས་གནས་སྐབས་སྣ་ཚོགས་པའི་ཁྱད་པར་ལ་བསྟུན་པའི་དབང་གིས། ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་མང་པོར་སྐྱེས་མ་མཛད་རྗེས་ཡོད་རིགས་གསལ་འཁོད་མེད་པ་དང་། བཤེས་པའི་སྤྲིང་ཡིག་སོགས་ནང་སྐྱེས་མ་ལ་དམས་པའི་ཚིག་སྦྱོར་མང་དུ་མཆིས་པ་དང་། 《 སྤྱོད་འཇུག་》 ལས། འཇིག་རྟེན་བུད་མེད་ཇི་སྙེད་པ། །དེ་དག་སྐྱེས་པ་ཉིད་གྱུར་ཅིག །ཅེས་པ་ལྟ་བུའི་སྨོན་ལམ་མང་པོ་གང་སར་འབྱུང་བ་སོགས་ཀྱིས་ཟླས་དྲངས་ཏེ། མ་ཎི་བཀའ་འབུམ་ནས་སྐྱེས་མའི་སྐྱོན་ཉི་ཤུ་རྩ་བདུན་གླེང་ཞིང་། བོན་གྱི་མདོ་དྲི་མེད་གཟི་བརྗིད་དང་། གཞན་ཡང་བཙུན་མོ་བཀའ་ཐང་། བེའུ་བུམ་སྔོན་པོ། མར་པའི་རྣམ་ཐར། ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོའི་རྣམ་ཐར། འཁྲུལ་ཞིག་པདྨ་བདུད་འདུལ་གྱི་རྣམ་མགུར། མནའ་བཤགས་ལ་སོགས་པའི་ནང་བུད་མེད་ཀྱི་སྐྱོན་ལྔ་ཟེར་བ་སོགས་བཀའ་བསྟན་དུ་མར་བུད་མེད་ཀྱི་སྐྱོན་བགྲངས་ཤིང་། ཡོན་ཏན་མེད་ཚུལ་བཤད་པའི་ལུང་ཁག་མང་པོ་ཡོད་པ་23རྣམས་ཀྱིས། ཕོ་མོ་གཉིས་ཀས་དལ་འབྱོར་གྱི་རྟེན་བཟང་མི་ལུས་ཐོབ་པ་འདྲ་མཉམ་ཡིན་ནའང་སྐྱེས་མ་རྣམས་ནི་ཐ་ཤལ་ཡིན་པར་བསྒྲགས་ནས་སྐྱེས་པ་ལས་དམན་པའི་བསམ་བློའི་བག་ཆགས་ངན་པ་བསྐྲུན་པར་སྣང་།

རབ་བྱུང་ཕོ་མོ་གཉིས་ཀས་ཆགས་སྲེད་འགོག་ཆེད་ལུས་མི་གཙང་བའི་ཁྱད་པར་སྣ་ཚོགས་ཕན་ཚུན་གཉིས་ཀས་བསམ་དགོས་པའི་གནད་ཀྱིས་ཕོ་མོ་གཉིས་ཀ་ཤ་རུས་པགས་གསུམ་སོགས་མི་གཙང་བའི་རྫས་སོ་དྲུག་ལས་གྲུབ་པ་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་པར་གསུངས་ནའང་། དེ་ལྟར་མོའི་སྐྱོན་རྣམས་དངོས་སུ་བསྟན་ནས་ཕོའི་སྐྱོན་ལ་དཔར་བཀབ་དགོས་ཚུལ་གསུང་སྲོལ་སྣང་མོད། ཤས་མཚུངས་པ་མེད་ལུགས་འོག་ནས་འབྱུང་བའི་ལུང་དུ་མ་ལས་དཔོག་པར་ནུས། སྐྱེས་པ་ནི་སྐྱོན་མེད་ཡིན་གཤའ་ལྟ་བུས་བུད་མེད་ཀྱི་སྐྱོན་འབའ་ཞིག་བརྗོད་པའི་ཚིག་སྦྱོར་དེ་རིགས་མུ་སྟེགས་པ་ལ་སོགས་པའི་བོད་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་དུ་དར་བའི་ཆོས་ལུགས་དང་གོམས་གཤིས་ཁག་གི་དྲི་མའི་རྒྱུན་འབྱམས་པ་མངོན་པར་གསལ་བས། ཨ་མདོ་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས། དེ་བཞིན་ཡུགས་མོ་རྣམས་ནི་མི་གཙང་བས། །དེ་ཡིས་བཅོས་པའི་ཟས་ཀྱང་མི་ཟ་ཞེས། །དམ་ཚིག་ལ་ལ་དག་ནས་བཤད་པ་ཡང་། །བྲམ་ཟེ་སྙིང་རྗེ་མེད་པའི་ངག་རྒྱུན་ཡིན། །གནའ་དུས་རྒྱ་གར་ཡུལ་དུ་བུད་མེད་རྣམས། །ཁྱོ་བོ་ཤི་ཚེ་མེ་ལ་ལྕེབས་ནས་ཤི། །ལྕེབ་མ་ནུས་ན་གསོན་ཡང་རོ་རུ་བརྩི། །ཡུགས་ས་བཙོག་པའི་འབྱུང་ཁུངས་དེ་ཙམ་ལགས། །ལུས་ཀྱི་ནང་ནི་ཀུན་ཀྱང་བཙོག་པ་ཉིད། །ཕྱི་རོལ་གཡོགས་པའི་པགས་པ་ཀུན་ལ་ཡོད། །མི་ལ་བཙང་བཙོག་མང་དུ་ཕྱེས་པ་འདི། །ཕུགས་སུ་གཏུགས་ན་མུ་སྟེགས་ཆོས་ལུགས་ཡིན།།24 ཞེས་དང་། ཡང་ཨ་མདོ་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསེར་ཐང་ལས། ཀུན་མཁྱེན་བུ་ནི་སྔགས་ཀྱི་གཏེར་ཆེན་ཆེ་ཤོས་ཡིན་ཡང་། བདུད་མོ་ལ་སྨོད་པའི་འཁོར་ལོ་སོགས་ལ་བལྟས་ཚེ། རྩ་ལྟུང་སོགས་ལ་ཐུགས་སྣང་མེད་པ་ལྟར་འདུག ཡང་ན་ཚིགས་བཅད་ཀྱིས་སྨོད་པ་ལ་དམིགས་བསལ་འདྲ་བཤད་པ་ཡིན་ནམ་མ་ཤེས། གསུམ་ལྡན་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་མང་པོས་བུད་མེད་ལ་སྨོད་པ་ཅི་བས་ཆེ་བར་མཛད། ཅེས་གསུངས་ཚུལ་བཅས་གསལ25།

སྲོང་བཙན་སྒམ་པོར་ཁ་གཡར་ནས་《 རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་》 ལས། གྲོས་ཀྱི་ནང་དུ་བུད་མེད་ཀྱི་ཁ་ལ་མི་ཉན་ཞིང་རང་ཚུགས་འཛིན་པ། ཞེས་གསར་གཏོད་བྱས་ཤིང་། བུད་མེད་ནི་ཁྲེལ་དང་ངོ་ཚ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་པས་མནའ་བསྒག་ཀྱང་མི་ཕན་པར་བཤད་ཅིང་། 《 ཁྲིམས་ཡིག་ཞལ་ལྕེ་བཅུ་གསུམ་པ་》 ལས། ཉེ་འབྲེལ་འབྲལ་སྡུམ་གྱི་ཞལ་ལྕེའི་ནང་དུ། བཟའ་ཚང་ཁ་བྲལ་བྱུང་ཚེ། བདེན་པ་ཡོད་ཀྱང་སྐྱེས་མས་ཉེས་པ་ཆེ་བ་འཁུར་དགོས་པར་མ་ཟད། མོ་བདེན་པ་ཆེ་ཡང་ཁྱོ་བོ་བདེན་ཡུལ་དུ་མིང་བཏགས་པས་མོ་ལ་སྤྲོད་མི་དགོས། ཞེས་གཏན་འབེབས་བྱས་ཡོད།

གཞན་ཡང་《 ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་ཁྲིམས་ཡིག་》 ནང་དུ་སྐྱེས་མའི་ཐོབ་ཐང་འཁོད་པ་ནི། ཕྱི་དར་གྱི་ཞལ་ལྕེ་དང་མི་འདྲ་བར་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པ་གསལ་26བས། ཕྱིས་སུ་སྣོན་འཕྲི་བྱས་པའི་རིགས་སུ་དྭོགས་པ་འབྱུང་གཞི་ཕྱོགས་གང་སའི་ཡི་གེ་རྣམས་སུ་མཆིས།

མཚོ་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་ཐར་ལས། བདག་བུད་མེད་འདྲ་བ་ཁས་ཉེན་ལ་ནུས་པ་ཆུང་། སྐྱེ་བ་དམན་པས་ཀུན་གྱིས་སྡང་། སློང་མོ་ལ་སོང་ན་ཁྱིས་སྡང་། ཟས་ནོར་ཡོད་ན་རྐུན་མས་སྡང་། སྐྱེ་གཟུགས་ལེགས་ན་བྱི་ཕོས་སྡང་། བྱ་བ་མང་ན་ཡུལ་བས་སྡང་། མ་བྱས་པ་ལ་མི་ཁས་སྡང་། འགྲོ་སྟབས་ཉེས་ན་སུས་ཀྱང་སྡང་། གང་བྱས་ཀྱང་སྟབས་མི་བདེ་བ་བུད་མེད་ཆོས་འདི་ལ་འདུག་པས། ཆོས་མགོ་ཐོན་པ་ནི་ལྟ་ཞོག སྲོག་མགོ་ཡང་ཐོན་དཀའ་བར་འདུག ཅེས་གསལ་བས་མཚོན་ལ། དཔེར་ན། སྣང་ས་ལྟ་བུ་རང་དབང་མེད་པར་ཁྱོ་གའི་བཅར་བརྡུང་གིས་བསད་པ། འབྲུག་མོ་ལྟ་བུ་རང་དབང་མེད་པར་བཙན་འཕྲོག་བྱས་པ་ལྟ་བུའི་སྐྱོ་གར་དེ་འདྲ་མང་།

ཁ་རྒྱུན་ལའང་། བུ་གཉིད་ཁུག་ནས་སོ་སྒྲ་བསྒྲིགས་ན་དགྲ་ལྷ་འཁོར་བ་དང་། བུ་མོ་གཉིད་ཁུག་ནས་སོ་སྒྲ་བསྒྲིགས་ན་འདྲེ་མོ་ཡིན་ཟེར་བ། བུ་གདོང་སྨེ་ཅན་གྱིས་དགྲ་འདུལ། དམན་གདོང་སྨེ་ཅན་གྱིས་མི་ཟ། སྐྱེས་པ་བརྒྱའི་ནང་ཕོ་འདྲེ་གཅིག བུད་མེད་བརྒྱའི་ནང་མཁའ་འགྲོ་མ་གཅིག ཁྱིམ་བདག་བུད་མེད་ཀྱིས་བྱས་ན་ཐན་ཡིན། ཕོ་ཁ་མ་གྲགས་གོང་ནས་མོ་ཁ་གྲགས། བློ་ཕུགས་ནག་མོས་མ་བྱེད། ཁྱི་བུ་མོ་གཉིས་ལ་བློ་གཏད་མེད། ལམ་བུ་མོ་གཉིས་དེ་སྤྱི་དབང་ཡིན། སྤྲིན་བུད་མེད་གཉིས་ལ་ཡིད་བརྟན་མེད། རྔ་ནག་མོ་གཉིས་དེ་བརྡུང་དགོས། ཟེར་བ་ལྟ་བུའི་འབྲི་བརྗོད་བྱེད་སྲོལ་བྱུང་འདུག27

དེའི་སྟབས་ཀྱིས་སྤྱིར་བཏང་སྐྱེས་མ་རྣམས་ལ་སྐྱེ་བ་དམན་པ་དང་། བསོད་ནམས་ཆུང་བ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲོ་བཏགས་པའི་བལྟ་སྟངས་རིང་མོའི་དུས་ནས་ཡོད་པ་རྣམས་ལེགས་བཅོས་ངེས་པར་བྱེད་དགོས། བར་ལམ་བྱེས་འཁོད་བཙུན་དགོན་ཁག་ཏུ་གཞུང་ཆེན་སློབ་གཉེར་བཙུགས་ནས་ད་ཆ་སློབ་པ་མཐར་སོན་པའི་དགེ་བཤེས་མའི་མིང་གནས་སྤྲོད་ལེན་བྱ་བའི་ལམ་སྲོལ་གསར་གཏོད་ཐུབ་པའི་དགེ་མཚན་ཐོབ་ཡོད་པ་ལྟར། ཀུན་ལ་ཉེ་རིང་མེད་པའི་གཞན་དོན་ཁ་ཡོད་ལག་ཡོད་ཀྱིས་སྒྲུབ་གལ་ཆེ་བ་ནི། འཇིག་རྟེན་སྤྱིར་སྨན་དང་། ནང་པའི་ཆོས་དང་མཐུན་ཞིང་། དེང་གི་དུས་རབས་འདིའི་ཕྱི་ནང་མི་རིགས་ཀུན་ལ་མིག་དཔེར་འོས་པ་ཞིག་འགྱུར་བའི་གོ་རྟོགས་རྙེད་པར་བྱ་རྒྱུའི་འགན་ནི་གྲྭ་བཙུན་གཉིས་ཀ་དང་། ཁྱིམ་པ་ཕོ་མོ་ཚང་མར་ཡོད་པ་ཤེས་དགོས།

དེ་ཡང་སྐྱེས་པ་ཕོའི་རིགས་ནས་སྐྱེས་མའི་དཀའ་ངལ་དང་། གནས་བབས་གོ་རྟོགས་ཐུབ་པ་བྱ་རྒྱུའི་ཚོར་སྣང་མེད་སྟབས། ཁོང་ཚོའི་གནས་སྟངས་ཐོག་ལ་དོ་སྣང་ཆུང་བས། ཉིན་རེའི་འཚོ་བའི་ནང་སྣང་མེད་བཏང་བ་དེ་རིགས་འགྲིགས་དང་མི་འགྲིགས་དཔྱད་པ་བྱེད་མཁན་མེད་པར། ཡིན་ཤག་ཤག་གི་རྣམ་འགྱུར་འཛིན་པར་མ་ཟད། ད་དུང་སྐྱེས་མས་བུད་མེད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་དང་། རྐུབ་སྟེགས་རྩོད་པའི་མཐོང་ཚུལ་བཟུང་ནས་འཕྱ་སྨོད་དང་། སྣང་ཆུང་བཏང་བ་དང་། སྐྱེས་མས་དེ་རྣམས་ལ་གདོང་ལེན་མ་བྱས་པ་གཉིས་ཀས་ལྟར་སྣང་ལ་གནད་འགག་དེ་ཙམ་མེད་པ་ལྟ་བུར་མཐོང་སྲིད་ཀྱང་། དོན་སྙིང་བུད་མེད་ལ་བལྟ་སྟངས་ཞན་པའི་བག་ཆགས་ཀྱིས་གནད་འགག་ཆགས་ཏེ། ཕོ་མོ་སྐྱིད་སྡུག་ཁེ་གྱོང་མི་སྙོམས་པ་བྱུང་བར་བརྟེན། དཀའ་ངལ་དེ་ནི་སྐྱེས་པ་སྐྱེས་མ་གཉིས་ཀས་བཟོས་པས། སེལ་ཐབས་དེའང་ཕྱོགས་གཉིས་ཀས་གདོང་ལེན་ལ་བརྟེན་ནས། (“He for she”) “སྐྱེས་པས་སྐྱེས་མའི་ཆེད་དང་། སྐྱེས་མས་སྐྱེས་པའི་ཆེད་དུ་བརྩོན།” ཟེར་སྲོལ་ཡོད་པ་ལྟར་བྱ་དགོས། དེ་ཡང་ཕོ་མོ་གཉིས་ཀས་སློབ་སྦྱོང་བརྒྱུད་ནས་འགྲོ་བ་མིའི་རིན་ཐང་མཉམ་ཚུལ་དང་། སྐྱེས་མའི་དཀའ་ངལ་དེ་རིགས་དཀའ་ངལ་ཡིན་པ་ཚོར་ཐུབ་པ་དགོས་ཤིང་། དཀའ་ངལ་བྱུང་ན་བཤད་ས་ཡོད་ལ། བཤད་ནས་ཉན་མཁན་ཡོད་པའི་ཁོར་ཡུག་ཅིག་བསྐྲུན་དགོས།

སྐྱེས་མ་འདི་ཚོ་ཉམ་ཐག་ཡིན་པས་རོགས་སྐྱོར་དགོས་ཟེར་བའི་ལྟ་བ་དེ་འདྲ་མིན་པར། སྐྱེས་མ་རྣམས་ལའང་སྐྱེས་པ་བཞིན་དུ་ནུས་པ་ཡོད་པ་ངོས་ལེན་དང་། དེ་ཉིད་གཟེངས་སུ་འདོན་པའི་ཆེད་དུ་སྐྱེས་མའི་གནས་སྟངས་བགྲོ་གླེང་བྱ་ཞིང་། འདི་ནི་སྐྱེས་མ་སྒེར་གྱི་ཐོབ་ཐང་རྩོད་པ་ལ་ངོས་འཛིན་མི་རུང་ལ། སྐྱེས་མ་གཅིག་གིས་གྱོང་ཁྱེར་ན། སྐྱེས་མ་ཡོངས་ལ་གནོད་པས། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་ཡིན་ཚུལ་ངོ་འཕྲོད་པར་བྱས་ནས། དེའི་གདོང་ལེན་བྱ་རྒྱུར་རང་གིས་འགན་འཁྱེར་དགོས་པའི་བསམ་བློའི་ཆུ་ཚད་སྤེལ་ཏེ། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཞབས་འདེགས་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་ཐུབ་དགོས།

ཕོ་མོ་གཉིས་ཀྱི་བདེ་སྡུག་དང་། ཁེ་གྱོང་ཆ་མི་སྙོམས་པའི་རིགས་རྣམས་སྦས་བསྐུངས་མེད་པར་དྲང་བདེན་འོང་ཐབས་སྤྱི་ཚོགས་ནང་གི་བགྲོ་གླེང་ཁོངས་སུ་ཚུད་པར་བྱས་ཏེ། སྤྱི་ཚོགས་ལ་སྨན་པའི་ལེགས་བཅོས་ནུས་ལྡན་བྱ་རྒྱུའི་ཚོར་བ་ཞིག་སླེབས་པ་དང་། རང་རེའི་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོན་པའི་ནང་གི་སྦལ་པའི་བལྟ་ཚུལ་དུ་མི་གནས་པར། ཡར་རྒྱས་ལྡན་པའི་ཤར་ནུབ་ཡུལ་ཁག་རྣམས་ལ་མིག་དཔེ་བལྟ་དགོས།

བཙན་གཡེམ་ལྟ་བུ་ལ་མཚོན་ན། དེ་ནི་བུ་མོའི་ཞབས་འདྲེན་དང་། ངོ་ཚ། ཉམས་དམས་ཀྱི་ངང་ཚུལ་དུ་བརྩི་རྐྱང་བྱེད་པ་ཤུགས་ཆེ་ཞིང་། འབྱུང་འགྱུར་གཉེན་སྒྲིག་བྱེད་མཁན་རག་མིན་གྱི་སེམས་ངལ་ལ་བརྟེན་ནས་ཁུ་སིམ་སིམ་མནའ་མར་སྤྲོད་ཐབས་བྱེད་པ་སོགས་བྱུང་བ་དང་། བཙན་གཡེམ་བྱེད་མཁན་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་ཕལ་ཆེ་བ་རང་དབང་ངང་ནས་མགོ་བོ་གྱེན་དུ་འདེགས་ཏེ་འགྲོ་མཁན་ཡོད་པ་འདི་རིགས་ལ་ཡོ་བསྲང་དང་། ལེགས་བཅོས་དྲང་བདེན་འབྱུང་ཐབས་དགོས་ཤིང་། སྐྱེས་མ་རྣམས་ནས་ཀྱང་རང་གི་ལུས་སེམས་སྟེང་དུ་ངན་ཁག་བཙན་གཡོགས་བྱས་པའི་ཚོར་བ་ཉམ་ཐག་དེ་འདྲར་བཟོད་སྒོམ་དང་། དམན་ས་འཛིན་པའི་གོམས་གཤིས་འཇགས་པ་ཁྱེར་ནས། རང་གཉའ་རང་གིས་གཅོག་སྟེ་ད་དུང་སྙོམས་ཆུང་ནུས་མེད་ངང་ནས་དྭང་ལེན་ནམ་ཡང་བྱ་མི་འོས་པ་ཞིག་རེད།

༨ གངས་ལྗོངས་བོད་ཀྱི་སྐྱེས་མ་དམ་པ་སྔོན་བྱོན་རྣམས་ཀྱི་སྐོར།

རང་དང་གཞན་གྱི་ཡུལ་ཁག་དུ་མར་དུས་ཡུན་རིང་པོར་སྐྱེས་པ་མཆོག་འཛིན་གྱི་ལྟ་སྤྱོད་ཤུགས་ཆེ་ལྡན་པའི་རྐྱེན་ལས་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ཕོ་མོ་འདྲ་མཉམ་མེད་པའི་གནས་བབས་སྣ་ཚོགས་བྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་ཡིན་རུང་། གཡུང་དྲུང་བོན་དང་། སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་དམ་པའི་ཆོས་སུ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་རིས་སུ་མ་ཆད་པའི་བྱམས་བརྩེའི་འཇུག་པ་ཉེ་རིང་མེད་པར་སྙོམས་པའི་ལག་ལེན་དགོས་གལ་རྩལ་བཏོན་གནང་བ་དེ་ནི་ཀུན་གྱིས་ཤེས་གསལ་རེད།

དེས་ན་ཆོས་ཚུལ་དེ་དག་ལ་འཇུག་པའི་སྐྱེ་བོ་ཕོ་མོ་སུ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་བདེ་བ་འདོད་ལ་སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་པའི་ཐོབ་ཐང་དང་། འོས་བབས་འདྲ་མཉམ་ཡོད་པ་གཞི་ལ་བཞག་ནས། མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་དུ་མཆོག་དམན་བར་གསུམ་གྱི་སྡེ་རིས་དང་། དགྲ་གཉེན་བར་མར་དབྱེ་བའི་རྣམ་རྟོག་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་རྒྱུད་མ་རུངས་པར་བྱས་པ་དེ་རྣམས་དུལ་བར་བྱ་དགོས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་རྨང་གཞི་ཡིན།

འོན་ཀྱང་ལག་ལེན་ཐོག་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཡིག་ཚང་རྣམས་སུ་སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་བྱུང་ཚུལ་རྣམ་ཐར་ཡིག་ལམ་དུ་བཀོད་པ་རྒྱ་ཆེ་ཡོད་ཀྱང་། སྐྱེས་མ་དམ་པ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་ཡིག་འཇོག་ཤིན་ཏུ་དཀོན་པར་སྣང་། ཚུལ་འདིར་དེང་སང་གི་མི་རབས་རྣམས་ཀྱིས་བགྲོ་གླེང་བྱེད་ཅིང་། དེ་སྔ་བོད་རིགས་སྐྱེས་མ་མཁས་གྲུབ་གཉིས་ལྡན་བསྟན་ལ་མཛད་རྗེས་འཇོག་མཁན་བྱུང་མིན་དྭོགས་སློང་འོང་གིན་ཡོད་ཀྱང་། དོན་དངོས་སུ་བཤད་དང་སྒྲུབ་པས་བསྟན་པ་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་གནང་བའི་ཕྱག་རིས་བཟང་པོ་ལྡན་པའི་བོད་རིགས་སྐྱེས་མ་དམ་པ་གྲགས་ཅན་བཙུན་མ་དང་། རྣལ་འབྱོར་མ། སྤྲུལ་སྐུ། རིག་མ། བཙུན་མོ་དང་། སྲས་མོ། ཁྱིམ་བདག་འབྱོར་ལྡན་དང་། དབུལ་པོ་ཚུན་ཆད་སྤྱི་ཚོགས་ཅི་རིགས་པའི་ཁོངས་སུ་བྱུང་ལ། ཁོང་རྣམས་ཀྱིས་སྐྱེས་མའི་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་ནུས་པ་འདོན་སྤེལ་ཐོག་ནས་བོད་ཀྱི་མི་རིགས་དང་། ཆབ་སྲིད། དཔལ་འབྱོར། རིག་གནས། ཆོས་ལུགས་གང་ཅིར་རྒྱུན་འཛིན་དང་། ཁྱབ་སྤེལ་གཏོང་ཕྱིར་མི་ཚེའི་རིན་ཐང་མཚོན་པའི་ལེགས་སྐྱེས་འབུལ་མཁན་ཕོའི་རྟེན་ཅན་གྱི་སྐྱེས་ཆེན་རྣམས་དང་མཚུངས་པ་ཤིན་ཏུ་མང་པོ་བྱུང་ཡོད་ནའང་། ད་ཆ་དེ་རྣམས་ཕལ་ཆེ་བའི་སྐོར་ཆོས་འབྱུང་དང་། རྣམ་ཐར། ཁྲི་རབས། གདུང་རབས། རུས་མཛོད། སྐྱེས་རབས། ལོ་རྒྱུས་སོགས་གཞན་དང་གཞན་གྱི་ཞར་བྱུང་ཙམ་དུ་བྱེ་མ་ཆུ་སིམ་ལྟ་བུར་འཁོད་རིགས་ཁོ་ནར་བརྟེན་དགོས་པ་འདི་ནི། རང་རེའི་དེ་བྱུང་རིག་པའི་ཞན་ཆ་ཞིག་ཡིན།

འབྲི་གུང་ར་སེ་དཀོན་མཆོག་རྒྱ་མཚོའམ་ཟླ་བ་དོན་འགྲུབ་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་བོད་གངས་ལྗོངས་སྐྱེས་མའི་ལོ་རྒྱུས་སྤྱི་བཤད་ཅེས་པའི་དཔེ་དེབ་ནང་གསལ་བ་བཞིན། བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་དུས་རབས་ཚུན་ཆད་ནས་ཕྱི་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་ཉི་ཤུ་པའི་བར་གཙོ་བོ་བོན་ཆོས་གཉིས་ཀྱི་བསྟན་པ་བཤད་དང་སྒྲུབ་པས་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་བར་མཛད་པའི་རང་བྱུང་གི་སྐྱེས་མ་དམ་པ་བརྒྱ་དང་ཉེར་ལྔ་དང་། ད་དུང་དེའི་ཞར་བྱུང་དུ་འཁོད་པའི་རང་བྱུང་གི་སྐྱེས་མ་དམ་པ་དུ་མའི་སྐོར་བཅས་དུས་རབས་ཀྱི་བྱུང་རིམ་དང་མཐུན་པར་དཀྱུས་སུ་བསྟར་ཏེ་སྙིང་བསྡུས་སུ་བཀོད་པ་ཡིན།

དེའི་ཐོག་བོད་ཀྱི་སྐྱེས་མ་དམ་པ་སྤྲུལ་སྐུ་བསམ་སྡིངས་རྡོ་རྗེ་ཕག་མོ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གཉིས་དང་། གུང་རི་མཁའ་འགྲོ་མ་སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་བཅས་བྱུང་བས། ད་དུང་སྦས་པའི་རྣལ་འབྱོར་མ་དང་། ཡིག་རིས་མ་སོན་པའི་སྐྱེས་མ་དམ་པ་ཇི་སྙེད་ཅིག་ཀྱང་ཡོད་པ་གདོན་མི་ཟ་ནའང་། རེ་ཞིག་དེ་སྔ་བོད་རིགས་སྐྱེས་མ་དམ་པ་བསྟན་འགྲོའི་བྱ་གཞག་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ་བ་ཡིག་ལམ་དུ་འཁོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་དཔེར་མཚོན་པར་བྱས་ཏེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་མཛད་བཟང་རྗེས་དྲན་ཐོག་ནས། སྐྱེས་མ་གྲགས་ཅན་བྱུང་མ་མྱོང་བའི་དྭོགས་གཞི་ཡོད་རིགས་རྣམས་ལ་རྨོངས་སེལ་དང་འབྲེལ། རང་རེའི་དེ་བྱུང་རིག་པའི་རྣམ་གཞག་ཉམས་པ་སླར་གསོའི་རམ་འདེགས་སུ་འགྱུར་རེའང་ཡིན།

ད་ལྟའང་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་བན་བོན་རིས་སུ་མ་ཆད་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་ཁོངས་ནས་བོད་རིགས་སྐྱེས་མ་དམ་པ་དང་། དེ་མིན་མི་རིགས་སྣ་ཚོགས་ཁོངས་ནས་༸རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་ཐོབ་ཅིང་། ཉམས་སུ་བླངས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་ཁྱོན་འདིའི་ཡུལ་གྲུ་དུ་མར་བཤད་སྒྲུབ་ཅི་རིགས་པས་བསྟན་པ་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་ལ་བརྩོན་པར་མཛད་པའི་སྐྱེས་མ་དམ་པ་དུ་མ་བཞུགས་བཞིན་པར་སྣང་བ་བསྔགས་པའི་ཡུལ་དུ་གྱུར།

བོད་རྒྱལ་དང་པོ་[ཕྱི་ལོའི་གོང་ལོ་བརྒྱ་དང་ཉེར་བདུན་ལ་]གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་མ་བྱུང་གོང་གི་རྒྱལ་ཕྲན་གྱི་དུས།28 གདོད་མའི་སྤྱི་ཚོགས་ལས་འདས་ནས་ཡུན་རིང་སོང་བ་སོགས་ཡིག་ཚང་རྣམས་སུ་མངའ་མཛད་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་དུས་རབས་སམ། རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་བཅུ་གཉིས་29སྐོར་གསལ་བཀོད་སྣང་བ་རྣམས་སུ་སྔ་དེང་གི་མཁས་པ་མང་པོས་དེ་རྣམས་འགྲོ་བ་མི་ཞིག་མིན་པར་ལྷ་འདྲེའི་འགྲོ་བ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཡིད་ཆེས་མཛད་པ་ནི། སྐབས་དེ་དག་ཏུ་སེམས་ཁམས་ཀྱི་དགོས་མཁོ་དང་མཐུན་པའི་གདོད་མའི་བོན་ལུགས་དར་བའི་དུས་ཡིན་པས། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཐོག་ནས་སྒྲོ་བཏགས་ཉིད་ལས། དོན་དངོས་དེ་རྣམས་རང་རེའི་ལོ་རྒྱུས་སུ་གསལ་བའི་རྗེའི་མགུར་ལྷ་བཅུ་གསུམ་དང་། དགེ་བསྙེན་ཉེར་གཅིག་ལྟ་བུ་རྣམས་ཀྱང་སྐབས་དེའི་གྲགས་ཆེའི་མི་སྣ་ཤ་སྟག་ཡིན་ཞིང་། ཕྱིས་སུ་ཡུལ་ལྷ་དང་། ཆོས་སྲུང་སོགས་སྐྱོབ་བྱེད་ཀྱི་ལྷ་ལ་བརྩི་བ་རྣམས་ཀྱང་ཕལ་ཆེ་བ་གནའ་བོའི་དུས་སུ་བྱོན་པའི་མེས་པོ་ཡིན་ལ། མགོན་སྐྱབས་བྱེད་པོར་ངོས་འཛིན་ཐོག་ནས་མི་མ་ཡིན་པར་སྒྲོ་འདོགས་པར་བྱས་པ་ལྟ་བུས་གནས་བདག་གཞི་བདག་ལ་སོགས་པར་བརྩིས་ཏེ་གུས་བཀུར་བྱེད་སྲོལ་བྱུང་བ། དཔེར་ན། ཨ་མདོ་ཁུལ་དུ་ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན། ཨ་མྱེས་དུང་རི། ཨ་མྱེས་བ་ཡན། ཨ་མྱེས་ཤ་བོ། ཨ་མྱེས་ཀླུ་མོ། ཨ་མ་ཟོར་དགུ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཨ་མྱེས་ཞེས་བོས་པས་མེས་པོར་བཀུར་བ་རྟོགས་ཐུབ་པ་ལྟར་ཡིན། དེ་བཞིན་ཨ་མདོ་རྒན་རྒྱའི་ཡུལ་གྱི་ད་རྒྱལ་མང་པོ་རྗེ་ནི། བཙན་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་བློན་པོ་ཡིན་པ་ཁོང་དེར་སྐུ་གཤེགས་ནས་བྱུང་བ་དང་། བློན་པོ་གསེར་ཆེན་རི་ནི་གནས་དེར་བློན་པོ་མགར་གཤེགས་པས་ཡིན་ལ། དེ་བཞིན་ཕྱི་དར་གྱི་སྐབས་སུ་བྱུང་བའི་གླིང་རྗེ་གེ་སར་དང་། རྒྱ་ཚ། སྒ་བདེ། ཉི་འབུམ། འདན་མ། ཁྲོ་ཐུང་རྣམས་ཀྱང་ལྷ་རུ་བཀུར་སྲོལ་སྣང་ཞིང་། གཞན་ཡང་མི་ཤི་བཙན་སྐྱེས་ལྟ་བུ་དམ་ལ་བཞག་ནས་འཇིག་རྟེན་པའི་སྲུང་མར་གྱུར་ཚུལ་དང་། དེ་རྣམས་འཚོ་བའི་སྐབས་ཀྱི་གནས་ཡུལ་རྣམས་ལའང་མི་རབས་རྗེས་མས་གུས་བཀུར་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཤན་ཞུགས་པ་མང་བར་མཆིས།30

༈ དང་པོ་ཡ་ཐོག་སྐབས།

འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་སྣོད་བཅུད་ཀྱི་ཆགས་རབས་དང་། མིའི་རིགས་ཀྱི་གདོད་མའི་སྤྱི་ཚོགས་ནས་ད་ལྟའི་བར་གྱི་བྱུང་རབས་ལོ་རྒྱུས་ལ་དེང་རབས་རྣམས་ནས་རྗེས་སུ་དཔག་པ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ལམ་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་ལྟར། བོད་གངས་ཅན་གྱི་ལྗོངས་སུའང་《 རླངས་ཀྱི་པོ་ཏི་བསེ་རུ་》 ལས། ལར་སྐྱེས་པའི་མིས་རང་གི་སྐྱེ་རྒྱུད་མ་ཤེས་ན་ནགས་ཀྱི་སྤྲེའུ་དང་འདྲ། མི་རང་གི་ཆོ་འབྲང་མ་ཤེས་ན་གཡུ་འབྲུག་ཟོལ་མོ་དང་འདྲ། ཞེས་གསལ་བ་ལྟར། ཆོ་འབྲང་ཞེས་པ་མའི་རྒྱུད་ནས་གྱེས་པའི་གཉེན་ཚན་ལ་ཟེར་བས། བོད་དུ་མ་རྒྱུད་གཙོ་བོར་འཛིན་སྲོལ་ཐོག་མར་བྱུང་བར་མཚོན་ཏེ། རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་བཙན་པོ་ཁྲི་བདུན་གྱི་རུས་མིང་དེ་རྣམས་ཡུམ་གྱི་མཚན་ཟུར་ནས་བཏགས་པ་དང་། གྲི་གུམ་འཁྲུངས་པའི་སྐབས་སུ་མཚན་ཇི་འདྲ་གསོལ་མིན་ཨ་ཕྱི་མར་དྲིས་ཚུལ་གསལ་བ་ལྟ་བུས་རྟོགས་པར་ནུས། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འཕེལ་རིམ་ནང་དུ་མོའི་རིགས་ལ་ཕམ་ཉེས་བྱུང་སྟེ་ཕོ་ཡིས་དབང་བསྒྱུར་བྱས་ནས་སྲོང་བཙན་དུས་སུ་མོ་ཡི་དབང་ཆ་ཤོར་ཟིན་པས། ཁྲིམས་ལས། མོ་བཙུན་བཀའ་ལ་མི་འདགས། ཞེས་འཁོད་པ་དང་། བཙུན་མོ་བཀའ་ཐང་ལས། གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་མན་ཆད་ནས། །སྨད་ཀྱི་སྡེ་གསུམ་ཡན་ཆད་དུ། །བཙུན་མོ་བདུན་ཅུ་དོན་ལྔ་ཡོད། །ཅེས་གསལ་ནའང་། མཚན་དང་ལག་རྗེས་སོགས་གསལ་ཁ་ཡོད་པ་མཐོང་རྒྱུ་མེད་ལ། དེའི་གོང་གི་སྐྱེས་མ་ཚོའི་ལོ་རྒྱུས་ཡི་གེར་བཀོད་པ་དེ་བས་ཀྱང་མི་མངོན་པར་སྣང་།31

བོད་ཀྱི་ཡིག་ཚང་སྔ་ཤོས་གྲས་སུ་གྲགས་པའི་《 ཡོ་ག་ལྷ་གྱེས་ཅན་》 དང་། 《 རླངས་ཀྱི་པོ་ཏི་བསེ་རུ།》 《 ས་སྐྱའི་གདུང་རབས་》 ལྟ་བུར་སྐྱེས་མ་མང་པོའི་མཚན་གསལ་བ་རྣམས་ལ་ལྷ་དང་ཀླུའི་བུ་མོ་ཤ་སྟག་ཡིན་ཚུལ་བཤད་ཀྱང་། དོན་དུ་སྐབས་དེའི་ཚོ་པ་དང་། རུས་རྒྱུད་གསལ་པོ་ཡོད་ཅིང་། མིང་ཡང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པོ་དང་། ཁྱིམ་ཚང་ལེགས་པོའི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་སླེབས་པར་མཚོན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོང་རྣམས་ཕལ་ཆེ་བ་དེའི་དུས་ཀྱི་སྐྱེས་མ་གྲགས་ཅན་ཡིན་པར་མངོན་མོད། གཉའ་ཁྲིའི་གོང་གི་ལོ་རྒྱུས་ལྟ་ཅི། སྲོང་བཙན་ཡན་ཆད་གསལ་པོ་མེད་པས། ད་དུང་གནའ་རྫས་སོགས་ལ་བརྟེན་ནས་དཔྱད་བྱ་ཁོ་ནར་ཟད།32

༈ གཉིས་པ་སྤུར་རྒྱལ་སྐབས།

གཉའ་ཁྲི་ལ་སོགས་པའི་གནམ་གྱི་ཁྲི་བདུན་སོགས་ནས་བཙན་པོའི་དུས་བར་བྱུང་བའི་བཙུན་མོ་མང་པོའི་མཚན་སོགས་ཡིག་རྙིང་ཁག་ལྟར་གསལ་ཞིང་། དེ་སྔའི་བོད་ཀྱི་སྐྱེས་མ་གྲགས་ཅན་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་གཅིག་ལ་རྗེས་སུ་བརྟན་མ་བཅུ་གཉིས་སུ་གྲགས་པར་གྱུར་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རིགས་རུས་གདུང་བརྒྱུད་དབང་ཚད་སོགས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་གནས་ཡུལ་དང་བཅས་པ་རོབ་ཙམ་ཐོན། དེའི་ཁོངས་དཔེར་ན། ཇོ་མོ་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་མ་ནི་སྟོད་ཕྱོགས་སུ་གྲགས་ཆེ་བའི་སྐྱེས་མ་ཡིན་པ་དང་། ཡབ་ནི་ཕོ་ལྷ་ཐེན་པོ་དང་། ཡུམ་འབྲང་ཡུལ་སྨན་གཉིས་ལ་མིང་པོ་བདུན་དང་། སྲིང་མོ་ལྔ་བྱུང་བ་ལས། ལྔ་ཚིགས་པ་ཁོང་ཡིན་ལ། མཆེད་གཞན་ནི་མི་གཡོ་གླང་བཟང་མ། གཏད་དཀར་འགྲོ་བཟང་མ། མཐིང་གི་ཞལ་བཟང་མ། ཅོད་པན་མགྲིན་བཟང་མ་རྣམས་ཡིན། མིང་འདི་རྣམས་ཕྱིས་སུ་ཆོས་ཕྱོགས་ནས་བཏགས་པས་ཐོག་མའི་མིང་རང་མིན་པར་ངེས་པར་གསལ།

འདི་རྣམས་ལ་ངོས་འཛིན་མི་འདྲ་བ་འགའ་ཞིག་སྣང་བ་དང་། སྐུ་མདོག་ཕྱག་མཚན་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པ་ནི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བལྟ་ཚུལ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། ཁོང་རྣམས་དུས་དེའི་བོད་ཀྱི་སྐྱེས་མ་གྲགས་ཅན་ཡིན་པ་ནི་ཕྱི་རབས་པས་ལྷར་བཀུར་བ་ལས་ཀྱང་ཤེས་ཏེ། ཡང་མ་བཅུ་གཉིས། སྐྱོང་མ་བཅུ་གཉིས་སོགས་བོད་ཡུལ་སྟོད་སྨད་ཀུན་གྱི་གཞི་བདག་དང་། ཡུལ་ལྷར་གྱུར་པའི་སྐྱེས་མ་རྣམས་ནི་ཁུལ་དེ་དང་དེར་གྲགས་ཆེ་བའི་སྐྱེས་མའི་མཛད་པ་རྗེས་དྲན་ཆེད་དུ་ལྷར་བརྩིས་ཡོད་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཇོ་མོ་གླང་མ། གནམ་མཚོ་ཕྱུག་མོ། ཁྲི་ཤོར་རྒྱལ་མོ། ཇོ་མོ་ཁ་རག ཇོ་མོ་རྒྱལ་གསང་། ཕག་རིའི་ཇོ་མོ། ཇོ་མོ་ནང་། ཇོ་མོ་གངས་དཀར། རེབ་གོང་གི་བཙན་མོ་རི། རྒྱལ་མོ་དམུ་རྡོ། ཨ་མ་འབྲུག་མཚོ། ཇོ་མོ་རྫོང་སོགས་རི་དང་ཆུ་སོགས་ཀྱི་མིང་ལ་གཞིགས་ནའང་གོ་བར་ནུས།

༈ གསུམ་པ་བཙན་པོའི་སྐབས།

ཚེ་སྤོང་བཟའ་འབྲི་མ་ཐོད་དཀར་མ་ནི། སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་མ་ཡུམ་ཡིན་ཞིང་། ཁོང་ནས་བཟུང་། སྲོང་བཙན་གྱི་བཙུན་མོ་ལྔ་དང་། སྲིང་མོ་བཙན་མོ་སད་མ་ཀར་སོགས་སྐྱེས་མ་སུམ་ཅུ་སོ་བརྒྱད་ཀྱིས་བོད་གཅིག་གྱུར་ལ་སྨན་པའི་ཕྱག་རྗེས་དང་། རྒྱལ་ཁམས་གཏན་འཇགས། ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་དབུ་འཛུགས་པའི་བྱ་གཞག ནང་ཆོས་དར་སྤེལ་གནང་བའི་འཕྲིན་ལས་ཅི་རིགས་པ་བསྐྱངས་པར་སྣང་།

འབྲོ་བཟའ་ཁྲི་མ་ལོད་ནི། མང་སྲོང་གི་བཙུན་མོ་སྟེ། འདུས་སྲོང་མང་པོ་རྗེའི་ཡུམ་དེས་མང་སྲོང་གཤེགས་ནས་སྲས་སྐུ་ན་ཕྲ་བས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཐུགས་འགན་སྔ་རྗེས་གཉིས་བཞེས་ཤིང་། ཁོང་ནི་བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་ནང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མཁྱེན་རྒྱ་ཆེ་ལ། མཛངས་དཀྱེལ་དབང་ཐང་སྙན་གྲགས་ལྡན་པའི་སྐྱེས་མའི་བཙན་མོ་སྲིད་སྐྱོང་གཅིག་པུ་དེ་ཡིན། ཁོང་གི་མངའ་ཐང་ཆེས་ཆེར་རྒྱས་ནས་ཤར་རྒྱ་ནག་ཐང་ལ་འཇིགས་ཟིལ་བསྐུལ་ཞིང་། སེ་རབ་རྒྱལ་ཕྲན་སོགས་ངོ་ལོག་བརྒྱབས་པར་དམག་དང་ཁྲིམས་ཀྱིས་དབང་དུ་བསྡུས། སེ་རིབ་རྒྱལ་པོ་གསོན་བཟུང་བྱེད་ཐུབ་པ་སོགས་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་རྩ་བ་བརྟན་བཟུང་དང་། བོད་ཁམས་བདེ་འཇགས་འོང་བའི་མཛད་རྗེས་བཞག་པའིརླབས་ཆེན་གྱི་སྐྱེས་མ་ཞིག་བྱུང་།33

འབྲོ་བཟའ་ཁྲི་རྒྱལ་མོ་བཙན་ནི། བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་གྱི་བཙུན་མོ་ལྔའི་ཡ་གྱལ་དེའི་ཕྱག་རྗེས་ནི། བསམ་ཡས་སུ་བཙུན་མོ་གླིང་གསུམ་གྱི་ཁོངས་ནས་དགེ་རྒྱས་བྱེ་མ་གླིང་བཞེངས། བསམ་ཡས་སུ་ཆོས་བསྒྱུར་གྱི་བྱ་བའི་ཐུགས་འགན་བཞེས། འཆད་ཉན་སྒོམ་སྒྲུབ་གནང་། ཆབ་སྲིད་ལ་མཁྱེན་རྒྱ་ཆེ་བས་འབྲོ་བཟའི་ཁྲིམས་བུ་ཆུང་ཞེས་པའི་སྲོལ་གཏོད། སྲས་མེད་པས་མཁན་པོ་སྦ་ར་རྣ་ལས་ཉིད་དང་། གྲུ་བཙུན་མོ་རྒྱལ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེས་མ་བརྒྱ་རབ་ཏུ་བྱུང་བས། ཁོང་གི་མཚན་ལ་བྱང་ཆུབ་རྗེར་གསོལ། འདི་ནི་བོད་དུ་སྐྱེས་མ་ཤཱཀྱའི་བསྟན་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ཐོག་མ་ཡིན། ཆོས་ཁྲིམས་བཅས་ཤིང་། འདིས་མཛད་པའི་སྨོན་ལམ་ཡང་བསྟན་འགྱུར་ཁྲོད་དུ་བཞུགས།34

མཆིམས་བཟའ་ལྷ་མོ་བཙན་ནི། བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་གྱི་བཙུན་མོ་ཡིན་པ་དེ་སློབ་དཔོན་པདྨ་འབྱུང་གནས་ལ་ཕུལ་བས་སྲིད་ཀྱི་མཛད་རྗེས་མེད་པར་མངོན།

མཁར་ཆེན་བཟའ་མཚོ་རྒྱལ་ནི། ཁོང་ཡང་ཁྲི་སྲོང་གི་བཙུན་མོ་སློབ་དཔོན་པདྨ་འབྱུང་གནས་ལ་ཕུལ་བས་ཆོས་ལ་བརྩོན་ཏེ། མཁའ་འགྲོ་ཡེ་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ་ཞེས་སྐྱེས་མའི་ཁྲོད་ནས་མཚན་སྙན་ཆེན་པོ་བྱུང་། ཕུར་པ་ཇོ་མོ་ལུགས་ཀྱི་བརྒྱུད་རིམ་གྱི་ཁུངས་དང་གཏེར་ཆོས་རྣམས་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་ལས་གསན་ནས་ཡི་གེར་བཀོད་དེ་གནས་ཆེན་སོ་སོར་སྦས། འཁྲུངས་ཡུལ་དང་ཡབ་ཡུམ་གྱི་མཚན་མི་འདྲ་བ་མང་བར་བཤད།

གོང་གསལ་མཆིམས་བཟའ་ལྷ་མོ་བཙན་དང་། མཚོ་རྒྱལ་ཁོང་གཉིས་ཐོག སློབ་དཔོན་གྱི་གཟུང་མ་སྟེ། གསང་བའི་བཙུན་མོ་ཤེལ་དཀར་བཟའ་རྡོ་རྗེ་འཚོ། འབྲོ་བཟའ་ཏི་པང་མ༑ རུང་ཡོང་བཟའ་མ་མཐིང་མ། ཆིམས་རིན་ཆེན་ས་ལེ་འོད། མེར་གོང་བཟའ་རིན་ཆེན་གཙུག མོན་མོ་བཀྲ་ཤིས་ཁྱེ་འདྲེན་སོགས་ཡོད་ཚུལ་ཡིག་ཚང་འགར་གསལ་ལུགས་འཁོད་པ་35རྣམས་ལས། ད་དུང་སོགས་སྒྲའི་ནང་བསྡུས་པའི་རིགས་རྣམས་མ་ངེས་མོད། གཤམ་གསལ་ཅོག་རོ་བཟའ་དཔལ་གྱི་མཆོད་གནས་མ་དང་། འབྲོ་ཇོ་མོ་ས་ལེ་ཞེས་པ་གཉིས་ཀྱང་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོའི་ཕྱག་རྒྱ་མའི་གྲས་སུ་གཏོགས། 《 གུར་བཀྲའི་ཆོས་འབྱུང་》 དུ་གོང་གསལ་འབྲོ་བཟའ་ཏི་པང་མ་ཁོང་ནི་སློབ་དཔོན་པདྨའི་ཕྱག་རྒྱ་མའི་གཙོ་གྲས་ཡིན་ལ། མེར་གོང་བཟའ་ལ་སོགས་པ་རྣལ་འབྱོར་མ་བཅུ་བདུན་ཞེས་གསལ་བས་དེ་རྣམས་སློབ་དཔོན་གྱི་ཇོ་མོ་ཡིན་ནམ་སྙམ་ཞེས་བཀོད་འདུག་པ་36 གང་ལྟར་ཐམས་ཅད་བོད་རིགས་སྐྱེས་མ་ཆོས་ཀྱི་མཛད་རྗེས་ཅན་ཤ་སྟག་ཡིན་པར་ངེས། ཅོག་རོ་བཟའ་དཔལ་གྱི་མཆོད་གནས་མ་དང་། འབྲོ་ཇོ་མོ་ས་ལེ། ཡེ་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ་གསུམ་ལས་ཕུར་པའི་ཆོས་སྐོར་གྱི་རྒྱུན་བྱུང་བས། ལྕམ་ལུགས་དང་། ཇོ་མོ་ལུགས་ཞེས་གྲགས།37

བོན་མོ་སྟག་བེར་ལེ་ཝེར་ནི། གཤེན་དྲན་པ་ནམ་མཁའི་ཇོ་མོ་མཛད་པས། གཤེན་ལ་མངོན་ཤེས་རྫུ་འཕྲུལ་སོགས་ངོ་མཚར་ཆེན་པོ་མང་པོ་བྱུང་བ་ཁོང་གི་ནུས་པ་ཡིན་པ་བོན་འབྱུང་ལེགས་བཤད་མཛོད་ལས་གསལ་བར་བཤད།38

ཅོག་རོ་བཟའ་དཔལ་གྱི་ངང་ཚུལ་མ་ནི། བཙན་པོ་ཁྲི་གཙུག་ལྡེ་བཙན་གྱི་བཙུན་མོ་ལྔའི་གཙོ་མོ་ཡིན། གཞན་རྣམས་མཆིམས་བཟའ་ཁྱུང་དཀར་མ། སྣ་ནམ་བཟའ་ཨ་རྗེ་ཕོ་ལེགས། ཚེ་སྤོང་བཟའ་ལྷུན་གྱི་བུ་མོའམ། ཚེ་སྤོང་བཟའ་ཡུམ་རྗེ་བཙན་མོ་འཕན། ལྷ་ལུང་བཟའ་མེ་ཏོག་མ་བཅས་ཡིན་པ་ཡིག་ཚང་རྣམས་སུ་གསལ་བར་མངོན། བཙུན་མོ་འདིས་ཡར་ལུང་ཤེལ་བྲག་གི་འདབས་རོལ་དུ་ཙན་ཐང་གཡུའི་ལྷ་ཁང་བཞེངས། ཆོས་ལ་བརྩི་མཐོང་ཆེ་ཞིང་། རྒྱལ་སྲིད་ལ་བཙན་པོའི་དཔུང་པ་ལྟ་བུའི་ཞབས་ཏོག་མཛད་པས། རྒྱལ་པོའི་ནུས་ཤུགས་ཆོས་ལ་བཏང་སྟེ་ཆོས་བྱེད་ཀྱི་མི་འབོར་ཉིན་བཞིན་འཕར་ཞིང་། ཆོས་རྒྱགས་བང་མཛོད་ནས་སྦྱར་ཏེ། བན་དེ་རེ་རེར་བྲན་མི་ཁྱིམ་བདུན་རེ་བསྩལ། དམག་ཤུགས་ཉམས་ཏེ་སྔར་རྒྱའི་ལག་ནས་ཕྲོགས་པའི་ས་རྣམས་ཤོར། མི་སེར་ཉམ་ཐག་པར་གྱུར་པས། བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་ཁྲིམས་བཤིག་མ་ཐུབ་ཚེ་རྒྱལ་ཁབ་མཐའ་ཤོར་དཀྱིལ་བརྡིབས་སུ་འགྲོ་བར་ཐེ་ཚོམ་མེད། དེ་ལ་བཙུན་མོ་མཆོག་འདི་དང་བློན་པོ་བྲན་ཀ་དཔལ་གྱི་ཡོན་ཏན་གཉིས་མ་བཏུལ་བར་རྒྱལ་པོ་བཏུལ་ནས་ཆོས་ཁྲིམས་བཤིག་མི་ཐུབ་པས། རྒྱལ་པོར་བཙུན་མོ་མཆོག་དང་བྲན་ཀ་གཉིས་ལུས་འདྲེས་བྱས་ཚུལ་སྙན་ཕྲ་བཅུག་སྟབས། ཁོང་གཉིས་ལ་སྲོག་ཁྲིམས་ཕབ་པ་ན། བཙུན་མོ་རང་སྲོག་བཅད། རྒྱལ་པོ་བཀྲོངས་ནས་གླང་དར་མས་སྲིད་བཟུང་བར་སྣང་།39

༈ བཞི་པ་སིལ་བུའི་སྐབས།40

འབྲི་གུང་ཨ་ཕྱི་ཆོས་སྒྲོན་ (༡༠༢༠་་་?)ནི། ཡབ་སྣ་ནམ་པ་ཇོ་བོ་དཔལ་དང་། ཡུམ་འབྲི་བཟའ་དར་འཇམ་གྱི་སྲས་མོར་འབྲི་གུང་ཞོ་སྟོད་དུ་འཁྲུངས། མཚན་ཆོས་ཀྱི་སྒྲོན་མར་བཏགས། འབྲི་གུང་སྐྱོབ་པ་འཇིག་རྟེན་མགོན་པོའི་མེས་མོ་ཡིན་པས་ཨ་ཕྱི་ཞེས་སུ་གྲགས། དགུང་ལོ་ཉི་ཤུའི་སྐབས་ལ་པའི་ཚོང་པ་དང་བསྡེབས་ནས་ཁམས་སུ་བྱོན། འདན་ཡུལ་དུ་ཕེབས་ནས་ཚོང་པ་རྣམས་ལ་ཁོ་མོ་སྡོད་ས་འདི་ན་ཡིན་གསུངས། སྐྱུ་རའི་གདུང་རིགས་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱ་མཚོ་དང་། གཡུང་དྲུང་རྒྱ་མཚོ་སྤུན་གཉིས་ཀྱི་ཁབ་ཏུ་བྱོན་ནས་ཁྱིམ་ཐབས་མཛད། བག་སྟོན་དུས་བཟའ་བཏུང་ཅི་འདོད་ཆར་དུ་འབབ་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་བསྟན་པས་ཡུལ་མི་ཚོས་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱ་མཚོས་ཆུང་མར་མཁའ་འགྲོ་མ་ཁུག་འདུག་ཅེས་པའི་གྲགས་པ་བྱུང་། འདན་སྟོད་སྒྲོལ་མ་བྲག་རྩར་བཞུགས། སྲས་ནམ་མཁའ་དབང་ཕྱུག་དང་། དཔེ་ཀ་དབང་རྒྱལ། བསོད་ནམས་དཔལ། ཀ་ཐུང་གྲུ་བཞི་དང་བཞི་འཁྲུངས། ཆོས་ཀྱི་སྒྲོལ་མས་དུར་ཁྲོད་ཀྱི་བམ་རོ་ཚོགས་ལ་རོལ་པ། རི་བྲག་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པར་རྒྱུ་བ་སོགས་སྤྲུལ་བསྒྱུར་སྣ་ཚོགས་བསྟན་པས་སྙན་གྲགས་གང་སར་ཁྱབ། ཡུམ་སྲས་ལྔ་ཀས་སྒྲུབ་པ་མཛད་པས་སྲས་རྣམས་ཀྱིས་བདེན་པ་མཐོང་། ཆོས་ཀྱི་སྒྲོལ་མས་སྡེ་བརྒྱད་གདུག་ཅན་དམ་ལ་བཞག་ནས། དཔའ་སྨད་ཆུ་བོའི་འགྲམ་གྱི་ཕུག་པ་རྟིང་རིང་དུ་འཁོར་རྣམས་ཁྲིད་ནས་བམ་རོ་ལ་ཚོགས་འཁོར་མཛད་དེ། ཟ་ནུས་མཁན་ལ་དངོས་གྲུབ་སྣ་རེ་བྱུང་སྐད་དང་། ཕུག་པ་དེར་ད་ལྟའང་ཨ་ཕྱི་ཕུག་ཅེས་ཟེར། མཐར་ཞལ་ཆེམས་སུ་ངའི་ལུས་འདིའི་བྱ་བ་གྲུབ་ཟིན། བུ་བརྒྱུད་འདིར་བསྟན་པ་སྤྱི་ལས་ཁྱད་པར་འཕགས་པ་ཞིག་འབྱུང་བས། དེའི་བཀའ་སྲུང་ཁོ་མོས་བྱེད་པས། དོ་གལ་ཆེ་ན་ང་ལ་སྦྲོན། གསུངས་ནས་ལུས་མ་སྤངས་པར་མཁའ་སྤྱོད་དུ་གཤེགས་པར་གྲགས། རྗེས་སུ་ཁོང་མོ་འབྲི་གུང་བཀའ་བརྒྱུད་པ་དང་། སྐྱུ་ར་བ་ཀུན་གྱིས་སྲུང་མར་བཀུར་ཞིང་། འདི་ཉིད་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཁའ་འགྲོ་མ་ཡིན་པར་བཞེད།41

མ་ཇོ་དཀོན་མཆོག་སྐྱབས་ནི། སྟོད་དུ་འཁྲུངས་ཚོད། འབྲོག་མི་ལོ་ཙ་བའི་ (༩༩༣་་་༡༠༦༤) སློབ་མ་ཇོ་ནང་དུ་བྱོན་ནས་ཚེ་དང་སྒྲུབ་པ་མཉམ་པའིཕྱག་རྗེས་བཞག་པ་ཞིག་ཡིན་ཚུལ་《 ཇོ་ནང་ཆོས་འབྱུང་》 ལས་གསུངས་པར་གསལ།42

བདག་མེད་མ་ནི། ལྷོ་བྲག་ཏུ་འཁྲུངས། རྗེ་མར་པའི་ (༡༠༡༢ ་་་ ༡༠༩༥)གསང་ཡུམ་མཛད་ཅིང་། གཞན་ཡང་གསལ་སྐྱིད་དང་། ཇོ་མོ་ལྕེ་བུ། ལྷུང་བཟེད་ཧོ་རེ། སྙེ་མོ་བཟང་མོ། ཕྱག་ཐུང་མ་སོགས་དགུ་ཡོད་པའི་གཙོ་མོ་ཡུམ་བདག་མེད་མ་འདི་ཡིན་ལ། སྲས་དར་མ་མདོ་སྡེ་འཁྲུངས་ཤིང་། རྗེ་མི་ལ་རས་པར་ཡང་ཆོས་གསུངས་པར་གསལ་43བར་མ་ཟད། ཡུམ་གཞན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་མཛད་བཟང་ལྡན་པའི་སྐྱེས་མ་དམ་པར་གྱུར། དེ་རྣམས་ལ་རིགས་ཀྱི་སྲས་བསྐྲུན་པ་ནི། དང་པོ་དར་མ་མདོ་སྡེ། གཉིས་པ་དར་མ་དཔལ། གསུམ་པ་བསམ་གཏན། བཞི་པ་སྦ་ཅན་ཟང་ངེ་། ལྔ་པ་ངན་ནི། དྲུག་པ་དགེ་འདུན། བདུན་པ་བྱ་ཁྲི་འཁོར་ལོའོ། །ཡང་གཞན་ཞིག་ཏུ། དང་པོ་དར་མ་མདོ་སྡེ། གཉིས་པ་དགེ་འདུན། གསུམ་པ་ཆོས་དཔལ། བཞི་པ་དམར་ལེབ། ལྔ་པ་དཔལ་གྱི་འོད། དྲུག་པ་གྲགས་བསོད། བདུན་པ་བསོད་ནམས་དཔལ། བརྒྱད་པ་ནམ་མཁའ་དཔལ། དགུ་པ་ཉི་མ་དཔལ་ཟེར་བའང་སྣང་ཞེས་《 ལྷོ་རོང་ཆོས་འབྱུང་》 དུ་གསལ།44

ཉ་མ་དཔལ་མོ་(༡༠༡༢ ་་་ ༡༠༩༥) ནི། འཕན་ཡུལ་དུ་འཁྲུངས། མར་པ་ལོ་ཙཱ་བའི་ཞབས་ལ་གཏུགས་ནས་ཆོས་རྫོགས་པར་ཞུས་ཏེ་ཉམས་བཞེས་མཛད་པས། གྲུབ་པ་ཐོབ་པའི་ལས་ཅན་གྱི་སློབ་མ་བཞིའི་གྲས་འཕན་ཡུལ་གྱི་ཉ་མ་དཔལ་མོ་ཞེས་རྣམ་ཐར་ནང་གསུངས་པར་བཤད།45

པེ་ཏ་མགོན་སྐྱིད་ནི། རྗེ་བཙུན་མི་ལ་(༡༠༤༠ ་་་ ༡༡༢༣)ལས་ལོ་གསུམ་གྱིས་གཞོན་པའི་སྲིང་མོ་ཡིན་ཞིང་། བྲིན་བྲག་དམར་དུ་མི་ལ་མཇལ་དུས་ཆོས་ལ་བསྐུལ་བས་དད་དེ་ཆོས་སྒོར་ཞུགས། བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་རྫོགས་པར་ཐོབ། དཀའ་སྤྱད་ཀྱིས་སྒྲུབ་པ་ལ་ནན་ཏན་མཛད། རྗེ་བཙུན་མི་ལ་མ་གཤེགས་པའི་སྔ་རོལ་ཏུ་འཇའ་ལུས་སུ་གཤེགས་ཚུལ་རྟ་ཚག་པས་《 ལྷོ་རོང་ཆོས་འབྱུང་》 དུ་གསུངས་པར་སྣང་།46

མཛེས་སེ་མའམ། ལེགས་སེ་འབུམ་ནི། སྟོད་མངའ་རིས་གུང་ཐང་དུ་འཁྲུངས། རྗེ་བཙུན་མི་ལའི་མི་དང་མི་མིན་གྱི་གསང་ཡུམ་ཁོངས་ནས་ཆུང་གཉེན་བསྒྲིགས་པ་ཞིག་ཡིན། ཕྱིས་རྗེ་བཙུན་བྲིན་དུ་བཞུགས་སྐབས་ཆོས་གསན་ནས་རི་ཁྲོད་འགྲིམས་ཏེ་མཐར་འཇའ་ལུས་སུ་གཤེགས་པ་《 མི་ལའི་རྣམ་ཐར་མཛོད་ནག་མ་》 ལས་བྱུང་། 《 རྣམ་ཐར་ཐར་པའི་ས་བོན་》 ལས་མཛེས་སེ་མ་དང་ལེགས་སེ་མ་གཉིས་ཐ་དད་དུ་བཤད་ཅེས་ཟེར།47

ས་ལེ་འོད་ནི། སྟོད་ཁུལ་བྲིན་གྱི་ཕྱོགས་སུ་འཁྲུངས། རྗེ་བཙུན་མི་ལ་གཉའ་ནང་དུ་མཇལ། མི་ཕྱེད་པའི་དད་པ་ཐོབ་ནས་ཆོས་ཞུས། མགུར་གླུ་ཤར་མར་ལེན་པ་ལ་མཁས་ཤིང་། ཚིག་སྦྱོར་སྙན་ངག་ཆེན་པོ་ལྟར་སྣང་བར་མ་ཟད། དོན་ཡང་ཐོས་པ་རྒྱ་ཆེན་མཛད་པའི་ལུགས་སུ་མངོན་ལ། གདམས་པ་རྫོགས་པར་ཐོབ་ནས་ཉམས་བཞེས་མཛད་པས། གཏུམ་མོའི་དྲོད་རྟགས་སོགས་རྟོགས་པའི་ཡོན་ཏན་མངའ་ཞིང་། རྟག་པར་རྗེ་བཙུན་གྱི་དྲུང་དུ་བཞུགས་ནས་ཕྱག་དཔེའི་གཉེར་བ་དང་གསང་ཡུམ་མཛད། སྔགས་སྐྱེས་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་སྒྲོན་མེར་མཚན་གསོལ། མི་མ་ཡིན་འདུལ་བའི་མཆོག་ཏུ་ལུང་བསྟན། མཐར་འཇའ་ལུས་སུ་གཤེགས།48

རས་ཆུང་མ་ནི། ལ་སྟོད་ཀྱི་ཅོག་རོ་འབྲི་མཚམས་སུ་འཁྲུངས། རྗེ་བཙུན་མི་ལ་འབྲི་མཚམས་སུ་བཞུགས་དུས་མཇལ་ནས། ཐོག་མར་ཚོད་བགམ་གྱི་ཤགས་གླུ་ཕུལ་བས་ཡིད་ཆེས་ཐོབ། རྒྱན་ཆ་ཐམས་ཅད་ཕུལ་ནས་ཞབས་ཕྱིར་འབྲངས། བྲིན་གྱི་ལོ་སྟོད་དགོན་པར་གཏུམ་མོའི་གདམས་པ་གནང་བ། ཞག་གསུམ་སོང་མཚམས་དྲོད་སླེབས་ནས་རས་རྐྱང་གིས་ཆོག་པར་བྱུང་བས་རས་ཆུང་མར་ཐོགས། ཟླ་བ་བདུན་དུ་ཆོས་དྲུག་རྫོགས་པར་ཞུས་པས་རྟོགས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་འཁྲུངས། ཕྱིས་སུ་ཡར་ལུང་གི་གད་སྟེང་དུ་རས་ཆུང་པ་མཇལ་ནས་ཉམས་རྟོགས་ཕུལ་བས་སྣོད་ལྡན་དུ་གཟིགས་ཏེ། སྙན་བརྒྱུད་ཐབས་ལམ་གྱི་གདམས་པ་གནང་ཞིང་། རྗེ་རས་ཆུང་པའི་གསང་ཡུམ་མཛད། གཞན་ཡང་ལྷ་གཅིག་ཡར་ལུང་མ་ལྡེམ་བུ་དང་། ཇོ་མོ་གཡང་མོའང་རས་ཆུང་པའི་ཕྱག་རྒྱ་མ་རྟོགས་པ་ལྡན་པའི་གྲས་ཡིན། རས་ཆུང་མས་ལོ་བརྒྱད་ཀྱི་རིང་གསུང་ངག་བཅད་ནས་ཆུ་བོའི་རྒྱུན་བཞིན་བསྒོམས་པས་རྟགས་བཅུ་ཡོན་ཏན་བརྒྱད་མཐར་ཕྱིན། མཐར་འཇའ་ལུས་སུ་གཤེགས།49

ན་རོ་བོན་ལྕམ་ནི། མངའ་རིས་ཞང་ཞུང་དུ་འཁྲུངས། བོན་ཆོས་ལ་ཞུགས་ཏེ་རང་གི་མིང་པོ་ན་རོ་བོན་ཆུང་ལ་བོན་ཆོས་བསླབས། བོན་ཆུང་དང་རྗེ་བཙུན་མི་ལ་མཐུ་འགྲན་སྐབས་བོན་ཆུང་ཕམ་ནས་ཏི་སེ་བཀའ་བརྒྱུད་པར་ཤོར། དེའི་ཚེ་བོན་མོ་ཁོང་ནི་བོན་ཆུང་ལས་རྫུ་འཕྲུལ་དང་མཐུ་སྟོབས་ལྡབ་མང་པོས་ཆེ་བས། རྗེ་བཙུན་གྱིས་མཐུ་འགྲན་ན་གླགས་རྙེད་དཀའ་བར་གཟིགས་ནས། འཇམ་པོའི་ཐབས་ཀྱིས་ཆུང་མར་བཀུག་ནས་བཏུལ་བས། བོན་ཆུང་གི་རྫུ་འཕྲུལ་ལ་རོགས་མ་མཛད་པས་ཏི་སེ་བན་དེར་དབང་བར་《 འབྲུག་ཆོས་འབྱུང་》 ལས་བཤད་པར་གསལ།50

ཇོ་མོ་ཇོ་ལྕམ་ཡུལ་སྐྱིད་ནི། སྟོད་གཉའ་ནང་དུ་འཁྲུངས། རྗེ་བཙུན་མི་ལ་དང་ཕན་ཚུན་བླ་སློབ་ཡིན། ཞི་བྱེད་རི་པས་བརྩམས་པའི་《 མི་ལའི་རྣམ་ཐར་ཉི་ཟླའི་འོད་ཟེར་སྒྲོན་མ་》 ལས། མི་ལས་ཆོས་གསན་པའི་སྤྲུལ་སྐུ་ཡང་། ཕ་དྲུག་གི་ཇོ་མོ་ཇོ་ལྕམ་ཡུལ་སྐྱིད། སྒྲིག་གི་ཇོ་མོ་སྒྲོན་ནེ། ཡོན་ཕྱུག་མའི་ལེགས་སྐྱེས། ཡོན་ཕྱུག་མ་ཁུ་བྱུག ཡོན་ཕྱུག་མ་འོར་མོ། སྒོམ་མ་རྒྱ་མཚོ་འདྲེན། མ་གཅིག་ཞ་མ་ལྷ་རྗེ། ཤེ་མོ་རྒྱ་ལྕམ་རས་མ། སྒག་མོ་རས་མ། སོར་མ་ལེགས་སྐྱེས། ལྷ་ལྕམ་འོད་ལྡེ་རས་མ། མཛངས་མོ་སྐྱིད་འདྲེན་རས་མ། དགེ་མོ་ལྕམ་བཙུན་རས་མ། ཇོ་མོ་གཡང་ཆུང་རས་མ་དེ་རྣམས་དག་སྣང་གི་མཆེད་གྲོགས་ཡིན། ཞེས་བྲིས་མ་ལྡེབས་ ༤༣ པར་གསལ་བའི་དུས་དེར་གྲགས་སྙན་ལྡན་པའི་སྐྱེས་མ་ཡིན་པར་སྣང་།51

སྣང་ས་འོད་འབུམ་ནི། གཙང་ཉང་སྟོད་གནས་རྙིང་གི་ཕད་ཕུད་དུ་འཁྲུངས། རི་ནང་དཔོན་གྱི་མནའ་མར་ཕེབས་ནས་སྲས་ཀྱང་འཁྲུངས་མོད། རི་ནང་དཔོན་གྱི་སྲིང་མོ་ཨ་ནེ་སྙིད་མོས་རང་གི་དབང་ཆ་རྣམས་ཤོར་དྭོགས་ཀྱིས་མ་ཉེས་ཁ་གཡོགས་བྱས་པས། དཔོན་པོས་དབྱེ་བསལ་མེད་པར་ཉེས་བརྡུང་བཏང་ནས་ཚེ་ལས་འདས་ཀྱང་། སླར་འདས་ལོག་ཏུ་ཕེབས་པ་དེ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ནང་འཁོད་པའི་འདས་ལོག་ཐོག་མ་དེ་ཡིན་པར་སེམས། བསེ་བྲག་གཡའ་ལུང་དུ་བྱོན་ནས་བླ་མ་ཤཱཀྱ་རྒྱལ་མཚན་ལས་རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་སོགས་གསན་ནས་སྒྲུབ་པ་མཛད་དེ། སྒྲུབ་ཆུ་བཏོན་པ་དང་། བྲག་ལ་སྐུའི་རྗེས་བཞག་པ་ད་ལྟའང་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། མཐར་འཇའ་ལུས་སུ་གཤེགས། ཁོང་གི་འདས་ལོག་ལོ་རྒྱུས་གང་སར་ཁྱབ་ཅིང་། ཕྱིས་སུ་ལྷ་མོའི་འཁྲབ་གཞུང་དུའང་ཚུད། ཨ་ནེ་སྙིད་མོ་བཙུན་མ་མིན་ཡང་དཔོན་རྒྱུད་ཡིན་པས་ཨ་ནེ་ཞེས་འབོད་སྲོལ་བྱུང་།52

སྟོད་མོ་རྡོ་རྗེ་མཚོ་དང་། དབྲད་སྒོམ་བཟང་མོ་དཀོན་ནེ། ཤབ་པ་མོ་ལྕམ་ཅིག འཕྱང་མོ་ནམ་མཁའ་མ་བཞི་ནི་《 བླ་མ་འཕགས་འོད་ཀྱི་རྣམ་ཐར་》 དང་། 《 དེབ་སྔོན་》 དུ་བཤད་སྣང་བའི་རྣལ་འབྱོར་མ་ཆེན་མོ་བཞི་ཡིན།

ཇོ་མོ་རྗེ་མོ་ནི། མང་ཡུལ་གུང་ཐང་དུ་འཁྲུངས། ཆོས་སྒོར་ཞུགས་ནས་ཉམས་ལེན་ཁོ་ན་མཛད་པས་གྲུབ་པ་ཐོབ་པའི་གྲགས་པ་བྱུང་། ཚེ་བློས་བཏང་གིས་རི་ཁྲོད་དུ་བཞུགས་མཐར་དགུང་ལོ་བརྒྱ་དང་གཅིག་བཞེས་ནས་གཤེགས་ཚུལ་《 དེབ་སྔོན་》 དུ་གསལ་བར་བཤད།53

མ་གཅིག་ཞ་མའམ། ཞ་མ་ལྷ་རྗེ་(༡༡༠༣་་་༡༡༤༩54)ནི། རྨ་ལོ་ཙཱ་བ་ལས་རྒྱུད་དང་། སྒྲུབ་ཐབས་མང་པོ་སྦྱངས། ཁོང་གི་ཕྱག་རྒྱ་མ་མཛད། ལོ་བཞིར་མཚམས་གྱིས་གསུངས་པ་བཞིན་བཞུགས་པས། བར་ཆད་ཐམས་ཅད་ཟིལ་གྱིས་ནོན། ཁྱད་པར་དུ་རྫོང་གོང་འོག་ཏུ་ཟླ་བ་བཞི་བཞུགས་པའི་ཚེ་ཁམས་དཀར་དམར་འོག་ཏུ་ནོན་པ། ལུས་གང་འདོད་དུ་སྤྲུལ་བསྒྱུར་ཤེས་པ། རླུང་གང་འདོད་དུ་འདྲོང་བ་སོགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཐོབ། དགུང་ལོ་ཉེར་བརྒྱད་ལ་རྨ་ལོ་ཙཱ་བ་གཤེགས་པས་དགོངས་རྫོགས་རྒྱ་ཆེར་བསྒྲུབས། ལོ་གསུམ་རིང་བར་ཆད་བདུན་བྱུང་བ་ཐབས་ཅིས་ཀྱང་མ་ཕན་པས། དིང་རིར་བྱོན་ཏེ། ཕ་དམ་པ་སངས་རྒྱས་(༡༠༦༢་་་༡༡༢༤)ཀྱི་བཀའ་བཞིན་མཛད་པས་བར་ཆད་ལས་གྲོལ་བར་གྱུར། མ་གཅིག་གྲུབ་པ་ཐོབ་པས་ཡུལ་ཉེར་བཞི་དང་། བོད་ཀྱི་གནས་གཉན་ཟེར་བ་མང་པོར་བཞུགས་ནས་ཐུགས་དམ་མཛད་པས། མཁའ་འགྲོས་ཞབས་ཏོག་བྱེད་པ་སོགས་ངོ་མཚར་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བས་སྙན་གྲགས་ཀུན་དུ་ཁྱབ། ཡིག་ཚང་ལ་ལར་ཁོང་གི་མཚན་ལ་ཞ་མ་ལྷ་རྗེ་ཟེར་བས་འདི་ཉིད་གསོ་རིག་ལ་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན་པར་སྙམ། འདིའི་རྣམ་ཐར་ལོགས་སུ་ཡོད་འདུག སློབ་མ་ཡང་རྗེ་ཕག་མོ་གྲུ་པ་སོགས་མང་དུ་ཐོན། དགུང་ལོ་བརྒྱད་ཅུ་གྱ་བརྒྱད་པར་སྐུ་གཤེགས།55

མ་གཅིག་ལབ་སྒྲོན་(༡༡༤༩་་་༡༢༠༡)ནི། ལྷོ་ཁ་ཨེའི་ལབ་ཀྱི་གྲོང་མོ་ཆེར་ཡབ་ཆོས་ཀྱི་ཟླ་བ་དང་། ཡུམ་འབུམ་ལྕམ་གཉིས་སུ་འཁྲུངས། དགུང་ལོ་བརྒྱད་ལ་ཉིན་རེར་བརྒྱད་སྟོང་ཚར་གཉིས་རེ་ཀློག་པར་མ་ཟད། དོན་ཡང་མཁྱེན་ཐུབ་པས་ཤེས་རབ་ཅན་དུ་ཀུན་གྱིས་ཁས་ལེན་པ་བྱུང་། ཡུམ་ཕར་ཕྱིན་གྱི་ཡིག་ཆ་རྒྱས་འབྲིང་བསྡུས་གསུམ། འགྲེལ་ཊཱིཀ་ཀུན་ལ་མཁས་པས། ལོ་བཅུ་དྲུག་སྟེང་གྲྭ་པ་མངོན་ཤེས་ཅན་ནས་ལོ་བཞིར་མཆོད་གནས་མར་བཀུར་ཞིང་། ཕྱག་རྒྱ་མའང་གནང་། རབ་བྱུང་གི་སྡོམ་པ་བཞེས་མེད་རུང་། རབ་བྱུང་གི་གྲལ་དུ་འཁོད་པ་དང་། ཚང་མས་དད་གུས་ཞུས། དེ་ནས་སྐྱོ་སྟོན་བསོད་ནམས་བླ་མ་དང་། ཞྭ་དམར་པ། སྦས་སྟོན། ཡར་ཐིང་བ། ཕ་དམ་པ་སངས་རྒྱས་སོགས་མཁས་གྲུབ་མང་པོ་བསྟེན་ནས་ཞི་བྱེད་དང་། རྫོགས་ཆེན། ཕྱག་ཆེན་སོགས་མཐའ་ཡས་པ་གསན་ནས་སྒོམ་སྒྲུབ་མཛད་པས། མཁས་ཤིང་གྲུབ་པའི་རྣལ་འབྱོར་མ་ཆེན་མོར་གྱུར། དགུང་གྲངས་ཉེར་གསུམ་ལ་ཐོད་པ་བྷ་ཊ་དང་གཉེན་སྒྲིག་མཛད་དེ། ཀོང་པོ་དང་དབུས་སོགས་སུ་བྱོན། རིགས་སྲས་ལའང་གྲུབ་པ་དང་། གྲུབ་ཆེན། སྲས་མོ་ལབ་འདུས་རྡོ་རྗེ་གསུམ་བྱུང་། སྐུ་ཟླ་གཤེགས་རྗེས་ཆོས་ཀློག་པའི་ཡོན་གྱིས་ཡུམ་སྲས་རྣམས་འཚོ་དགོས་པའི་འོ་བརྒྱལ་མང་པོ་འཕྲད། དགུང་གྲངས་སོ་བཞི་ནས་དབུས་གཙང་གི་སྒྲུབ་གནས་ངེས་མེད་དང་། ལྷག་པར་ཟངས་རི་ཁང་དམར་སོགས་སུ་སྒྲུབ་པ་ཁོ་ན་མཛད། སློབ་མའང་མང་དུ་འདུས་པར་ཟབ་ཆོས་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་གཅོད་ཡུལ་ཞེས་ཕར་ཕྱིན་གྱི་དགོངས་པ་དེ་ཉིད་བསྟན། ཁོང་གིས་ཕུང་པོ་ཟན་བསྒྱུར་གྱི་ཆོས་གསུངས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་དུ་ཕུང་པོ་བྱ་གཏོར་གྱི་སྲོལ་འདི་བྱུང་བར་གྲགས། བོད་དུ་དར་བའི་གཅོད་ལ་ཕོ་གཅོད་མོ་གཅོད་གཉིས་ཡོད་པ་ལས། མ་གཅིག་འདིའི་ལུགས་ལ་མོ་གཅོད་ཟེར་ལ། ཆོས་རྒྱུན་འདི་ཉིད་གྲུབ་མཐའ་ཚང་མར་ཁྱབ་པའི་དར་སྤེལ་ཆེ་ཤོས་སུ་གྱུར་ཅིང་། དེས་བོད་ཀྱི་སྐྱེས་མའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་བབ་བླ་ལྷག་ཏུ་གུང་ལ་འདེགས་པའི་དགེ་མཚན་ཡང་ཐོབ། བརྩམས་ཆོས་ཁོངས་གཅོད་གཞུང་《 བཀའ་ཚོམས་ཆེན་མོ།》 《 ཡང་རྩོམ།》 《 ཉིང་རྩོམ།》 《 ལེའུ་ལག》 《 གནས་ཐེམ།》 《 ཁོང་རྒོལ།》 《 གསང་བ་བརྡ་ཆོས།》 《 ལ་བཟླས་སྐོར་གསུམ།》 《 གཞི་ལམ་སློང་བ།》 《 ཁྱད་པར་གྱི་མན་ངག་》 བཅས་བཅུ་ཡོད། འཁྲུངས་གཤེགས་ཀྱི་ལོ་ཚིགས་མི་འདྲ་བ་གཉིས་སྣང་བར་བཤད།

ལྕུག་མོ་བཟའ་དགེ་འདུན་སྐྱིད་ནི། ལ་སྟོད་དུ་འཁྲུངས། ཕ་དམ་པ་སངས་རྒྱས་མཇལ་ཞིང་། བྱིན་རླབས་ཐོབ་ནས་རང་གྲོལ་གྱི་རྣལ་འབྱོར་མར་གྱུར། རྟོགས་པ་མགུར་དུ་བཞེས་པ་ཞིག་ལ། རང་སེམས་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་དང་། །རྒྱ་མཚོའི་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་གཉིས། །ཚེ་འདི་ཕྱིའི་དགོས་པ་སོ་སོར་སྒྲུབ། །སྤྲང་མོས་སེམས་ཉིད་ནོར་བུ་གདམས། །འཆི་རྒྱགས་ཚོགས་གཉིས་སོག་བྲུན་དང་། །འཚོ་རྒྱགས་ནོར་རྫས་སོག་བྲུན་གཉིས། །མཛངས་མ་ཞིབ་ཏིག་ནོར་ལ་བྱེད། །སྤྲང་མོས་འཆི་རྒྱགས་གྲབས་སུ་བཅུག །སྲོག་གཅོད་ལུས་ཀྱི་དགྲ་བོ་དང་། །དུག་ལྔ་སེམས་ཀྱི་དགྲ་བོ་གཉིས། །ཕྱི་ནང་དཔའ་རྩལ་སོ་སོར་འདུག །སྤྲང་མོས་དུག་ལྔའི་དགྲ་བོ་འདུལ། །ས་མཁར་ཁེངས་གྲགས་བཙན་ས་དང་། །མི་གཡོ་རིག་པའི་བཙན་ས་གཉིས། །འཇིགས་མེད་མཁར་སྤེའུ་སོ་སོར་སྲུང་། །སྤྲང་མོས་བསམ་གཏན་མཁར་སྤེ་སྲུང་། །ཞེས་གསུངས། ཕ་དམ་པའི་སློབ་མ་མ་ཇོ་རྒྱ་སྒོམ་ནས་ཀྱང་རྟོགས་པ་མཐར་ཕྱིན་པའི་མགུར་བཞེས་ཤིང་།56 དེ་བཞིན་མ་ཇོ་དར་སྒོམ། ཇོ་མོ་སྐྱུར་མོ་བྱང་ཆུབ་སྒྲོན། ཇོ་མོ་བདུད་རྩི་སྐྱིད། ཇོ་མོ་རོང་ཆུང་མ། སྒོམ་མ་བྱང་ཆུབ་འོད་སོགས་ཐུགས་ཀྱི་སྲས་མོ་མི་ལས་འདས་པའི་གྲུབ་བརྙེས་ཤིན་ཏུ་མང་ངོ་། །ཞེས་《 དམ་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་དངོས་གྲུབ་འོད་སྟོང་འབར་བའི་ཉི་མ་》 ལས་གསུངས་པ་དང་། ཀོང་སྤྲུལ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོའི་ཤེས་བྱ་ཀུན་ཁྱབ་མཛོད་ལས། དམ་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐུགས་ཀྱི་སྲས་མོ་བཞི་ནི། འགོག་ཚ་རྒྱན། དཔལ་ལྡན་རྒྱན། བསོད་ནམས་རྒྱན། རིན་ཆེན་རྒྱན་དང་བཞི་ཞེས་ཀྱང་གསུངས་པར་སྣང་།57

“མ་ཇོ་ཉེར་བཞི་”སྟེ། ཕ་དམ་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སློབ་བརྒྱུད་རྟོགས་པའི་ཡོན་ཏན་བརྙེས་པ་ཞེས་ཡང་ཡང་ཡིག་ཚང་རྣམས་སུ་འབྱུང་བ་ནི།58

༡༽ མ་ཇོ་སངས་རྒྱས་མ་ནི། ལ་སྟོད་རྒྱལ་གྱི་ཤྲཱི་ཆུ་བཟང་དུ་འཁྲུངས། ཕྱི་ལོ་ ༡༡༠༠ ལོར་དིང་རི་གླང་འཁོར་དུ་བྱོན། ཕ་དམ་པ་སངས་རྒྱས་དང་མཇལ་ནས་ཞི་བྱེད་ལུགས་ཀྱི་གདམས་ངག་རྣམས་ཞུས་ཏེ་རང་ཡུལ་དུ་ལོ་དགུར་སྒྲུབ་པ་ཉམས་ལེན་མཛད་པས་རྟོགས་པ་མངོན་དུ་གྱུར། མཐར་གཤེགས་ནས་སྤུར་སྦྱངས་པའི་སྐབས་སུ་འཇའ་འོད་ཀྱིས་ཁེངས། ཁོང་ནི་ཕ་དམ་པ་དང་། སྲས་ཀུན་དགའི་ཐུགས་ཀྱིས་ཟིན་པའི་མ་ཇོ་ཉེར་བཞིའི་ནང་གི་དང་པོ་དེ་ཡིན། ༢༽ མ་ཇོ་གསེར་བཙུན་མ་ནི། ལ་སྟོད་ཕ་དྲུག་ཏུ་འཁྲུངས། ཕ་དམ་པ་ལས་ཞི་བྱེད་གསན། དགུང་ལོ་བརྒྱ་བཞུགས། ༣༽ ཇོ་མོ་གླན་ཆུང་མ་ནི། ལ་སྟོད་སྟག་སྡེར་འཁྲུངས། དམ་པ་ལས་ཞི་བྱེད་གསན། དམ་པ་གཤེགས་རྗེས་ཐུགས་སྲས་ཀུན་དགའ་(༡༠༦༢ ་་་ ༡༡༢༤)བསྟེན་ནས་ཆིག་བརྒྱུད་ཀྱི་གདམས་པ་ཞུས་ཏེ་བསྒྲུབས་པས་གྲུབ་པ་ཐོབ། དགུང་ལོ་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་གཅིག་བཞུགས། ༤༽ ཇོ་མོ་འབར་མ་ནི། གཙང་མྱང་སྟོད་དུ་འཁྲུངས། དམ་པའི་དངོས་སློབ་བླ་མ་དམ་པ་བཅུག་གི་ཇོ་མོ་ཡིན། ཁོང་དང་མཉམ་དུ་དིང་རིར་ཕེབས་ནས་ཕ་དམ་པ་མཇལ་ཏེ་ཞི་བྱེད་གསན་ནས་ལོ་གསུམ་རི་དྭགས་ལྟར་རི་ལ་བཞུགས་ཏེ་སྒྲུབ་ལ་གཞོལ། ༥༽ ཇོ་མོ་རི་མ་ནི། གཙང་རོང་དུ་འཁྲུངས། ཕ་དམ་པ་ལས་ཞི་བྱེད་ལོ་བདུན་རིང་གསན་ནས་སྒྲུབ་ལ་བརྩོན། སྐུ་གཤེགས་རྗེས་སྤུར་ཁང་ལ་ཕ་དམ་པས་བསྐོར་བ་མང་དུ་མཛད་པས་སློབ་མ་རྣམས་ངོ་མཚར། ༦༽ ཇོ་མོ་ཡེ་ཤེས་ལྕམ་ནི། མང་ཡུལ་གུང་ཐང་དུ་འཁྲུངས། གོང་གསལ་གྲུབ་ཐོབ་མ་ཇོ་མོ་རྗེ་མོའི་ཉེ་གནས་མཛད། བླ་མ་མཆོད་ཚུལ་ལ་ཤིན་ཏུ་མཁས། ཕ་དམ་པའི་མཚན་ཐོས་མ་ཐག་ཏུ་ཤིན་ཏུ་དད་དེ་མཇལ་ནས་ཞི་བྱེད་གསན་སྒོམ་གྱིས་ཉམས་རྟོགས་འཁྲུངས། ༧༽ ཇོ་མོ་ཆོས་སྒྲོན་ནི། ལ་སྟོད་ལྡོག་པར་འཁྲུངས། དགུང་ལོ་གཞོན་ནུའི་དུས་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཀུན་དགའི་(༡༠༦༢་་་༡༡༢༤)ཇོ་མོ་མཛད། ཕ་དམ་པ་ལས་ཞི་བྱེད་གསན་ནས་སྒྲུབ་པ་ཉམས་བཞེས་གནང་། ༨༽ ཇོ་མོ་གཅེས་མ་ནི། ལ་སྟོད་མང་འགར་དུ་འཁྲུངས། གཞོན་ནུའི་དུས་ནས་ཕ་དམ་པ་མཇལ་ཏེ་ཞི་བྱེད་གསན་སྒོམ་གནང་བས་ཉམས་རྟོགས་འཁྲུངས། ཕ་དམ་པ་གཤེགས་ནས་བྱང་སེམས་ཀུན་དགའི་ཞབས་ལ་གཏུགས་ཏེ་མན་ངག་མང་དུ་གསན་པས་གྲུབ་པ་ཐོབ། རྗེས་སུ་བྱང་སེམས་ཀུན་དགའི་ཇོ་མོའང་མཛད། ༩༽ ཇོ་མོ་ཆོས་སྐྱབས་མ་ནི། མྱང་སྟོད་ཁུ་ལེར་འཁྲུངས། ཁྱིམ་གཞིས་ཕྱུག་ཀྱང་འབྱོར་པ་ལ་མ་ཆགས་པར་དིང་རི་གླང་འཁོར་དུ་ཕེབས། ཕ་དམ་པ་དང་བྱང་སེམས་ཀུན་དགའ་ཡབ་སྲས་མཇལ། ཞི་བྱེད་ཀྱི་སྐོར་རྣམས་ལེགས་པར་གསན། ལོ་བཅུ་གཉིས་རིང་ལ་འཚོ་བ་ངན་ངོན་ཙམ་ལ་བརྟེན་ནས་སྒྲུབ་པ་མཛད་པས་རྟོགས་པ་བརྙེས། ༡༠༽ ཇོ་མོ་ཆོས་སྐྱིད་ནི། ཡར་འབྲོག་ཁོ་བ་ལེར་འཁྲུངས། དགུང་ལོ་གཞོན་དུས་ཁྱིམ་ཐབས་མཛད་དེ་བུ་ནོར་གཉིས་ཀ་འཛོམས་ཀྱང་འཁོར་བ་ལ་ཞེན་པ་ལོག་སྟེ་ལ་སྟོད་དིང་རིར་ཕེབས། ཕ་དམ་པ་ཡབ་སྲས་མཇལ་བས་མི་ཕྱེད་པའི་དད་པ་སྐྱེས། ཞི་བྱེད་ཀྱི་གདམས་པ་དང་མན་ངག་ཀུན་གསན་ནས་སྒྲུབ་པ་ཁོ་ན་མཛད། ༡༡༽ ཇོ་མོ་སྒུར་མོ་ནི། ལ་སྟོད་ཤྲཱི་ཆུ་བཟང་དུ་འཁྲུངས། གཞོན་དུས་ནས་ཆོས་དད་ཆེ་བས་ཕ་དམ་པ་ཡབ་སྲས་བསྟེན་ནས་ཞི་བྱེད་ཀྱི་གདམས་པ་མང་པོ་གསན། གླང་འཁོར་དུ་སྒྲུབ་པ་ཉམས་ལེན་ལོ་བཅུ་མཛད། ༡༢༽ ཇོ་མོ་ལྷ་མོ་ནི། སྟོད་ལུང་རིལ་མར་འཁྲུངས། གཞོན་དུས་ནས་དིང་རིར་ཕེབས་ཏེ་ཕ་དམ་པའི་ཞབས་ལ་གཏུགས་ཏེ་ཞི་བྱེད་གསན་སྒོམ་ཁོ་ན་གནང་ནས་གླང་འཁོར་དུ་ལོ་དྲུག་རིང་བཞུགས། ༡༡༡༧ ལོར་རང་ཡུལ་སྟོད་ལུང་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་ནས་ལོ་གསུམ་རིང་སྒྲུབ་པར་བརྩོན། དེ་རྗེས་སླར་ཡང་དིང་རིར་ཕེབས་ནས་བྱང་སེམས་ཀུན་དགའི་ཞབས་ལ་གཏུགས་ཏེ་ཞི་བྱེད་ཀྱི་ཆོས་སྐོར་མང་དུ་གསན་ནས་སྒྲུབ་པ་ཁོ་ན་མཛད་དེ་ཡུན་རིང་བཞུགས། ༡༣༽ ཇོ་མོ་མྱང་མོ་ནི། མྱང་སྨད་ཤབ་ཀྱི་ཚ་རོང་དུ་འཁྲུངས། གཞོན་དུས་ནས་ཆོས་དད་ཆེ་བས་ཕ་དམ་པ་ཡབ་སྲས་ཀྱི་མཚན་སྙན་ཐོས་པས་དད་པ་སྐྱེས་ནས་ལ་སྟོད་དིང་རིར་བྱོན། དམ་པ་ཡབ་སྲས་མཇལ་ཞིང་ཞི་བྱེད་ཀྱི་ཆོས་སྐོར་ཞུས་ནས་ལོ་བཅུའི་རིང་སྒྲུབ་པ་ཉམས་ལེན་མཛད་དེ་གླང་འཁོར་དུ་བཞུགས། རྟོགས་པ་བརྙེས། ༡༤༽ ཇོ་མོ་དབང་ཕྱུག་ལྕམ་ནི། སྟོད་ལུང་སྟོད་ཁུང་དུ་འཁྲུངས། གཞོན་དུས་ནས་ཆོས་སྣང་དཀར་བས་བལ་ཡུལ་སོགས་ཀྱི་གནས་ཆེན་རྣམས་མཇལ་ཞིང་། ཕྱིར་ལམ་དིང་རིར་ཕེབས་ཏེ་དམ་པ་ཡབ་སྲས་ཀྱི་ཞབས་ལ་གཏུགས་ནས་ཞི་བྱེད་ཀྱི་ཆོས་དང་། གྲུབ་མཐའི་ལྟ་བ་དང་བཅས་པར་སློབ་གཉེར་གནང་། ལོ་བཅུ་གཅིག་རིང་སྒྲུབ་པ་ཉམས་བཞེས་མཛད་དེ་གླང་འཁོར་དུ་བཞུགས་ནས་སྐུ་གཤེགས། ༡༥༽ ཇོ་མོ་རྡོ་རྗེ་རྒྱན་ནི། དིང་རི་གདོང་བར་དུ་འཁྲུངས། གླང་འཁོར་དུ་ཕེབས་ནས་ཕ་དམ་པ་ཡབ་སྲས་ལས་ཞི་བྱེད་ཀྱི་ཆོས་དང་གདམས་ངག་གསན་ཏེ། ལོ་བཅོ་ལྔའི་རིང་སྒྲུབ་པ་མཛད་པས་འཁྲུལ་ཞིག་ཏུ་གྱུར། ༡༦༽ ཇོ་མོ་མཁའ་གསལ་ནི། དབུས་ཀྱི་འོལ་ཁར་འཁྲུངས། གཞོན་ནུའི་དུས་ནས་ལ་སྟོད་དིང་རིར་ཕེབས། དམ་པ་ཡབ་སྲས་ཀྱི་ཞབས་པད་བསྟེན་ནས་ཞི་བྱེད་ཀྱི་ཆོས་སྐོར་གསན་ཏེ་ལོ་དྲུག་གི་རིང་ཉམས་བཞེས་མཛད་ནས་གླང་འཁོར་དུ་བཞུགས་ཤིང་། དམ་པ་གཤེགས་རྗེས་ཀྱང་ལོ་བཞི་དེ་ཀར་བཞུགས་ནས་སྒྲུབ་པ་མཛད། དེ་རྗེས་དབུས་སུ་བྱོན་ནས་ཞི་བྱེད་ཀྱི་ཆོས་བརྒྱུད་མང་དུ་སྤེལ་བཞིན་དགུང་ལོ་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བཞི་པར་གཤེགས། ༡༧༽ ཇོ་མོ་སྒྲོན་ནེ་ནི། གཙང་ཕྱོགས་སུ་འཁྲུངས། གཞོན་དུས་ནས་ཆོས་དད་ཆེ་སྟབས་སྦྱིན་པ་གཏོང་བར་མཉེས་ཤིང་། ཕ་དམ་པ་ཡབ་སྲས་ཀྱི་སྙན་པ་གསན་ནས་འཁོར་འབངས་ལོངས་སྤྱོད་ཐམས་ཅད་སྤངས་ཏེ་དིང་རིར་ཕེབས། དམ་པ་ཡབ་སྲས་བསྟེན་ནས་ཞི་བྱེད་ཀྱི་ཆོས་ཀུན་གསན་ཏེ་སྒྲུབ་པ་ཉམས་བཞེས་མཛད། ༡༨༽ ཇོ་མོ་འཕན་མོ་ནི། འཕན་ཡུལ་རིག་པ་འབྱུང་བའི་གྲོང་དུ་འཁྲུངས། གཞོན་ནུའི་དུས་ནས་ཉེ་གནས་མ་གཅིག་ཁྲིད་དེ་ལ་སྟོད་དིང་རིར་ཕེབས། ཕ་དམ་པ་ཡབ་སྲས་ཀྱི་ཞབས་ལ་གཏུགས། ཞི་བྱེད་གསན་ནས་ཉམས་སུ་བཞེས་པས་གྲུབ་པ་ཐོབ། སྐུ་གཤེགས་སྐབས་ལུང་པ་ཐམས་ཅད་སྨན་དྲིས་ཁྱབ་པ་དང་། གྲུབ་རྟགས་མང་པོ་བསྟན། ༡༩༽ ཇོ་མོ་རྗེའུ་མ་ནི། ཡུལ་ཨོང་པོར་འཁྲུངས། གཞོན་དུས་ནས་རིག་པ་གསལ་ཞིང་བྱ་བ་གང་ཞིག་བསྒྲུབས་ཀྱང་མཁས་པ་ཞིག་བྱུང་། ལ་སྟོད་དིང་རིར་ཕེབས་ཏེ་དམ་པ་ཡབ་སྲས་ལས་ཞི་བྱེད་གསན་ནས་གླང་འཁོར་དུ་ལོ་མང་སྒྲུབ་པ་མཛད་པས་གྲུབ་པ་ཐོབ། དེ་ནས་གུང་ཐང་དུ་ལོ་མང་པོར་བསྟན་འགྲོའི་བྱ་བ་མཛད། ༢༠༽ ཇོ་མོ་ཤངས་ཆུང་མ་ནི། ཤངས་ཀྱི་ཕུར་འཁྲུངས། གཞོན་དུས་ནས་འཁོར་བར་སྐྱོ་ཤས་དང་ཡིད་འབྱུང་སྐྱེས། གནས་མཇལ་དུ་བྱོན་ཏེ་དིང་རིར་ཕེབས་སྐབས་དམ་པ་ཡབ་སྲས་མཇལ་ནས་ཞི་བྱེད་ཀྱི་ཆོས་གསན། ལོ་དྲུག་གི་རིང་སྒྲུབ་པ་མཛད་དེ་གླང་འཁོར་དུ་བཞུགས་པས་གྲུབ་པ་ཐོབ། ༡༡༡༨ ལོར་རང་ཤངས་ཕུར་ཕེབས་ནས་ཉམས་བཞེས་མཛད། ༢༡༽ ཇོ་མོ་རོ་ཟན་མ་ནི། གུང་ཐང་དུ་འཁྲུངས། གཞོན་དུས་ནས་རྣམ་དཔྱོད་བཀྲ་ཞིང་། བླ་མ་རྒྱ་སྒོམ་པའི་རིག་མ་མཛད། ཁོང་དང་ལྷན་དུ་དིང་རིར་ཕེབས་ནས་དམ་པ་ཡབ་སྲས་བསྟེན་ཏེ་ཞི་བྱེད་ཀྱི་ཆོས་སྐོར་གསན། སྒྲུབ་པ་ཉམས་ལེན་ཁོ་ན་གནང་བས་རྟོགས་པ་མངོན་དུ་གྱུར། ༢༢༽ ཇོ་མོ་ཞང་མོ་རྒྱ་མཐིང་མ་ནི། གཙང་དུ་འཁྲུངས། ཆོས་སྒོར་ཞུགས་ནས་སྒྲུབ་ལ་གཞོལ། ཕྱིས་སུ་དམ་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་མར་མཛད་པར་མ་ཟད། གྲགས་ཆེན་གྱི་མཁའ་འགྲོ་མ་བཞིའི་གྲས་སུ་འདྲེན། འདིའི་ཁོངས་སུ་དམྱལ་སྟོད་ཀྱི་མ་ཇོ་བྱང་ཆུབ་དང་། ཤེལ་མོ་རྒྱ་ལྕམ་ཞུ་བ་སོགས་དམ་པའི་སློབ་མ་མཁའ་འགྲོ་མ་བཞིར་གཏོགས་པར་གསལ། ༢༣༽ ཇོ་མོ་གཞོན་ནུ་མ་ནི། དབུ་རུ་སྟོད་ཀྱི་མར་ཡུལ་དུ་འཁྲུངས། གཞོན་ནུའི་སྐབས་སུ་ཡབ་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་ཚོང་ལ་བྱོན་པས། ལ་སྟོད་རྒྱལ་གྱི་ཤྲཱི་ལ་ཕེབས། ཕ་དམ་པ་ཡབ་སྲས་བསྟེན་ནས་ཞི་བྱེད་ཆོས་སྐོར་གསན། ལྐུགས་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་བཟུང་སྟེ་བསྒོམས་པས་ཉམས་རྟོགས་མྱུར་དུ་འཁྲུངས། ༢༤༽ ཇོ་མོ་ཉ་མ་ཁྱིམ་པ་མོ་ནི། བོད་ཀྱི་ཉ་མ་རྡོར་འཁྲུངས། གཞོན་དུས་དད་བརྩོན་ཤེས་རབ་ལྡན་ལ། སྙིང་རྗེ་གཏོང་ཕོད་ཆེ་ཞིང་། ཁྱིམ་ཐབས་བཟུང་ནས་བུ་ནོར་ལོངས་སྤྱོད་འཛོམས་ཀྱང་ཆགས་པ་མེད་པར་དིང་རིར་ཕེབས་ཏེ། དམ་པ་ཡབ་སྲས་བསྟེན་ནས་ཞི་བྱེད་ཆོས་སྐོར་གསན་ཏེ་སྒྲུབ་པ་ཁོ་ན་མཛད་པས་གྲུབ་པ་བརྙེས།

མདོར་ན་མ་ཇོ་ཉེར་བཞི་པོ་རྣམས་ཚེ་དང་སྒྲུབ་པ་མཉམ་པ་འབའ་ཞིག་བྱུང་ལ། ཁོང་རྣམས་གཤེགས་སྐབས་ངོ་མཚར་བའི་ལྟས་དང་། གདུང་རྟགས་རིང་བསྲེལ་སོགས་ཕེབས་པར་གསལ་ཞིང་། མ་ཇོའི་ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་འགོས་ཀྱི་《 དེབ་སྔོན་》 དུ་གསུངས་པར་སྣང་།59

ཇོ་མོ་ཟེར་བའི་བརྡ་འདིར་བོད་སྟོད་ཁུལ་དུ་བླ་མའམ། དཔོན་པོའི་ཆུང་མར་གོ་བ་དང་། བོད་སྨད་ཁུལ་དུ་བཙུན་མར་གོ་ཞིང་། སྔ་དུས་སུ་བུ་ལ་ཇོ་བོ་དང་། བུ་མོར་ཇོ་མོ་ཞེ་སའི་ཚིག་ཏུ་འབོད་སྲོལ་བཅས་གོ་སྟངས་སྣ་ཚོགས་ཡོད།

ཇོ་མོ་ར་གཅིག་མ་ནི། འཕན་ཡུལ་དུ་འཁྲུངས་ཤིང་། བཀའ་གདམས་པའི་དགེ་བཤེས་ཤ་ར་བ་ཡོན་ཏན་གྲགས་༡༠༧༠ ་་་ ༡༡༤༡ ཀྱི་སྲིང་མོ་ཡིན། ཆོས་སྒོར་ཞུགས་པས་རྣལ་འབྱོར་མ་ངོ་མཚར་ཅན་ཞིག་ཏུ་གྱུར། ཁོང་ལ་ར་མ་གཅིག་ལས་མེད་ཀྱང་དེའི་ཞོས་དགེ་འདུན་སྟོང་བརྒྱད་ལ་ཞོ་སྟོན་དྲངས་པའི་ངོ་མཚར་བའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྣམ་ཐར་མངའ་བའི་སྙན་གྲགས་ཆེ། གདུང་ནི་ཤ་ར་དགོན་དུ་ཡོད་ཅིང་། རྣམ་ཐར་ཞིབ་ཆ་མ་རྙེད་ཀྱང་། 《 ཀཿཐོག་ལམ་ཡིག་》 ཤོག་གྲངས་༣༡ ལས། གཡོན་དུ་ར་གཅིག་ཅེས་ཤ་ར་བའི་ལྕམ་སྲིང་མ་ར་གཅིག་མའི་ཞོས་དགེ་འདུན་སྟོང་བརྒྱད་ལ་ཞོ་སྟོན་དྲངས་ནུས་པ་དེའི་གདུང་དང་། ཞོ་ཁག དེའི་ཤར་དུ་མཁའ་འགྲོ་ནམ་མཁའ་འབུམ་དང་། ཤེས་རབ་འབུམ་གྱི་གདུང་། ཞེས་གསལ་བས། ཁོང་གཉིས་ཀྱང་སྙན་གྲགས་ཆེ་བའི་གྲས་ཡིན་པ་རྟོགས་ཐུབ་ཅེས་གསལ།60

མ་ཇོ་མང་ཆུང་མ་ནི། གཙང་དུ་འཁྲུངས། ས་ཆེན་གྱི་ཞབས་ལ་གཏུགས་པས་བཟོད་པ་ཐོབ་པའི་སློབ་མ་བདུན་གྱི་གྲས་ཡིན་ཞིང་། ཕག་མོ་གྲུ་པ་སོགས་སློབ་མ་མང་དུ་ཐོན་པས་མཁས་གྲུབ་ཆེན་མོ་ཞིག་བྱུང་བར་ངེས།61

མ་གཅིག་ཞ་ཆུང་མའམ་ཞང་མོ་ནི། དཔལ་ལྡན་ས་སྐྱའི་གདུང་རྒྱུད་ཀྱི་ཐོག་མ་འཁོན་དཀོན་མཆོག་རྒྱལ་པོའི་(༡༠༣༤་་་༡༡༠༢)སློབ་མ་དང་རིག་མ་ཡིན་ལ། ས་ཆེན་ཀུན་དགའ་སྙིང་པོའི་(༡༠༩༢་་་༡༡༥༨)མ་ཡུམ་ཡིན། འགྲོ་མགོན་ཕག་མོ་གྲུ་པ་སོགས་སློབ་མ་མང་པོ་འདུས་པའི་གྲགས་ཅན་གྱི་སྐྱེས་མ་དམ་པ་ཞིག་བྱུང་།

མ་ཇོ་འགོས་ཆུང་མ་ནི། རྗེ་ཕག་མོ་གྲུ་པའི་བླ་མ་“མ་ཇོ་བཅུ་གསུམ་”ཞེས་དེའི་རྣམ་ཐར་སོགས་སུ་ཐོན་པའི་གྲས་ཡིན་པས་སྐྱེས་མ་དམ་པ་གྲགས་ཅན་ཞིག་བྱུང་བར་ངེས་པ་ཙམ་ལས་གྲངས་འདྲེན་ཞིབ་ཆ་མ་གསལ།

ཇོ་ལྕམ་ཕུར་མོ་ནི། ས་ཆེན་ཀུན་དགའ་སྙིང་པོའི་སྲས་ཀུན་དགའ་འབར་གྱི་ཆུང་མ་དང་། ས་ཆེན་གྱི་སློབ་མ་གྲགས་ཅན་གྱི་གྲས་ཡིན་ཏེ། 《 ས་སྐྱའི་གདུང་རབས་》 ལས། མང་མཁར་གྱི་རྨང་ཆུང་མ། ཇོ་ལྕམ་ཕུར་མོ། གཡའ་ལུང་གི་ཇོ་མོ་འ་འུ་མ་གསུམ་སྟེ། ཕོ་བརྒྱད་མོ་གསུམ་གཅེས་པར་འཛིན་པའི་སློབ་མ་བཅུ་གཅིག ཅེས་གསལ་ཚུལ་བཤད།

ལྷ་གཅིག་ཡར་ལུང་མ་ལྡེམ་བུ་ནི། ལྷོ་ཁ་ཡར་ལུང་བཙན་པོའི་སྲས་མོར་ཕོ་བྲང་ལྡེམ་སྐྱོར་དུ་འཁྲུངས། རྗེ་རས་ཆུང་པ་(༡༠༨༤་་་༡༡༦༡ )བསོད་སྙོམས་སུ་ཕོ་བྲང་དུ་བྱོན་པར། ཉིད་ནས་བ་འཇོ་བ་དེ་འདྲོགས་པས་ཞེ་སྡང་སྐྱེས་ནས་ཐལ་བ་འདེབས་པར་བརྩམས་པ་ན། རས་ཆུང་པའི་ཞལ་མཇལ་བ་ཙམ་གྱིས་ཡིད་འཕྲོགས་ནས་འདེབས་མ་ཕོད་པར་ཕོ་བྲང་དུ་གདན་དྲངས། ཡབ་ཀྱིས་མཆོད་གནས་སུ་བཀུར་ཞིང་། ལྷ་གཅིག་འདི་ཉིད་བཙུན་མོར་བསུས། བར་སྐབས་མི་མཐུན་པ་བྱུང་ཡང་རྗེས་སུ་རས་ཆུང་པ་ལོ་རོར་བཞུགས་དུས་མཐོལ་བཤགས་མཛད་དེ། ཆོས་ལ་སྦྱངས་པས་རྣལ་འབྱོར་མ་འགྲན་ཟླ་མེད་པ་ཞིག་བྱུང་ཚུལ་《 རས་ཆུང་པའི་རྣམ་ཐར་》 སོགས་སུ་གསལ་བར་སྣང་།62

ཇོ་མོ་གཡང་མོ་ནི། གཉལ་དུ་འཁྲུངས། རས་ཆུང་པ་ལོ་རོར་བཞུགས་སྐབས་མཇལ་ནས་རྗེས་སུ་བཟུང་སྟེ་གསང་ཡུམ་མཛད། སྙན་བརྒྱུད་ཀྱི་ཆོས་མ་ལུས་པ་ཐོབ་ནས་ཉམས་བཞེས་གནང་བས་གྲུབ་པ་ཐོབ།

“འོལ་ཁའི་མཛེ་མོ་”ཞེས་བཀོད་པའི་སྐྱེས་མ་དམ་པ་འདིའི་མཚན་གསལ་མི་འདུག་ཀྱང་། འོལ་ཁར་འཁྲུངས་ཤིང་། མཛེ་ནད་ཀྱིས་ཡུན་རིང་མནར་ནས་རྐང་ཆད་ལག་ཆད་དུ་གྱུར་ཏེ་ཉམ་ཐག་པ་ན། མཉམ་མེད་དྭགས་པོ་ལྷ་རྗེ་(༡༠༧༩་་་༡༡༥༣)དེ་ཉིད་བྱིན་རླབས་ཀྱི་ནུས་མཐུ་ཆེ་བས་མཇལ་ཚད་དོན་ལྡན་དུ་འགྱུར་བའི་གྲགས་པ་ཆེ་ཡང་ངོ་བཅར་མ་ཐུབ་ནའང་། དམ་པ་གང་དེ་བཞུགས་སའི་ཕྱོགས་ཀྱི་གངས་རི་དཀར་རོང་ངེ་བ་མཐོང་བ་དེར་ཁ་བལྟས་ནས་མོས་གུས་ཤུགས་དྲག་བྱས་པས་མཛེ་ནད་ལས་གྲོལ་ཏེ། ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་རྟོགས་པའང་སྐྱེས། བདེ་དྲོད་ཀྱང་རང་འབར་དུ་བྱུང་བས་དགའ་སྤྲོ་ཚད་མེད་པའི་ངང་ནས་བླ་མ་མཇལ་དུ་བྱོན། བླ་མས་ཀྱང་སྣོད་ལྡན་དུ་གཟིགས་ནས་སྒོམ་ཁྲིད་གནང་བས་དཔེའུ་ཆུང་དུ་བཙུན་མ་ངོ་མཚར་ཅན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཏེ། བན་མོ་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་གྱི་ཚོགས་དཔོན་བྱེད་པ་ཞིག་བྱུང་བ་《 དྭགས་པོའི་རྣམ་ཐར་》 ལས་གསལ་བར་བཤད།

མ་གཅིག་ཨོང་ཇོ་ནི། ཁོང་གི་འཁྲུངས་ཡུལ་མི་གསལ་ཡང་། རྗེ་རས་ཆུང་པའི་ཐུགས་སྲས་ཁྱུང་ཚང་བའི་ཞབས་ལ་གཏུགས་ནས་སྙན་བརྒྱུད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུའི་སྐོར་རྣམས་ཞུས་ཏེ་ཉམས་བཞེས་མཛད། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཆགས་པ་མེད་པར་བླ་མ་ལ་ཕུལ་ནས། ཟང་ཟིང་སྒྱུ་མའི་རང་བཞིན་ལ། །སེར་སྣ་བྱེད་པ་ག་ལ་རུང་། །ཞེས་སོགས་དང་། རྒྱུད་སྡོམ་པ་གསུམ་ལྡན་མཛད་དེ། །དལ་འབྱོར་མི་ལུས་རིན་ཆེན་འདི། །དམ་པའི་ཆོས་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པས། །གསུམ་ལྡན་སྡོམ་པ་རྒྱུད་ལ་སྐྱེས། །ཞེས་དང་། ཐུགས་རྒྱུད་ལ་སྒྲོ་འདོགས་ཆོད་པ་ནི། །སྙན་བརྒྱུད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་ལ། །བཀའ་བབས་སྒྲོ་འདོགས་ཆོད་པར་བྱས། །ཞེས་དང་། ཡོད་མེད་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ནི། །ཐུན་བཞི་འབྲལ་མེད་བསྐྱེད་རིམ་དེ། །སྒོ་གསུམ་སྐུ་གསུང་ཐུགས་སུ་ཤེས། །ཞེས་དང་། སེམས་ལས་སུ་རུང་བའི་ཚུལ་ནི། །མ་ཡེངས་སྒོམ་པའི་རྩ་རླུང་དེ། །རང་བཞིན་ཟག་མེད་བདེ་ཆེན་རྟོགས། །ཐུན་དུ་འཇོག་པའི་བསམ་གཏན་དེ། །ད་ལྟ་ཆུ་བོའི་རྒྱུན་བཞིན་གཤེགས། །ཞེས་དང་། ཆོས་ཀུན་རང་བཞིན་མེད་པར་རྟོགས་པ་ནི། །ཆོས་རྣམས་རང་བཞིན་ཚད་མས་སྟོང་གྱུར་པའི། །ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཉིད། །མིང་ཚིག་ལས་འདས་སྐྱེ་མེད་ཆོས་ཀྱི་སྐུ། །སྤྲོས་དང་བྲལ་བ་བླ་མའི་དྲིན་གྱིས་འཁུམས། །ཞེས་སོགས་རྟོགས་པའི་མགུར་མང་དུ་གསུངས་པའི་ཉམས་རྟོགས་ལྡན་པའི་རྣལ་འབྱོར་མ་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱུང་།

མ་ཇོ་མྱང་མོ་ནི། ཁོང་ཉིད་ཨ་རོ་ཡེ་ཤེས་འབྱུང་གནས་ལས་བརྒྱུད་པའི་མི་རབས་བཞི་པ་སྟེ། ཡུལ་ཆོས་ཀྱིས་ཇོ་མོ་མྱང་མོར་གྲགས། ཨ་རོའི་ལུགས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་བདག་མོར་བཞུགས་པས། ལྕེ་སྟོན་རྒྱ་ནག་པས་ཨ་རོའི་ཆོས་སྐོར་ཞུས་ཤིང་། རྗེ་ཕག་མོ་གྲུ་པས་ཀྱང་ཆོས་མང་དུ་གསན་ནས། ཕག་གྲུའི་བླ་མ་མ་ཇོ་བཀའ་དྲིན་ཅན་བཅུ་གསུམ་གྱི་གྲས་སུ་འཛིན་པར་མཛད་ལ། རྟེན་ནི་བཙུན་མ་ཞིག་ཡིན་པར་བཤད།63

དངུལ་མོ་རྒྱ་ལེ་ལྕམ་ནི། ཁོང་གི་འཁྲུངས་ཡུལ་མི་གསལ་ཡང་། འཛེང་དྷརྨ་བོ་དྷི་སྟེ་ཆོས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ལས་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་མང་དུ་གསན། འཛེང་གི་ཡི་གེ་བཞི་པ་དང་། རྫོགས་ཆེན་གྱི་གདམས་པ་བཏབ་པས་འཁྲུལ་ཞིག་ཆེན་མོར་གྱུར། མཐར་འཇའ་ལུས་སུ་གཤེགས།

མཚན་ལྡན་ཟུར་མོ་དགེ་འདུན་འབུམ་ནི། གཙང་སྨད་ཕྱོགས་སུ་ཟུར་གྱི་རྒྱུད་དུ་འཁྲུངས། གཞོན་དུས་ནས་འཁོར་བའི་ཉེས་སྐྱོན་གཟིགས་ཏེ་བཙུན་མ་མཛད། རང་བཞིན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་མར་གྱུར་ཏེ། གནས་ལུགས་རྟོགས་པ་སོགས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྒོ་དུ་མ་བརྙེས་ནས་རིམ་གཉིས་ཀྱི་ལམ་མངོན་དུ་གྱུར། མཁས་གྲུབ་ཆེན་མོ་དེས་ཉང་སྨད་རྒྱལ་གྱི་སྒོམ་ཁང་དུ་བཞུགས་བཞིན་འགྲོ་དོན་རྒྱ་ཆེ་བསྐྱངས། ཡང་དབེན་གསང་སྔགས་གླིང་པ་ཟུར་སྟོན་ཤཱཀྱ་བཤེས་གཉེན་ལ་མདོ་དབང་སོགས་ཀྱི་དབང་བསྐུར་གནང་བས། མདོ་དབང་ཁམས་ལུགས་ཀྱི་བརྒྱུད་པའི་བླ་མའི་གྲས་སུ་བཞུགས་པས། རྙིང་མ་བཀའ་མའི་ཕྱོགས་སུ་སྙན་གྲགས་ཆེ།

མ་གཅིག་ཇོ་འབུམ་ནི། གྲུབ་ཆེན་ཡུ་མོ་བའི་སྲས་ཆོས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་གི་སྲས་ལྕམ་སྲིང་གསུམ་ལས། ཆོས་བརྒྱུད་ལ་ཕན་པ་གཉིས་ཀྱི་གྲས་ཏེ། ཇོ་འབུམ་གྱིས་ཆོས་སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག་དུས་འཁོར་གྱི་རྒྱུད་འགྲེལ་དང་བཅས་པ་རྫོགས་པར་ཐུགས་ལ་བཞུགས་པར་སྦྱངས། ཡབ་ལས་རྫོགས་རིམ་སྦྱོར་བ་ཡན་ལག་དྲུག་གསན་ནས་བསྒོམས་པས་ཞག་གཅིག་གི་ཁོངས་སུ་རྟགས་བཅུ་རྫོགས་པར་འཆར་ཞིང་། ཞག་བདུན་ལ་རླུང་དབུ་མར་ཐིམ་ནས་གཞན་སྟོང་གི་ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་འཁྲུངས། གྲུབ་ཐོབ་ཆེན་མོར་གྱུར་ཏེ་སློབ་མ་བསྐྱངས་པས། དཔལ་ཇོ་ནང་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་ལ་མཛད་རྗེས་ཆེ། འདི་ལ་གཉགས་ཀྱི་མཁན་པོ་ཤེས་རབ་འོད་གསལ་གྱིས་ཀྱང་བསྟེན་པར་མཛད།64

གངས་པ་དམུ་ཡན་ནི། ལྷོ་ཁར་འཁྲུངས། མ་གཅིག་ལབ་སྒྲོན་གྱི་སྲས་ཐོད་སྨྱོན་བསམ་འགྲུབ་ཀྱི་ཞབས་ལ་གཏུགས་ནས་གཅོད་ཀྱི་གདམས་པ་མ་ལུས་པ་གསན། རི་ཁྲོད་དང་། གངས་ཁྲོད། གཉན་ཁྲོད་ཀུན་འགྲིམས་ཏེ་གཉིས་འཛིན་གྱི་རྩ་བ་བཅད་པས་འཁྲུལ་ཞིག་ཆེན་མོ་འགྲན་ཟླ་མེད་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར། 《 གཅོད་ཁྲིད་》 ལས། ཐོད་སྨྱོན་གྱི་སློབ་མ་སྲས་མོ་གྲུབ་ཐོབ་བརྒྱད་དང་། དེའི་གཙོ་བོ་གངས་པ་དམུ་ཡན་ནི་འགྲན་ཟླ་མེད་པར་གྱུར་ཏོ༑ ༑ཞེས་གསལ།65

མཁའ་འགྲོ་བསོད་ནམས་འདྲེན་མ་ནི། ངམ་ཤོད་ཕག་མོ་གྲུར་གྲོང་གཞིས་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་བུ་མོ་སྤུན་གསུམ་གྱི་ཐ་ཆུང་དུ་འཁྲུངས། རིགས་སད་ནས་ཕག་མོ་གྲུ་པ་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོའི་དྲུང་དུ་ཆོས་ཀྱི་ལམ་ལ་ཞུགས། ཕག་གྲུའི་ཉེ་གནས་སྟག་ལུང་ཐང་པས་གསང་ཆེན་གྱི་སྤྱོད་པ་རིག་ནས་བདག་ལའང་བྱིན་རླབས་ཤིག་ཞུའོ་ཞུས་པས། རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོས། བུ་མོ་ཁྱེད་ཀྱིས་ཕྱག་རྒྱར་བསྟེན་ན་ཟག་མེད་འཇའ་ལུས་སུ་འགྲོ་བས་འཚོལ་ལ་སྟེན་ཅིག་གསུངས། རྙེད་ཀྱང་ཐེ་ཚོམ་གྱིས་ལན་འགའ་བོར་བས། བླ་མས་ཚེས་བཅུའི་ནུབ་ཅིག་དོ་ནུབ་ཅིས་ཀྱང་བྲག་ཕུག་ཏུ་སྡོད་ལ། གང་བྱུང་ཡང་བྱིན་རླབས་ཞུས་ཤིག་གསུངས། སྲོད་ལ་མེ་དཔུང་འཕྲོ་བའི་ནང་དུ་ཕག་རྒོད་ངར་སྒྲ་དང་བཅས་པ་ཞིག་བྱུང་བར་སྐྲགས་ནས་བྱིན་རླབས་ཞུ་མ་སྤོབས། མི་རིང་བར་མཁའ་འགྲོས་གཟུགས་སྐུ་བཏུལ་ནས་གཤེགས། དབུ་ཐོད་གླིང་རས་པས་བླངས་པ་དེ་ཕག་གྲུས་ཙ་རིར་ཞོག་གསུངས། སྟག་ལུང་པས་སྐུ་གདུང་བཙལ་ཡང་ཡལ་ནས་མ་རྙེད་པར་གྲགས། ཕག་མོ་གྲུ་པ་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོ་དཔལ་འཁོར་ལོ་བདེ་མཆོག་དང་། མཁའ་འགྲོ་མ་འདི་ཉིད་རྡོ་རྗེ་ཕག་མོ་སྟེ་ཡབ་ཡུམ་དངོས་སུ་བྱོན་པ་ཡིན་ཞེས་དེབ་སྔོན་དུ་གསུངས་ལ། ཁ་ཅིག་གིས་འདི་ཉིད་ཕག་མོ་གྲུ་པའི་ཕྱག་རྒྱ་མ་ཡིན་པར་བཞེད།66

འདི་ཙམ་ནས་བོད་དུ་ཆོས་བྱེད་གྲྭ་བཙུན་གྱི་སློབ་གཉེར་བྱ་ཡུལ་སོ་སོར་འབྱེད་པའི་མགོ་བརྩམས་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་གོང་དུ་གསང་ཕུ་ཆོས་གྲྭར་སློབ་གཉེར་དར་རྒྱས་ཆེ་ཞིང་། རབ་བྱུང་ཕོ་མོ་མཉམ་དུ་སློབ་གཉེར་གནང་སྲོལ་ཡོད་ཚོད། རྩོད་གྲྭ་དར་བས་བཙུན་མ་ཚོའི་རིགས་པ་ལ་གྲྭ་པས་མ་དོ་བས། རྟག་ཏུ་ཕམ་ཁ་ཁེལ་སྟབས། དགེ་བཤེས་ཕྱྭ་པ་ཆོས་ཀྱི་སེངྒེས་(༡༠༩༩་་་༡༡༦༩)བསྡུས་གྲྭའི་ནང་དུ་རིགས་ལོག་ཅེས་རིགས་པའི་རྩལ་གསར་པ་བཏོན་པས། དེ་ནས་བཙུན་མ་རྣམས་ལས་རྒྱལ་བར་གྲགས། གང་ལྟར་སྐྱེས་མའི་རྣམ་དཔྱོད་དེ་ནི་སྐྱེས་པ་ལས་མི་ཞན་པར་ཡོད་པའི་ར་སྤྲོད་བྱུང་། ཕྱྭ་པ་ཆོས་ཀྱི་སེངྒེས་གྲྭ་བཙུན་མཉམ་དུ་སློབ་གཉེར་བྱེད་ན་སྐྱོན་ཡོད་པར་གཟིགས་ནས་སོ་སོར་ཕྱེས་པས། དགོན་པའི་འདུལ་ཁྲིམས་ཀྱང་ཚད་ལྡན་དུ་གྱུར་པར་སྣང་།67

དེ་དག་གི་སྐབས་ནས་འདུལ་བའི་ཕྱག་ལེན་ལ་གཅེས་སྤྲས་ཐུགས་སྣང་ཆེས་ཆེར་མཛད་པའི་སྲོལ་བཟང་ལྷག་པར་དར་འཕེལ་བྱུང་སྟབས་ཀྱིས་སྙིགས་དུས་རྒྱལ་བསྟན་གཙང་མར་སྐྱོང་བའི་ཐབས་ལམ་རྨད་དུ་བྱུང་ཞིང་། དེའི་ཤུགས་ཀྱིས་དགེ་འདུན་ཕའི་འདུས་སྡེའི་འཕེལ་ཕྱོགས་རྩལ་བཏོན་མཛད་དེ་དགེ་འདུན་མའི་གནས་བབས་ལ་དོ་སྣང་ལྷོད་ཡངས་སོང་བ་དཔོག་པར་ནུས།

ཇོ་མོ་ཆུ་སྒོམ་མ་ནི། ཀརྨ་པ་དུས་གསུམ་མཁྱེན་པའི་(༡༡༡༠་་་༡༡༥༣)སློབ་མར་གྱུར་ཏེ། གྲུབ་པ་ཐོབ་པའི་རྣལ་འབྱོར་མ་སྙན་གྲགས་ཅན་ཞིག་བྱུང་བར་ངེས་ཏེ། ཆགས་མེད་ཀྱིས་《 ཇོ་མོར་གདམས་པའི་ཞལ་གདམས་》 ལས། དུས་གསུམ་མཁྱེན་པའི་ཇོ་མོ་ཆུ་སྒོམ་མ། །ལ་སོགས་བུད་མེད་གྲུབ་ཐོབ་མང་དུ་བྱུང་། །ཞེས་བཀོད་པར་སྣང་།

བཟོད་པ་རིང་མོ་ནི། ཆོས་རྗེ་ས་པཎ་གྱི་སྲིང་མོ་(༡༡༨༢་་་༡༢༥༡)ཡིན། ས་སྐྱར་སློབ་གཉེར་གནང་ཞིང་། ས་པཎ་ཧོར་ཡུལ་དུ་ཕེབས་སྐབས་རྗེས་སུ་བསྙེགས་ནས་བྱ་བྲལ་དུ་བྱོན། ལན་གྲུ་ལ་ཞལ་འཛོམས་པས། ས་པཎ་གྱིས། བཟོད་པ་རིང་མོ་བྱོན་ལགས་སམ། །ས་ཁ་རྗེས་ཀྱིས་བཀང་ལགས་སམ། །ཁྱི་རྒན་འགྲམ་པ་བཅག་ལགས་སམ། །ཞེས་གསུངས་པས། ལྕམ་སྲིང་མས། ས་སྐྱ་པཎ་ཆེན་བྱོན་ལགས་སམ། །རྡོ་རྗེ་ཕྲེང་བ་གནང་ལགས་སམ། །དམ་ཉམས་ས་ཁ་གང་ལགས་སམ། །དམྱལ་བའི་དཔྱང་རྡོ་བྱས་ལགས་སམ། །ཞེས་ཞུས། རི་ཁྲོད་དུ་ཡུན་རིང་བཞུགས་པའི་ཚེ་ས་པཎ་བསྙུན་པ་གསན་ནས། ལན་གྲུའི་ཕྱོགས་སུ་ཡང་ཡང་གཟིགས། མི་མཐོང་ཚད་ལ་དྲིས་པས། གཤེགས་པའི་གཏམ་གསན་འཕྲལ། བོད་ཕྱི་རབས་ཕྱི་རབས་ཉལ་ནས་འཆི། །ང་བཟོད་པ་རིང་མོ་ལངས་ནས་འཆི། །གསུངས་ནས་བཞེངས་ཏེ་དགོངས་པ་རྫོགས་ཤིང་། ལན་གྲུའི་པདྨོའི་སྡེར་གདུང་རྟེན་བཞེངས་པ་ཕྱིས་སུའང་ཡོད་པར་བཤད།

མ་གཅིག་རེབ་མ་བྱང་ཆུབ་དར་མ་ནི། རྗེ་ཀུན་ལྡན་རས་པའི་(༡༡༤༨་་་༡༢༡༨) ཞབས་ལ་གཏུགས་ནས་ཁྲོ་ཕུ་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་གཞུང་མན་ངག་ཐམས་ཅད་རྫོགས་པར་གསན། སྒྲུབ་པ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་མཛད་དེ། ཁོ་མོའི་རྟོགས་པ་གྲི་ཟད་བརྡར་ཟད་ལ་སོང་བ་ཡིན་གསུངས། སྟོང་ཉིད་ཇི་ལྟ་བ་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་མ་ཆེན་མོ་ཡིན་ཞེས་མཁས་པ་ཀུན་ནས་གསུང་གཅིག་གིས་བསྔགས་པར་སྣང་། མངོན་མཁྱེན་ཐོགས་མེད་མངའ་བས་འཇད་ཀྱི་ལུང་པའི་མདའ་ལ་ཉ་པ་ལུག་སྐྱེས་ཞེས་པར་དམ་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་བུ་ཞིག་འབྱུང་བ་མཁྱེན་ནས། བུ་དེ་སྐྱེས་པའི་ཞོགས་པར་རྐན་མར་བསྐྱལ་ཏེ་གསོ་སྐྱེད་བྱས་པས། ཕྱིས་ལྕེ་སྒོམ་རྫོང་པ་ཤེས་རབ་རྡོ་རྗེ་ཞེས་པའི་གྲུབ་ཐོབ་ཆེན་པོ་རྟ་ནག་མཁའ་སྐྱོང་དུ་དགོན་པ་བཏབ་ནས་འགྲོ་དོན་མཛད་མཁན་དེ་བྱུང་། དེ་ལ་མ་གཅིག་ཉིད་ནས་ཆོས་གསུངས་ཤིང་གེགས་སེལ་ཡང་གནང་བར་གྲགས།68

འགྲོ་བ་བཟང་མོ་ནི། འབྲུག་པ་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་བསྟན་འཛིན་རྒྱལ་བ་རྒོད་ཚང་པ་(༡༡༨༩་་་༡༢༥༨)དང་དུས་མཉམ་ཡིན། འཁྲུངས་ཡུལ་མི་གསལ། ཁོང་ཨུ་རྒྱན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་མ་ཡིན་ཞེས་འཁོད་པ་ནི། ཨུ་རྒྱན་མཁའ་འགྲོའི་གླིང་དུ་ཚོགས་གྲལ་དུ་ཕེབས་པ་གྲུབ་ཆེན་ཨུ་རྒྱན་པས་གཟིགས་པས་དེ་ལྟར་གྲགས། ༸ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་《 རྣམ་ཐར་དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང་》 དུ། རྒོད་ཚང་པའི་གསང་ཡུམ་འགྲོ་བ་བཟང་མོའི་ལུགས་ཀྱི་རིང་འཚོའི་རྟེན་འབྲེལ་བསྟར། ཞེས་གསལ་བས་ཁོང་གི་ལུགས་ཀྱི་བརྟན་བཞུགས་ཀྱང་ཡོད་འདུག 《 ལྷོ་རོང་ཆོས་འབྱུང་》 ལས། རྒྱལ་བ་རྒོད་ཚང་པ་ཡབ་སྲས་ཀྱི་འཕྲིན་ལས་བསྒྲུབ་ཏུ་བྱོན་ནས་རྗེ་གཤེགས་པའི་ཕྱི་ལོར་ཨུ་རྒྱན་པས་གསོལ་བ་མ་ཐེབས་པར་སྤྲུལ་པ་བསྡུས། ཞེས་གསལ་བ་ཙམ་ལས་ལོ་རྒྱུས་ཇི་བཞིན་མ་གསལ། འདི་དང་རང་རེའི་ཨ་ལྕེ་ལྷ་མོའི་འཁྲབ་གཞུང་ནང་གི་འགྲོ་བ་བཟང་མོ་གཉིས་གཅིག་དང་ཐ་དད་གང་ཡིན་དཔྱད་རྒྱུ་ཡོད།

སྒྲུབ་པ་མོ་བསྐལ་བཟང་ནི། རྒོད་ཚང་པ་མགོན་པོ་རྡོ་རྗེའི་སློབ་མ་རྫུ་འཕྲུལ་ལྡན་པའི་གྲས་སུ་གྱུར་ཏེ། རྒོད་ཚང་པའི་སློབ་མ་མཁའ་འགྲོ་མ་འགྲོ་བ་བཟང་མོ་དང་། སྒྲུབ་པ་མོ་བསྐལ་བཟང་། བྱང་སྐྱོང་ལ་སོགས་པ་བདེ་ཆེན་སྟེང་གི་སྒོམ་མ་སླེལ་ཐུལ་ཅན་ཕལ་ཆེ་བ་ཨུ་རྒྱན་གྱི་མཁའ་འགྲོ་མར་འདུག་སྟེ། ཉིན་པར་ཆོས་རྗེའི་དྲུང་དུ་ཆོས་ཉན་ཞིང་། ནུབ་མོར་ཨུ་རྒྱན་དུ་ཚོགས་འཁོར་ལ་བྱོན་ཡོད་པ་དངོས་སུ་མཐོང་ཚུལ་《 གྲུབ་ཆེན་ཨུ་རྒྱན་པའི་རྣམ་ཐར་》 ལས་གསུངས་སྣང་བས། སྐབས་དེར་སྐྱེས་མ་རྫུ་འཕྲུལ་ལྡན་ཞིང་། བཤད་སྒྲུབ་ཅི་རིགས་པས་བསྟན་པ་འཛིན་པ་གྲགས་ཅན་མང་པོ་བྱུང་བར་ངེས།69

༈ ལྔ་པ་ས་སྐྱའི་སྐབས།

འ་མ་བསྐལ་བཟང་མ་ནི། སྦུད་ཏྲར་བྱོན་པའི་གྲུབ་ཐོབ་མ་ཞིག་ཡིན་འདུག་སྟེ། ཡང་དགོན་པའི་《 རི་ཆོས་ཞལ་འདོན་ཐོར་བུ་》 ལས། དགེ་སློང་གཞོན་ཚུལ་གྱིས་སྦུད་ཏྲར་འ་མ་བསྐལ་བཟང་ཅན་དུ་ཕྱིན་ནས། ཉིད་གྲུབ་ཐོབ་མ་ཞིག་ཡིན་ཟེར་བས། ངས་ལོ་བཅུ་གསུམ་སྒྲུབ་པ་བྱས་ཀྱང་བོགས་སམ་ཡོན་ཏན་རང་མ་བྱུང་། བོགས་འདོན་གྱི་གདམས་ངག་ཅིག་ཞུ་བྱས་པས། བུ། རེ་དྭོགས་མེད་པར་སྒོམ་ཡུན་བསྲིངས་པར་ཞུ། ཞེས་ལན་གསུམ་གསུངས་སྐད་སོགས་ཀྱིས་སྒྲུབ་པའི་རྒྱལ་མཚན་འཛིན་པའི་སྐྱེས་མ་དམ་པ་ཞིག་བྱུང་བར་སྣང་།70

ཇོ་མོ་ཚུལ་ཁྲིམས་སྒྲོན་ནི། རྗེ་རྒོད་ཚང་པའི་སློབ་མ་གྲུབ་ཐོབ་མ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། ཡང་དགོན་པས། ཆོས་རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་དུས་ན་བུད་མེད་རས་མ་མང་པོ་ཡོད། ཇོ་མོ་ཚུལ་ཁྲིམས་སྒྲོན་གྱི་རྩ་རུ་ང་ཆུང་ངུའི་དུས་སུ་འཇིགས་ནས་མ་ཟུག་པར་བསྡད་ཙ་ན། མོ་ཐིག་ལེ་དམར་པོ་འདྲེན་པའི་སྐད་ཨི་རིང་པོ་དང་། ཐུང་ངུ་འགའ་བྱེད་ཀྱིན་འདུག་པས། ངའི་འཇིགས་སྣང་ལ་མི་འགའ་ཞིག་མདུན་དུ་ཡུད་དེ་བྱུང་ནས་ཕར་ཕར་བྱེད་པས་མང་དུ་ངུས། ཆ་ལ་དེ་ལྟ་བུའི་ལུགས་ཀྱང་འདུག་ཅེས་《 རི་ཆོས་ཀྱི་སྟེང་རླུང་རྣམ་སྦྱོར་》 གྱི་སྐབས་སུ་གསུངས་པར་གསལ།71

རས་མ་ཞིག་མོ་ཀུན་ལྡན་ཡེ་ཤེས་ནི། གཙང་ཚོང་འདུས་སུ་བྱོན། ཆུང་ངུ་ནས་མི་རྟག་པ་དྲན་ཞིང་། འཁོར་བར་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་ཏེ། ཁྱིམ་ཐབས་ལ་མི་འགྲོ་བའི་ཞེ་བཅད་མཛད། དགུང་ལོ་བཅུ་གསུམ་ནས་ཡི་གེ་འབྲི་ཀློག་དང་། འདོན་ཆ་བསླབས། ཕྱོགས་མེད་རི་ཁྲོད་དུ་གཤེགས་འདུན་བྱུང་བ་ལ། ཡབ་ཀྱིས། ད་ལྟ་ལོ་ན་གཞོན་པས་རི་ཁྲོད་མི་འོང་། གདུལ་བྱ་སྐོར་གཅིག་ལ་ཕན་པར་འདུག་པས། སློབ་གཉེར་གྱིས་གསུངས། གསེར་འོད་དང་། བརྒྱད་སྟོང་གཟིགས་པས་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་གནས་ལུགས་རྟོགས་ནས་ཉམས་དགའ་བའི་མགུར་དབྱངས་མང་པོ་འཐེན། ཡབ་ཀྱི་བཀའ་ལྟར་སྔགས་གསར་རྙིང་གི་རྒྱུད། སྒྲུབ་ཐབས། ཕྱག་ལེན་དང་། ཁྱད་པར་དུ་སྙན་བརྒྱུད་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུའི་སྐོར་ཆ་ཚང་གསན་ཞིང་། ཁྲོ་ཕུ་བ། ཀརྨ་པ། འཛམ་གླིང་རྒྱན། གྲུབ་ཐོབ་མགོན་ཡེ། ཐར་པ་ལོ་ཙཱ་བ། མཁས་གྲུབ་རྗེ་རྣམས་ལས་གདམས་པ་མང་དུ་གསན། ཤངས་སུ་བྱོན་ནས་ཟབ་ཕུང་ལུང་དུ་ཆུའི་དཀའ་ཐུབ་མཛད། མི་མིན་གྱི་བར་ཆད་སོགས་ལུས་སེམས་སྟེང་གི་གེགས་མང་དུ་བྱུང་ཡང་དགེ་སྦྱོར་གྲོགས་སུ་ཁྱེར། བསོད་སྙོམས་ལ་འབྱོན་དུས་མི་ཕྱུགས་ནད་པར་བྱིན་རླབས་མཛད་པས་ཕན་པ་དང་། ཆོས་སྒོར་ཞུགས་མཁན་མང་པོ་བྱུང་། ཞ་ལུའི་ཕུའི་སྨན་མཁར་བྲག་དང་། ལྷ་སའི་ཇོ་བོ། ཤངས་ཀྱི་གྱེ་རིའི་བྲག མི་ཤིགས་བྲག་རྣམས་སུ་སྒྲུབ་རྟགས་མང་པོ་བསྟན། བླ་མ་བདེ་ལེགས་ལ་བདག་ལོ་བཅོ་བརྒྱད་ནས་ད་ལྟ་ལོ་བདུན་ཅུ་རྩ་ལྔའི་བར་དུ་རི་ཁྲོད་འགྲིམས་ཤིང་། སྒྲུབ་པ་བྱས། གནམ་ཀ་བ་མེད་པའི་འོག་ན་སེངྒེ་སྲབ་མེད་ཀྱིས་འཕྱོ་བ་ཡིན་པས། གྲུབ་རྟགས་དེ་ཀ་མིན་ནམ་གསུངས། གཟིགས་སྣང་ངོ་མཚར་ཅན་མང་དུ་བྱུང་། མི་མ་ཡིན་གདུག་པ་ཅན་བཏུལ། ཨུ་རྒྱན་པས་མ་གཅིག་འགྲོ་བ་བཟང་མོའི་སྐྱེ་བར་ལུང་བསྟན་ནས་འགྲོ་དོན་ཆེན་པོ་བྱུང་ཞེས་གསུངས། རས་ཆུང་སྙན་བརྒྱུད་ཀྱི་བསྟན་པ་སྤེལ་ནས་དགུང་གྲངས་བརྒྱད་ཅུའི་ནང་གཤེགས་པར་མངོན་ཏེ། དྲི་མེད་གཟི་བརྗིད་ཀྱིས་དགུང་ལོ་བརྒྱད་ཅུར་རྣམ་ཐར་ཞལ་གསུང་ཐོ་ལ་བཀོད་པར་གསལ་བར་སྣང་།72

མ་གཅིག་དཔལ་གྱི་རྡོ་རྗེ་ནི། བོད་ཀྱི་ས་དཔྱད་ལ་མཁས་པ་མི་བཞིའི་གྲས་ཡིན་ལ༑ ཁོང་བཞི་མངའ་རིས་མ་ཕམ་གཡུ་མཚོའི་འགྲམ་དུ་བྱོན་ནས་《 ས་དཔྱད་བརྡལ་སྤུངས་རིན་ཆེན་ཕྲེང་བ་》 བྱ་བ་ལ་ཐོས་བསམ་གྱིས་སྒྲོ་འདོགས་བཅད་དེ་མཁས་པར་གྱུར། ས་དཔྱད་རིག་པ་དར་རྒྱས་ཆེན་པོ་བཏང་ཚུལ་《 ས་དཔྱད་ལེགས་ཉེས་ཀྱི་བླང་དོར་རྣམ་གཞག་བྱེ་མ་བརྡལ་སྤུངས་》 ལས་བསྟན། ཁོང་ནི་མངའ་རིས་ཀྱི་སྐྱེས་མ་ས་དཔྱད་མཁས་པ་ཞིག་ཏུ་བཤད།73

ཇོ་མོ་སྨན་མོ་(༡༢༥༨་་་༡༢༨༣)ནི། ཨེ་རིགས་པའི་འབྱུང་གནས་ཀྱི་ཟར་མོ་ལུང་དང་ཉེ་བར་ཡབ་དྭགས་བརྒྱུད་སྔགས་པ་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོ་དང་། ཡུམ་པདྨ་དཔལ་འཛོམས་ཀྱི་སྲས་མོར་འཁྲུངས། ཕྱུགས་རྫིར་ཕེབས་དུས་ཟར་མོ་ལུང་ནས་གཏེར་གྱི་ཁ་བྱང་རྙེད་ནས་གུ་རུའི་སྒྲུབ་ཕུག་ལས་ཚེས་བཅུའི་ཉིན་《 དམ་ཆོས་མཁའ་འགྲོའི་ཐུགས་ཐིག་》 སྐོར་གཏེར་ནས་བཏོན་ཏེ་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཉམས་སུ་བཞེས། ལྷོ་བྲག་ལ་ཡག་ཏུ་བྱོན་ནས་གུ་རུ་ཆོས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་དང་མཇལ། ཆོས་གསན། གུ་རུའི་གསང་ཡུམ་མཛད་པས་ལྷན་སྐྱེས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདེ་བ་རྩོལ་མེད་དུ་འཁྲུངས། ཡབ་ཡུམ་གཉིས་ཀའི་ཐུགས་དམ་མཐར་ཕྱིན་ཏེ་སྦས་པའི་ཚུལ་གྱིས་འགྲོ་དོན་བསྐྱངས། མཐར་དགུང་ལོ་སོ་དྲུག་ལ་ཕེབས་པ་རབ་བྱུང་ལྔ་པའི་ཆུ་ལུག་སྟོན་ཟླ་ར་བའི་ཚེས་བཅུའི་ཉིན་ཡུལ་གྲོགས་ལྷ་རིའི་རྩེ་མོར་ཕེབས་ནས། དཔོན་སློབ་གསུམ་གྱིས་ཚོགས་འཁོར་མཛད་དེ་གསུམ་ཀས་ལུས་མ་སྤངས་པར་བྱ་ལྟར་ནམ་མཁར་ལྡིང་ནས་མཁའ་སྤྱོད་དུ་གཤེགས་པར་གྲགས། 《 བདུད་འཇོམས་ཆོས་འབྱུང་》 སོགས་སུ་འདི་ཉིད་གླིང་རས་དང་མཇལ་ནས་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྩ་ཁ་བྱེ་བའི་བརྡ་ཐབས་བསྟན་པར་གསལ་ཡང་། གླིང་རས་པ་ནི་རབ་བྱུང་གསུམ་པའི་ས་སྤྲེར་(༡༡༢༨་་་༡༡༨༨) འཁྲུངས་ཤིང་། འདི་ཉིད་རབ་བྱུང་བཞི་པའི་ས་སྤྲེལ་(༡༢༤༨)ལོར་འཁྲུངས་པས་ལོ་རྒན་དྲུག་ཅུའི་ཁྱད་ཡོད་པ་དང་། གླིང་རས་པའི་མཆིས་འབྲང་ཇོ་མོ་སྨན་མོ་དེ་ནི་གཙང་མྱང་སྟོད་དུ་འཁྲུངས་ཤིང་། སྐབས་འདིའི་ཇོ་མོ་སྨན་མོ་ནི་ལྷོ་ཁའི་ཨེའི་ཡུལ་དུ་འཁྲུངས་པས། སྨན་མོ་ཞེས་མཚན་འདྲ་བ་ལས་གང་ཟག་ཐ་དད་ཡིན་པར་བཤད།74

ཞང་བཙུན་མ་ཡོན་ཏན་མཚོ་ནི། ཇོ་ནང་ཀུན་སྤངས་པ་ཆེན་པོ་(༡༢༤༣་་་༡༣༡༢)ཡབ་སྲས་ཀྱི་སློབ་མ་གྲུབ་པ་ཐོབ་པ་ཞིག་སྟེ། ཏཱ་ར་ནཱ་ཐའི་《 ཇོ་ནང་གནས་བཤད་》 དུ༑ ཇོ་ནང་གི་མདུན་གྱི་རི་ལ་ཕུ་ན་རྫ་ཁྱིའུར་གྲགས་པ་འདི་ཆོས་རྗེ་ཀུན་སྤངས་པ་དང་། བྱང་སེམས་ཆེན་པོའི་སློབ་མ་གྲུབ་ཐོབ་ཞང་བཙུན་མ་ཡོན་ཏན་མཚོ་བཞུགས་ཤིང་། དེ་ནི་འཛིན་པའི་ཉམས་རྟོགས་མཐར་ཕྱིན། རྩིག་པ་ལ་ཐོགས་མེད་དུ་གཤེགས། མ་ཟོས་བཀྲེས་མེད་ཟོས་ཀྱང་འཇུ། ཐུར་སེལ་མི་འཛགས་བདེ་བ་རྒྱས་པ་སོགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་མངོན་གྱུར་དུ་མངའ། ཕུ་ཤར་ནུབ་ཀྱི་རི་རྩེར་ཕར་འཕུར་ཚུར་འཕུར་མཛད་པར་གྲགས་ཤིང་། ལས་སྟོད་པ་དབང་རྒྱལ་གྱིས་ཀྱང་བསྟོད་བཀུར་ཆེར་གནང་བར་གསུངས།75

མཁའ་འགྲོ་བསོད་ནམས་དཔལ་འདྲེན་ནི། བྱང་འདམ་གཞུང་དུ་འཁྲུངས་པར་བཤད་ཅིང་། གུ་རུ་བཀྲ་ཤིས་ཀྱིས་《 སྔ་འགྱུར་ཆོས་འབྱུང་》 ལས། སྤོ་བོའི་ཡུལ་དུ་འཁྲུངས་པར་གསུངས། ཡིག་ཆ་ལ་ལར་རྒྱ་ཤོད་བན་སྒར་དུ་འཁྲུངས་པར་ཡང་གསལ། བསམ་སྡིང་རྡོ་རྗེ་ཕག་མོའི་འཁྲུངས་རབས་སུ་འདྲེན་སྲོལ་ཡོད། མཁའ་འགྲོ་མའི་གཏན་ཚིགས་ངོ་མཚར་བའི་རྫུ་འཕྲུལ་སོགས་མངའ་བར་གྲགས། རྒྱ་ཤོད་དུ་དཔོན་རིན་ཆེན་དཔལ་གྱི་ཁབ་ཏུ་བྱོན། སྲས་དོན་གྲུབ་དང་མཉམ་དུ་བྱ་མདའ་མཁའ་སྤྱོད་གླིང་བཏབ་སྟེ་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་བསྟན་པ་སྤེལ། གནས་དེར་སྐུ་གཤེགས་པར་ངེས་ཏེ། ཀཿཐོག་པའི་《 དབུས་གཙང་ལམ་ཡིག་》 ལས། རྒྱ་ཤོད་བན་སྒར་གྱི་ཡང་མདོའི་སུམ་མདོའི་རི་གདོང་གཞུང་དེར་མཁའ་འགྲོ་མ་བསོད་ནམས་དཔལ་འདྲེན་གྱི་སྐུ་གདུང་། དབུ་ཐོད་རང་བྱོན། རྡོ་ལ་དབུ་ཀླད། སྐུ་མཚལ་རྟེན་སྒམ་ཁ་ཤས་དང་། བསོད་ནམས་དཔལ་འདྲེན་གྱི་གདུང་བརྒྱུད་སྔགས་བཙུན་རུ་བ་ཡོད། ཅེས་གསལ་ཞིང་། རྣམ་ཐར་རྒྱས་པ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་པར་བཤད།

མ་གཅིག་དགོན་ཆུང་མ་ཡེ་ཤེས་འབུམ་ནི། གཉགས་ཀྱི་རིགས་ལས་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན་ལ་སྲས་ལྕམ་སྲིང་གཉིས་འཁྲུངས། གཅེན་སློབ་དཔོན་རྡོ་རྗེ་སྙིང་པོ་དང་། སློབ་དཔོན་མ་ཡེ་ཤེས་འབུམ་འདི་ཡིན། འདིས་ཡབ་དང་། ཁུ་བོ། མཁན་ཆེན་ཇོ་སྲས། མཁན་ཆེན་ཤེས་རབ་འོད་ཟེར། མཁན་ཆེན་ཤཱཀྱ་མགོན་སོགས་ཀྱི་ཞབས་ལ་གཏུགས་ནས་ཤེས་བྱ་མ་ལུས་པ་ཐུགས་སུ་ཅི་ཆུད་མཛད་པས། བསྐྱེད་རྫོགས་ལ་བརྟན་པ་ཐོབ། ཁྱད་པར་དུ་ལྷ་མོ་དུད་སོལ་མས་སློབ་དཔོན་མས་ལས་གང་བཅོལ་དགོངས་པ་ལྟར་འཕྲིན་ལས་ཚུལ་བཞིན་སྒྲུབ་པར་གྲགས། རྒྱལ་མཚན་དཔལ་བཟང་འཁྲུངས་པ་མངོན་མཁྱེན་གྱིས་གཟིགས་ནས། ཁྱེའུ་དེ་ནི་སྙིགས་དུས་འགྲོ་བ་ཀུན་གྱི་༸སྐྱབས་མགོན་དམ་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་འོང་ངེས་འདུག མཚན་འབུམ་བཟང་པོར་ཐོགས་ཞེས་གསེར་གྱི་སྙན་རྒྱན་གཉིས་བཅས་ཁྲོ་ཕུར་བརྫངས་པས་འཁྲུངས་པ་དང་སྟབས་འགྲིགས། དགོན་ཆུང་རང་དུ་བཞུགས་པས་མ་གཅིག་དགོན་ཆུང་མར་གྲགས། ཤིང་སྒམ་ཆེན་པོ་ཞིག་ནང་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པར་མཛད། སྒམ་དེ་ཕྱིས་སུ་དགོན་ཆུང་གི་འཆམ་ཆས་འཇུག་ས་བྱས་སྐད། སྐུ་ན་མཐར་སོན་ནས་གཤེགས་པའི་ཚེ་ངོ་མཚར་བའི་ལྟས་བཟང་པོ་དུ་མ་བྱུང་བ་《 གཉགས་རབས་》 ལས་གསལ་བར་བཤད།76

སྒྲུབ་མོ་ཡེ་ཤེས་རྒྱན་ནི། ཇོ་ནང་ཀུན་མཁྱེན་དོལ་པོ་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་(༡༢༩༢་་་༡༣༦༡)གྱི་སློབ་མ་ཡིན། སྦྱོར་དྲུག་གི་ཉམས་ལེན་སོགས་ལ་འབད་པས་ཉམས་རྟོགས་འཁྲུངས་ཤིང་། མངོན་ཤེས་རྒྱ་ཆེར་མངའ་བས་ཕྱི་ནང་བར་གསུམ་གྱི་འཕྲལ་ཡུན་ཐམས་ཅད་ཐོགས་མེད་དུ་མཁྱེན་པ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐས་《 ཇོ་ནང་གནས་ཡིག་》 ཏུ་གསུངས་པར་སྣང་།77

ཞང་བཙུན་ཆོས་མཚོ་ནི། ཇོ་ནང་ཀུན་མཁྱེན་གྱི་སློབ་མ་ཡིན། བདག་གཞན་བརྗེ་བའི་ཉམས་ལེན་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་མངའ་བའི་མཐུ་ལ་བརྟེན་ནས། དགེ་སློང་བཀྲ་ཤིས་བཟང་པོ་སྐུ་གཤེགས་ཁར་ཁོང་ལ་ངའི་ཚེ་ལྷག་ལོ་བདུན་ཁྱེད་ལ་འབུལ། ཁྱེད་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་ང་འགྲོ་ཞེས་གསུངས་ནས་དེ་མ་ཐག་བསྙུང་བ་མེད་པར་སྐུ་གཤེགས། དགེ་སློང་བཀྲ་ཤིས་བཟང་པོ་དེ་འཕྲལ་བསྙུན་ཁམས་གཞི་མེད་དུ་དྭངས་ནས་ལོ་བདུན་བཞུགས། ཇོ་ནང་གི་གནས་འདི་དེ་ལྟ་བུའི་གྲུབ་བརྙེས་ངོ་མཚར་ཅན་རྣམས་ཀྱི་བཞུགས་གནས་ཡིན་ཞེས་གནས་ཡིག་གོང་གསལ་དུ་གསལ་བར་བཤད།

སྒྲུབ་ཆེན་མ་འོད་གསལ་སྐྱིད་ནི། ཀུན་མཁྱེན་དོལ་པོ་བའི་སློབ་མ་ཡིན། དེ་མཚུངས་སྒྲུབ་ཆེན་མ་དཔལ་མོ་མཚོ་ཞུ་བ་ཞིག་ཀྱང་ཀུན་མཁྱེན་དེའི་སློབ་མར་བྱུང་མོད། རྣམ་ཐར་མི་གསལ་བར་སྣང་། ཏཱ་ར་ནཱ་ཐས་ཀུན་མཁྱེན་ཆེན་པོའི་སློབ་མ་སྒྲུབ་ཆེན་མ་འོད་གསལ་སྐྱིད་ཀྱི་སྒྲུབ་གནས་དང་། སྒྲུབ་ཆེན་མ་དཔལ་མོ་མཚོའི་སྒྲུབ་གནས་དེང་སང་རྫ་ཤར་ནུབ་ཏུ་གྲགས་པ་གཉིས་ཞེས་ཇོ་ནང་གནས་བཤད་ལས་བྱུང་བར་མངོན་པ་སོགས་སྐབས་དེར་གྲུབ་པའི་ཉམས་རྟོགས་འབར་བའི་བསྟན་འཛིན་གྱི་སྐྱེས་མ་དམ་པ་ཇི་སྙེད་ཅིག་བྱོན་པར་ངེས།78

༈ དྲུག་པ་ཕག་གྲུའི་སྐབས།

མཁའ་འགྲོ་ཀུན་དགའ་འབུམ་ནི། འོན་བཀྲ་ཤིས་དོ་ཁར་འཁྲུངས། ལོ་དྲུག་ལ་གདན་ས་ཐེལ་དུ་ཚེས་བཞི་རྙིང་མ་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་(༡༢༩༣་་་༡༣༦༠)ལ་གཙུག་ཕུད་ཕུལ། དེ་མིན་བླ་མ་མང་པོ་བསྟེན་ནས་བཀའ་བརྒྱུད་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་དང་། དབང་ཁྲིད་མཐའ་ཡས་པ་གསན། སྒྲུབ་པ་ཁོ་ན་མཛད་པས་ཐུགས་དམ་གྱི་རྟོགས་པའི་ཀློང་རྡོལ་བར་གྱུར། ནུབ་གཅིག་སྲོད་འཁོར་ཙམ་ལ། ཀྱེ། སྐལ་ལྡན་མ་ཁྱོད་སྒྲགས་ཡང་རྫོང་གི་འོད་གསལ་ཕུག་ཏུ་ལོ་བདུན་ཟླ་བ་བདུན་ཞག་བདུན་སྒྲུབ་པ་གྱིས་དང་། ཌཱ་ཀིའི་ལུང་བསྟན་ནས་མཁའ་སྤྱོད་ཀྱི་ཞིང་མཇལ་བ་འོང་། ཟེར་བ་ཞིག་གསན་པས། དེ་ལྟར་སྒྲུབ་ལ་གཞོལ་བས་རྡོ་རྗེ་ཕག་མོས་ལུང་བསྟན་ཏེ་ཕུག་པ་དེ་ཉིད་ནས་མ་རྒྱུད་གསང་བ་ལམ་ཁྱེར་གྱི་ཆོས་སྐོར་ཆ་ལག་དང་བཅས་པ་གཏེར་ནས་བཞེས། དབུས་སྟོད་སྨད་གང་སར་སྐལ་ལྡན་མང་པོར་གནང་ནས་སྨིན་གྲོལ་ལ་བཀོད། གཏེར་ལུང་བཞིན་དུ་ཆོས་བདག་དུང་མཚོ་རས་པ་ལ་གནང་བས་རྒྱུན་མ་ཆད་པར་གནས། སྒྲགས་ཡང་རྫོང་གི་གནས་སྒོ་ཡང་གཏེར་ནས་བཏོན་པ་དང་མཉམ་དུ་ཕྱེས་པར་མཛད། དེ་སྐབས་གྲ་དོལ་གཞུང་གསུམ། སྐྱི་གཡོར་ཡར་འོན། ཀློ་རྡོ་བསམ་ཡས་ཟུར་མཁར་རྣམས་སུ་ཤིས་པའི་རྟགས་མཚན་བཟང་པོ་བྱུང་ཞིང་། ཕྱོགས་ཀྱི་བླ་གྲྭ་དང་། དགེ་བཤེས། མི་དཔོན། སེར་སྐྱ་མང་ཚོགས་བཅས་པའི་བུ་སློབ་མང་པོ་འདུས་པར་ཆོས་བཀའ་རྒྱ་ཆེར་གསུངས། འོན་གྱི་བཀྲ་ཤིས་ཡང་དགོན་དང་། རྗེ་མོ་མཆོད་རྟེན་རྣམས་སུ་བཞུགས་སའི་མཐིལ་མཛད། དག་སྣང་མང་པོ་གཟིགས་ཤིང་། སློབ་མ་འཇའ་ལུས་གྲུབ་པ་ཇི་སྙེད་ཅིག་བྱུང་། མཐར་དགུང་གྲངས་དོན་ལྔར་རྗེ་མོ་མཆོད་རྟེན་དུ་ཞག་བདུན་སྐུ་མཚམས་མཛད་ནས། སྒྲ་འོད་ཟེར་ཆར་བཅས་ངོ་མཚར་བའི་ལྟས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་དང་བཅས་སྐུ་ལུས་མ་སྤངས་པར་འཇའ་ལུས་རྡོ་རྗེའི་སྐུར་གཤེགས་པར་གྲགས། འདིའི་གཏེར་ཆོས་རྣམས་《 རིན་ཆེན་གཏེར་མཛོད་》 པོད་ ༼ཏི་༽པར་བཞུགས།79

མ་གྲུབ་ཁྲིའི་རྒྱལ་མོ་བསོད་ནམས་འཛོམས་ནི། ཡར་འབྲོག་རྒྱུད་དུ་འཁྲུངས། བོ་དོང་པཎ་ཆེན་ལ་གཏུགས་ནས་ཆོས་མང་པོ་གསན་ཏེ། སྒྲུབ་པ་ཁོ་ན་མཛད་པས། ཕྱི་རབས་པས་བོ་དོང་བའི་སློབ་མ་སྒྲུབ་པའི་རྒྱལ་མཚན་འཛིན་པ་བཞིའི་གྲས་སུ་བརྩི།80

ལྷ་གསུམ་བཟའ་བྱང་ཆུབ་དཔལ་མོ་ནི། སོག་གི་རོང་དུ་འཁྲུངས། བླ་མ་མང་པོ་བསྟེན་ནས་སྒྲུབ་ལ་གཞོལ་བས་ཉམས་རྟོགས་ཁྱད་པར་ཅན་འཁྲུངས། ནགས་ཤོད་དང་། སོག་ཤོད་སོགས་སུ་འགྲོ་དོན་ཡུན་རིང་བསྐྱངས། སྐུ་ཚེའི་སྨད་ལ་ཀོང་པོར་བྱོན། སྤོ་བོར་ཡང་བཞུགས་པར་སྣང་སྟེ། དེར་སྒྲུབ་ཕུག་སོགས་ཡོད་ཚུལ་སྟག་ཤམ་གཏེར་སྟོན་གྱི་གསུང་ལས་བྱུང་། འདི་ཉིད་མངོན་སྤྱོད་ལ་མཁས་ཤིང་། ཁྱད་པར་གཤིན་རྗེ་ཁྲོ་ཆུའི་སྐོར་ལ་མངའ་བརྙེས་པས། མནན་བསྲེགས་འཕང་གསུམ། མཐུ་གཏད་སེར་གསུམ། འབོད་རྦད་བཟློག་གསུམ་སྟེ། དྲག་སྔགས་ཀྱི་ནུས་པ་དངོས་སུ་ཐོན་པའི་མངོན་རྟགས་གསལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་དུ་མ་ཡོད་སྐད། དྲག་པོའི་ཆོས་སྐོར་ལ་མཁས་པའི་སྐྱེས་མ་དམ་པ་འདི་ཙམ་ཡིན་ཚོད་དུ་སྣང་། སྲས་ཤིག་བྱུང་བར་ཡེ་ཤེས་རིན་ཆེན་ཟེར། སྐྱེས་མ་དམ་པ་འདི་ཉིད་འབྲི་གུང་ལུགས་ཀྱི་ཁྲོ་ཆུའི་བླ་བརྒྱུད་དུ་བཞུགས་པས་གྲགས་ཆེ།

མ་གཅིག་ཆོས་སྒྲོན་ནི། ལ་སྟོད་དུ་འཁྲུངས། རྒྱལ་བ་ཡང་དགོན་པའི་སློབ་མ་དཀའ་སྤྱད་རང་དང་མཉམ་པ་ཕོ་རི་བ་དཀོན་མཆོག་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་ཕ་དྲུག་དགོན་པ་བཏབ་པའི་གདན་རབས་སུ་བཞུགས་ཏེ། ཕག་མོ་གྲུ་པ་བསོད་ནམས་རྒྱལ་མཚན་ (༡༣༨༦་་་༡༤༣༦) གྱི་གོང་ཙམ་དེར་གདན་སའི་ཁྲི་ལ་བཞུགས་ནས་གདན་ས་དར་ཞིང་རྒྱས་པར་མཛད་ཚུལ་ཡིག་ཚང་དུ་གསལ་བས་སྐྱེས་མ་དམ་པ་མཁས་གྲུབ་ཚད་ལྡན་ཞིག་ཡིན་པར་ངེས།

འདི་ཙམ་ན་བོད་དུ་སྔར་དར་རྒྱས་དཔེ་ཟླ་མེད་པའི་བཀའ་གདམས་པའི་དགེ་འདུན་ཕའི་ཆོས་སྡེ་རྣམས་ཉམས་ནས་བཙུན་མའི་དགོན་པར་འགྱུར་བཞིན་པའི་སྐབས་ཡིན་ལ། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། སྔོན་བཀའ་གདམས་པས་བུད་མེད་ལ་ཤིན་ཏུ་འཛེམས་པས། མཁའ་འགྲོ་མའི་རྣམ་འཕྲུལ་ཞིག་དགོན་པར་འོངས་པ་གྲྭ་པ་ཚོས་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་ཕྱིར་འབུད་བྱས་པས། ད་ལྟ་ངེད་ཀྱི་རིགས་ལ་འཛེམས་ཏེ། སླར་དགོན་ཤུལ་རྣམས་བུད་མེད་ཀྱིས་འཛིན་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་དམོད་བོར་བར་བརྟེན། བཀའ་གདམས་པའི་དགོན་ཤུལ་རྣམས་སུ་བཙུན་མའི་དགོན་པ་མང་པོ་བྱུང་བ་ཡིན། ཞེས་ཐུའུ་བཀྭན་གྲུབ་མཐར་གསལ་བར་བཤད།81

དཔོན་མོ་བསྐལ་བཟང་ནི། སྐྱིད་ཤོད་སྣེའུ་རྫོང་གི་དཔོན་མོ་ཡིན་ཞིང་། གྲུབ་ཐོབ་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོ་མཆོད་གནས་སུ་བཀུར། ཕྱི་ལོ་༡༤༣༠ ལོར་ལྷ་སའི་གཙང་པོར་ལྕགས་ཟམ་ཐོག་མར་འཛུགས་སྐབས་རང་ཁོངས་མི་སེར་བསྐུལ་བའི་མཐུན་འགྱུར་ཞུས། གསེར་དངུལ་མང་པོ་སོགས་ཀྱི་འབུལ་བ་སྔ་ཕྱི་དུ་མར་བསྟར། གྲུབ་ཐོབ་ཉིད་ཀྱི་ཐུགས་རེ་ལྟར་རང་ཞབས་ཀྱི་བཟོ་རིག་མཁས་པ་རྣམས་བསྐོངས་ནས་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་ཚོགས་ལས་རྟེན་བཞེངས་མཛད་པའི་གྲོགས་དན་ཞུས་པ་སོགས་དཔོན་མོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཕྱག་རྗེས་མུ་མེད་པ་བཞག་ཡོད་ལ། སྐུ་རྟེན་དེ་རྣམས་རིག་གནས་གསར་བརྗེས་རྩ་སྟོར་མ་བཏང་བར་ལྷ་ལྡན་ལྕགས་ཕོ་རིར་བཞུགས་ཚུལ་《 ཀཿཐོག་ལམ་ཡིག་》 ཏུ་གསལ་བར་བཤད།82

སྒྲུབ་པ་མོ་བཟང་མོ་འབུམ་ནི། ཕག་གྲུའི་སྤྱན་སྔ་བསོད་ནམས་རྒྱལ་མཚན་གྱི་སློབ་མ་ཡིན་ཚུལ་དང་། ལོ་བཅུ་གསུམ་སྟན་ཐོག་གཅིག་ལ་ཉམས་ལེན་གནང་བའི་སྒོམ་མ་ཞིག་ཀྱང་བྱུང་བ་《 ལྷ་གཟིགས་རས་པའི་མགུར་འབུམ་》 ལས་བཤད་མོད། སྐྱེས་མ་དམ་པ་འདིའི་མཚན་ཙམ་ལས་ཞིབ་ཆ་མ་གསལ།83

རྗེ་བཙུན་མཁའ་སྤྱོད་དབང་མོ་ནི། རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་དང་། གུང་རུ་རྒྱལ་མཚན་བཟང་པོའི་(༡༣༨༣་་་༡༤༥༠)སློབ་མ་ཡིན། ཁོང་ནི་ཐོག་མར་བུ་ཡིན་ཡང་། གཞོན་དུས་ནས་བུ་མོར་འགྱུར། སེ་རར་ཞང་གཡུ་བྲག་པའི་སློབ་མ་རབ་འབྱམས་ཆོས་རྗེས་བཏབ་པའི་སྒྲུབ་སྡེར་ཆོས་སྒོར་ཞུགས། རྗེ་ཡབ་སྲས་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་ཀྱི་སློབ་གཉེར་གནང་། གུང་རུ་བས་ཁོང་བཙུན་མའི་སློབ་དཔོན་དུ་བསྐོས་ནས། གྲྭ་བཙུན་སོ་སོར་ཕྱེས་ཏེ་བཙུན་མ་རྣམས་ནེ་ཁྱུང་རིར་སྤོས་ཤིང་། དེར་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་བའི་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་མཛད་རྗེས་བཞག་པར་གནང་།

རྗེ་བཙུན་མ་ཀུན་དགའ་བཟང་མོ་ནི། གནས་ཆེན་ཟངས་ཀྱི་མཚོ་བྲག་གི་འདབས་རོལ་དུ་འཁྲུངས། འཁྲུལ་ཞིག་ཌཱ་ཀི་རས་ཆེན་གྱི་ཞབས་ལ་གཏུགས་ནས་ཆོས་སྤྱི་དང་། བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་གདམས་པ་རས་ཆུང་སྙན་བརྒྱུད་སྐོར་མ་ལུས་པ་གསན་ནས་ཉམས་བཞེས་མཛད་པས་རྟོགས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་འཁྲུངས། གསང་སྔགས་རྡོ་རྗེ་ཐེག་པའི་རྩ་རླུང་ཐིག་ལེའི་ཉམས་ལེན་རྣམས་རྣལ་འབྱོར་ཕོ་མོ་གཉིས་ཀའི་ཆེད་དུ་བསྟན་ནའང་། བོད་དུ་གསང་སྔགས་ཐེག་པའི་ཆོས་སྒོར་སྐྱེས་མ་ཞུགས་པའི་སྲོལ་སྔགས་གསར་རྙིང་གཉིས་ཀར་དར་མོད། རས་ཆུང་སྙན་བརྒྱུད་ཀྱི་སྲོལ་ཀ་མ་གཏོགས་གཞན་ལ་མོ་ཁྲིད་ཀྱི་སྐོར་ཤིན་ཏུ་ཉུང་བར་སྣང་། དཀར་ཁྲིད་ཀྱི་ཆོས་སྐོར་ལས་སྐྱེས་མས་རྩ་རླུང་ཉམས་ལེན་བྱ་ཐབས་དང་། གེགས་སེལ། བོགས་འདོན། ལན་ཆགས་འགོགས་ཐབས་ཀྱི་སྨན་དཔྱད་སོགས་བྱོན་པ་ནི། རྗེ་བཙུན་མ་འདིའི་དྲིན་སོགས་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་། མཚན་སྙན་ཀུན་དུ་ཁྱབ་པས་སྟག་ལུང་ངག་དབང་གྲགས་པ། ཞྭ་དམར་བ། དཔའ་བོ་ཆོས་དབང་ལྷུན་གྲུབ་སོགས་གྲགས་ཅན་མང་པོས་ཞབས་ལ་གཏུགས། འཕྲིན་ལས་ཆེས་ཆེར་རྒྱས་ཚུལ་ལྷོ་བྲག་ཆོས་འབྱུང་ལས་བཤད་པར་གསལ།84

རྟ་ཤོད་བུ་མོ་པདྨ་མཚོ་ནི། ཀོང་པོ་སྟོད་ཀྱི་བྲག་དཀར་ལྷ་ཆུའི་ཉེ་འདབས་སུ་འཁྲུངས་ཏེ། ཀཿཐོག་ལམ་ཡིག་ལས། ཀོང་པོ་བྲག་དཀར་ལྷ་ཆུ་དང་ཉེ་བར་རྟ་ཤོད་བུ་མོ་པདྨ་མཚོའི་འཁྲུངས་ཁྱིམ་མཁར་སུ་ལུ་ཧྲལ། ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་མཁར་ཤུལ་ད་ལྟའང་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། ཁོང་ནི་མངོན་ཤེས་དང་རྫུ་འཕྲུལ་ལ་མངའ་བརྙེས་ཤིང་། ནད་གདོན་དང་། སྨྱོ་འབོགས། འདྲེ་འདུལ་གྱི་འཕྲིན་ལས་ཚད་ལས་འདས་པ་བྱུང་བ་དང་། མི་མ་ཡིན་ལྷ་འདྲེ་གདུག་ཅན་མང་པོས་སེམས་ཅན་ལ་འཚེ་བ་རྣམས་ཚར་བཅད་པ་སོགས་དམངས་ཁྲོད་དུ་ཤོད་རྒྱུན་མང་པོ་ད་ལྟའང་ཡོད་མུས་བརྗོད་ཀྱིས་མི་ལངས་མོད། མཛད་རྣམ་ཡི་གེར་འཁོད་པ་མ་མཇལ་བས་དཔྱད་གཞིར་ལུས། ངོམས་གནས་མདོ་དགོན་སར་དང་། རི་བོ་ཆེ་དགོན། ཤོ་པ་མདོ་སོགས་སུ་སྐྱེས་མ་དམ་པ་འདི་དང་འབྲེལ་བའི་རྟེན་སྣ་ཚོགས་དང་། མཚུར་ཕུའི་ནང་རྟེན་དུ་འདིའི་དབུ་ཐོད་ལ་མཁའ་འགྲོ་སྡེ་ལྔ་རང་བྱོན་ཅན་བཞུགས་ཚུལ་གསལ་བས། མཚན་སྙན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ཞིག་བྱུང་བར་སྣང་།

སྲས་མོ་འོད་ལྡེ་ནི། གཙང་སྟོད་དུ་འཁྲུངས། ཡབ་ནི་གཏེར་སྟོན་གུ་རུ་རིན་སེང་ཡིན། པྲ་དུན་རྩེ་ནས་གདན་དྲངས་པའི་ཡབ་ཀྱི་གཏེར་ཆོས་གཏེར་རྒྱུད་སྤྱི་འདུས་དང་། སྒྲུབ་ཡིག གནམ་ལྕགས་ཨུར་མོའི་ཡིག་ཆུང་། རང་སྲུང་གཟའ་བདུན་ཁ་ཆིངས་སྐོར་རྣམས་གནས་པོ་ཟླ་གྲགས་ཀྱིས་སྲས་མོ་འདི་ཉིད་ལ་གཏད་པས། སྲས་མོ་ལས་འཕྲོ་སད་ནས་སྙིང་རུས་ཆེན་པོས་གཏེར་ཆོས་རྣམས་བསྒྲུབས་པས་གྲུབ་པ་ཐོབ་སྟེ། ཡབ་ཀྱི་གཏེར་ཆོས་དེ་རྣམས་སྤེལ་བའི་འཕྲིན་ལས་མཛད་ཚུལ་༸གོང་ས་༸ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་གསན་ཡིག་ཏུ་གསུངས་པར་བཤད།85

གནས་མོ་དགའ་ཡག་མོ་ནི། དྭགས་པོ་འགར་དུ་འཁྲུངས། ལྐུགས་པ་ཞིག་གི་ཁྱིམ་ཐབས་མཛད་པའི་ཚེ་འབྲུག་པ་ཀུན་ལེགས་མཇལ་ནས། ལོ་གཅིག་ཁོང་གི་ཆུང་མ་མཛད། ཆོས་མང་དུ་ཞུས་ནས་ཉམས་སུ་བླངས། ཙ་རིར་བྱོན་ནས་རྫ་སྤྱིལ་དུ་རི་ཁྲོད་འགྲིམས་སྐབས་གངས་རྡིབ་བརྒྱབ་པས་ཡར་མར་མི་གཅིག་ཀྱང་མ་ཐར་བས། ཚང་མས་སྐུ་གཤེགས་པར་ཐག་བཅད་ཀྱང་། རྩམ་པ་བྲེ་གསུམ་ལས་འཚོ་ཆས་གཞན་མེད་རུང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཐུས་ལོ་གཅིག་ལ་གདན་ཐོག་གཅིག་ཏུ་བཞུགས་ཐུབ་པའི་ཡོན་ཏན་སྐྱེས། འདི་དང་འདྲ་བར་འབྲུག་པ་ཀུན་ལེགས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་མ་ཀོང་མོ་སུམ་མཆོག་དང་། ཡར་ལུང་འཇའ་ཚོན་དཔོན་མོ། ཨ་ཅེ་ལུ་གུ། བྱ་ཡུལ་དཔོན་ས། རྩེད་ཐང་གི་ཆང་མ་བུ་དགའ། སྒ་འདྲ་དཔོན་ས་ཚེ་དབང་། སྲས་མོ་བསམ་འགྲུབ་དཔལ་མོ། ཞལ་ཏ་མ་བུ་ཁྲིད། ཚེ་འཛོམས་བུ་ཁྲིད། དེ་བཞིན་ལོ་གསུམ་སྒྲུབ་པའི་ཏིང་འཛིན་མཐར་ཕྱིན་པ་རྒྱལ་མཚན་བཟང་མོ། ཨ་ཅེ་ནམ་མཁའ་འཛོམས། ཤེལ་དཀར་གྱི་བཙོང་མོ་དཔལ་འཛོམས། སྣ་དཀར་རྩེའི་སེམས་བཟང་མ། ཡངས་ཅན་ཨ་ཅེ་དཔལ་ལྷ། མོན་མོ་ཤར་ལུས་འཕགས་མཚོའི་ཨ་ནེ་ཀུན་བཟང་འཛིན། ཝ་ཆེན་གྱི་དགའ་སྐྱིད་དཔལ་མོ། ཁྱག་སྣང་སྐྱིད་འཛོམས་ཨ་ལྷས། རྒྱལ་མཆོག་དཔལ་འཛོམས་བུ་ཁྲིད། ཝ་ཅན་བོད་མོ་སྐྱིད། ཝམ་བཟའ་ནོར་འཛོམས་ཆོས་དཀར། དཔལ་བཟང་ལྷ་མོ་རྣམས་ནི་ཀུན་ལེགས་ལ་ཕྱག་རྒྱ་མ་ལྔ་སྟོང་ཡོད་པའི་ནང་ནས་ཆོས་སྒོར་ཞུགས་ཏེ་གསང་སྔགས་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་ཐོབ་པ་ཤ་སྟག་ཡིན་པར་གསུངས་ཚུལ་གསལ།86

ལོ་ལེགས་བུ་ཁྲིད་ནི། ས་སྐྱར་འཁྲུངས། མཛེས་མ་ཞིག་ཡིན་པས་འབྲུག་པ་ཀུན་ལེགས་ནས་ཕྱག་རྒྱར་བསྟེན་རྩིས་གནང་ཡང་ཁས་མ་བླངས་པས། ས་སྐྱའི་ཆང་ཁང་དུ་ཀུན་ལེགས་ནས་ཞབས་རྗེས་བཞག་པའི་སྙན་པ་གང་སར་ཁྱབ་པ་ན་འགྱོད་དེ། ཆང་ཞིམ་པོ་ཞིག་ཁྱེར་ནས་བཤགས་པ་ཕུལ་ཞིང་། རྗེས་སུ་བཟུང་བར་གསོལ་བ་བཏབ་པས། ཆོས་སྒོར་བཅུག་ནས་མིང་ལྷ་ཆོས་སྒྲོལ་མར་བཏགས། ཁྲིད་བཏབ་ནས་ཇོ་མོ་ལྷ་རིར་བསྒོམ་དུ་བྱོན་པས། རེ་ཞིག་ནས་གངས་རུད་བྱུང་སྟེ་ལོ་གསུམ་བར་འགྲུལ་ལམ་ཆད་ཀྱང་། ཁོང་མོ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཟས་ཀྱིས་འཚོ་བར་གྱུར་ཏེ་ཐམས་ཅད་ངོ་མཚར་བའི་སྙན་པས་ཁྱབ་ཚུལ་《 ཀུན་ལེགས་རྣམ་ཐར་》 ལས་བཤད་པར་གསལ།87་

དོལ་པ་སྒྲུབ་ཆེན་མ་ནི། མངའ་རིས་དོལ་དུ་འཁྲུངས། སྐྱིད་གྲོང་བླ་མ་རྡོ་རྗེ་སེངྒེས་(༡༤༦༢་་་?)སྒྲུབ་ཆེན་མ་འདིའི་ཞབས་ལ་གཏུགས་ནས། གཅོད་ཡུལ་གྱི་སྐོར་དང་། བླ་མ་དགོངས་འདུས་སོགས་སངས་རྒྱས་གླིང་པའི་ཆོས་སྐོར། བསམ་གཏན་གླིང་པའི་ཆོས་སྐོར་སོགས་གསན་ཞེས་《 གུར་བཀྲའི་ཆོས་འབྱུང་》 ལས་བྱུང་བས། མཁས་གྲུབ་གཉིས་ལྡན་གྱི་སྐྱེས་མ་དམ་པ་ཞིག་བྱོན་པར་སྣང་།

རྗེ་བཙུན་མ་རྡོ་རྗེ་དཀར་མོ་དང་། གྲུབ་པ་མོ་འོད་གསལ་གཉིས་ནི། གཏེར་སྟོན་པདྨ་གླིང་པའི་སློབ་མ་གྲུབ་རྟགས་མངོན་སུམ་སྟོན་པའི་ཐུགས་སྲས་དྲུག་གི་གྲས་ཡིན་པས་སྐྱེས་མ་དམ་པ་ཞིག་ཏུ་བྱོན་པར་ངེས་ཀྱང་། རྗེ་བཙུན་མ་རྡོ་རྗེ་དཀར་མོས་རྡོ་ལ་ཕྱག་རྗེས་བཞག་ཅིང་། ནམ་མཁར་བྱ་ལྟར་འཕུར་བ་དང་། གྲུབ་པ་མོ་འོད་གསལ་གྱིས་སྒྲུབ་ཆུ་བཏོན་པ་སོགས་《 གུར་བཀྲའི་ཆོས་འབྱུང་》 དུ་གསལ་བ་ལས་ཞིབ་ཆ་གཞན་མ་མཇལ་ཞེས་གསལ།88

ཡུམ་ཆེན་ཀུན་དགའ་བཟང་མོ་ནི། གཉའ་ནང་སྟག་ལ་བའི་དབོན་པོ་སྐུ་མཆེད་རྒན་པའི་སྲས་མོ་ཡིན། ཆུང་ངུའི་དུས་སུ་མཚན་ལ་མགོན་མོ་སྐྱིད་དུ་ཞུ། མེས་མོ་ཞིག་གིས་སྐྱེད་བསྲིངས་ནས། སྐུ་འབྲས་མཚར་ཞིང་ཆོས་ལ་མོས་པས། བཀྲ་ཤིས་མཁར་དུ་རྙིང་མའི་བླ་མ་ཞིག་ལ་བག་མར་དབང་མེད་དུ་བརྫངས་པས། ཁོང་མོས་ལོ་གསུམ་མ་འགྱངས་པར་ཡུགས་ས་ལུས་པར་ཤོག་ཅེས་སྨོན་ལམ་བཏབ། ཟླ་བ་འགའ་ནས་བླ་མ་དེ་གྲོངས་པས་དཔལ་མོ་ཆོས་སྡིངས་སུ་བྱོན་ཏེ་དགེ་ཚུལ་བསྒྲུབས་ནས། ལབ་སྒྲོན་གྱི་གཅོད་སོགས་ལ་གསན་བསམ་མཛད་པའི་མགོ་བརྩམས། ཁོང་གི་འཁྲུངས་གཞིས་སྟག་ལ་བ་དང་། བཀྲ་ཤིས་མཁར་པ་གྱོད་ཐུག་ནས་ནོར་མང་པོ་ལེན་རྩིས་བྱས་པར། རྗེ་བཙུན་ཀུན་དགའ་བཟང་མོ་འདིས་སྙིང་རྗེས་བཀག་འགོག་གནང་སྟབས། སྐུ་ཉེ་རྣམས་མ་དགའ་ནས་གསོལ་ཆས་མ་བསྐྱལ། དེའི་ཚེ་གཙང་སྨྱོན་ཧེ་རུ་ཀས་(༡༤༥༢་་་༡༥༠༧)ལ་སྟོད་ལྷོའི་ཤེལ་ཕུག་ཏུ་རྗེ་བཙུན་མི་ལའི་མགུར་འབུམ་བཞེངས་པའི་སྙན་པ་རྒྱས་པས་དེའི་མདུན་དུ་བྱོན་ཏེ་ཞབས་ལ་གཏུགས། སྙན་བརྒྱུད་ཀྱི་ཆོས་མང་དུ་གསན། སྙིང་རུས་ཆེན་པོས་བསྒྲུབས་པས་གྲུབ་པ་ཐོབ། གཙང་སྨྱོན་པའི་གསང་ཡུམ་མཛད། འགྲོ་བ་དུ་མ་སྨིན་གྲོལ་ལ་བཀོད། རྫུ་འཕྲུལ་མཛད་པའི་སྙན་གྲགས་གང་སར་ཁྱབ། སློབ་མ་མང་པོ་བསྐྱངས་པ་སོགས་ལྷ་བཙུན་རིན་ཆེན་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་མཛད་པའི་《 གཙང་སྨྱོན་ཧེ་རུ་ཀའི་རྣམ་ཐར་རགས་བཏུས་ངོ་མཚར་མཐོང་བ་དོན་ལྡན་》 ལས་གསུངས་པར་བཤད།

འོད་མཚོ་རྒྱལ་མོ་ནི། གཙང་སྨྱོན་ཧེ་རུ་ཀའི་སློབ་མ་གྲུབ་ཐོབ་མའི་གྲས་ཡིན་ཏེ། རྒོད་ཚང་པས་མཛད་པའི་《 གཙང་སྨྱོན་ཧེ་རུ་ཀའི་རྣམ་ཐར་རྡོ་རྗེ་ཐེག་པའི་གསལ་བྱེད་ཉི་མའི་སྙིང་པོ་》 ཤོག་གྲངས་ ༡༣༤ ལས། ལས་ཅན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་མ་བཞི་ནི། འོད་མཚོ་རྒྱལ་མོ། མགུར་པ་ཆོས་མཛད་མ། ཛྙཱ་ན་ས་ད་ཀ་ར། བུདྡྷའི་མིང་ཅན་ནོ། །ཞེས་གསལ་ལ། 《 གཙང་སྨྱོན་ཧེ་རུ་ཀའི་རྣམ་ཐར་རགས་བཏུས་ངོ་མཚར་མཐོང་བ་དོན་ལྡན་》 ཤོག་གྲངས་ ༥༦ ལས། གཞན་ཡང་གསང་ཡུམ་གྲུབ་པ་ཐོབ་པ་ནི། འཁམ་མོ་ནམ་མཁའ་སྒྲོལ་མ། མངའ་རིས་རྡོ་རྗེ་ཕག་མོ། ཨར་མོ་སངས་རྒྱས་བཟང་མོ་དང་། སྒྲུབ་ཆེན་ཟངས་ཐལ་མ། སྒྲུབ་ཆེན་རྩྭ་ཟན་མ། སྒྲུབ་ཆེན་འདམ་ཟན་མ། སྒྲུབ་ཆེན་མ་ཀུན་དགའ་བཟང་མོ་ལ་སོགས་ཏེ་རྣལ་འབྱོར་མ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས། ཞེས་གསལ་བར་བཤད་པས། དེ་རྣམས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་དབང་འབྱོར་བའི་གྲགས་ཅན་གྱི་སྐྱེས་མ་དམ་པ་ཤ་སྟག་བྱུང་བར་སྣང་།

ཅོ་ཏེ་གྲུབ་ཆེན་ཆོས་མཛད་ནི། གྲ་ནས་ཡིན་ལ། དཔའ་བོ་ཆོས་དབང་ལྷུན་གྲུབ་ཀྱི་ཞབས་ལ་གཏུགས་པས། རྩ་བའི་སློབ་མར་གྱུར་པའི་གྲུབ་ཆེན་མར་གྲགས། དགུང་ལོ་དྲུག་ཅུ་ཙམ་ལ་གྲའི་བསམ་འགྲུབ་ཆོས་རྫོང་གི་ཕ་རའི་དབོན་དགོན་དུ་མཚམས་ལ་བཞུགས་སྐབས་ཐོག་བབས་པས། ཚང་མས་ཁོང་སྐུ་གཤེགས་པར་ངེས་སྙམ་ཡང་། གྲུབ་ཆེན་མ་འདིས་མེ་ཐབ་དྲུག་ཆིངས་ཀྱི་འཁྲུལ་འཁོར་བཅས་ཏེ་བཞུགས། ཐོག་གི་མེ་པུས་མོ་གཉིས་དང་དཔྲལ་བའི་བར་ནས་སོང་སྟེ། གདན་གོས་དང་། ཁང་པའི་ཐོག་པང་གི་ཤིང་སོགས་ཚིག་ཀྱང་ཐོག་བབས་པ་མ་ཚོར་ཞིང་། ལུས་གནད་མ་ཞིག་པར་བཞུགས། ཞག་འགའ་ཤས་རིག་པ་ཅུང་མི་གསལ་ཙམ་བྱུང་ནའང་རིམ་བཞིན་དྭངས་པ་དེ་བདག་ལོ་བཅུ་པའི་དུས་སུ་དངོས་སུ་མཇལ་ཞེས་དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས་(༡༥༠༤་་་༡༥༦༦)གསུངས་པར་བཤད།

སྒོམ་མ་རིན་ཆེན་དཔལ་མོ་ནི། སྟག་རྩེ་མི་དཔོན་བསམ་འགྲུབ་ཀྱི་སྲས་མོ་ཡིན་ལ༑ འབྲི་གུང་ཆོས་རྗེ་རིན་ཆེན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་དཔལ་བཟང་པོའི་ཇོ་མོར་བཞེས། འབྲི་གུང་ཆོས་རྗེ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཀུན་དགའ་རིན་ཆེན་(༡༤༧༥་་་༡༥༢༨)འཁྲུངས། ཡབ་རིན་ཆེན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་སྐུ་གཤེགས་པས་འབྲི་གུང་ཁྲི་སྐོར་གྱི་སྲིད་སྐྱོང་“སྒོམ་པའི་”ཁུར་བཞེས་པས་“སྒོམ་མའི་”མཚན་ཐོགས། “སྒོམ་མ་”ཞེས་པ་སྤྱིར་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་མཚན་གཟོས་ཡིན་ཡང་། སྐབས་འདིར་ས་སྐྱའི་ཁྲི་དཔོན་ལ་“དཔོན་ཆེན་”དང་། འབྲི་གུང་ཁྲི་སྐོར་གྱི་ཁྲི་དཔོན་ལ་“སྒོམ་པ་”ཞེས་ཞུ་སྲོལ་ཡོད་པས། དཔོན་གནས་ཀྱི་མཚན་གཟོས་ཡིན། སྐབས་དེར་སྐྱི་གཡོར་སོགས་ནས་འབྲི་གུང་ཁྲི་སྐོར་ལ་དཔུང་འཇུག་ཟང་ཟིང་འགའ་ཤས་བྱུང་ཡང་། སྲིད་སྐྱོང་འདིས་ཐབས་མཁས་ཀྱིས་ཞི་བར་མཛད་དེ་མངའ་ཐང་མི་ཉམས་པར་བསྐྱངས། སྐུ་ན་མཐོ་བར་ཕེབས་པ་ན་མགོན་པོ་རྒྱལ་མཚན་སྒོམ་པར་བསྐོས་ཏེ་ཟུར་བཞུགས་མཛད། འདི་ནི་འབྲི་གུང་ཁྲི་དཔོན་རིམ་བྱོན་ནང་ནས་སྐྱེས་མའི་སྲིད་སྐྱོང་གཅིག་པུ་དེ་ཡིན་པར་བཤད།89

༈ བདུན་པ་རིན་སྤུངས་གཙང་པའི་སྐབས།

དཔོན་ས་གསེར་ཁང་མ་ནི། སྡེ་པ་སྒར་པའི་སྲས་མོ་རང་བཞིན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་མ་ཞིག་བྱུང་། སྙེ་མོ་རིན་ཆེན་རྩེར་བག་མར་ཕེབས་ནས། ལུགས་གཉིས་ལ་གཞན་དྲིང་མི་འཇོག་པའི་རྣམ་དཔྱོད་མངའ་བས་དཔོན་ས་གསེར་ཁང་མ་ཞེས་གྲགས་པ་འབར། འབྲི་གུང་པ་རིན་ཆེན་ཕུན་ཚོགས་ཀྱི་ཞབས་ལ་གཏུགས་པས་མཆོད་ཡོན་དུ་གྱུར་ཏེ། འབྲི་གུང་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་རིང་ལུགས་སྙེ་མོར་དར་བའི་ཆེད་དུ་ཤག་རམ་སྒྲུབ་སྡེའི་ས་ཆ་ཕུལ་ནས་དགོན་པ་གསར་འདེབས་ཀྱི་མཐུན་རྐྱེན་བསྒྲུབས། སྲིད་སྐྱོང་གི་བྱ་བ་མཛད། འདི་ཉིད་ཐུགས་དམ་ཉམས་བཞེས་རྨད་དུ་བྱུང་ཚུལ་རྗེ་རིན་ཆེན་ཕུན་ཚོགས་(༡༥༠༩་་་༡༥༥༧) ཀྱིས་གསུངས་པར་བཤད།90

ཆོས་ཀྱི་དཔལ་འཛིན་ནི། ལྷོ་ཁ་བྱ་ཡུལ་དུ་ཆོས་རྒྱལ་བྱ་བའི་སྲས་མོར་འཁྲུངས། འབྲུག་པ་ཀུན་མཁྱེན་པདྨ་དཀར་པོའི་(༡༥༢༧་་་༡༥༩༡)ཞབས་ལ་གཏུགས་ནས་སྙན་བརྒྱུད་ཀྱི་ཆོས་མང་པོ་དང་། ཁྱད་པར་རྫོགས་རིམ་རྩ་རླུང་གི་གདམས་པ་གསན། རྩ་རླུང་ལ་ཕོ་མོའི་ཁྲིད་ཐ་དད་དུ་ཡོད་པའི་ཐབས་ལམ་མོ་ཁྲིད་ཀྱི་གདམས་པའི་སྐོར་རྩོམ་བསྐུལ་མཛད་ཚུལ་《 པད་དཀར་གསུང་འབུམ་》 པོད་ ༼ཞ༽ པར་གསལ་བས་གྲུབ་ཆེན་མ་ཞིག་ཡིན་པར་ངེས་ཚུལ་སྣང་།

རྗེ་བཙུན་མ་ཀུན་དགའ་འཕྲིན་ལས་དབང་མོ་ནི། གཙང་སྟོད་ངམ་རིང་དུ་འཁྲུངས། ཇོ་ནང་ཀུན་མཁྱེན་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐའི་(༡༥༧༥་་་༡༦༣༤)ཞབས་ལ་གཏུགས། མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་སྤྱི་དང་། དཔལ་ལྡན་ཇོ་ནང་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཀུན་ལ་གསན་བསམ་སྒོམ་གསུམ་གནང་བས་སློབ་མའི་མཆོག་ཏུ་གྱུར། ཀུན་མཁྱེན་གཤེགས་ནས་ཇོ་ནང་རི་ཁྲོད་དང་། རྟག་བརྟན་སོགས་སུ་ཆོས་འཁོར་ལན་མང་བསྐོར། རྒྱལ་མོ་ཚ་རོང་པ་ས་ར་བ་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན་ཆོས་ཞུར་བྱོན་པ་ལ་ཀུན་མཁྱེན་ཇོ་ནང་པ་གཤེགས་ཟིན་པས། རྗེ་བཙུན་མ་འདི་ཉིད་ལས་ཆོས་མང་དུ་ཞུས། འཁོར་ལོ་སྡོམ་པའི་དབང་ཞུ་སྐབས་ཀུན་མཁྱེན་མ་མཇལ་ནས་སྐྱེས་སྨན་འདི་འདྲ་ལ་ཆོས་ཞུ་དགོས་བྱུང་སོང་སྙམ་པའི་རྣམ་རྟོག་བྱུང་བས། རྗེ་བཙུན་མས་མངོན་མཁྱེན་གྱིས་གཟིགས་ཏེ། བུ་ཁྱོད་སྡུག་མི་དགོས། ཡར་ལྟོས་དང་། ཞེས་གསུངས་པས། མདུན་གྱི་ནམ་མཁར་བདེ་མཆོག་རྟེན་དང་བརྟེན་པ་ཡོངས་རྫོགས་མངོན་སུམ་དུ་མཇལ་ཏེ་དད་གུས་ཆེན་པོ་སྐྱེས་ནས། གདམས་པ་མང་པོ་གསན། འབྲོག་དགེ་ཀུན་དགའ་དཔལ་བཟང་དབུས་སུ་བྱོན་ནས་རྗེ་བཙུན་མ་ལས་གདམས་པའི་གནད་རྒྱ་ཆེ་དང་། ཁྱད་པར་ཟབ་ལམ་རྡོ་རྗེའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་ལུས་སྦྱོང་འཁྲུལ་འཁོར་གྱི་ལག་ལེན་གསན་བཞེས་གནང་སྐབས། རྗེ་བཙུན་མས་ཞབས་རྡོ་རྗེའི་སྐྱིལ་ཀྲུང་བཅས་ཏེ་བར་སྣང་ལ་ཡུན་རིང་བཞུགས་པའི་ངོ་མཚར་བསྟན། ཁམས་སུ་ངེས་དོན་གྱི་ཆོས་གཞི་ཞིག་འདེབས་པར་བཀའ་ལུང་ཞུས་པས། རྗེ་བཙུན་མས་དགོན་པའི་ས་དབྱིབས་དང་། ཁྱད་པར་ངོ་མཚར་ཆེ་བ་ཇི་ལྟར་བསྟན་པ་དེ་ལྟར་མཐོང་ཆོས་སུ་སྣང་བ་སོགས་ཀྱི་དྲིན་ལས་ད་ལྟའི་བར་དུ་ཇོ་ནང་པའི་རིང་ལུགས་རྔ་ཡུལ་དུ་གནས་པས་བརྒྱུད་པའི་བླ་མའི་གྲས་སུ་བཞུགས།91

རིགས་ལྡན་ཨུ་རྒྱན་བུ་ཁྲིད་ནི། རིག་འཛིན་བདུད་འཇོམས་རྡོ་རྗེའི་(༡༦༡༥་་་༡༦༧༥)གསང་ཡུམ་ཡིན་ཞིང་། སྟག་སྒང་ངག་བློའི་《 སྔ་འགྱུར་ཆོས་འབྱུང་》 ལས། དེ་ཡང་སྤོ་བོ་པ་ལྡེམ་གྱི་སྒྲུབ་པ་མོ་བསོད་ནམས་དཔལ་འདྲེན། རྟ་ཤོད་བུ་མོ་པདྨ་མཚོ་སོགས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་རིགས་ལྡན་ཨུ་རྒྱན་བུ་ཁྲིད་ཀྱིས་རིག་འཛིན་བདུད་འཇོམས་རྡོ་རྗེའི་བཀས་བསྐུལ་བ་ལྟར། སྤོ་བོའི་འབྲོག་ལུང་དང་། དགའ་བ་ལུང་གི་གནས་སྒོ་ཕྱེས་པར་སྣང་། དེའི་སྐྱེ་བ་བདེ་ཆེན་འཕྲིན་ལས་མཚོ་མོ་ཞེས་པ་ཞིག་བྱུང་སྟེ། ཆོས་རྗེ་གླིང་པའི་གསང་ཡུམ་ཡིན་ཞེས་གསལ་བར་བཤད།92

གཙང་སྟོད་རྒྱལ་མོ་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་འཛོམས་ནི། གཙང་སྟོད་སྡེ་པ་ཕུན་ཚོགས་རྣམ་རྒྱལ་(༡༥༩༧་་་༡༦༣༢)གྱི་སྲས་མོ་ཡིན། འབྲི་གུང་སྐྱུ་རའི་གདུང་འཛིན་ཀུན་མཁྱེན་ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པས་ཇོ་མོར་བཞེས། ཀུན་མཁྱེན་ཆོས་གྲགས་ལས་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་མང་པོ་གསན་ནས་ཉམས་བཞེས་མཛད་པས་རྣལ་འབྱོར་མར་གྱུར། སྐུ་གཤེགས་རྗེས་དམར་གདུང་མཆོད་རྟེན་ནང་བཞུགས་པ་རྒྱ་དམར་གྱི་རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་སྐབས་གདུང་རྟེན་བཤིགས་སྐབས་སྐུ་ལ་རུལ་སྐྱོན་ཅི་ཡང་མེད་པ་དང་། དབུ་སྐྲ་སིལ་བུ་སྐུ་རྒྱབ་ཁེབས་པར་སྐྱེས་ཤིང་། ཕྱག་གི་དུང་འཁོར་ལེན་ཕྱིར་གྲིས་བཏུབས་པས་སྐུ་ཁྲག་བབས་པ་ཀུན་གྱིས་མཐོང་སྣང་མཐུན་པ་བྱུང་ཚུལ་གསལ།93

དོལ་པ་སྒྲུབ་ཆེན་མ་ཆོས་ལྡན་མཚོ་མོ་ནི། དོལ་དུ་འཁྲུངས་ཤིང་། འབྲི་གུང་རིག་འཛིན་ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པའི་སློབ་མ་ཕུལ་བྱུང་གི་གྲས་ཡིན་པ་ཆོས་གྲགས་བཀའ་འབུམ་ནང་དུ་དྲི་བ་དྲི་ལན་ཞལ་གདམས་བསྩལ་བ་རྣམས་ལས་ཤེས་ཚུལ་གསལ།

ལྷ་ལྕམ་ཚེ་རིང་བུ་ཁྲིད་ནི། ས་སྐྱ་ངག་དབང་ཀུན་དགའ་རིན་ཆེན་བཀྲ་ཤིས་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་དང་། བསོད་ནམས་དཔལ་འཛོམས་རྒྱལ་མོའི་སྲས་མོ་ཡིན་ཞིང་། ཆུང་ངུའི་དུས་ནས་དགེ་བསྙེན་མའི་སྡོམ་པ་བཞེས། གསང་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་སྒོར་ཞུགས་པས་སྔགས་ཀྱི་ནུས་པ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་ཞིང་། འགྲོ་བ་ནད་གདོན་གྱིས་གཟིར་བ་སྤྱི་དང་། ལྷག་པར་རིམས་ནད་སོགས་བཅོས་དཀའ་བའི་ནད་ངན་ལ་སློབ་དཔོན་མ་འདིས་སྲུང་བ་ཞིག་གནང་བ་ཙམ་གྱིས་གཏན་ནས་འགོག་པའི་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་སྐྱེས་མ་དམ་པ་འདི་ཉིད་ཨ་མྱེས་ཞབས་ཀྱིས་ ༡༦༢༩ ལོར་ས་སྐྱའི་གདུང་རབས་བརྩམས་དུས་རིན་ཆེན་སྒང་ན་བཞུགས་ཡོད་པར་གསུངས་ཚུལ་སྣང་།

༈ བརྒྱད་པ་དགའ་ལྡན་སྐབས།

སྨིན་གླིང་རྗེ་བཙུན་མ་མི་འགྱུར་དཔལ་སྒྲོན་(༡༦༩༩་་་༡༧༦༩)ནི། ལྷོ་ཁ་སྨིན་གྲོལ་གླིང་དུ་ཡབ་གཏེར་བདག་གླིང་པ་དང་། ཡུམ་ཕུན་ཚོགས་དཔལ་འཛོམས་གཉིས་སུ་འཁྲུངས། དགུང་ལོ་བཅུ་གཉིས་པར་ཡབ་ལ་གཙུག་ཕུད་ཕུལ་ཏེ་མཚན་མི་འགྱུར་དཔལ་སྒྲོན་དུ་གསོལ། དགུང་ལོ་བཅུ་གསུམ་པ་ནས་ཡབ་ལས་གཏེར་ཆོས་ཀྱི་ཟབ་དོན་མན་ངག་ཐམས་ཅད་ཞུ་བའི་དབུ་བརྩམས་ཤིང་། སྒྲུབ་པ་ཉམས་བཞེས་མཛད་པས་རྟོགས་པའི་ཡོན་ཏན་འཁྲུངས། གཞན་ཡང་ལོ་ཆེན་དྷརྨ་ཤྲཱི། ཁྲག་འཐུང་འཇིགས་མེད་རྡོ་རྗེ། ཀཿཐོག་རིག་འཛིན། ཞབས་དྲུང་འགྱུར་མེད་གཞན་ཕན་དབང་པོ། བཤེས་གཉེན་ཨོ་རྒྱན་མཁྱེན་རབ་སོགས་ལས་གསར་རྙིང་གི་ཆོས་བཀའ་མཐའ་ཡས་པ་གསན། དགུང་གྲངས་ཉི་ཤུ་ཨོ་རོད་ཇུན་གར་གྱི་དམག་དཔུང་དབུས་སུ་སླེབས་ནས་རྙིང་བསྟན་ལ་འཚེ་བ་བྱས་པའི་ཚེ། འབྲས་ལྗོངས་རྫོགས་ཆེན་དགོན་དུ་བྲོས་བྱོལ་མཛད་ནས་ཆོས་འཁོར་བསྐོར། ཉེར་གཉིས་པར་དབུས་སུ་བྱོན་ནས་གཅེན་པོ་རིན་ཆེན་རྣམ་རྒྱལ་དང་ལྷན་དུ་སྨིན་གྲོལ་གླིང་ཞིག་གསོ་གནང་ཞིང་། ༸རྒྱལ་བ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོར་གཙུག་ཕུད་ཕུལ་བས། མཚན་རྗེ་བཙུན་ཤེས་རབ་སྒྲོལ་མར་གསོལ། དགུང་ལོ་སོ་དྲུག་པར་སྨིན་གྲོལ་གླིང་དུ་སློབ་མ་ཉིས་བརྒྱ་བདུན་ཅུ་ལྷག་ལ་ཡབ་རྗེ་གཏེར་བདག་གླིང་པའི་གསུང་འབུམ་པོད་ཆེན་བཅུ་གསུམ་དང་། སྙིང་ཏིག་ཡ་བཞི་བཅས་ཀྱི་དབང་ལུང་ཁྲིད་གསུམ་ཆ་ཚང་གནང་། སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་མང་པོ་བཞེངས། བཤད་དང་སྒྲུབ་པས་གསང་སྔགས་ཀྱི་བསྟན་པ་གོང་དུ་འཕེལ་བར་མཛད་དེ་དགུང་གྲངས་དོན་གཅིག་པར་སྐུ་གཤེགས། དམ་པ་འདི་ནི་གསང་སྔགས་རྙིང་མ་བཀའ་གཏེར་སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག་སྨིན་ལུགས་ཀྱི་ཆོས་བརྒྱུད་ལ་བཀའ་དྲིན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བས་བླ་རབས་ཀྱི་གྲས་སུ་བཞུགས། ཞལ་སྐྱིན་དུ་གསུང་རྩོམ་མང་པོ་གནང་། ཁྱུང་རས་འོད་གསལ་ཀློང་ཡངས་སོགས་སློབ་ཚོགས་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་ཆེ་བྱུང་།94

དཔོན་ས་དཔལ་བཟང་སྐྱིད་པ་ནི། གཞིས་རྩེ་སྤེལ་རྐྱང་བའི་སྲས་མོ་ཡིན་ལ། ༸མི་དབང་ཕོ་ལྷ་བ་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ་(༡༦༨༩་་་༡༧༤༧)གྱིས་དཔུང་ཤུགས་ཀྱིས་ཁབ་ཏུ་བསུས་པས། བཙུན་མོའི་མཆོག་ཏུ་གྱུར། ཆོས་དད་ཆེ་ཞིང་ཆབ་སྲིད་ཐད་༸མི་དབང་ལ་རོགས་ཕན་གང་ལེགས་མཛད། སྐུ་ཚེ་སྟོང་སྐབས་རྡོ་རྗེའི་སྐྱིལ་ཀྲུང་བཅས་ཏེ་གཤེགས། སྤུར་བཞུས་པས་ཐུགས་ལྗགས་སྤྱན་གསུམ་བཞག་ཅིང་། དབུ་ཐོད་ལ་འོད་དཔག་མེད་རང་བྱོན་ཕེབས། དངུལ་གདུང་བཞེངས་པ་བཅས་《 མི་དབང་རྟོགས་བརྗོད་》 ལས་བཤད་པར་གསལ།95

ཉང་པོ་གྲུབ་ཆེན་མའམ། ཉང་པོ་རྗེ་བཙུན་མ་ནི། ཀོང་སྟོད་ཉང་པོར་འཁྲུངས། འབྲི་གུང་༸སྐྱབས་མགོན་དོན་གྲུབ་ཆོས་རྒྱལ་(༡༧༠༤་་་༡༧༥༤)གྱི་དྲུང་ནས་ཆོས་བཀའ་རྒྱ་ཆེར་གསན། ཉང་པོ་དང་། གཏེར་སྒྲོམ་དུ་སྒྲུབ་པ་མཛད་པས་ཉང་པོ་གྲུབ་ཆེན་མ་ཞེས་གྲགས། རྗེས་སུ་གཏེར་སྒྲོམ་དུ་བཞུགས་ནས་སྒྲུབ་གྲྭ་བསྐྱངས་ཚུལ་《 ཆོས་རྗེའི་རྣམ་ཐར་》 ལས་བྱུང་བར་བཤད།96

ཟླ་འོད་དབང་མོ་ནི། ཀོང་པོ་སྨད་དུ་འཁྲུངས། བྲག་གསུམ་དུ་འཁྲུངས་པའི་གཏེར་སྟོན་ཟླ་འོད་རྡོ་རྗེའམ། རྡོ་རྗེ་ཐོགས་མེད་(༡༧༤༦་་་༡༧༩༧)ཀྱི་གསང་ཡུམ་མཛད། ཆོས་སྒོར་ཞུགས་ནས་དབང་ཁྲིད་མང་དུ་གསན། གཏེར་སྟོན་གཤེགས་རྗེས་རྟེན་བཞེངས་སོགས་ཆོས་གླིང་དང་། སྒམ་པོ་བའི་བཀའ་ལྟར་པདྨ་བཀོད་ཀྱི་རིན་ཆེན་སྤུངས་པར་མཛད་ཅིང་། གཏེར་ཆོས་རྣམས་སྤེལ། མཐར་གཤེགས་སྐབས་ངོ་མཚར་བའི་ལྟས་དང་བཅས་ཕལ་ཆེར་འཇའ་ལུས་འགྲུབ་པ་ལྟ་བུ་བྱུང་། མདོ་སྨད་ཕྱོགས་སུ་ཁོང་གི་ཆོས་བརྒྱུད་འཛིན་སྲོལ་ཆེ་ཙམ་ཡོད་ཚུལ་《 རྫ་དཔལ་སྤྲུལ་གྱི་རྣམ་ཐར་》 སྟོད་ཆ་དང་། 《 རྣམ་ཐར་ནོར་བུའི་དོ་ཤལ་》 ལས་བྱུང་བར་བཤད།97

རྗེ་བཙུན་དབྱངས་ཅན་སྒྲོལ་མ་ནི། སྡེ་དགེ་ཆོས་རྒྱལ་བསྟན་པ་ཚེ་རིང་(༡༦༧༨་་་༡༧༣༨)གི་སྲས་མོར་འཁྲུངས། གཞོན་ནུའི་དུས་ནས་ངོར་ཨེ་ཝཾ་པའི་ལུགས་སུ་རབ་ཏུ་བྱུང་། ཐར་རྩེ་མཁན་ཆེན། ངོར་དཔལ་ལྡན་ཆོས་སྐྱོང་། ཤར་ཆེན་རྡོ་རྗེ་འཆང་། ཞུ་ཆེན་ཚུལ་ཁྲིམས་རིན་ཆེན། སི་ཏུ་བསྟན་པའི་ཉིན་བྱེད། རྫོགས་ཆེན་འགྱུར་མེད་ཐེག་མཆོག ཀཿཐོག་ཞིང་སྐྱོང་དྲི་མེད། ཉི་གྲགས་སྤྲུལ་སྐུ་སོགས་ལས་གསར་རྙིང་རིས་མེད་ཀྱི་ཆོས་བཀའ་གསན་ཞིང་། སྨན་དཔྱད་ལའང་སྦྱངས་བརྩོན་གནང་སྟེ་མཁས་པར་གྱུར། ལུགས་གཉིས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་མཁྱེན་དཔྱོད་མཆོག་ཏུ་ཡངས་པས་གཟུ་བོའི་ཐུགས་ཀྱིས་རང་སྡེ་བྱམས་སྐྱོང་དང་། གཞན་སྡེ་ཟིལ་གནོན་གྱི་འཇུག་པ་ཟབ་ཅིང་། ཐུབ་བསྟན་ནོར་བུ་གླིང་གི་དགོན་པ་དང་། སྦྲ་མཐོ། རྫོང་སར། འཁོར་ལོ་མདོ་སོགས་སུ་ལྷ་ཁང་རྟེན་དང་བརྟེན་པར་བཅས་པ་རྒྱ་ཆེ་གསར་བཞེངས། ལྕང་རྭར་བུམ་སྒྲུབ་ཆེན་མོ་བཙུགས་པ་སོགས་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་མཛད་རྗེས་ཆེ། སྡེ་དགེ་ཁྲི་ཆེན་ཀུན་དགའ་འཕྲིན་ལས་རྒྱ་མཚོ་གཤེགས་ནས། སྡེ་དགེ་རྒྱལ་སྲས་ས་དབང་བཟང་པོ་སྐུ་ན་མ་སོན་བར་དུ་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱི་བྱ་བའང་སྔར་སྲོལ་བཞིན་བསྐྱངས།

ཤུགས་ཆུང་རྗེ་བཙུན་མཁའ་འགྲོ་མ་ཀུན་བཟང་ཆོས་ཀྱི་སྒྲོལ་མ་ནི། མདོ་སྨད་རྔ་ལྗོངས་སུ་བྱོན་པའི་རྣལ་འབྱོར་མ་ཞིག་ཡིན་ལ། བྱོན་པའི་དུས་ནི་ཇོ་ནང་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་པ་དཔལ་ཛམ་ཐང་བསེ་སྤྲུལ་ངག་དབང་ཀུན་དགའ་ཕུན་ཚོགས་ཀྱི་དུས་སུ་སྣང་། བསེ་སྤྲུལ་མཆོག་མཁའ་འགྲོ་མ་འདི་མཇལ་དུ་ཕེབས་སྐབས་ཤུགས་ཆུང་མཁའ་འགྲོ་མ་ཤིན་ཏུ་དགྱེས་ཏེ༑ ཐོལ་བྱུང་གི་མགུར་མ་རང་ཤུགས་ཀྱིས་བཞེས། སྐུ་ཕྲེང་དུ་མའི་རྣམ་ཐར་བཀའ་ལུང་གསལ་པོར་གནང་ཚུལ་《 ཇོ་ནང་ཆོས་འབྱུང་ཟླ་བའི་སྒྲོན་མེ་》 ལས་འབྱུང་བར་བཤད།98

སྨིན་གླིང་རྗེ་བཙུན་འཕྲིན་ལས་ཆོས་སྒྲོན་ནི། སྨིན་གྲོལ་གླིང་གི་གདུང་བརྒྱུད་དུ་འཁྲུངས། སྔར་སྲོལ་བཞིན་བཙུན་མ་མཛད་དེ། ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་གནང་བས་སྨིན་གླིང་རྗེ་བཙུན་མ་ཞེས་མཚན་སྙན་གྱིས་ཁྱབ་པ་བྱུང་། ཞལ་སློབ་རྫ་རོང་ཕུ་ངག་དབང་བསྟན་འཛིན་ནོར་བུ་(༡༨༦༧་་་༡༩༤༠)སོགས་མང་དུ་བྱུང་། ཀཿཐོག་ལམ་ཡིག་ལས། རྗེ་བཙུན་འཕྲིན་ལས་ཆོས་སྒྲོན་གྱི་སྐུ་གདུང་དངུལ་གདུང་འདོམ་ཕྱེད་དོ་དང་། སྐུ་བརྙན་མི་ཚད་སྤུས་དག་ཁྲི་རྒྱབ་བཅས་གསལ་བས། གུས་བཀུར་ཆེན་པོ་ཞུ་ཡུལ་ཞིག་བྱུང་བར་སྣང་།99

པདྨ་འཕྲིན་ལས་བདུད་འདུལ་དབང་མོ་ནི། ས་སྐྱའི་གདུང་བརྒྱུད་དུ་འཁྲུངས་ཤིང་། སྲོལ་རྒྱུན་ལྟར་བཙུན་མ་མཛད་དེ་གསན་བསམ་སྒོམ་པར་ནན་ཏན་མཐར་ཕྱིན་གནང་བས་མཚན་སྙན་རྒྱས་ཤིང་། སློབ་ཚོགས་རྒྱ་ཆེ་བསྐྱངས། ས་སྐྱའི་གཟིམ་འོག་པ་ཀུན་དགའ་བསྟན་འཛིན། འཇམ་དབྱངས་བློ་གཏེར་དབང་པོ། ངོར་མཁན་ཆེན་སོགས་མཁས་གྲུབ་གྲགས་ཅན་མང་པོའི་དབུ་བླར་གྱུར་ནས། འཇུ་མི་ཕམ་དང་། ཀོང་སྤྲུལ་སོགས་དང་མཉམ་པའི་བསྟན་པ་འཛིན་པ་བྱུང་ཚུལ་ངོར་གྱི་གདན་རབས་ལས་གསུངས། 《 པདྨ་འཕྲིན་ལས་བདུད་འདུལ་དབང་མོའི་རྣམ་ཐར་》 རྒྱས་པ་ཞིག་པེ་ཅིན་མི་རིགས་ཕོ་བྲང་གི་དཔེ་མཛོད་དུ་བཞུགས་པར་གསལ།100

ཤུག་གསེབ་རྗེ་བཙུན་མ་རིག་འཛིན་ཆོས་དབྱིངས་བཟང་མོ་(༡༨༥༣་་་༡༩༥༡) དང་། ཡོངས་གྲགས་སུ་“ཤུག་གསེབ་རྗེ་བཙུན་སྐུ་ཞབས་”དང་། “ཤུག་གསེབ་མ་ཎི་ལོ་ཆེན་”ཞུ་བ་དེ། འཕགས་ཡུལ་མཚོ་པདྨར་འཁྲུངས། སྐབས་དེར་མཚན་ལ་བཅོ་ལྔ་ལྷ་མོར་བཏགས། ཁོང་རྣམས་འཚོ་ཐབས་དབུལ་བའི་ཁར། སྐུ་གཞོན་ནུའི་དུས་སུ་ཡབ་དོན་གྲུབ་རྣམ་རྒྱལ་ཆང་ལ་དགྱེས་པས། ཡུམ་བལ་མོ་བཟའ་སྤེན་པ་སྒྲོལ་མ་དང་སྲས་མོ་གཉིས་ལ་འཚོ་བའི་འོ་བརྒྱལ་ཆེ་སྟབས། རྗེ་བཙུན་མ་འདི་ཉིད་རྣལ་འབྱོར་མ་ཚེ་རིང་བུ་ཁྲིད་ཀྱི་གཡོག་ཏུ་བཞུགས་ཤིང་། དགུང་ལོ་བཅུ་དྲུག་དུས་ནས་བླ་མ་མ་ཎི་བ་མཛད། བླ་མ་བཀྲ་ཤིས་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་དྲུང་ནས་བོད་ཡིག་འབྲི་ཀློག་ལེགས་པར་སྦྱངས། ཡབ་ཀྱིས་གཞས་དང་། ཉིད་ཀྱིས་ཞབས་བྲོ་འཁྲབ་ནས་སློང་མོ་བྱེད་ཀྱིན་ཧ་ན་ག་ཞ་སོགས་བརྒྱུད་བལ་ཡུལ་དུ་གནས་བསྐོར་གནང་། ཞང་པོ་འབྲུག་པ་འཕྲིན་ལས་རྣམ་རྒྱལ་ལས་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་སྔོན་འགྲོ་ཕྱག་ཆེན་ལྔ་ལྡན་ཡོངས་རྫོགས་གསན། ལོ་བཅུ་གསུམ་ལ་ཟ་ཧོར་རྒྱལ་པོར་སྲས་འབྱུང་བའི་རིམ་གྲོ་གནང་སྟེ་སྲས་འཁྲུངས་པས་དབུ་བླར་བཀུར། སྐྱིད་གྲོང་བླ་མ་པདྨ་རྒྱ་མཚོ་ལས་གདམས་ངག་ཅི་མཆིས་གསན་ནས་སྦས་ལུང་ཧེ་རི་ཁྲོད་དུ་སྒྲུབ་པ་ལོ་གསུམ་མཛད། རླུང་བུམ་པ་ཅན་སྦྱངས། བལ་ཡུལ་མཆོད་རྟེན་རྣམ་གསུམ་ལ་སྐུ་དཀར་གསོལ་ནས་དཀར་ཆག་དཔར་དུ་བརྐོས། བོད་དུ་བྱོན་ནས་གནས་རྟེན་ཕལ་ཆེ་བ་མཇལ། དགུང་ལོ་སོ་དྲུག་པར་ཞབས་དཀར་སྤྲུལ་སྐུས་“རིག་འཛིན་ཆོས་དབྱིངས་བཟང་མོ་”ཞེས་མཚན་གསོལ། ཡང་ཏི་བླ་མ་ལས་ཆོས་གསན་ཞིང་། མཁན་ཆེན་ངག་དབང་བསྟན་པའི་ཉི་མ་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་། དབུ་སྐྲ་མ་བྲེགས་པས་ཨ་ཅེ་གྲྭ་ཆས་བྱས་པ་ཞིག་འདུག་ཟེར་བ་བྱུང་། གངས་རི་ཐོད་དཀར་དང་། བོད་ཀྱི་རི་བོ་རྩེ་ལྔ་སོགས་སུ་སྒྲུབ་པ་མཛད། ལྷ་སར་སྐད་ཅིག་ལ་བྱོན་པ་སོགས་རྩ་རླུང་གི་གྲུབ་རྟགས་མང་དུ་བསྟན། དགུང་གྲངས་ང་བཞི་ནས་ཤུག་གསེབ་ཏུ་སྒྲུབ་པ་མཛད་དེ་བཞུགས་པས་“ཤུག་གསེབ་རྗེ་བཙུན་མ་”ཞེས་དྲག་ཞན་ཀུན་གྱིས་དད་པ་ཞུ་ཡུལ་ཞིག་ཏུ་གྱུར། གཅོད་གཙོ་བོར་ཕྱག་བཞེས་མཛད་པས་མ་གཅིག་ལབ་སྒྲོན་གྱི་སྐུ་སྐྱེ་ཡིན་ཚུལ་བསྔགས་པ་ཞུ་མཁན་ཡང་བྱུང་བ་བཅས་ཀྱིས་མཚན་སྙན་གང་སར་ཁྱབ། དགུང་ལོ་གྱ་གསུམ་པར་རྨེ་རྙིང་གྲུབ་ཆེན་ཟླ་བ་རྡོ་རྗེ་ལས་རྙིང་མའི་ཆོས་སྐོར་མང་པོ་གསན་ཞིང་། སློབ་མ་རྣལ་འབྱོར་མ་མང་པོ་བསྐྲུན་མཐར། དགུང་གྲངས་གོ་བརྒྱད་བཞེས་པ་རབ་བྱུང་བཅུ་དྲུག་པའི་ལྕགས་ཡོས་ཟླ་བ་གསུམ་པའི་ཚེས་བཅུ་གསུམ་ཉིན་སྐུ་གཤེགས། འདི་ཉིད་ཀྱི་རང་རྣམ་ཁ་སྐོང་ཅན་ཡོད་ཚུལ་གསལ།101 ཡང་སྲིད་བུ་གཅིག་ངོས་འཛིན་ཞུས་ཏེ་ད་ལྟ་བཞུགས་བཞིན་ཡོད་པར་བཤད།102

མཁའ་འགྲོ་བདེ་ཆེན་དབང་མོ་༡༨༦༨་་་?ནི། བོད་ཀྱི་ཕ་ཆོས་བོན་པོའི་སྒོར་ཞུགས་ཏེ་ཉམས་བཞེས་མཛད་པས་མཁའ་འགྲོ་མའི་སྙན་གྲགས་བྱུང་། སྦྲ་ཆེན་རྫོང་གི་ཡེ་ཐ་ལུང་དཀར་གཤེན་བསྟན་རིན་ཆེན་གླིང་དུ་འདི་ཉིད་ཀྱི་ཞབས་རྗེས་ཡོད་པར་གསུངས་པས། ཕྱོགས་དེར་བྱོན་པ་ཞིག་ཏུ་སྣང་ཚུལ་ཙམ་གསལ།103

རིག་འཛིན་ཆོས་ལྡན་བཟང་མོ་(༡༨༧༡ ་་་ ༡༩༥༨)ཞེས་པ་འཇིགས་མེད་གླིང་པའི་སྲས་མོའི་བརྒྱུད་དུ་འབྲི་གུང་སྒྲུ་ཕོད་མདོ་སྒང་དུ་འཁྲུངས། ཁྱིམ་དུ་འབྲོག་ལས་གནང་སྟེ་བཞུགས་སྐབས་རས་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་ཕེབས་པས་མཇལ་དུ་བྱོན་སྐབས། བཙུན་མ་བྱས་ན་ལེགས་ཚུལ་གསུངས་པས། མི་རིང་བར་འབྲི་གུང་གཏེར་སྒྲོམ་དུ་བྱོན་ནས་བཙུན་མའི་གྲས་སུ་བཞུགས། འཚོ་བ་ནི་བཙུན་མ་ཀུན་བསོད་སྙོམས་སློང་རྒྱུ་ལས་མཆོད་གཞིས་མེད་པས། ཉིད་ཀྱང་སྟོན་ཁ་བསོད་སྙོམས་སུ་ལན་མང་འབྱོན་དགོས་ཐུག འབྲི་གུང་༸སྐྱབས་མགོན་ཞི་བའི་བློ་གྲོས། ༸སྐྱབས་མགོན་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས། གྲུབ་དབང་རས་ཆེན་པ། གྲུབ་དབང་འཕྲིན་ལས་འོད་ཟེར། གྲུབ་དབང་ཚེ་བརྟན་སོགས་ཀྱི་དྲུང་ནས་འབྲི་གུང་པའི་ཕ་ཆོས་མང་དུ་གསན། གཏེར་སྒྲོམ་ཡུལ་དུ་རྒྱང་གྲགས་ཞེས་པའི་གནས་སུ་སྒྲུབ་པ་ལ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་བཞུགས་ཤིང་། རང་ཁྱིམ་ལ་ཕེབས་དུས་སྐྱེས་པ་འཕྲད་ཀྱི་དྭོགས་ནས་རི་སུལ་ཁོ་ན་འགྲིམས་པ་དང་། དམན་ས་འབའ་ཞིག་འཛིན་ཏེ་སྒྲུབ་པ་མཛད། ནེ་ནེ་ཆོས་ལྡན་བཟང་མོ་ཞེས་བཙུན་མའི་ཁྲོད་ན་མངོན་པར་མཐོ་ཞིང་། ཀུན་གྱིས་དད་གུས་ཞུ་ཡུལ་དུ་གྱུར། ཐུགས་བརྟག་གང་ཞུར་ལུང་བསྟན་འགྱུར་བ་མེད་ཅིང་། ལྗགས་སྔགས་རིལ་བུ་ཞིག་གནང་སྲོལ་ཡོད་པ་དེས་ནད་རིམས་ཀུན་ལ་ཕན་པས། འབྲི་གུང་ཙམ་མ་ཟད་ཕྱོགས་གང་ས་ནས་མཇལ་ཞུ་དང་། བསྔོ་འབྲེལ། ཐུགས་བརྟག་ཞུ་མི་མང་། གཏེར་ཆེན་འོད་གསལ་རྡོ་རྗེ་དང་། བོད་སྤྲུལ་མདོ་སྔགས་བསྟན་པའི་ཉི་མ་སོགས་སྐྱེས་ཆེན་མང་པོས་བསྟོད་ཅིང་བཀུར་ལ། དབུ་ལ་མཚམས་སྐྲ་རལ་པ་བཅིངས་ཤིང་། སྐུ་གཟུགས་དང་སྐུ་ཤ་འབྲིང་ཙམ་ཡོད་པ། སུས་ཀྱང་མཇལ་རུང་གུས་ཞབས་གནང་མཁན་ཞིག་བྱུང་བར་གྲགས། རྣལ་འབྱོར་མའི་སློབ་ཚོགས་རྒྱ་ཆེ་བསྐྱངས་ཏེ། མཐར་དགུང་གྲངས་གྱ་བདུན་བཞེས་པ་རབ་བྱུང་བཅུ་དྲུག་པའི་ས་ཁྱི་ལོའི་ཟླ་བ་བཅུ་པའི་ཚེས་ཉེར་གསུམ་ལ་སྐུ་གཤེགས།

དབུས་བཟའ་མཁའ་འགྲོ་ཀུན་བཟང་ཆོས་ཉིད་བདེ་སྐྱོང་དབང་མོ་ (༡༨༨༠ ་་་ ༡༩༢༩) ནི།104 དབུས་འགྱུར་ལྷ་ལྡན་ར་ག་ཤར་ཞེས་པའི་སྡེ་དཔོན་གྱི་ཡབ་བྱམས་པ་མགོན་པོ་དང་། ཡུམ་གནུབས་བཟའ་ཚེ་རིང་ཆོས་འཛོམས་གཉིས་ཀྱི་སྲས་མོར་འཁྲུངས། ཆུང་ངུའི་སྐབས་ནས་གཞན་ལས་ལྷག་པའི་ཁྱད་ཆོས་རྟགས་མཚན་ངོ་མཚར་བ་དཔོག་དཀའ་བ་དུ་མ་དང་ལྡན་ཞིང་། དོན་གོ་དཀའ་བའི་ཚིགས་བཅད་མང་པོ་ངེས་མེད་བྱུང་རྒྱལ་དུ་སྨྲ་ཞིང་གྱེར་བ་དང་། ཡུལ་ན་མེད་པའི་དངོས་རྫས་ཡ་མཚན་མང་པོ་རྙེད་ཚུལ་གསུངས་ནས་བསྣམས་ཕེབས་པ་རྟག་ཏུ་བྱུང་། ཁྱིམ་འཛིན་མཛད་རྒྱུ་ཐུགས་ལ་མི་འཐད་ལ།

དགུང་ལོ་བཅུ་སྐོར་ཙམ་ནས་མདོ་ཁམས་ན་དམ་ཆོས་རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་ཡོད་པས། ང་རང་གི་ཚེ་འདིར་དེ་ལ་བྱ་བ་བྱེད་དགོས་ཡང་ཡང་གསུངས། དགུང་ལོ་བཅུ་དྲུག་པ་ལ་གསེར་རྟའི་གཏེར་སྒར་གྱི་རྒྱལ་སྲས་རིན་པོ་ཆེ་སྤྲུལ་སྐུ་དྲི་མེད་ཚང་གི་སྒར་པ་དབུས་མཇལ་ལ་ཕེབས་པའི་རྗེས་སུ་གསང་སྟབས་ཀྱིས་བྱོན་པས་ལོ་ཕྱི་མར་མདོ་ཁམས་སུ་འབྱོར། དེ་ནས་རེ་ཞིག་མགོ་ལོག་ཡུལ་གྱི་འབྲོག་ཁྱིམ་ཕྱུག་པོ་ཞིག་ཏུ་གཡོག་ལས་ཀྱིས་ལྟོ་གོས་འཕྱིད་ཐབས་མཛད་དགོས་བྱུང་། རིམ་གྱིས་ཁྱིམ་ཚང་དེས་གཅེས་པར་བསྐྱངས་ཀྱང་། ཁྱིམ་ཐབས་མི་གནང་བར་དམ་ཆོས་དོན་གཉེར་ཆེད་དུ་གནས་ཡུལ་ངེས་མེད་མཛད། གང་དུ་ཕེབས་ཀྱང་ངོ་མཚར་བའི་རྣམ་དཔྱོད་དང་། བློ་ཇུས་ལྡན་ཞིང་། རང་བཞིན་གྱིས་སྐྱེ་བོ་གཞན་ལས་འཕགས་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཇི་ལྟར་སྦས་ཀྱང་ལྷག་གེར་གསལ་བས་ཀུན་གྱི་ཡིད་དབང་འཕྲོག་ཅིང་། སྐྱེ་འབྲས་མཚར་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚུལ་མིན་གྱིས་བསླངས་པའི་ཁ་ཟེར་བའང་འགའ་ཞིག་འོང་བ་དང་། འཕྲིན་ལས་ལ་བར་ཆད་ཅུང་ཟད་རེ་བྱུང་མོད། རིམ་གྱིས་ཁྲག་འཐུང་བདུད་འཇོམས་གླིང་པ་དང་། རིགས་སྲས་དྲི་མེད་འོད་ཟེར། མགར་བ་གཏེར་ཆེན་བདུད་འདུལ་དབང་ཕྱུག་གླིང་པ། དཔལ་ཡུལ་སྒོ་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་སོགས་རྩོད་བྲལ་དུས་བབས་ཀྱི་གཏེར་ཆེན་དང་། གྲུབ་པའི་དབང་ཕྱུག་དུ་མ་ལས་ཐུན་མིན་ཟབ་ཆོས་ཀྱི་གདམས་པ་ཐོབ་པས། ས་ལམ་གྱི་ཡོན་ཏན་ཟབ་མོ་མངོན་དུ་མཛད་ཅིང་། ཐུགས་བསྐྱེད་དང་། སྨོན་ལམ་དུས་སུ་བབས་ཏེ། གསང་གསུམ་གྱི་བགྱི་བ་བླ་ན་མ་མཆིས་པས། བསྟན་འགྲོའི་དོན་རླབས་ཆེན་གེགས་མེད་ལྷུན་གྲུབ་ཏུ་བྱུང་ལ། ཟབ་མོ་གཏེར་གྱི་འགྲོ་དོན་ལ་དབང་ཞིང་། འཆད་རྩོམ་ཆོས་སྦྱིན་གྱི་སྒོ་འཕར་ཡངས་པོར་འབྱེད་པའི་ལེགས་མཛད་འཕྲིན་ལས་ཀྱིས་མགོ་ལོག་དང་། གསེར་རྟ་སོགས་ཀྱིས་གཙོས་པའི་མདོ་ཁམས་ས་ཆེན་པོའི་ཁོར་ཡུག་གཅིག་ཏུ་ཁྱབ་པར་མཛད།

སྤྱིར་བཏང་མཁའ་འགྲོ་མ་འདིའི་གསུང་རྩོམ་མང་དུ་བཞུགས་ཀྱང་། རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་དུས་ཟིང་གིས་ཉམས་ཆག་སོང་སྟེ། འཕྲོ་ལུས་ཁྱོན་བསྡོམས་པོད་དྲུག་ཏུ་ལོངས་པ་རྣམས་ཀྱང་དཔེ་རྒྱུན་ཤིན་ཏུ་དཀོན་པོར་གྱུར་པའི་ཁོངས་སུ། ཐེག་མཆོག་རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་མ་བསྒོམས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཟིན་བྲིས་སོགས་ཐུན་མིན་གཞུང་འགྲེལ་གྱི་སྐོར་དང་། ཟབ་གསང་གཉིས་མེད་ཀྱི་ཉམས་ལེན་ཐབས་ལམ་མན་ངག་ཟབ་མོའི་བསྟན་བཅོས། ཐུན་མིན་ཉེ་བརྒྱུད་ཟབ་མོ་གཏེར་གྱི་ཆོས་སྐོར་ལ་གཙོ་བོ་ཡི་དམ་གྱི་སྒྲུབ་ཐབས་བསྐྱེད་རྫོགས་ལས་མཐའ་དང་བཅས་པ་དུ་མ་དང་། ནད་རིམས་ཞི་བྱེད། བར་ཆད་སེལ་བྱེད། ཕྱུགས་གོད་བཙའ་ཐན་འགོག་བཅོས། ཁོར་ཡུག་བསྲུང་ཐབས་དང་། ས་བཅུད་གསོ་ཐབས་སོགས་ཡོད་ལ། རང་རྣམ་ངོ་མཚར་བ་པོད་ཆེན་གཅིག་དང་། ཉམས་མགུར། སྣང་གླུ། ཐོལ་རྩོམ་སོགས་མང་དུ་བཞུགས། དེ་རྣམས་ཀྱི་རྗོད་བྱེད་ལའང་རྣམ་ཐར་ལྟ་བུ་ཁ་གསལ་ཞིང་འགྲོས་བདེ་ལ། བོད་སྤྱིའི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་མ་འཆོལ་བའི་སྟེང་ནས་ཡུལ་ཁམས་དང་བསྟུན་པའི་སྐྱེས་བུ་རང་བཞིན་པའི་བརྗོད་སྟངས་ཤུགས་ཆེ་བས། བབ་ཆགས་ཤིང་། སྙིང་ཉེ་བའི་འབོལ་རྩོམ་གྱི་ཉམས་ཐོན་པའི་བརྗོད་སྟངས་ཀྱི་ཆ་ཁོ་ནས་རང་བཟོ་སྤངས་པའི་བདེན་པའི་ཉམས་དང་། ཡིད་ཆེས་པའི་ཚོར་སྣང་སྟེར་བར་བྱེད། གསུང་མགུར་དང་། སྣང་གླུ་ལྟ་བུ་སྤྱིར་བོད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་གི་ལེགས་ཆ་ལྡན་པ་ལ། བྱེ་བྲག་བུད་མེད་རིགས་ཀྱི་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་ཐུན་མིན་ཚོར་བ་གྲུང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡུལ་བཀོད་དང་། འཚོ་བ། བརྩེ་དུང་སོགས་ཉམས་སུ་མྱོང་ཚུལ་ཁྱད་པར་བ་ཞིག་གི་ངོས་ནས་དཔྱིས་ཕྱིན་པར་བརྗོད་པས། གཞན་དང་མི་འདྲ་བའི་ཐུན་མིན་ཁྱད་ཆོས་ལྷང་ངེར་གསལ་སྟབས། བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་སྐྱེད་ཚལ་དུ་དེ་སྔོན་མཐོང་བ་དཀོན་པའི་མེ་ཏོག་གསར་པའི་ཚོམ་བུ་དུ་མ་བསྟར་ཕྲེང་དུ་བཀོད་པར་སྣང་།

དེ་བཞིན་སྐྱེ་བོ་མཆོག་དང་ཕལ་པའི་བུ་སློབ་ཀྱང་གྲངས་ལས་འདས་པ་བསྐྱངས་ཚུལ་རྣམ་ཐར་དུ་འཁོད་པ་ལས་ཤེས་པར་ནུས་པ་ལྟར། མདོར་ན་ཐུན་མིན་རྣམ་ཐར་སྨྲ་བར་རྔོ་མི་ཐོགས་མོད། ཐུན་མོང་སྐྱེ་བོའི་སྣང་ངོ་ལའང་མཁའ་འགྲོ་མ་འདིའི་ཤེས་རབ་བརྩོན་འགྲུས་མཛེས་སྡུག་དང་བཅས་པ་རྣམ་གསུམ་དབྱེར་མེད་ཀྱི་རྣམ་ཐར་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ཞིག་མི་ཡུལ་འདིར་བསྐྲུན་ཡོད་ཅིང་། ལོ་རྒྱུས་སུ་བོད་ཀྱི་བུད་མེད་དག་ལ་རིག་པའི་སློབ་གསོ་ཉེར་ལེན་གྱི་གོ་སྐབས་ཕྲ་བའི་གནས་ཚུལ་འོག མཁས་བཙུན་བཟང་པོའི་བང་རིམ་མཐོན་པོར་གསང་སྟབས་ཀྱིས་གཤེགས་ཏེ། མཐར་དགུང་གྲངས་ཞེ་དགུ་ཙམ་ན་ཁམས་རི་བོ་ཆེར་གཟུགས་སྐུའི་བཀོད་པ་ཆོས་དབྱིངས་སུ་བསྡུས་པ་བཅས། གཏེར་སྟོན་མ་འདིའི་རྣམ་ཐར་རྒྱས་པ་《 དབུས་མོ་བདེ་བའི་རྡོ་རྗེའི་[རང་རྩོམ་]རྣམ་པར་ཐར་པ་ངེས་འབྱུང་འདྲེན་པའི་ཤིང་རྟ་སྐལ་ལྡན་དད་པའི་མཆོད་སྡོང་》 ཞེས་པ་ཤོག་གྲངས་ ༥༣༧ ཡོད་པ་ལྟ་སྒོམ་སྤྱོད་པའི་གདེང་དྲོད་རྩལ་གསུམ་གསལ་བ་དེ་ལས་ཤེས་པར་བྱ་ཞིང་། དེའི་སྙིང་བསྡུས་《 རང་རྣམ་ཚིགས་བཅད་མ་ཀུ་སུ་ལའི་ཉམས་བྱུང་གི་གཏམ་》 ཞེས་བྱ་བ་བཅས་ལ་གཟིགས་ན་མཁྱེན་ཐུབ།

སྟག་ལུང་པའི་ཆོས་དྲུང་མ་བསྟན་འཛིན་ཆོས་ཉིད་དབང་མོ་ནི། སྟག་ལུང་གི་ཆོས་སྒོར་ཞུགས་ནས་ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་མཛད་པས་ཡོན་ཏན་མངོན་དུ་གྱུར། འདས་ལོག་ཡིན་ཞིང་། གྲུབ་རྟགས་དང་མངོན་ཤེས་མངའ་ལ། ནད་གདོན་གྱིས་གཟིར་བ་རྣམས་ནས་མཇལ་བ་ཙམ་གྱིས་ཞི་བར་གྲགས། སྟག་ལུང་དྲིལ་ལུང་རི་ཁྲོད་དུ་གཏན་བཞུགས་མཛད་ནས་འགྲོ་དོན་བསྐྱངས་པས་“སྟག་ལུང་མཁའ་འགྲོ་མ་”ཞེས་མཚན་སྙན་གང་སར་ཁྱབ། དུས་འདིར་ཁོང་དང་། གོང་གསལ་ཤུག་གསེབ་རྗེ་བཙུན་མ། འབྲི་གུང་ནེ་ནེ་ཆོས་ལྡན་གསུམ་ནི་སྐྱེས་མ་ཆོས་ཀྱི་མཚན་སྙན་ཆེ་བས་“རྗེ་བཙུན་མ་རྣམ་གསུམ་”ཞེས་གྲགས་པ་བྱུང་། ཤུག་གསེབ་རྗེ་བཙུན་དང་། སྟག་ལུང་ཆོས་དྲུང་འདི་གཉིས་ཀྱི་ཡང་སྲིད་སྤྲུལ་སྐུ་བུ་རེ་རེ་ངོས་འཛིན་ཞུས་ཏེ་ད་ལྟ་བཞུགས་ཞེས་གསལ།105

བཙུན་མ་གཡུ་ལྷ་(༡༩༠༡་་་༡༩༨༠)ནི། བྲག་གཡབ་འོ་མདའི་མཁས་མཐོང་གྲོང་དུ་འཁྲུངས། རྫོགས་ཆེན་མཁན་པོ་ངག་ཆུང་དང་། ཨ་འཛོམས། རྒྱལ་སྲས་མི་འགྱུར་རྡོ་རྗེ་སོགས་བསྟེན་ནས་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་དང་། ལྷག་པར་གསོ་རིག་ལ་སྦྱངས། ལྟ་སྒོམ་སྤྱོད་གསུམ་ཚུལ་དང་མཐུན་ཞིང་། བྱང་སེམས་ཀྱི་བསླབ་བྱ་ཁ་ཐོག་ལག་བཞག་མཛད་ལ། ཡང་སྒོས་སྨན་སྦྱིན་གྱི་བྱ་བ་བཟང་པོས་གཞན་ཕན་ལ་བརྩོན་པར་གནང་བས། ཀུན་གྱིས་ཨ་ཞེ་གཡུ་ལྷ་ཞེས་གོང་དུ་བཀུར། དགུང་ལོ་བརྒྱད་ཅུ་བཞེས་སྐབས་གཤེགས།

ནེ་ནེ་མེ་ཏོག་མ་ནི། འབྲི་གུང་གཏེར་སྒྲོམ་དུ་འཁྲུངས་ཤིང་། བཙུན་མ་མཛད། བླ་མ་མང་པོ་བསྟེན་ནས་ཉམས་ལེན་ཁོ་ནར་བརྩོན་པས་སྔགས་ཀྱི་ནུས་པ་ཟབ། གདོན་དང་རྨ་གཉན་སྐྲངས་གསུམ་འཇོམས་པར་ཤིན་ཏུ་ཕན། ཙ་རིར་བྱོན་ནས་ ༡༩༥༦ ལོར་ཀློ་པས་གནས་བསྐོར་བ་བཅོམ་སྟེ་རྨས་སྐྱོན་ཚབས་ཆེ་བཏང་བར་ཁོང་ནས་སྔགས་བཏབ་པས་དྲག་སྐྱེད་བྱུང་། རྒྱུན་དུ་ཁ་ཟས་རགས་པ་སྤངས་ནས་རྡེའུ་བཅུད་ལེན་དང་། འབྲུའི་བཅུད་ལེན། མེ་ཏོག་བཅུད་ལེན། ནམ་མཁའ་བཅུད་ལེན་ཁོ་ན་མཛད་པས་ཟས་ཀྱི་འཁྲི་བ་ཆོད། རིག་པ་རིམ་བཞིན་གསལ་ངར་ཐོན་པ་དང་། གཞོན་ཤ་དོད་པ་སོགས་བྱུང་། མི་ཐག་རིང་ནས་འོང་བའི་དྲི་ཚོར། དབུ་སྐྲ་ལྕང་ལོ་ཐོར་ཅོག་མཛད་པ་ཞིག་ཡོད་འདུག རྒྱའི་རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་སྐབས་(༡༩༦༦ ་་་ ༡༩༧༦)སྐུ་གཤེགས།

ལྷ་རྗེ་དབྱངས་ཅན་ལྷ་མོའམ། མཁའ་འགྲོ་དབྱངས་དགའ་(༡༩༠༧་་་?)ནི། ཡབ་ཁམས་རི་བོ་ཆེའི་རྗེ་དྲུང་བྱམས་པ་འབྱུང་གནས་དང་། ཡུམ་ངོམ་སྡེ་པའི་སྲས་མོ་བུ་མོ་ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་པདྨ་བཀོད་དུ་འཁྲུངས། ཡབ་ཀྱིས་སྨན་གཞུང་སློབ་ཏུ་བཅུག་པས་ཤོག་ལྷེ་བཅོ་ལྔ་དུས་ཡུན་ཐུང་ངུར་ངག་སྐྱོར་ཐུབ་པ་བྱུང་། ལོ་བཅུ་གཅིག་པར་ཡབ་སྟག་ལུང་དུ་བཞུགས་སྐབས་སྨན་རྩིས་ཁང་ནས་སྨན་པ་གཉིས་འབྱོར་ནས་ཡབ་ལས་གསོ་རིག་སྐོར་གྱི་ཁྲིད་ལུང་གསན་པའི་དུས་དེར་ངའི་བུ་མོ་འདི་ལ་སྨན་རྩིས་ཁང་ནས་མིག་འབྱེད་ཀྱི་ལག་རྩལ་སློབ་པའི་རེ་འདུན་གནང་བ་ལྟར། ཁོང་མོས་ལོ་བཅུ་གསུམ་ནས་སྨན་པའི་ཕྱག་ལས་གནང་ཞིང་། སྨན་རྩིས་ཁང་དུ་ཕེབས་ནས་མགོ་འཛིན་དེས་ཡབ་ཀྱི་རེ་བ་ལྟར་མིག་འབྱེད་ཀྱི་ལག་རྩལ་བསླབ་ཏུ་བཅུག་པས། ལག་རྩལ་ཁོང་དུ་ཆུད་ནས་ལྷ་ས་དང་། ཆབ་མདོ་ཁུལ་སོགས་དབུལ་ཕོངས་ཉམ་ཐག་ལོང་བ་མང་པོའི་མིག་ཕྱེས་ཤིང་། སྨན་རིན་བླང་རྒྱུ་ལྟ་ཞོག རླུང་བཅོས་སོགས་ཀྱང་ཉིད་ཀྱི་འཚོ་ཆས་ནས་གནང་བས་མཚོན། ཕྱོགས་མཐའི་ནད་པ་འོང་མཁན་རྣམས་ལ་རོགས་རམ་རྒྱ་ཆེ་གནང་བས། མང་ཚོགས་ཀུན་གྱིས་མཁའ་འགྲོ་དབྱངས་དགའ་ཞེས་གཅེས་མིང་བོས་ཏེ་དད་གུས་ཞུ་ཡུལ་དུ་གྱུར། ༡༩༤༨ ལོར་འབྲུག་ཡུལ་དུ་ཕེབས་ནས་འབྲུག་རྒྱལ་པོ་འཇིགས་མེད་དབང་ཕྱུག་གི་སྤྱན་ཕྱེས་ཤིང་། གཞན་ལའང་སྨན་བཅོས་གནང་བས་ཕྱོགས་དེར་མཚན་སྙན་རྒྱས། སྨན་རྩིས་ཁང་གི་བཀོད་སྒྲིག་ལྟར་བོད་ཀྱི་རྫོང་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་དུ་སྨན་སྦྱིན་དང་། མིག་འབྱེད་ཀྱི་ཕྱག་ལས་གནང་ནས་ལོ་གསུམ་རིང་ལོང་བ་སུམ་བརྒྱ་ཙམ་གྱི་མིག་ཕྱེས་པ་དང་། སྨན་བཅོས་ཚད་ལྡན་མཛད་པས་སྙན་གྲགས་ཀྱིས་ཁྱབ། ༡༩༥༨ ལོར་སྨན་རྩིས་ཁང་གི་སྒྲིག་ལ་བཅུག ཕྱིས་སུ་སྐྱེས་མའི་སྨན་པ་གྲགས་ཅན་དེ་འདྲ་མ་བྱུང་བས། བོད་ཀྱི་སྨན་གཞུང་ལྟར་བུད་མེད་ཀྱི་ནད་དང་། བྱིས་པའི་ནད་བཅོས་འཐུས་ཚང་གཞུང་དོན་ནད་ཐོག་ཏུ་འཁྱོལ་མཁན་སྟོང་ལ་ཁད་པར་གྱུར་པ་དེ་ཡང་ཁོང་གིས་རྨང་ནས་གསོ་བར་མཛད། དེ་རྗེས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལས་བྱེད་པའི་ཁོངས་སུ་ཚུད་ཅིང་། བུད་མེད་དང་། ཕྲུ་གུའི་སྡེ་ཚན་གྱི་མགོ་འཛིན་རིམ་པ་དང་པོར་བསྐོས། ༡༩༦༤ ལོར་སྐྱེས་མའི་ནད་རིགས་བཅོས་ཐབས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་བརྩམས་ཏེ་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་ངོ་སྤྲོད་གནང་བས་སྙན་གྲགས་སླར་ཡང་འཕེལ་བའི་སྨན་རྩིས་ཁང་གི་སྐྱེས་མའི་སྨན་པ་དང་པོ་དེ་གྱུར་ཅིང་། རིམ་བཞིན་སྐྱེས་མ་གསོ་རིག་སློབ་མཁན་མང་པོ་ཐོན་པས་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ཏུ་སྐྱེས་མའི་སྨན་པ་གསོ་སྐྱོང་ཐུབ་པ་བྱུང་བའི་མཛད་རྗེས་ཆེ།106

ཚུལ་ཁྲིམས་དབང་མོ་ནི། ཁྱུང་པོ་སྟེང་ཆེན་བརྒྱུད་དུ་བྱོན་པའི་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་པར་ཞུགས་པའི་མཁའ་འགྲོ་མར་གྲགས། ༡༩༢༨ ལོར་སྟེང་ཆེན་རྫོང་ག་ངད་ཁུལ་དུ་ཁ་སྤུངས་དགོན་ཕྱག་བཏབ་ནས་བསྟན་པ་སྤེལ་བར་མཛད་སྐད་ཙམ་ལས་ཞིབ་ཆ་མ་རྙེད་པར་སྣང་།107

མཁའ་འགྲོ་རྟ་མགྲིན་ལྷ་མོ་(༡༩༢༣་་་༡༩༧༩)ནི། གོ་འཇོ་ཉག་བླ་སྒར་དུ་ཉག་བླ་བྱང་ཆུབ་རྡོ་རྗེ་དང་། ཡུམ་དྲི་མེད་དབང་མོའི་སྲས་སུ་འཁྲུངས། ཡབ་ཀྱི་གཏེར་ཆོས་བཀའ་འདུས་རྒྱ་མཚོ་སོགས་ཀྱི་དབང་ལུང་མང་ངག་རྫོགས་པར་གསན། ལྷག་པར་ཕག་མོའི་རླུང་ཁྲིད་རྒྱུན་དུ་མཛད་ནས་བཅུད་ལེན་བདུན་ཚར་ཉེར་གཅིག་དང་། ནམ་མཁའ་བཅུད་ལེན་བདུན་གཅིག་བཞུགས་པར་མ་ཟད། ཡབ་ཀྱི་གཏེར་ཆོས་ཉིང་ཁུ་ཡང་ཏིག་ནག་པོ་གསེར་གྱི་རྒྱ་ཅན་ཉམས་ལེན་གཙོ་བོར་གནང་། ཡབ་ཀྱིས་འདི་ཉིད་རེག་གྲོལ་གྱི་ཕྱག་རྒྱ་མ་ཡིན་པར་གསུངས། ཁོང་གི་དབུ་སྐྲས་མིག་གི་ལིང་ཏོག་མངོན་སུམ་དུ་བསལ་ནུས་པ་བྱུང་། ཆགས་སྡང་ཟད་པས་དགྲ་གཉེན་གྱི་དབྱེ་བ་མི་མཁྱེན། དད་ལྡན་གྱི་གྲྭ་བཙུན་བུ་སློབ་མང་པོ་འཕེལ། དགུང་གྲངས་ང་བདུན་ལ་ཕེབས་པ་ས་ལུག་ལོའི་ཟླ་བ་གཉིས་པའི་ཚེས་ཉེར་བདུན་གྱི་ཞོགས་པར་གཉེན་ཉེ་བུ་སློབ་རྣམས་བོས་ནས། ད་ཁྱེད་ཚོ་སྡུག་མ་བྱེད། སྐྱེས་པའི་མཐའ་མ་འཆི་རྒྱུ་ལས་མ་འདས། ངའི་ཚེ་ཚད་ལོ་ལྔ་བཅུ་ང་གཉིས་ཡིན་ནའང་། བླ་མའི་ཐུགས་རྗེ་དང་། བུ་མོ་ཆུང་ཆུང་དེ་སྐྱེས་པ་གཉིས་ཀྱིས་རྐྱེན་བྱས་ནས་ལོ་ཤས་ཚེ་བསྲིང་ཐུབ་པ་བྱུང་། ཕག་མོའི་ཞལ་མཇལ་ཐེངས་ཁ་ཤས་ཐོབ། རེ་ཞིག་གཡུ་ལོ་བཀོད་པའི་ཞིང་དུ་འགྲོ་དགོས། ངའི་ཕུང་པོ་ལ་ཞེན་ཆགས་བྱས་ནས་ཉར་མ་སྡོད། ཅེས་སོགས་གསུངས་ནས་དེ་ནུབ་མཚན་མོར་སྐུ་གཤེགས། སྐུ་གདུང་ཉིན་བདུན་བཞག་པས་འོད་དུ་ཞུ་ནས་སྐུ་ལུས་ཧྲིལ་པོ་སྤྱི་སྐར་(centimetre) ཉེར་དྲུག་ཙམ་ལས་མེད་ཚུལ་ཡུལ་དེའི་མང་ཚོགས་སྟོང་ཕྲག་མང་པོས་ཐུན་མོང་དུ་མཇལ་བས། སྔར་མ་དད་པས་སྐུར་བ་བཏབ་པ་རྣམས་ཀྱིས་འགྱོད་བཤགས་ཞུས་པ་ཞིག་ཀྱང་བྱུང་108བས་མཚོན། དགའ་ལྡན་གྱི་དུས་རབས་སྐབས་སུ་བསྟན་འཛིན་གྱི་སྐྱེས་མ་དེ་ལྟ་བུ་ཇི་སྙེད་ཅིག་བྱོན།

གོང་གསལ་སྐྱེས་མ་དམ་པ་རྣམས་ནས་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་བཀའ་གང་དང་གང་གསན། ངོ་མཚར་བའི་ལྟས་དང་བཅས་ཏེ་ཇི་ལྟར་གཤེགས་ཚུལ། འཇའ་ལུས་སུ་གྲུབ་པའམ། སྐུ་གདུང་ཁྲུ་གང་ཙམ་དུ་བཞུགས་པ། ཞུགས་འབུལ་སྐབས་སུ་འཇའ་འོད་ཀྱི་གུར་སོགས་གདུང་རྟགས་ཅི་རིགས་མཐོང་ཆོས་སུ་བྱུང་བར་གསལ་ཡང་། ཡིག་ཚོགས་ཆེ་བར་འཛེམས་ཏེ་མ་ཕྱིའི་ཡིག་ཆར་བལྟས་པས་ཆོག་པར་བྱས།

ད་དུང་སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་གདུང་རྒྱུད་དང་། གཟུངས་མ། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཕྲན་ཁག་གི་བཙུན་མོ་སྲིད་སྐྱོང་མ་དང་། དཔོན་མོ་སོགས་ཀྱིས་ཆོས་གསན་ཞིང་། ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལ་སྲི་ཞུ་མཛད་རྗེས་ཆེ་བ་གཞན་ཡང་མང་མོད། དེ་རྣམས་ནས་བཤད་དང་སྒྲུབ་པའི་བྱ་བ་ངོ་མ་མཛད་མིན་གསལ་ཁ་མི་སྣང་བས། དེའི་རིགས་ཕལ་ཆེ་འདིའི་ནང་མ་བཀོད་ཅིང་། བོད་ལྗོངས་མདོ་སྟོད་སྨད་ཕྱོགས་སུ་སྲིད་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་གནང་མཁན་ཡང་སྐྱེས་མ་བདུན་ཙམ་བྱུང་109བར་གསལ།

སྐྱེས་མའི་སྤྲུལ་སྐུའི་སྐོར།110

བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སུ་སྤྲུལ་སྐུ་སྐྱེས་མའི་རྟེན་ཅན་གཉིས་བྱུང་བར་གྲགས་ཤིང་། དབུས་གཙང་ཕྱོགས་ཀྱི་སྐྱེས་མའི་སྤྲུལ་སྐུ་བོ་དོང་པའི་ཆོས་ལུགས་བརྒྱུད་མར་འཛིན་པའི་བསམ་སྡིང་རྡོ་རྗེ་ཕག་མོ་ལ་ད་བར་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གཉིས་བྱུང་།111

༈ དང་པོ་རྗེ་བཙུན་ཆོས་ཀྱི་སྒྲོན་མེ་(༡༤༥༤་་་༡༤༨༨)ནི། བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་གདུང་བརྒྱུད་སྐྱིད་ལྡེ་ཉི་མ་མགོན་མངའ་རིས་སུ་ཕེབས་པ་དེ་དག་ལས་མཆེད་པ། མངའ་རིས་གུང་ཐང་དུ་ཁྲི་བསོད་ནམས་རྒྱལ་མཚན་ནམ། ཁྲི་རྒྱལ་བསོད་ནམས་སྡེ་དང་། ཁྲི་ལྷ་དབང་རྒྱལ་མཚན་གཉིས་བྱུང་བ་ལས། ཁྲི་ལྷ་དབང་རྒྱལ་མཚན་དང་། བཙུན་མོ་མདོ་སྡེ་རྒྱལ་མོ་གཉིས་ལ་ཁྲི་རྣམ་རྒྱལ་སྡེ་དང་། ནམ་མཁའ་ནོར་བུ། ལྕམ་སྲིང་ཨ་གྲོལ་ཆོས་ཀྱི་སྒྲོན་མེ་བཅས་གསུམ་བྱུང་བའི་ཐ་ཆུང་འདི་ཉིད་ཡིན། དེ་ཉིད་ནི། མཚོ་རྒྱལ་གྱི་གསུང་རྣམ་ལས། “འཕྲིན་ལས་གསུང་སྤྲུལ་མངའ་རིས་སྤྲུལ་པ་སྟོན།།” ཞེས་དང་། མཆོད་བརྗོད་ནང་དུའང་། “གུང་ཐང་རྒྱལ་པོའི་རིས་སུ་པད་འབྱུང་གིས། །ལུང་བསྟན་མངོན་འགྱུར་ཆོས་ཀྱི་སྒྲོན་མེ་ཞེས། །འཇིགས་བྲལ་ཞབས་དང་གྲུབ་ཆེན་ཐང་རྒྱལ་བས། །རྗེས་བཟུང་གྲུབ་བརྙེས་མཆོག་ལ་གསོལ་བ་འདེབས།།” ཞེས་ལུང་དང་མཐུན་པ་དེ་ཉིད་བོ་དོང་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་རྒྱལ་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ། མཚན་དཀོན་མཆོག་རྒྱལ་མོར་གསོལ། སྡེ་སྣོད་ཀྱི་ཆོས་མཐའ་ཡས་པ་དང་། སྨིན་གྲོལ་གྱི་ཁྲིད། མན་ངག་ལུང་དང་བཅས་པ་བུམ་པ་གང་བྱོའི་ཚུལ་དུ་གནང་། དབུས་གཙང་ཀུན་ལ་ཕྱག་ཕྱིར་བྱོན་པར་མཛད་པས། གྲུབ་ཐོབ་ཐང་སྟོང་དང་མཇལ་ཏེ། གསང་སྔགས་གསར་རྙིང་གི་ཆོས་མང་པོ་གསན། དེ་ནས་གྲུབ་ཐོབ་ཀྱི་བཀའ་ལྟར་ཙ་རི་ཅིག་ཅར་དུ་སྒྲུབ་པ་ཡུན་རིང་མཛད། ཡར་ལམ་མི་དབང་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་བསུ་བའི་བཀོད་པ་དང་བཅས་ཆོས་རྒྱལ་ཉིད་ཀྱི་དཀོར་མཛོད་ནས་མཁའ་འགྲོ་ཡེ་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ་གྱི་དབུ་ལོ་ཆ་ཚང་དང་། སྙན་གཡུ། སྐུ་རྒྱན་བཅས་ཕུལ་ནས། བསྟན་འགྲོའི་དཔལ་ཡོན་དམ་པ་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཞིང་དུ་བདག་གིར་མཛད་དུ་གསོལ་ཞེས་ཞུས། དེ་ནས་མཁའ་འགྲོ་སེང་གདོང་མའི་ལུང་བསྟན་དང་། མཁའ་འགྲོ་སེང་གདོང་མ་ད་ལྟའི་དགོན་དེ་ཆགས་ཡུལ་དུ་ཐིམ་པའི་གཟིགས་སྣང་བྱུང་བས་ཡར་འབྲོག་ཏུ་བྱོན། འབྲོག་ཁྲི་དཔོན་གྱིས་མཐུན་རྐྱེན་བསྐྲུན་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༤༤༠ ལོར་བླ་མ་གཅིག་དང་། གྲྭ་པ་དྲུག་ལས་གྲུབ་པའི་སྒྲུབ་སྡེ་ཆུང་ངུ་ཞིག་བསྐྲུན་པར་མཛད། ཕྱིས་སུ་དགེ་འདུན་ཞལ་གྲངས་བདུན་ཅུ་ཙམ་བར་འཕེལ། བོ་དོང་གི་ལུགས་ཞེས་ས་དགེ་བཀའ་རྙིང་རིས་མེད་ཕྱག་བཞེས་གནང་། བོ་དོང་པཎ་ཆེན་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་རྒྱལ་དང་། ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོའི་སློབ་མ། སྒྲུབ་པ་གཙོ་བོར་མཛད་པས་བོ་དོང་པའི་ཆོས་བདག་ཏུ་གྱུར་ཅིང་། བོ་དོང་པཎ་ཆེན་གྱི་ཕྱག་རྒྱ་མ་མཛད། བོ་དོང་གི་དགོན་གནས་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལ་ཁོང་ནས་བདག་འཛིན་གནང་བའི་བགོ་སྐལ་ཐོབ། དེ་དུས་ཁོང་ལ་“རྡོ་རྗེ་ཕག་མོ་”མི་ཞུ་བར། “མཁའ་འགྲོ་ཐོད་པ་སྨུག་ཆུང་”ཞེས་ཞུ་བར་བཤད།

ཡང་། ༡༤༢༩ ལོར་ཡར་འབྲོག་གཡུ་མཚོའི་གཞིར་བསམ་སྡིང་དགོན་པ་བཏབ། བསམ་སྡིང་དགོན་གྱི་མཚན་རྒྱས་པར། “དཔལ་མཁའ་འགྲོ་འདུ་བའི་བསྟི་གནས་བསམ་འགྲུབ་ཆོས་ཀྱི་སྡེ་”ཞེས་པའམ། “མཁའ་སྤྱོད་སྡིངས་བསམ་གཏན་ཆོས་འཁོར་གླིང་”ཞེས་བརྗོད་པར་གསལ།

གོང་གསལ་ ༡༤༢༩ ལོ་དང་། ༡༤༤༠ ལོར་དགོན་གནས་བཏབ་ཚུལ་ཡིག་ཁག་མི་འདྲ་བ་འདི་གཉིས་སོ་སོར་གསལ་ཞིང་། 《 ལྷོ་ཁའི་ཆོས་འབྱུང་སྐྱེས་མའི་ནུ་རིན་》 ལས། ༡༤༤༠ ལོར་བཏབ་ཚུལ་གསལ་བས་ལོ་ཚིགས་ནོར་བའམ། དགོན་གནས་སྒྲུབ་སྡེ་ཐ་དད་པ་རེ་བྱུང་མིན་སོགས་དཔྱད་པར་འོས།

༈ སྐུ་ཕྲེང་གཉིས་པ་ཀུན་དགའ་བཟང་མོ་(༡༤༩༠་་་༡༥༣༣)ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོས་ངོས་འཛིན་མཛད་དེ། བསམ་སྡིང་དུ་གདན་སར་བཀོད། བོ་དོང་པའི་དཔལ་དེ་ཉིད་འདུས་པ་བཤད་སྒྲུབ་ཀྱིས་སྤེལ་བར་མཛད་ཅིང་། དེ་ཉིད་འདུས་པ་པོད་བརྒྱ་དང་བཅུ་གཉིས་གསེར་དངུལ་གྱིས་བཞེངས། མངའ་རིས་སོགས་སུ་བྱོན། ཡར་རྒྱབ། ཡར་སྟོད། ཡར་འབྲོག་སོགས་སྦྱིན་བདག་ཏུ་གྱུར་པས། བསམ་སྡིང་གི་གཙུག་ལག་ཁང་དང་། འདུ་ཁང་རྒྱ་བསྐྱེད་ཀྱིས་རྟེན་གསུམ་བསྐྲུན། དགུང་གྲངས་སོ་བཞི་བཞུགས།

༈ སྐུ་ཕྲེང་གསུམ་པ་སྙན་གྲགས་བཟང་མོ་(༡༥༣༤་་་༡༥༧༤)ནི། འདམ་གཞུང་གཉན་དྲུང་དུ་ཡབ་དཔའ་བོ་ལྷུན་གྲུབ་དང་། ཡུམ་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་འབར་གྱི་སྲས་མོར་སྐུ་འཁྲུངས། སྦྱོར་ར་འཆི་མེད་དཔལ་བཟང་གིས་ངོས་འཛིན་མཛད། དེ་དང་བོ་དོང་བློ་བརྟན་བཞི་པ། དཀའ་བཅུ་ནམ་མཁའ་དཔལ་བཟང་སོགས་བསྟེན་ནས་མདོ་སྔགས་གཞུང་ལུགས་ཀུན་ལ་སྦྱངས་ནས། མཁས་བཙུན་བཟང་གསུམ་གྱིས་གདན་ས་བསྐྱངས། དགུང་གྲངས་བཞི་བཅུ་བཞུགས།

༈ བཞི་པ་ཨོ་རྒྱན་མཚོ་མོ་(༡༥༨༦་་་༡༥༩༦)ནི། ཆབ་མདོ་ཁུལ་ཨོ་རྒྱན་སོ་བ་ཞི་རུ་ཡབ་དཔའ་བོ་བཅུད་ལྡན་དང་། ཡུམ་མཁའ་འགྲོ་ཐག་གིའི་སྲས་མོར་འཁྲུངས། འཇམ་དབྱངས་བསྟན་འཛིན་གྲགས་པ་སོགས་ཀྱིས་ངོས་འཛིན་ཁྲི་ལ་བཀོད། དགུང་གྲངས་བཅུ་བཞུགས།

༈ ལྔ་པ་མཁའ་སྤྱོད་དཔལ་མོ་(༡༥༨༩་་་༡༦༤༠)ནི། ཀོང་པོ་ཀརྨ་གྲོང་གསར་དུ་འཁྲུངས། འགྲོ་མགོན་འཕྲིན་ལས་རྣམ་རྒྱལ་སོགས་ཀྱིས་ཁྲིར་བཀོད། མཁྱེན་རབ་ཡངས་པས་ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་དང་། མཁས་བཙུན་བཟང་གསུམ་ལྡན་པས་བོ་དོང་པའི་རིང་ལུགས་འདི་ཉིད་སྒོ་ཀུན་ནས་དར་བའི་བཀའ་དྲིན་བསྐྱངས་ཏེ། སྒྲུབ་པ་དང་། གར་འཆམ། མདོས་གཏོར། ཟོར་འཕེན་གསར་གཏོད་དང་། རྟེན་གསུམ་མང་པོ་བཞེངས། དགུང་ལོ་ང་བཞི་བཞུགས།

༈ དྲུག་པ་བསྟན་འཛིན་བདེ་ཆེན་འཕྲིན་ལས་མཚོ་མོ་(༡༦༤༡་་་༡༧༠༧)ནི། ཡར་འབྲོག་སྟག་ལུང་དབོན་གཟིམས་ཞེས་པར་འཁྲུངས། སྦྱོར་ར་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་འཕྲིན་ལས་རྒྱ་མཚོས་ཁྲིར་བཀོད། དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་གནང་། འགྲོ་མགོན་རྡོ་རྗེ་སྙིང་པོ་སོགས་ལས་ཆོས་སྤྱི་དང་། བོ་དོང་བའི་ཕྱག་བཞེས་རྣམས་གསན་སྦྱོང་དང་། འཆད་སྤེལ་བསྐྱངས་ནས་དགུང་ལོ་རེ་དྲུག་བཞུགས།

༈ བདུན་པ་ཆོས་སྒྲོན་དབང་མོ་(༡༧༠༨་་་༡༧༥༢)ནི། སྙེ་མོ་ཐོན་གཞིས་བསམ་འགྲུབ་མཐོང་སྨོན་དུ་འཁྲུངས། བཤེས་གཉེན་དུ་མ་བསྟེན་ནས་ཆོས་མང་པོ་གསན། ཇུན་གར་ཚེ་དབང་རབ་བརྟན་གྱི་དམག་སླེབས་ནས་འོ་བརྒྱལ་ཡང་བྱུང་།

ཇུན་གར་དམག་དཔུང་དགོན་དེར་འབྱོར་སྐབས། ཕག་རྒོད་འཇིགས་སུ་རུང་བ་མེ་འོད་ཚག་དང་བཅས་པ་འཕྲོ་བ་ཞིག་ཏུ་སྤྲུལ་ནས་བཞུགས་པས་གདུག་རྩུབ་ཀྱི་བསམ་ངན་ཞི་ནས་ཁྲབ་རྨོག་འཁོར་གསུམ་ཕུལ་ཏེ་དགོན་དེར་མི་གནོད་པའི་དམ་བཅའ་ཕུལ། དགུང་ལོ་ཞེ་བཞི་བཞུགས།

༈ བརྒྱད་པ་བསྐལ་བཟང་མཆོག་ལྡན་བདེ་ཆེན་དབང་མོ་(༡༧༥༣་་་༡༨༠༢) ནི། རྣམ་གླིང་གི་ཤངས་བཀྲ་ཤིས་རྩེར་པཎ་ཆེན་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་མཆེད་དུ་འཁྲུངས། པཎ་ཆེན་གྱིས་བསམ་སྡིང་གི་ཁྲིར་བཀོད། ༸རྒྱལ་མཆོག་བདུན་པ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོས་ཧོ་ཐོག་ཐུའི་གོ་གནས་གནང་བས། མངའ་ཐང་ཆོས་གཞིས་དར་རྒྱས་བྱུང་། ༸གོང་མ་ཆན་ལུང་གིས་རྒྱ་ནག་ཏུ་གདན་དྲངས་ཏེ། འབུལ་སྐྱེས་མང་པོ་ཕུལ།112 དགུང་ལོ་ཞེ་དགུ་བཞུགས།

༈ དགུ་པ་ཆོས་དབྱིངས་བདེ་ཆེན་མཚོ་མོ་(༡༨༠༥་་་༡༨༥༥)ནི། ལྷ་ས་ལྷ་ཀླུར་༸རྒྱལ་བ་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོ་དང་། པཎ་ཆེན་བསྟན་པའི་ཉི་མའི་སྐུ་ཚར་འཁྲུངས། ༸གོང་མ་གཤེགས་ནས་ལོ་ཤས་ཡང་སྲིད་དྭོགས་གནས་ཙམ་མ་རྙེད་པར་ལུས་སྐད། པཎ་ཆེན་སོགས་ནས་གཟིགས་སྐྱོང་ལེགས་ཤིང་། ཆོས་སྲིད་ལ་མཁྱེན་རྒྱ་ཆེ་ཙམ་ཡོད་པར་གྲགས། འཇམ་དབྱངས་མཁྱེན་བརྩེ་སོགས་མང་པོས་ཞབས་ལ་གཏུགས། དགུང་ལོ་ལྔ་བཅུ་ཙམ་བཞུགས།

༈ བཅུ་པ་ངག་དབང་རིན་ཆེན་ཀུན་དགའ་དབང་མོ་(༡༨༥༧་་་༡༨༩༧)འདིའི་འཁྲུངས་ཡུལ་མི་གསལ། རྒྱ་གར་བ་ཏཱ་སིས་ཁོང་ནི་དབུ་སྐྲ་རིང་ཞིང་། གཤིས་རྒྱུད་བཟང་བ། སྐུ་ཉམས་དོད་པ། ལྷ་ལྕམ་དང་འདྲ་བ། ཞེས་བཀོད་འདུག113 མཆོག་གྱུར་གླིང་པའི་ཆོས་བདག་ཏུ་མངའ་གསོལ་བས། གཏེར་ཆོས་སྤེལ་བཞིན་དགུང་གྲངས་བཞི་བཅུ་བཞུགས།

༈ བཅུ་གཅིག་པ་ཐུབ་བསྟན་ཆོས་དབྱིངས་དཔལ་མོ་(༡༨༩༨་་་༡༩༣༧)ནི། སྟོད་ལུང་ཡབ་མདའ་སྨོན་སྐྱིད་ཁང་གསར་དུ། ཡབ་རྣམ་རྒྱལ་རྡོ་རྗེ་དང་། ཡུམ་བྱང་ཆུབ་སྒྲོན་མའི་སྲས་མོར་འཁྲུངས། དགེ་ལེགས་རྡོ་རྗེ། དཔའ་བོའི་དབང་ཕྱུག་སོགས་ལས་བོ་དོང་པའི་རང་ལུགས་རྣམས་ལ་གསན་བཞེས་གནང་། ༸རྒྱལ་མཆོག་བཅུ་གསུམ་པ་ཐུབ་བསྟན་རྒྱ་མཚོ་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་། ཧོ་ཐོག་ཐུའི་གོ་གནས་འཕར་མ་གནང་བས། ཁྲིམས་མགོ་རང་བཙན་སྔར་ཡོད་སྲ་བརྟན་འབྱུང་བའི་ཆ་རྐྱེན་དུ་གྱུར། སྡེ་པ་གཞུང་ནས་དམག་བཟློག་བཀའ་རྒྱ་ཕེབས་པས་གཏོར་ཟློག་སོགས་རིམ་གྲོ་བྱས་ནས་དམག་བཟློགས་པ་སོགས་སྙན་པ་འཕྱུར་བའི་ངང་དགུང་ལོ་སོ་དགུ་བཞུགས།

༈ བཅུ་གཉིས་པ་ད་ལྟ་འཚོ་བཞུགས་བདེ་ཆེན་ཆོས་ཀྱི་སྒྲོན་མེ་སྙེ་མོ་གཞིས་སྐྱེད་རུ་ཞེས་པར། ཡབ་རིགས་ལྡན་རྒྱལ་པོ་དང་། ཡུམ་བསོད་ནམས་སྒྲོན་མའི་སྲས་མོར་(༡༩༣༨)སྐུ་བལྟམས། ལྷ་ལྡན་མཚམས་ཁུང་དུ་བཙུན་མ་གནང་། དགུང་ལོ་དྲུག་པར་ངོས་འཛིན་ཁྲིར་བཀོད་ཞུས། སྦྱོར་ར་སོགས་བླ་མར་བསྟེན་ནས་རང་ལུགས་རྣམས་ལ་གསན་སྦྱོང་མཛད། ༸སྐྱབས་རྗེ་ཡོངས་འཛིན་ཁྲི་བྱང་རྡོ་རྗེ་འཆང་སོགས་ལས་དབང་བཀའ་རྒྱ་ཆེར་གསན། ༡༩༥༩ ལོར་རྒྱ་གར་དུ་བྲོས་བྱོལ་དུ་ཕེབས་འཕྲལ་བོད་དུ་ཕྱིར་བྱོན། ད་ལྟ་རྒྱལ་ཡོངས་སྲིད་གྲོས་དང་། ལྗོངས་མི་དམངས་འཐུས་ཚོགས་ཀྱི་མཚན་གནས་ཁོངས་སུ་བཞུགས་མུས་ཡིན།

༈ མདོ་སྨད་ཕྱོགས་སུ་གྲགས་ཆེ་བར་བྱུང་བའི་སྐྱེས་མའི་སྤྲུལ་སྐུ་གུང་རི་མཁའ་འགྲོ་མའི་114སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་བློ་བཟང་ཆོས་སྒྲོན་(བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་བདུན་པའི་ནང་དུ་བྱོན་པ་)ནི། དབུས་ཕྱོགས་སུ་གཞན་དོན་ཆེར་མ་བྱུང་བའི་རྐྱེན་དང་། དགོས་དབང་གིས་མདོ་སྨད་དུ་བྱོན་ནས། བྱ་ཁྱུང་དང་། སྐུ་འབུམ་སོགས་དགོན་སྡེ་དུ་མར་ཕན་གྲོགས་མཛད། སྡེ་པ་ཚང་ཆོས་རྗེའི་ཞབས་ལ་གཏུགས། ༡༦༢༣ ལོར་སྡེ་པ་ཚང་ཆོས་རྗེ་དང་། གུང་རི་མཁའ་འགྲོ་མ་གཉིས་ཀྱིས་བདག་རྐྱེན་རྒྱ་ཆེན་པོས་བྱ་ཁྱུང་དུ་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གྲྭ་ཚང་གསར་དུ་བཙུགས་ནས་འཆད་ཉན་དར་བར་མཛད། སྡེ་པ་ཆོས་རྗེ་ཚང་ནི། “[བྱ་ཁྱུང་ཁྲི་ཐོག་དགུ་པ་]བསྟན་པ་རིན་ཆེན་གྱིས་བགྲང་བྱ་ང་བདུན་པར་(གོང་འོག་གི་ཚིག་འགྲོས་ལྟར་ན། རབ་བྱུང་བཅུ་པའི་ལོ་ང་བདུན་པ་སྟེ། ༡༦༢༣ ལོར་)མཚན་ཉིད་གསར་འཛུགས་མཛད་པ་དང་། ་་་ སྡེ་པ་སྐྱིད་ཤོད་པ་བསྟན་འཛིན་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་སྟེ། “སྐྱིད་ཤོད་སྡེ་པ་ཆོས་རྗེ་ནི། གུང་རུ་སྐྱིད་ཤོད་ཞབས་དྲུང་གི་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་(༡༥༩༣་་་༡༦༣༨)ཡིན། ་་་ ༸རྒྱལ་བ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ་དང་། པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་ཆོས་རྒྱན་ལས་དབང་དང་རྗེས་གནང་མང་པོ་གསན། ་་་ སྡེ་པ་སྐྱིད་ཤོད་པའི་རྫོང་གཞིས་རྣམས་གཙང་པས་ཕྲོགས་པ་བཅས་དུས་ཟིང་ཆེ་བར་བརྟེན། རྗེ་འདི་ཉིད་མཚོ་སྔོན་ཕྱོགས་སུ་བྲོས་བྱོལ་གནང་དགོས་བྱུང་སྟེ། མདོ་སྨད་ཀྱི་དགོན་སྡེ་ཕལ་ཆེ་བར་ཕེབས་ནས་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་རྒྱུན་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ་”བར་གསུངས།115 དེ་ཡང་དགུང་ལོ་ཉེར་དྲུག་སྟེང་དབུས་ནས་ཨ་མདོར་བྱོན། དེའི་ཕྱི་ལོ་རབ་བྱུང་བཅུ་པའི་ས་ལུག་ (༡༦༡༩) ལོར་བྱ་ཁྱུང་དུ་ཕེབས། ཁྲི་ཐོག་དགུ་པ་ཆོས་རྗེ་བསྟན་པ་རིན་ཆེན་སོགས་འདུས་པ་མང་པོ་ལ་ཟབ་ཆོས་གང་འདོད་དུ་བསྩལ། དགུང་ལོ་སོ་ལྔ་པ་རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་མེ་ཡོས་(༡༦༢༧) ལོར་ཆོས་རྗེ་ཟུར་པ་བསྟན་རིན་པ་དང་། ཁྲི་ཐོག་པ་བྱམས་པ་དར་རྒྱས། ཀོའུ་བ་ཆོས་རྒྱ་མཚོ་སོགས་གཞིས་བྱེས་ཀྱི་འདུས་པ་མང་པོ་ལ་བདེ་མཆོག་གི་དབང་སོགས་ཆོས་བཀའ་དུ་མ་གནང་། དེའི་ཚེ་གུང་རི་མཁའ་འགྲོ་མ་བློ་བཟང་བསྟན་སྒྲོན་(ཆོས་སྒྲོན་)གྱིས་ཀྱང་བཀའ་ཆོས་མང་དུ་གསན། སྐབས་འདིར་བྱ་ཁྱུང་དུ་མཚན་ཉིད་གསར་ཚུགས་ཡིན་སྟབས་སྡེ་པ་ཆོས་རྗེ་དང་། མཁའ་འགྲོ་མ་བློ་བཟང་བསྟན་སྒྲོན་རྣམ་གཉིས་ཀྱིས་གྲྭ་ཚང་ལ་བདག་རྐྱེན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་མཛད།” ཅེས་《 བྱ་ཁྱུང་གདན་རབས་》 ལས་116གསུངས།117

ཤར་སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོས་(༡༦༠༧་་་༡༦༧༧)མཁའ་འགྲོ་མ་འདི་ཉིད་གྲུབ་ཐོབ་ཚད་ལྡན་དུ་བཞེད། འགྲོ་དོན་དང་སྙན་གྲགས་རྒྱས་པས་གུང་རིར་གཏན་ཆགས་པར་བཞུགས་ནས་ཞི་བར་གཤེགས།

༈ སྐུ་ཕྲེང་གཉིས་པ་བློ་བཟང་སྒྲོན་མ་ནི། སྔོན་གནས་རྗེས་དྲན་གྱིས་སྐུ་གོང་མའི་བཞུགས་གནས་སུ་དབུས་ལམ་བརྒྱུད་གུང་རིར་ཕེབས་ནས། མགོན་ཁང་མཇལ་རྒྱུ་ཡིན་གསུངས་པར། མཁའ་འགྲོ་མ་སྐུ་གཤེགས་ནས་མགོན་ཁང་གི་སྒོ་འབྱེད་མ་མྱོང་། ལྡེ་མིག་གར་ཡོད་མི་ཤེས་ཞུས་པས། ཁོང་གི་ལྡེ་མིག་འདི་ན་ཡོད་ཅེས་གསུངས་ཏེ། སྙན་ཤལ་མང་པོའི་གསེབ་ནས་ལྡེ་མིག་བླངས་ནས་སྒོ་ཕྱེས་པ་སོགས་ཀྱིས་གུང་རི་མཁའ་འགྲོ་མའི་སྐྱེ་བར་ངོས་བཟུང་ཞིང་། གཞུང་ནས་བཀའ་ཤོག་གིས་གཟེངས་བསྟོད་བགྱིས་པས་འགྲོ་དོན་སྔ་མ་ལས་ལྷག་པ་བྱུང་བར་མ་ཟད། 《 བཟོ་རིག་པའི་ལོ་རྒྱུས་》 རྣམས་སུ་འདི་ཉིད་བཟོ་རིག་མཁས་པའི་གྲས་སུ་བགྲང་སྣང་བས་བཟོ་རིག་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ཁོང་གི་ཕྱག་རྗེས་ཀྱང་མང་པོ་ཡོད་པར་བཤད།

༈ སྐུ་ཕྲེང་གསུམ་པ་དཀོན་མཆོག་ཆོས་སྒྲོན་ནི། རྒན་རྒྱའི་ཤིས་སྐོར་བེའུ་ཚང་དུ་འཁྲུངས། འཇམ་དབྱངས་བཞད་པ་དཀོན་མཆོག་འཇིགས་མེད་དབང་པོ་སོགས་ལས་མི་ཏྲ་སོགས་ཆོས་མང་དུ་གསན་ནས་འགྲོ་དོན་བསྐྱངས།

༈ སྐུ་ཕྲེང་བཞི་པ་རིག་འཛིན་སྒྲོལ་མའམ། རིག་འཛིན་དཔལ་མོ་(༡༨༡༤་་་༡༨༩༡)ནི༑ སྐུ་གོང་མའི་འཁྲུངས་ཡུལ་རྒན་རྒྱ་ཤིས་ཚང་རང་དུ་འཁྲུངས། གུང་ཐང་འཇམ་པའི་དབྱངས་ལས་རབ་བྱུང་མཛད། འཇམ་བཞད་དང་། སྡེ་ཁྲི་སོགས་ལས་ཆོས་མང་དུ་གསན། སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་ཨ་ཁུ་ཐབས་མཁས་ཚང་གིས་འདི་ཉིད་ལ་གཏུགས་ནས་ཆོས་མང་པོ་གསན།

༈ སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་དཀོན་མཆོག་བསྟན་པའི་དབང་མོ་ནི། ༡༨༩༥ ལོར་ཨ་ཁུ་ཐབས་མཁས་ཚང་གིས་ངོས་འཛིན་མཛད་དེ་ཁྲིར་བཀོད་དེ་མཚན་གསོལ་བ་ཙམ་ལས་ཞིབ་ཆའི་ཡིག་ཆ་མ་སོན་པར་སྣང་།

༈ སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་པ་དཀོན་མཆོག་དམ་ཆོས་སྒྲོལ་མ་ནི། ༡༩༩༠ ལོར་དགུང་གྲངས་ལྔ་བཅུ་ལྷག་ཕེབས་ཟིན་པ་ཙམ་ལས་ཞིབ་ཆ་མ་རྙེད་པས་དེ་ཙམ་མོ༎

༩ བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ཐོས་བསམ་སྒོམ་པའི་ཁྱད་པར་འཕགས་ཆོས།

དེ་ལྟར་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ལྟ་བ་རྟེན་འབྱུང་དང་། སྤྱོད་པ་འཚེ་བ་མེད་པ་གཉིས་ཀྱི་བརྗོད་དོན་རྒྱས་པར་སྟོན་པའི་གཞུང་སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་རབ་བཀའ་འགྱུར་པོད་བརྒྱ་ཙམ་དང་། ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་ཀླུ་སྒྲུབ་ཡབ་སྲས། ཐོགས་མེད་སྐུ་མཆེད་སོགས་རྒྱན་དྲུག་མཆོག་གཉིས་དང་། སློབ་དཔོན་པདྨ་འབྱུང་གནས། མཁན་ཆེན་ཞི་བ་འཚོ། དེའི་སློབ་མ་ཀ་མ་ལ་ཤི་ལ། གནས་བརྟན་ཆོས་སྐྱོང་ངམ་གྲུབ་ཆེན་བིར་ཝ་པ། དཔལ་ནཱ་ལནྡཱའི་བྱང་སྒོ་སྲུང་བའི་པཎྜི་ཏ་ནཱ་རོ་པ། ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤས་མཚོན་པའི་དཔལ་ནཱ་ལནྡཱའི་དགོན་པའམ་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་ཆེན་པོ་དང་དངོས་བརྒྱུད་ཅི་རིགས་པར་འབྲེལ་བའི་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་བཀའ་དྲིན་ཅན་གྱི་པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་སོགས་ཀྱིས་༸རྒྱལ་བའི་བཀའི་དགོངས་འགྲེལ་དང་། ཡང་འགྲེལ་གྱི་ཚུལ་དུ་མཛད་པའི་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པའི་བསྟན་འགྱུར་པོད་ཉིས་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་ལྷག་ཙམ་བོད་གངས་ཅན་གྱི་ལྗོངས་སུ་ཕྱི་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་བདུན་པ་ནས་རིམ་བཞིན་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་ཅིང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་གངས་རིའི་ལྗོངས་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་རིས་སུ་མ་ཆད་པའི་མཁས་པ་དུ་མས་བཀའ་བསྟན་གྱི་གཞུང་ལུགས་རྒྱ་མཚོའི་འགྲེལ་པ་དང་། དོན་བསྡུའི་ལེགས་བཤད་ཡིག་འཇོག་མང་པོ་མཛད་པས་དཔལ་ནཱ་ལནྡཱ་ནས་ལེགས་པར་བརྒྱུད་པའི་ཆོས་ཚུལ་དྲི་མ་མེད་པ་འདི་བཞིན་བྱུང་ལ། དེ་ཡང་བོད་དུ་ཐུབ་པའི་ཆོས་ཚུལ་ཐོག་མར་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ་མཁན་དཔལ་ནཱ་ལནྡཱའི་མཁན་ཆེན་ཞི་བ་འཚོ་ཞེས། དཔྱད་པ་ཟབ་མོས་ལྟ་གྲུབ་སྨྲ་བ་གྲགས་ཅན་དེས་མཚོན་པའི་པཎ་གྲུབ་དུ་མའི་ཕྱག་སྲོལ་གཞིར་བཟུང་། གངས་རིའི་ལྗོངས་སུ་ལྟ་གྲུབ་དང་། ཐོས་བསམ་སྒོམ་པ་གང་ཐད་ནས་ཀྱང་རིགས་པ་རྩལ་དུ་བཏོན་པའི་དབང་རྣོན་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ལམ་སྲོལ་ཤུགས་ཆེར་དར་ཞིང་། མཁན་ཆེན་ཞི་བ་འཚོས་《 ཚད་མའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བསྡུས་པ་》 ཞེས་པ་ཞིག་མཛད་པ་དེ་ལ་མཚོན་ན། དུས་ད་ལྟའང་རྒྱ་གར་གྱི་ཕྱི་ནང་ལྟ་གྲུབ་སྨྲ་བ་ཚང་མས་གཙིགས་ཆེར་བཟུང་བའི་གཞུང་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཅིང་། གཞི་དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་གཏན་ལ་འབེབས་ཆེད་མཐར་ཐུག་གི་གནས་ལུགས་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་དབུ་མའི་ལྟ་བ་གཙོ་བོར་བྱེད་པ་དང་། ལམ་བགྲོད་པའི་རིམ་པར་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གསུང་རབ་ནས་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་ཤེར་ཕྱོགས་ཀྱི་སྦས་དོན་མངོན་རྟོགས་ཀྱི་རིམ་པའི་སྐོར་ཐོགས་མེད་སྐུ་མཆེད་སོགས་ལ་གཙོ་བོར་བསྟེན་ནས་བྱམས་ཆོས་ཀྱི་མན་ངག་རྣམས་གཞིར་བཟུང་ལ། བློ་དང་ཚད་མའི་རྣམ་གཞག་ནི་རིགས་པའི་དབང་ཕྱུག་སློབ་དཔོན་ཕྱོགས་ཀྱི་གླང་པོ་དང་། དཔལ་ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པ་ཡབ་སྲས་ཀྱིས་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་བཞེད་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཤིང་། ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་དང་། སེམས་དང་སེམས་བྱུང་། ལས་འབྲས་དང་། ཉོན་མོངས་ཀྱི་ཚུལ་རྣམས་འཕགས་པ་ཐོགས་མེད་དང་། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱི་གཞུང་མངོན་པ་གོང་འོག་གཉིས་པོ་རྨང་གཞིར་མཛད། དམ་ཆོས་འདུལ་བའི་ཉམས་ལེན་ཐད་ལ་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་ནང་གི་མཁན་ཆེན་ཞི་བ་འཚོས་བོད་དུ་ནང་ཆོས་ཐོག་མར་སྤེལ་ཆེད་སད་མི་མི་བདུན་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ནས་བཟུང་། སློབ་དཔོན་ཡོན་ཏན་འོད་ཀྱི་འདུལ་བ་མདོ་སོགས་སུ་གསལ་བའི་གཞི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་ལུགས་སུ་སློབ་པ་དང་། ཟབ་མོ་རྡོ་རྗེ་ཐེག་པའི་རྒྱུད་སྡེ་བཞི་དང་། ནང་གསེས་བླ་མེད་ཀྱི་འཆད་ཉན་སྒོམ་སྒྲུབ་རྩལ་དུ་འདོན་ཕྱོགས་རྣམས་དཔལ་མགོན་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཡབ་སྲས་དང་། སློབ་དཔོན་པདྨ་འབྱུང་གནས། གྲུབ་ཆེན་ལཱུ་ཨི་པ། གྲུབ་ཆེན་ལཱ་ལི་ཏ། པཎ་ཆེན་ནཱ་རོ་པ་སོགས་འཕགས་ཡུལ་གྱི་པཎ་གྲུབ་དུ་མ་ནས་བརྒྱུད་པའི་ལེགས་བཤད་རྨད་དུ་བྱུང་བར་འཆད་ཉན་ལག་ལེན་ད་དུང་ཉམས་མེད་དུ་གནས་བཞིན་པའི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་འདི་ལ་འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཡུལ་ཁག་གི་སྐྱེ་བོ་གྲངས་ལས་འདས་པས་དེང་སྐབས་དོ་སྣང་ལྷག་པར་འཕེལ་གཞིར་གྱུར་པར་མ་ཟད། དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་པ་རྣམས་དང་ལྷན་དུ་གཞི་དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་སྤྱི་དང་། ལྷག་པར་སེམས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ཐོག་ཏུ་དམིགས་སུ་བཀར་ནས་བགྲོ་གླེང་བྱ་རྒྱུའི་སྤོབས་པ་དང་། ཡིད་མོས་སྐྱེ་ཐུབ་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་དེ་ལྟར་ཡིན་པས། མདོར་ན་རང་རེའི་ཆོས་འདིའི་ཁུངས་གཏུགས་ས་རིགས་པ་ཡང་དག་གི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་དད་པ་དང༌། སྙིང་རྗེ། ཤེས་རབ། དེ་ལ་བརྟེན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམས་རྨང་གཞིར་བྱས་པ་འདིའི་འབྱུང་གནས་དཔལ་ནཱ་ལནྡཱ་ཞེས་ཐོས་པ་ཙམ་གྱིས་ལུས་ཀྱི་བ་སྤུ་གཡོ་བ་དང་། མིག་ནས་མཆི་མ་ལྷུང་བའི་དྭང་བ་འདྲེན་པ་འདི་ཡང་མཁས་པ་དེ་རྣམས་ཀྱི་ལེགས་བཤད་ཀྱིས་ཡིད་གཏིང་ནས་འཕྲོག་པ་མ་གཏོགས། ནཱ་ལནྡཱའི་གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱིའི་གནས་ཚུལ་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན། དེས་ན་དཔལ་ནཱ་ལནྡཱའི་ཆོས་བརྒྱུད་རྩ་ཆེ་དྲི་མ་མེད་པ་འདི་ཉིད་འཛིན་སྤེལ་ཐུབ་མཁན་ནི། ད་ལྟའི་འཇིག་རྟེན་འདིའི་གནས་བབས་ཐོག་ནས་བཤད་ན། སྤྱིར་བོད་རྒྱ་སོག་གསུམ་གྱི་མང་ཚོགས་དང་། ཡང་སྒོས་རབ་བྱུང་། ལྷག་པར་དགེ་འདུན་ཕའི་སློབ་གཉེར་བ་ཁྲི་ཕྲག་འགའ་ཤས་ཀྱིས་བདག་ཏུ་བཟུང་ཞིང་། རྒྱ་སོག་ཡུལ་གྲུར་བར་སྐབས་བསྟན་པར་ཉམ་ཉེས་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡང་། སོག་རིགས་ཡུལ་ཁག་རྣམས་སུ་དེང་སྐབས་༸རྒྱལ་བསྟན་སླར་གསོ་གཞི་ནས་བྱ་བའི་དུས་ཡིན་པ་དང་། རྒྱ་ནག་གི་མང་ཚོགས་སུའང་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་ལ་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་བསྐྱར་དུ་འཕེལ་མགོ་ཚུགས་བཞིན་པ་བཅས་ལ་བརྟེན། རང་རེ་བོད་མི་རྣམས་རིག་གནས་གསར་བརྗེ་དང་། བཙན་བྱོལ་གྱི་གནས་སུ་གྱར་དགོས་པའི་འཕར་འབུབ་ཆེན་པོ་བྱུང་རུང་། བལྟོས་ས་ལྟོས་འཇོག་གི་ངོས་ནས་ད་དུང་གནས་སྟངས་ཅུང་ཟད་བཟང་བར་བརྟེན། ཕལ་ཆེར་ད་ལྟའི་ཆར་བོད་མི་རིགས་གཅིག་པུ་ཡིན་ལ། དེའི་ནང་ནས་རང་རེ་འཕགས་ཡུལ་དུ་བཙན་བྱོལ་གྱི་སྐབས་འདིར་ཆོས་བརྒྱུད་ཡོངས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ཕ་མ་གཉིས་ཀའི་འདུས་སྡེ་གསར་དུ་ཆགས་ཤིང་། འདུས་སྡེའི་སྒྲིག་འཛུགས་རྣམས་སུ། ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་བརྒྱུད་དང་། སོག་རིགས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་ཁག་གི་གྲྭ་རིགས་སློབ་གཉེར་བ་དང་བཅས་པས་གཞུང་ཆེན་སློབ་གཉེར་གྱི་བཤད་གྲྭ་དང་། རྩོད་གྲྭ་གཞི་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཚུགས་ཏེ་ཐོས་བསམ་མི་ཉམས་གོང་འཕེལ་དང་། ཉམས་པ་སོར་ཆུད་ཡོང་ཐབས་འབད་བརྩོན་ལྷོད་མེད་ཐོག་ནས། ལུང་རྟོགས་ཀྱི་བསྟན་པ་བཤད་སྒྲུབ་གཉིས་ཀྱི་འཆད་ཉན་འགྲན་ཟླ་བྲལ་བ་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་བའི་རྒྱུན་འཛིན་བླ་མེད་ཐུབ་པའི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གི་ཤེས་ཡོན་རྣམས་ཀྱི་བསྟི་གནས་གཙོ་བོ་ཡིད་སྨོན་སྐྱེ་འོས་པའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏེ། བརྒྱ་ཕྲག་ཉེར་གཅིག་པ་འདིའི་ནང་དེང་རབས་ཅན་གྱི་རྒྱལ་སྤྱིའི་མི་སྣར་འབྲེལ་ཤུགས་ལྷག་པར་ཆེ་བའི་སྐབས་སུ། བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་། རིག་གཞུང་ཞེས་གཟེངས་བསྟོད་དོ་སྣང་བྱ་ཡུལ་བླ་ན་མེད་པར་གྱུར་པ་ཙམ་མ་ཟད། གླིང་ཆེན་ལྔ་ཀར་ཁྱབ་པ་འདི་བྱུང་།

བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཁོངས་ཀྱི་བཙུན་དགོན་ཁག་གི་སྔ་མོའི་ལོ་རྒྱུས་དེ་ཙམ་གསལ་པོ་མ་མཐོང་ནའང་། འདས་པའི་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་འགའ་ཤས་རིང་དེར་གཞུང་ཆེན་སློབ་གཉེར་དར་སྤེལ་མ་ཐུབ་པ་ཆེས་ཕངས་པའི་རང་བཞིན་དུ་བྱུང་མོད། འཕགས་ཡུལ་ཕྱོགས་འདིར་བར་ལམ་ལོ་གྲངས་སུམ་ཅུ་ལྷག་རིང་བཙུན་དགོན་ཁག་ཏུ་གཞུང་ཆེན་སློབ་གཉེར་བཙུགས་ནས་སློབ་པ་མཐར་སོན་པའི་འབྲས་རྟགས་སུ། ད་ཆ་གྲུབ་འབྲས་ལེགས་པོ་ཐོན་ཏེ་དེ་སྔ་ལམ་སྲོལ་ཡོད་མེད་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་གུ་དོག་དམ་འཛིན་མེད་པར་དགེ་བཤེས་མའི་མིང་གནས་སྤྲོད་ལེན་གྱི་ལམ་སྲོལ་གསར་གཏོད་ཐོག་ཏུ་འཇུག་བཞིན་པ་འདི་ནི་བསྟན་འགྲོར་སྨན་པའི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གི་སྲི་ཞུའི་བྱ་གཞག་བཟང་པོ་ཞིག་འགྲུབ་པར་མངོན།

རེ་ཞིག་བཙུན་དགོན་ཁག་གི་མཁན་པོ་རྣམས་དགེ་འདུན་ཕའི་གདན་ས་ཆེ་ཁག་སོགས་ནས་ཕེབས་དགོས་ཡོད་ཀྱང་། མ་འོངས་པ་ན་བཙུན་མ་རང་གི་ཁྲོད་ནས་མཁན་མོ་ཐོན་ཐུབ་པ་དང་། གང་ཅིར་རང་མགོ་ཐོན་པ་འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིའི་ཆོས་ལུགས་གཞན་གྱི་བཙུན་དགོན་སྤྱི་མཚུངས་འོང་ཐབས་བྱ་དགོས།

དེའི་ཐོག་ནང་ཆོས་འཆད་སྤེལ་འོས་པའི་བསྟི་གནས་སློབ་གྲྭ་དང་། དགོན་སྡེ། ཆོས་ཚོགས་སོགས་སུ་བཙུན་མ་སློབ་ཐོན་རྣམས་ནས་ཆོས་དགེའི་ལས་འགན་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་ཆེད་དུ་འཁོར་ལོ་གསུམ་གྱི་བྱ་བ་ལ་བརྩོན་པའི་སྙིང་སྟོབས་དང་སྤོབས་པ་བསྐྱེད་ཐུབ་པ་བྱ་འོས་བཅས། དགེ་བཤེས་མ་དང་། མཁན་མོ། ཆོས་དགེ་འདི་རྣམས་ཕོ་མོའི་ཐོབ་ཐང་འདྲ་མཚུངས་ལག་ལེན་ཁེལ་ཆེད་ཙམ་མིན་པར། གཞན་ཕན་གྱི་བྱ་གཞག་རླབས་ཆེར་སྤེལ་ཐབས་ཡིན་པ་ངོས་འཛིན་དགོས།

དེ་ལྟ་བུའི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ཆོས་བརྒྱུད་འཛིན་པ་རྣམས་ནས་བཤད་སྒྲུབ་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་སྒོ་ནས་ལུང་རྟོགས་ཀྱི་བསྟན་པ་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་བྱས་པས། དེང་སང་འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིར་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་དར་བའི་ཡུལ་ཁག་མང་པོ་ཡོད་པའི་ནང་ནས་བོད་དུ་རྒྱལ་བསྟན་ཁྱབ་གདལ་ཆེན་པོ་བྱུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་གཙོ་བོ་དེ་ཡིན། དཔེར་ན་རྒྱ་ནག་ལ་མཚོན་ན། དེ་སྔ་རྒྱལ་བསྟན་བཤད་སྒྲུབ་གཉིས་ཀྱི་ཐོག་ནས་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་བྱེད་པའི་མིག་ལྟོས་བོད་ལས་ཤུགས་ཆུང་བས། དེང་སང་རྒྱ་ཡིག་ནང་གི་ཕྱག་དཔེ་མང་པོ་བརྡ་རྙིང་གོ་དོན་རྟོགས་དཀའི་གནས་སུ་གྱུར་ཏེ། རྒྱུན་དུ་འདོན་པའི་མདོ་ཙམ་ལས་སློབ་སྦྱོང་གཏིང་ཟབ་རྒྱ་ཆེ་བྱ་རྒྱུ་མི་འདུག་ལ། རྒྱ་ནག་ནས་རྒྱལ་བསྟན་དར་འཕེལ་བྱུང་ས་ཀོ་རི་ཡ་དང་། ཉི་ཧོང་། ཝིད་ནམ་སོགས་སུའང་བཤད་སྒྲུབ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཐོས་བསམ་སྒོམ་པ་ཡ་མ་བྲལ་བ་གཞི་རྒྱ་ཆེན་པོའི་འགྲོ་སྟངས་བོད་གངས་ཅན་ལ་ཡོད་པའི་མིག་ལྟོས་ཇི་བཞིན་ཡོད་པ་དཀོན་པས། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་འདི་ལ་ལྟ་གྲུབ་ཕྱུག་པོ་ཡོད་པ་དང་། གཞན་ལས་གཏིང་ཟབ་ཅིང་འགྲེལ་བཤད་མང་བ་ཡོད་པ་འདིའང་། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་པར་འཕགས་ཆོས་ཤིག་རེད།

ཟུར་མཆན།

1 https://en.m.wikipedia.org/wiki/Major_religious_groups

དཀའ་ཆེན་སེམས་སེམས་བྱུང་། ༼བ༽ ༡༧བ༣

དཀའ་ཆེན་སེམས་སེམས་བྱུང་། ༼བ༽ ༡༦བ༤

འདི་ལ་བོད་ཀྱི་མཁས་པའི་བཞེད་སྲོལ་མི་འདྲ་བ་མང་ཡང་། ཡོངས་གྲགས་གནས་བརྟན་སྡེ་པའི་ལུགས་ཀྱི་བརྩི་སྲོལ་དེ་ལྟར་སྣང་།

《 ནཱ་ལཱནྡཱ་ཞིབ་འཇུག》 ཤོག་གྲངས། ༡༠༠

《 ནཱ་ལཱནྡཱ་ཞིབ་འཇུག》 ༡༠༡:

《 ནཱ་ལཱནྡཱ་ཞིབ་འཇུག》 ཤོག་གྲངས། ༡༠༥

བོད་ཀྱི་སྒྲ་སྒྱུར་ལོ་རྒྱུས་དང་། ལོ་ཙཱ་བ་རིམ་བྱོན་གྱི་མཛད་རྣམ་གསལ་བའི་མེ་ལོང་། དབང་འདུས་ཚེ་རིང་དང་། འཕྲིན་ལས་རྒྱ་མཚོ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༡

《 དུས་རབས་བདུན་པ་ནས། དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པའི་བར། རྒྱ་གར་གྱི་པཎྜི་ཏ་བོད་དུ་རིམ་བྱོན་དང་། བོད་ཀྱི་མཁས་པ་རྒྱ་གར་དུ་རིམ་པར་བྱོན་པའི་མཚན་ཐོ་དང་། ལོ་དུས་མཛད་བརྗོད་རགས་བསྡུས་བཅས་ཕྱོགས་བསྡེབས་རིན་ཆེན་ནོར་བུའི་དོ་ཤལ།》 (རྡ་ས་ཤེས་རིག་དཔར་ཁང་། དཔར་བསྐྲུན་ཐེངས་དང་པོ། ༡༩༦༨)

དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ། དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༢ ཤོག་གྲངས། ༡༢༤༩

《 བོད་ཡིག་དཔེ་སྐྲུན་བྱ་གཞག་ལ་འགྱུར་ལྡོག་ཆེན་པོ་བྱུང་བ།》 ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན། 《 བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག》 ༡༩༩༥ དུས་དེབ་ཨང་། ༣ ཤོག་གྲངས། ༧༥་་་༨༣

རྗེའི་རྣམ་ཐར་ཆེན་མོ། རྒྱལ་དབང་ཆོས་རྗེ་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་རྣམ་རྒྱལ། སཱ་ར་ནཱ་ཐ། ཤོག་གྲངས། ༦༢༢

《 ཆོས་འབྱུང་ལུང་རིགས་སྒྲོན་མེ།》 སོག་པོ་དགེ་བཤེས་ངག་དབང་ཉི་མ། ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱི། ༡༩༦༦ ཤོག་གྲངས། ༢༦༠

ལེགས་བཤད་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་མཛོད། ཤར་རྫ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༥

ཞང་བོད་ཆོས་དང་རིག་གནས་སྐོར་གྱི་ལེགས་བཤད་སྐྱ་རེངས་གསར་པ། ཀུན་གསལ་སྙིང་པོ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༤ ཤོག་གྲངས། ༡༡༡

དཔལ་གསང་བ་འདུས་པ་མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ཆོ་གའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་དབང་དོན་དེ་ཉིད་ཡང་གསལ་སྣང་བ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་ཞལ་ལུང་། ༸རྒྱལ་མཆོག་བདུན་པ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ།

གསེར་གྱི་ཐང་མ། དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ། ཤོག་གྲངས། ༣༣༢: ༣༣༣

ཕྱྭ་པ་ཆོས་ཀྱི་སེང་གེའི་མཛད་རྗེས། ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ། གློག་རྡུལ་འཕྲུལ་དེབ། ཤོག་གྲངས། ༦

ཡིག་ཆ་འགའ་རེར་དགེ་བསྙེན་ཕ་མའི་ཚབ་ཏུ་དགེ་ཚུལ་ཕ་མ་བཀོད་པར་སྣང་ཡང་། ལེགས་སྦྱར་གྱི་ཡི་གེར་བིཀྵུ་དང་། བིཀྵུ་ཎཱི། ཨུ་པཱ་སཀ་དང་། ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཞེས་བགྲངས་ལ། དེ་མིན་ཁྱིམ་པའི་འཁོར་ཡང་མི་ཚང་བར་འགྱུར།

གངས་ལྗོངས་སྐྱེས་མའི་ལོ་རྒྱུས་སྤྱི་བཤད། འབྲི་གུང་ར་སེ་དཀོན་མཆོག་རྒྱ་མཚོ། བོད་ལྗོངས་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༣ ཤོག་གྲངས། ༡༧༧

གོང་གསལ་ཤོག་གྲངས། ༡༥༥ ༡༨༦

གོང་གསལ་ཤོག་གྲངས། ༡༨༥

གོང་གསལ་ཤོག་གྲངས། ༡༦༣

གོང་གསལ་ཤོག་གྲངས། ༡༨༣

གོང་གསལ་ཤོག་གྲངས། ༡༥༥

གོང་གསལ་ཤོག་གྲངས། ༡༥༤

གོང་གསལ་ཤོག་གྲངས། ༡༦༩

དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད། ༦༧༠

ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན། སུམ་པ་མཁན་པོ་ཡེ་ཤེས་དཔལ་འབྱོར། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༥ སྟོད་ཆ། ཤོག་གྲངས། ༡༥༥

གངས་ལྗོངས་སྐྱེས་མའི་ལོ་རྒྱུས་སྤྱི་བཤད། ཤོག་གྲངས། ༧

ཤོག་གྲངས། ༡༠

ཤོག་གྲངས། ༡༠

ཤོག་གྲངས། ༢༩

ཤོག་གྲངས། ༣༠

ཤོག་གྲངས། ༣༣

ཤོག་གྲངས། ༧ ༩ ་་་ ༤༧:

ཤོག་གྲངས། ༣༥

ཤོག་གྲངས། ༣༦

ཤོག་གྲངས། ༤༡

ཤོག་གྲངས། ༤༨ ་་་ ༨༥:

ཤོག་གྲངས། ༤༨

ཤོག་གྲངས། ༥༠

ཤོག་གྲངས། ༥༠

དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་བྱུང་བའི་ལེགས་བཤད་ལྷོ་རོང་ཆོས་འབྱུང་ངམ། རྟ་ཚག་ཆོས་འབྱུང་། རྟ་ཚག་དཔོན་ཚང་ཚེ་དབང་རྒྱལ། ༡༤༤༦ བརྩམས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༩༤ ཤོག་གྲངས། ༤༢

གངས་ལྗོངས་སྐྱེས་མའི་ལོ་རྒྱུས་སྤྱི་བཤད། ཤོག་གྲངས། ༥༡

ཤོག་གྲངས། ༥༢

ཤོག་གྲངས། ༥༢

ཤོག་གྲངས། ༥༣

ཤོག་གྲངས། ༥༣

ཤོག་གྲངས། ༥༣

ཤོག་གྲངས། ༥༤

ཤོག་གྲངས། ༥༦

ཤོག་གྲངས། ༥༨

དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་དུ། ༡༠༦༢ ་་་ ༡༡༤༩ གསལ།

གངས་ལྗོངས་སྐྱེས་མའི་ལོ་རྒྱུས་སྤྱི་བཤད། ཤོག་གྲངས། ༥༨

ཤོག་གྲངས། ༦༡

ཤོག་གྲངས། ༦༢

ཤོག་གྲངས། ༦༣

ཤོག་གྲངས། ༦༤

ཤོག་གྲངས། ༧༣

ཤོག་གྲངས། ༧༤

ཤོག་གྲངས། ༧༥

ཤོག་གྲངས། ༧༨

ཤོག་གྲངས། ༧༩

ཤོག་གྲངས། ༨༠

ཤོག་གྲངས། ༨༡

ཤོག་གྲངས། ༨༢

ཤོག་གྲངས། ༨༤

ཤོག་གྲངས། ༨༥ ་་་ ༩༣

ཤོག་གྲངས། ༨༥

ཤོག་གྲངས། ༨༦

ཤོག་གྲངས། ༨༧

ཤོག་གྲངས། ༨༩

ཤོག་གྲངས། ༨༩

ཤོག་གྲངས། ༩༠

ཤོག་གྲངས། ༩༡

ཤོག་གྲངས། ༩༢

ཤོག་གྲངས། ༩༣ ་་་ ༡༠༧

ཤོག་གྲངས། ༩༤

ཤོག་གྲངས། ༩༤

ཤོག་གྲངས། ༩༥

ཤོག་གྲངས། ༩༦

ཤོག་གྲངས། ༩༧

ཤོག་གྲངས། ༩༨

ཤོག་གྲངས། ༡༠༠

ཤོག་གྲངས། ༡༠༡

ཤོག་གྲངས། ༡༠༣

ཤོག་གྲངས། ༡༠༤

ཤོག་གྲངས། ༡༠༦

ཤོག་གྲངས། ༡༠༨

ཤོག་གྲངས། ༡༠༩

ཤོག་གྲངས། ༡༡༠

ཤོག་གྲངས། ༡༡༡

ཤོག་གྲངས། ༡༡༨

ཤོག་གྲངས། ༡༢༢

ཤོག་གྲངས། ༡༢༣

ཤོག་གྲངས། ༡༢༤

ཤོག་གྲངས། ༡༢༨

ཤོག་གྲངས། ༡༢༩

ཤོག་གྲངས། ༡༣༠

ཤོག་གྲངས། ༡༣༡

ཤོག་གྲངས། ༡༣༥

ཤོག་གྲངས། ༡༣༣

《 དབུས་བཟའ་མཁའ་འགྲོའི་གསུང་འབུམ།》 《 ཟབ་གསང་ཐེག་པ་མཆོག་གི་རྣལ་འབྱོར་མ་ཆེན་པོ་དབུས་བཟའ་མཁའ་འགྲོ་ཀུན་བཟང་བདེ་སྐྱོང་དབང་མོ་བདེ་བའི་རྡོ་རྗེའི་གསུང་འབུམ་ལེགས་བཤད་ནོར་བུའི་མེ་ལོང་།》 མགོ་ལོག་ཁུལ་གནའ་རྩོམ་བྱ་བའི་གཞུང་ལས་ཁང་གིས་འཚོལ་སྡུད་དག་སྒྲིག་བྱས། སི་ཁྲོན་དཔེ་སྐྲུན་ཚོགས་པ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༩ པོད་དང་པོ།

ཤོག་གྲངས། ༡༣༥

ཤོག་གྲངས། ༡༣༦

ཤོག་གྲངས། ༡༣༧

ཤོག་གྲངས། ༡༣༨

ཤོག་གྲངས། ༡༡༦ ་་་ ༡༣༩

ཤོག་གྲངས། ༡༤༠ ་་་ ༡༤༩

《 གངས་ཅན་བོད་ཀྱི་གནས་ཡིག་གསར་མ་ལས། ལྷོ་ཁ་ཁུལ་གྱི་གནས་ཡིག》 ཤོག་གྲངས། ༡༤༠ ་་་ ༡༤༥

《 གངས་ཅན་བོད་ཀྱི་གནས་བཤད་ལམ་ཡིག་གསར་མ་ལས། ལྷོ་ཁ་ས་ཁུལ་གྱི་གནས་ཡིག》 ཤོག་གྲངས། ༡༤༢

《 ལྷ་ས་དང་དབུས་ཁུལ་གྱི་གནས་ཡིག》 ཤོག་གྲངས། ༡༤༤

ཤོག་གྲངས། ༡༤༥ ་་་ ༡༤༩

དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད། ༢༥༤

《 བྱ་ཁྱུང་གདན་རབས།》 ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ང་། ༡༩༨༤། ༧༡:

ཤོག་གྲངས། ༧༢